ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎಸ್. ಪುಟ್ಟಣ್ಣನವರು ೧೯೧೫ನೆಯ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ “ಮಾಡಿದ್ದುಣ್ಣೋ ಮಹಾರಾಯ” ನಮ್ಮ ಈವರೆಗಿನ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಗೆ ಪೂರಕವಾದ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪುರಾಣಗೊಳಿಸುವ ರಹಸ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಕಂಡು ಹೇಳುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನೂ, ವಾಸ್ತವವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ ಒಡೆದು ಕಾಣುವ ಐರೋಪ್ಯ ಪ್ರೇರಿತ ಆಧುನಿಕತೆಯನ್ನೂ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪುಟ್ಟಣ್ಣನವರ ಕೃತಿ ತೋರುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಕಾದಂಬರಿಗೆ ಪುಟ್ಟಣ್ಣನವರು ಐರೋಪ್ಯ ಆಧುನಿಕತೆಯ ಪ್ರಾರಂಭದ ಹರಿಕಾರರಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಶಿನಲ್ಲಿ ಮುನ್ನುಡಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಈ ಮಾತುಗಳು ಇಂಗ್ಲಿಶಿನಲ್ಲೇ ಇದೆಯೆಂಬುದು ಹೊಸ ಬಗೆಯ ಓದುಗರ ಅಪೇಕ್ಷೆಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದಂತಿದೆ :

Most of the works in Kannada… are either expansions or contractions of our two great epics, Ramayana and mahabharatha…. While this repitition is landable on the one hand, It has, on the other, all the short – comings of mere imitation without originality, dryness without curiosity, and a mental cramp without intellectual liberty.

ಪುಟ್ಟಣ್ಣನವರ ಆಧುನಿಕತೆ – ನಮ್ಮ ಎಲ್ಲರ ಆಧುನಿಕತೆಯಂತೆಯೇ – ಅಸಂದಿಗ್ಧವಲ್ಲ. ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾದ ಪುರಾಣಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ತೊರೆದು ಅವರು ಮಾತಾಡಲಾರರು. ನಮ್ಮಂತೆಯೇ ಅಚೀಚೆ ನೋಡುತ್ತ, ಬದಲಾಗಲು ಬಯಸುತ್ತಲೇ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುತ್ತ ಅವರು ಮುಂದೆ ಹೇಳುವುದನ್ನು ಕೇಳಿ :

The Question is whether such pitfalls cannot be avoided by transferring the attention from those ideal heroes and heroines to a conception of characters of our dally life, which in their deeds, more or less approach the ideal Rama and Sita, Yudhistira nad Draupadi.

ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪುರಾಣದ ಫ್ರೇಮಿನಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಿಸಲು ಅವರು ಬಯಸುತ್ತಾರೆಂಬುದು ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ. ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವರು ಒಂದು ಆಲಿಗರಿಯನ್ನೂ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನೂ, ಅಡಗುವಂತೆ ಪುರಾಣವನ್ನೂ ಕಾಣುವಂತೆ ವಾಸ್ತವ ಕಥನವನ್ನೂ ಬರೆಯಲು ಹೊರಟಿದ್ದಾರೆಂಬುದು ಇದರಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಪುಟ್ಟಣ್ಣನವರ ಮುಖೇನ ನಾವು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕಾದ ಗಾರ್ಸಿಯ ಮಾರ್ಕೀಸ್‌ನನ್ನು ತಲುಪಬಹುದಾದ ಸಾಧ್ಯತೆ ಈ ಹೊಸ ಯುಗದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲೇ ಇದೆ. ‘ಮಾಂತ್ರಿಕ ವಾಸ್ತವತೆ’ ಪುಟ್ಟಣ್ಣನವರಿಂದ ತುಂಬ ದೂರದಲ್ಲೇನೂ ಇಲ್ಲ. ಸತ್ತಳೆಂದು ತಿಳಿಯಾದ ಹೆಂಗಸು ಪುಟ್ಟಣ್ಣ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಜೀವಂತಳಾಗುತ್ತಾಳೆ – ಅಗ್ನಿದಿವ್ಯದಿಂದ ಎದ್ದು ಬರುವ ಸೀತೆಯಂತೆ ಆಗುತ್ತಾಳೆ. ವೇಷ ಮರೆಸಿಕೊಂಡ ರಾಮಾಯಣವಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಪುಟ್ಟಣ್ಣನವರ ಕಾದಂಬರಿ; ರಾವಣ ಕೂಡ ಈ ಕಥೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ.

ಆದರೆ ಪುಟ್ಟಣ್ಣನವರ ಕಥೆಗೆ ಜೀವದಾನವಾಗುವುದು ಪುರಾಣದ ಈ ಹೊಂದಿಕೆಯಿಂದಲ್ಲ; ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಯ ಸತ್ವದಿಂದ. ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಅನುಮಾನದ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ಆಧುನಿಕನಾಗಿರದೇ ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಹೊಸದೇನನ್ನೂ ಕಂಡುಕಾಣಿಸಬಲ್ಲವನಾಗದೇ ಗೊಡ್ಡು ಪುರಾಣಿಕನಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತಿದ್ದ. ಕಾಣುವುದಕ್ಕೆ ನಮಗೆ ಆಸ್ತವತೆ ಬೇಕು; ಕಾಣ್ಕೆಗೆ ಪುರಾಣ ಬೇಕು ಎಂದು ನಮ್ಮ ಬಹಳ ಲೇಖಕರಿಗೆ ಅನ್ನಿಸುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ನಮ್ಮ ಎದುರಿನ ಲೋಕದ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿ ಗ್ರಹಿಸಲು ಅನುಮಾನದಿಂದ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ವಾಸ್ತವ ಮಾರ್ಗದ ಶೈಲಿ ಅಗತ್ಯವಾದರೆ, ಈ ಎಲ್ಲ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳ ಹಿಂದಿರುವ ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲು ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬಲ್ಲ ಕಾವ್ಯ ಪ್ರತಿಭೆ ಬೇಕು ಎಂದ ಹಾಗಾಗುತ್ತದೆ.

ಚಂದ್ರಗುತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆತ್ತಲೆಯಾಗಿ ಪೂಜಿಸುವವರು ಅನುಮಾನವಿಲ್ಲದಂತೆ ನಂಬಬಲ್ಲವರು; ತಮ್ಮನ್ನು ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲವರು. ಈ ನಂಬಿಕೆ ಮೌಢ್ಯದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ್ದೆಂದೂ ವಾದಿಸಬಹುದು; ಅಥವಾ ಅನುಭಾವದ ಪರವಶತೆಯಿಂದ ಜನ್ಯವಾದದ್ದೆಂದೂ ಭಾವಿಸಬಹುದು. ಅವರು ನದಿಯಲ್ಲಿ ಮಿಂದು ಆವೇಶಿತರಾಗಿ, ತಮ್ಮನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದ ಅನುಮಾನದ ತಾತ್ಸಾರದ ಆಧುನಿಕರ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿ ಬೆತ್ತಲೆ ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇಂಗ್ಲಿಶ್‌ನ್ನು ಕಲಿತ ಪುಟ್ಟಣ್ಣನವರ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ನಾವು ಇವರನ್ನು ಅನುಮಾನದಿಂದ ನೋಡುವವರಾಗಿದ್ದೇವೆ. ಜೊತೆಗೇ ಅನುಮಾನಿಸುವುದನ್ನೂ ಅನುಮಾನದಿಂದ ನೋಡಬಲ್ಲವರಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ – ಕಾವ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಖಂಡಿತವಾಗಿ, – ಕುವೆಂಪು, ಬೇಂದ್ರೆ, ಪುತಿನ, ಮಧುರಚೆನ್ನ ಮತ್ತು ಅಡಿಗರೂ ಪರವಶರಾಗುವುದು ಉಂಟು.

ಕಾದಂಬರಿಕಾರನ ಜಾಯಮಾನವೇ ಅನುಮಾನಿಯದು ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕೆನ್ನಿಸಿದರೂ ಯಾವಾಗಲೂ ಅಲ್ಲ ಎಂದೂ ಅವರಸರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಬೇಕೆನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾಗಿ ಕಾವ್ಯ ಮತ್ತು ಜರ್ನಲಿಸಂಗಳ ಹಾದರಕ್ಕೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಕೂಸು ಕಾದಂಬರಿಯಾದ್ದರಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿದವರ ಭಿನ್ನ ಜಾತಿಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ತನ್ನ ದೃಢವಾದ ಆರೋಗ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾದಂಬರಿ ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ನಂಬಲು ಹಾತೊರೆಯುವ ಅನುಮಾನಿಗೂ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಎಡೆಯಿದೆ; ಹಾಗೆ ನಂಬಿದವರನ್ನು ಕಾಡುವ ಸಂಶಯದ ಒಳಗುದಿಗೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳವಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ನಮ್ಮನ್ನು ನಾವು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಕನ್ನಡಿ ಅದು. ನಮ್ಮ ಎಲ್ಲ ತೊಡಕುಗಳಿಗೂ ದುಗುಡ ದುಮ್ಮಾನಗಳಿಗೂ ದೈವಿಕ ಕನಸುಗಳಿಗೂ ಮಾಡಿಕೊಡಬಲ್ಲ ಈ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಿರುವಂತೆಯೇ ಮುಂದೆ ಬೆಳೆಯಲಿರುವ ತನ್ನ ಎಲ್ಲ ಆಸಕ್ತಿಗಳನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಹಿನ್ನೋಟದಲ್ಲಿ ಆಶ್ಚರ್ಯ ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವವರ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಪುಟ್ಟಣ್ಣನವರಿಗಿರುವ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ನಿತ್ಯ ಜೀವನದ ವಾಸ್ತವ ವಿವರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತಲೇ ಪುರಾಣದಂತೆಯೂ, ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಬೆಸೆಯುತ್ತ ಅಲಿಗರಿಯಾಗಿಯೂ ಬೆಳೆಯುಗವ ಕಥನಕಲೆ ಇವತ್ತಿಗೂ ನಮಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿರುವ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲವಾದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಬಹುರೂಪಿಯಾದ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಕ್ಕೆ ದಕ್ಕಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗದು. ಪುಟ್ಟಣ್ಣನವರ ಬರವಣಿಗೆಯ ಹಿಂದಿರುವ ಪ್ರೇರಣೆ ಮಾರ್ಕೀಸ್ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಬಲ್ಲಂತೆ, ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಪುರಾಣಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹೊರತಾದ, ಮಹಾಭಾರತವನ್ನು ಅಂಥ್ರೊಪಾಲಜಿಯ ಶಿಸ್ತಿನಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಿಸುವ ಭೈರಪ್ಪನವರ ಪರ್ವವಾಗಿಯೂ ಇನ್ನೊಂದು ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಬಹುದು.

ನನ್ನ ಬರವಣಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಮಾಡಿದ ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರನ್ನೂ ನಾನು ಇಲ್ಲಿಯತನಕ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿಟ್ಟು ನೋಡಬೇಕು. ಕಾರಂತರು ಇವತ್ತಿಗೂ ನಿಷ್ಠುರ ವಿಚಾರವಾದಿಯಾಗಿ ಉಳಿದಿದ್ದಾರೆ – ತನ್ನ ಇಳಿ ವಯಸ್ಸಲ್ಲೂ ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಲೇಖಕ ತನ್ನ ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ಭಾವವಶವಾಗದಂತೆ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದು ಅಪರೂಪ. ಕಾರಂತರು ಅನುಮಾನಿಸಿ ಅರಿಯುವುದನ್ನು ಕಲಿಸುವ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ವಿಜ್ಞಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದವರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗರು. ಜೊತೆಗೇ, ಅನುಭವಿಸುವ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಉಜ್ವಲ ವೈಭವದಲ್ಲಿ ಪರವಶಗೊಳಿಸುವಂತಹ ಯಕ್ಷಗಾನದಂತಹ ಕಲೆಯನ್ನು ಇಡೀ ಪ್ರಪಂಚ ಅರಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಿದವರು. ಹೀಗೆ ಮಾಡಬಲ್ಲ ಕಾರಂತರೇ ತಮ್ಮ ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಗತಿಸಿದ ಭೂತಕಾಲವನ್ನು ನೋಡುವುದು ಮಾತ್ರ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ. ಅವರ ಮೂಕಜ್ಜಿಯ ಕನಸುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಪಡೆದ ಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಒಬ್ಬ ಮುದುಕಿಯ ಮುಖಾಂತರ ನಮಗೆ ಕಾರಂತರು ಕಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮುದುಕಿಗೆ ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಜ್ಞಾನವಿದೆಯೆಂಬುದು ಕೇವಲ ಕಾದಂಬರಿಯ ತಂತ್ರದ ಅಗತ್ಯಕ್ಕಾಗಿಯೆ? – ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇವತ್ತಿಗೂ ಕಾದಂಬರಿಯ ಓದುಗರಿಗೆ ಸಮಸ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.

ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಜೊತೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದಂತೆ ತಾನು ಕಂಡ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುವ ಕಾರಂತರು ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪುರುಷನೆಂದು ನನ್ನ ಭಾವನೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ನನಗೆ ವಿಶೇಷವೆಂದು ಕಾಣುವ ಒಂದು ವಿಚಾರವನ್ನು ನಾನಿಲ್ಲಿ ಹೇಳಲೇ ಬೇಕು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇವರು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಆಧುನಿಕತೆಯನ್ನು ಬಹುವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡವರಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ – ಭಾರತದ ಗೊಂದಲಮಯ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳನ್ನು ಟೀಕಿಸುವಾಗ. ಆದರೆ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಆಧುನಿಕತೆಯ ಫಲವಾದ ಪರಿಸರ ಮಾಲಿನ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವಾಗ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಜೀವನ ಕ್ರಮದ ಕಟುವಿಮರ್ಶಕರೂ ಇವರಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟನ್ನೂ ಶಿಸ್ತನ್ನು ಅಷ್ಟೊಂದು ಮೆಚ್ಚುವಂತೆ ಕಾಣುವ ಕಾರಂತರು ತಮ್ಮ ಇಡೀ ಜೀವನದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪರಿಸರದ ಸಾರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಅಪ್ಪಟ ಭಾರತೀಯನಾಗಿ ಉಳಿದಿದ್ದಾರೆ. ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಂಧಿಸಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಮನಸ್ಸುಗಳು ಯಾವ ಸರಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಾಗಲೀ, ತಾತ್ವಿಕ ನಿಷ್ಠೆಯ ಅಬ್ಬರದಲ್ಲಾಗಲೀ ಇದು ಹೀಗೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾರದಷ್ಟು ಸೃಜನಶೀಲ ಸಂದಿಗ್ಧಗಳಾಗಿ ನಮಗೆ ಎದುರಾಗುತ್ತವೆ.

೧೦

ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ ಹೇಳುವ ಕ್ರಾಂತಿಯೂ ನಮಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆಕರ್ಷಕವಾದದ್ದರ ಹಿಂದೆ, ತಿಳಿದೊ, ತಿಳಿಯದೆಯೊ, ನಾವೂ ಆಧುನಿಕರಾಗಿ ಐರೋಪ್ಯರಂತಾಗಬೇಕೆಂಬ ಪ್ರೇರಣೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ನಮ್ಮ ಪ್ರಗತಿಶೀಲರು ಪ್ರತಿಭಟಿಸುವಾಗ ಐರೋಪ್ಯ ಆಧುನಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ನಾವೂ ಒಳಗಿನವರಾಗಬೇಕೆಂಬ ಅವಸರ ಇದೆಯೆಂಬುದು ಈಚಿನ ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಚೀನಾಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾವುಕರಾಗಿ ಬಾಗಿಯಾಗಿದ್ದ ಚದುರಂಗರಂತಹ ಹಿರಿಯ ಲೇಖಕರ ಹಿಂದಿನ ನಿಲುವನ್ನೂ ಈಗಿನ ನಿಲುವನ್ನೂ ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಿದಾಗ ಅವರಲ್ಲಿ ಚೈತನ್ಯಶೀಲವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದ ಪ್ರೇರಣೆ ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಸರಳವೆನ್ನಿಸಿದರೂ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಆಧುನಿಕತೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಹಿಂದಿರುವ ಸಂದಿಗ್ಧತೆ ಅದರ ಆಳದಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ. ಚದುರಂಗದಂತಹ ದಟ್ಟ ಸ್ಮೃತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಒಳ್ಳೆಯ ಎಲ್ಲ ಲೇಖಕರ ಬಗ್ಗೆ ಇದು ನಿಜ.

ಆದ್ದರಿಂದ ಚದುರಂಗರು ನಮಗೆ ನಿಜವಾಗುವುದು. ನಮ್ಮ ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ದಟ್ಟವಾಗಿ ಉಳಿದಿರುವ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯುವಾಗ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವೈಶಾಖ ಕಾದಂಬರಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಜೀವನ ಕ್ರಮಗಳನ್ನೂ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನೂ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ; ಮತ್ತು ಹೀಗೆ ವರ್ಣಿಸುವಾಗ ಇಂಥ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲೇ ಅಡಗಿರುವ ಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕವಲ್ಲದ ಕ್ರೌರ್ಯವನ್ನೂ, ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಷಮತೆಯ ಪೆದ್ದುತನವನ್ನೂ, ಈ ಕ್ರೌರ್ಯ ಮತ್ತು ಪೆದ್ದುತನಗಳಿಂದಲೇ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಚೈತನ್ಯ ನಾಶವಾದೀತೆಂಬುದನ್ನು ನಮಗೆ ಮನವರಿಕೆಯಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ನಮ್ಮ ತರುಣ ಲೇಖಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಪ್ರತಿಭಾಶೀಲ ಬರಹಗಾರ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಆಲನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲೂ ಈ ಸಂದಿಗ್ಧತೆ ನಮಗೆ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಚಾರವಾದಿಯಾಗಿ ಆಲನಹಳ್ಳಿಗೆ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಬೇರೂರಿದ ಭಾರತದ ಸಂಪ್ರದಾಯಶೀಲತೆ ಅಸಹನೀಯವಾದ್ದು; ಆದರೆ, ನಗರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಆಧುನಿಕತೆ ನಾಶ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮುಗ್ಧತೆಯೇ ಇವರಿಗೆ ಪ್ರಾಣಪ್ರಿಯವಾದ್ದು. “ಪರಸಂಗದ ಗೆಂಡೆತಿಮ್ಮ” ಇದಕ್ಕೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಉದಾಹರಣೆ.

ನಮ್ಮ ಕಾಲದ ಮಹತ್ವದ ಲೇಖಕರಾದ ಲಂಕೇಶರ ಪ್ರತಿಭೆ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗೆ ಅಷ್ಟು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿಕ್ಕುವಂತಹುದಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಆಶ್ಚರ್ಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವಂತೆ ಹೊಸ ಜನ್ಮ ಪಡೆಯುವ ಇವರ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸದ್ಯದ ವಾಸ್ತವದ ನಿಷ್ಠುರ ಗ್ರಹಿಕೆ. ಇದರ ಮುಸ್ಸಂಜೆಯ ಕಥಾ ಪ್ರಸಂಗ ಕಾದಂಬರಿಯಾಗಿ ಸ್ವಚ್ಛಂದವಾದ ಕಥನವಾಗಿದೆ. ತನ್ನ ಕಥನದ ರೀತಿಯ ವೈವಿಧ್ಯದಲ್ಲೇ ವಾಸ್ತವದ ಎಲ್ಲ ಮಗ್ಗುಲುಗಳನ್ನೂ ಅಪ್ರಯತ್ನವೆಂಬಂತೆ ಗ್ರಹಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನದ ಕ್ರೌರ್ಯ ಮತ್ತು ಅನ್ಯಾಯವನ್ನೂ, ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಷಮತೆಯನ್ನೂ ಈ ಕೃತಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಕಿರುಚದಂತೆ, ಆದರೆ ಆಳವಾಗಿ ನಮಗೆ ಬಿಚ್ಚಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕಾದಂಬರಿಯ ಆಶಯವಾದ ಸಮಾಜ ಪುನರ್ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳಬೇಕೆಂಬ ಒಳಗುದಿಯಲ್ಲೂ ವಿಷಾದ ಇಣುಕುತ್ತದೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಲಂಕೇಶರು ಮೂಲತಃ ಕವಿಯಾಗಿರುವುದು. ಅಬ್ಬರದ ಬಂಡಾಯವಾದಿ ಲೇಖಕರು ಅವರಾಗಿದ್ದರೆ ಗ್ರಾಮದ ಶ್ರೀಮಂತ ಜಮೀನ್ದಾರನನ್ನು ವಿಷಾದದ ಕರುಣೆಯಿಂದ ಕಾಣಲಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ; ಅವನನ್ನು ಖಂಡಿಸಿ ಕಿರುಚಾಡಬಹುದಿತ್ತು.

ಬಡತನ, ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಮತ್ತು ಕ್ರೌರ್ಯಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಭಾರತದ ಸದ್ಯದ ಸಾಮಾಜಿಕ ರಾಜಕೀಯ ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಉಗ್ರವಾಗಿ ಟೀಕಿಸುವ ಲಂಕೇಶರು ಹಿಂದೆ ಮುಂದೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವ್ಯಯಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಭಾರತ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕಗೊಳ್ಳುವ ಅವಸರದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಅವರನ್ನು ತಾತ್ವಿಕವಾಗಿ ಬಾಧಿಸಿದಂತೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರ ಎಲ್ಲ ಬರವಣಿಗೆಯ ಸದ್ಯತನದ ಶಕ್ತಿಯೇ, ಮತ್ತು ಅಂಥ ತತ್ಪರತೆಯ ನೈತಿಕತೆಯೇ ನಮಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗುವುದರಿಂದ ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಲಂಕೇಶರು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಮಾದರಿಯ ಆಧುನಿಕದ ಬೆಂಬಲಿಗರಂತೆಯೇ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ; ವಿಪರ್ಯಾಸವಾಗಿ ಕಾಣುವುದಾದರೂ ಇನ್ನೊಂದು ಮಾತು ಇಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಬೇಕು; ಆರ್ಷ ಸಂಪ್ರದಾಯದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾದ ಅಡಿಗರೂ ಯೂರೋಪಿಗೆ ಮನಸೋತವರೇ – ಲಂಕೇಶರಂತೆ.

ಮೇಲಿನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಹಾಗೆ ಹೇಳುವುದು ಅಷ್ಟು ಸರಿಯಲ್ಲವೆನ್ನಿಸುತ್ತದೆ – ಗಾಂಧಿ ಮತ್ತು ಲೋಹಿಯಾ ಬಗ್ಗೆ ಲಂಕೇಶರಿಗಿರುವ ಒಲವನ್ನು ನೆನೆದಾಗ; ಅವರ ಕಥೆ ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಣುಕುವ ವಿಷಾದ ನೆನೆದಾಗ; ಅವರ “ಅವ್ವ” ಪದ್ಯ ನೆನೆದಾಗ; ಹಾಗೆಯೇ ಅಡಿಗರ ಈ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ನೆನೆದಾಗ :

ಆದರೂ ಫರಂಗಿರೋಗ ತಗುಲದ ಹಾಗೆ
ಉಳಿಸು ಪೂರ್ವಾರ್ಜಿತವಾದ ರತಿ ವಿವೇಕದ ಶಿಖೆಯ

ಯಾಕೆಂದರೆ ನಾವು ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಸರಳಗೊಳಿಸಲಾಗದ ಸೃಜನಶೀಲ ಲೇಖಕರನ್ನು.

ಲಂಕೇಶರನ್ನು ಈ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದು ಕಷ್ಟವಾದರೆ, ಕಂಬಾರರನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಇನ್ನೂ ಕಷ್ಟ. ಅವರು ಚಂದ್ರಗುತ್ತಿಯ ಆಚರಣೆಗಳ ಲೋಕದಿಂದಲೇ ಉದ್ಭವವಾಗಿ ಬಂದವರು ಎನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಕನ್ನಡದ ಬೇರೆ ಯಾವ ಲೇಖಕನ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಪ್ರಾಯಶಃ ಹೀಗೆ ಹೇಳುವಂತಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಚಂದ್ರಗುತ್ತಿಯ ಲೋಕದಲ್ಲೇ ತನ್ಮಯವಾಗಿ ಕಂಬಾರರು ಉಳಿದಿದ್ದರೆ ಅವರು ನಮ್ಮ ಲೋಕದ ಒಬ್ಬ ಮಹತ್ವದ ಲೇಖಕರಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಧುನಿಕತೆ ಅವರನ್ನು ಒಡೆದು ಹೊರಗೆ ತಂದಿದೆ, ವಿಚಾರಶೀಲ ಪ್ರಜ್ಞಾವಂತರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ. ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಬೆಳೆದು ಲೇಖಕರಾದ ಕ್ರಮವನ್ನು ಅವರ ಬಾಯಿಯಿಂದಲೇ ಕೇಳಬೇಕು. ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಿ ಬಳಸಿ ಹೇಳುತ್ತಿರುವುದನ್ನೆಲ್ಲ ಅವರು ರೂಪಕಗಳಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಹೊಳೆಯಿಸಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೂಪಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದು ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕವಾದ ಆಧುನಿಕತೆಯಲ್ಲ – ಅವರ ಜಾನಪದ ಆಚರಣೆಗಳ ಲೋಕ. ಆದರೆ ಈ ಲೋಕವನ್ನು ಅವರು ಪ್ರಜ್ಞಾವಂತರಾಗಿ ಕಾಣುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಅವರನ್ನು ತಟ್ಟಿದ ಆಧುನಿಕತೆ.

ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು ವಿಶೇಷ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಇದು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಿಂದಾಗಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ವಿಶೇಷ. ಕುವೆಂಪು ಇಂಗ್ಲಿಶಿನಲ್ಲಿ ತಾನು ಬರೆಯಬಲ್ಲೆನೆಂದು ತಿಳಿದು ಪ್ರಾರಂಭದ ತಮ್ಮ ಕವನಗಳನ್ನು ಬರೆದವರು. ಅವರು ಇಂಗ್ಲಿಶ್ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಏನನ್ನು ಪಡೆದರು ಎಂಬುದಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು; ಅವರು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬರೆಯದಿದ್ದರೆ ‘ಕಾನೂರು ಹೆಗ್ಗಡತಿ’ಯನ್ನು ಮುವ್ವತ್ತರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಖಂಡಿತ ಬರೆಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು. ಕಂಬಾರರು ಆಧುನಿಕತೆಯಿಂದ ಈಗಿನ ಬರಹಗಾರರು ಆದರು ಎನ್ನುವಾಗ, ಜಾನಪದ ಆಚರಣೆಗಳ ಲೋಕವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಲೇ ಅವರು ಬೆಳೆಯುವ ಅಗತ್ಯ ಬಂದದ್ದು ಅವರು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವುದರಿಂದ. ಹಾಗೆಯೇ ಸಂಸ್ಕೃತದಿಂದಲೂ ಇಂಗ್ಲಿಶಿನಿಂದಲೂ ಬೆಳೆದ ಮನಸ್ಸಿನ ಬೇಂದ್ರೆಯವರೂ ಪ್ರಾರಂಬದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಶಿನಲ್ಲಿ ಕವನ ಬರೆದವರೇ. ಆದರೆ ಇವರ ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ದಟ್ಟವಾಗಿ ಬೇರೂರಿದ ಜಾನಪದವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅವರು ಸೃಷ್ಟಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ. ಚಂದ್ರಗುತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪರವಶವಾಗುವ ಆಚರಣೆಗಳ ಲೋಕ ಕೂಡ ನಮ್ಮ ಸೃಜನಶೀಲತೆಯ ತವರಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದೊಡನೆಯೇ ನಮ್ಮ ಅನಿವಾರ್ಯ ಆಧುನಿಕತೆ ಸಂದಿಗ್ಧಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ವೈದಿಕ ಮಡಿವಂತಿಕೆಯನ್ನೂ, ಜಾನಪದ ಆಚರಣೆಗಳ ಪರವಶತೆಯನ್ನೂ ಒಡೆದುಕೊಂಡು ಹೊರಬರದ ಲೇಖಕರು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೆ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಆಧುನಿಕತೆಯನ್ನು ಅನುಮಾನಿಸದ ಲೇಖಕರೂ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ತಾನು ಹಳೆಯ ಮೇಲೆ ಧರಿಸುವ ನಾಮದ ಮುಖೇನ ಇಡೀ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಹೊರಗಿಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಹಿರಿಯ ಕಿವಿ ಪುತಿನ ಹೇಳಿದ್ದರೆಂದು ನಾನು ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ.

ಕಾರಂತರಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಒಂದು ಮಾತು ಹೇಳಬೇಕು. ಅವರ ‘ಮರಳಿ ಮಣ್ಣಿಗೆ’ಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡುವ ಪ್ರೇರಣೆ ಅವರ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಇದೆ. ‘ಮರಳಿ ಮಣ್ಣಿಗೆ’ಯ ಪ್ರಪಂಚದ ನೈತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳೆಲ್ಲವೂ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕೇವಲ ಹೊಟ್ಟೆ ಹೊರೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸಾಕಾಗುವಂತಹ ವ್ಯವಸಾಯ ಮೂಲವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದ್ದು ಎರಡು ಹೊತ್ತಿನ ಊಟಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡುವ ಮಡಿವಂತ ತಂದೆಯೇ ತನ್ನ ಮಗ ಇಂಗ್ಲಿಶ್ ಕಲಿತು ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ ತನ್ನಂತೆ ತನ್ನ ಮಗ ಪುರೋಹಿತನಾಗುವುದು ಅವನಿಗೆ ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಓದಲೆಂದು ಪೇಟೆ ಸೇರುವ ಮಗ ಕೆಟ್ಟ ಚಾಳಿಗಳಿಗೆ ಬಿದ್ದು ಆಲಸ್ಯದ ಜೀವಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಮೂರನೆಯ ತಲೆಮಾರಿನ ಆಧುನಿಕ ಮಾತ್ರ, ಸಮಾಜೋದ್ಧಾರದ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಲೆಂದು ಹಳ್ಳಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನಿಗೆ ಹಳ್ಳಿ ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಲೆಂದು ಇರುವ ಸ್ಥಳ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಇದೊಂದು ನಿಸರ್ಗದ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಸವಿಯುವ ತಾಣ.

ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯ ಆಧುನಿಕತೆಗೆ ಕಾರಂತರು ಒಲಿದವರು ಎಂದು ಎನ್ನಿಸುವಾಗಲೂ ನಾವು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ್ದು; ಅವರ ನೈತಿಕ ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಕಲ್ಪನೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನಪದದಲ್ಲಿ ಬೇರೂರಿದ್ದು ಎಂಬುದು. ಅವರ ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಬಹಳ ಇಷ್ಟವಾಗುವ ಪಾತ್ರಗಳೆಲ್ಲವೂ ಇನ್ನೂ ಆಧುನಿಕತೆಯ ಪ್ರೇರಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗದವರು. ಇದಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ವಿನಾಯಿತಿ ಇದ್ದರೂ, ನಮ್ಮನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಕಲಕುವ ಪಾತ್ರಗಳೆಂದರೆ ದೈವದಲ್ಲಿ ನಂಬಿ ತಮ್ಮ ಹೋರಾಟದ ಬದುಕನ್ನು ಸಹಿಸಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಪಕ್ವವಾಗುವ ಅವರ ಸರಳ ಜೀವನದ ಮುದುಕಿಯರು. ‘ಮರಳಿ ಮಣ್ಣಿಗೆ’ಯ ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣನಾದರೊ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಡಿವಂತ ತಂದೆಯ ಬಯಕೆಯ ಫಲವಾಗಿಯೇ ತಂದೆಯ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಅನ್ಯನಾದವನು, ದುಡುಕುವವನು.

ಹಳ್ಳಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಬಂದು ಆಧುನಿಕ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಪ್ರೇರಣೆಗಳಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣನ ಪಾತ್ರ ಬಾಧಿಸಿರುತ್ತದೆ. ತಾವು ಕಂಡದ್ದನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ್ದನ್ನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಬರೆಯುವ ಕಾರಂತರು ಇದು ಯಾಕೆ ಹೀಗಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ತಾತ್ವಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ತಾವೇ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ತೋರುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ವತಃ ತಂದೆಯೇ ಯಾಕೆ ತನ್ನ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕಿನ ನಿಶ್ಚಿತ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಂದ ಮಗನ ಮುಖಾಂತರ ಹೊರ ಬರಲು ಬಯಸಬೇಕು? ಅಂಥ ಪ್ರೇರಣೆಗಳು ಯಾಕೆ ಶಾಂತವಾದ ಜೀವನವನ್ನು ಒಳಗಿಂದಲೇ ಕೆದಕಬೇಕು? ವಾಸ್ತವವಾದಿ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ಕೊಡುವ ಕಾರಂತರು ಕಂಡದ್ದನ್ನು ಕಂಡಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಹೇಳಬೇಕೆಂಬ ತಮ್ಮ ವ್ರತ ಬಿಟ್ಟು ದಾರ್ಶನಿಕ ಕಾಣ್ಕೆಗೆ ಕೈ ಒಡ್ಡುವವರಲ್ಲ. ಈ ಅತೃಪ್ತಿಯೇ ನನ್ನ ಹಾಗಿನ ಲೇಖಕರನ್ನು ಕಾವ್ಯಗಂಧಿಯಾದ ಕಥನ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಒಲಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಿರಬಹುದು.

ಈ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಜಗತ್ತಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೂ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನೂ ಪ್ರಪಂಚದ ಎಲ್ಲ ಮನುಷ್ಯರಿಗೂ ಕೆಡುಕೆಂದು ಕಂಡುಕೊಂಡ ದ್ರಷ್ಟಾರರಾಗಿ ನಮಗೆ ಗಾಂಧೀಜಿ ಕಂಡರೂ, ಬ್ರಿಟೀಷರ ಸುಧಾರಣಾತ್ಮಕವಾದ ಆಡಳಿತದಿಂದ ನಮಗೆ ಒಳಿತಾಗಬಹುದೆಂಬ ಆಶಯವನ್ನು, ಅಥವಾ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡೇ ಅವರು ಬ್ರಿಟೀಷರ ವಿರುದ್ಧ ಅಹಿಂಸಾತ್ಮಕವಾದ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಹೂಡಿದ್ದರು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಾವು ಬದುಕಿದ್ದರೆ ನನ್ನ ಪ್ರಯದ ಲೇಖಕರೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಆಚೆ ಅಥವಾ ಸ್ವಲ್ಪ ಈಚೆ ನಿಂತು ಗಾಂಧೀಜಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆಂದು ನನಗೆ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯರು ತಮ್ಮ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಮುಖೇನ ತಂದೆ ಆಧುನಿಕತೆಯನ್ನು ಸಾರಾಸಗಟಾಗಿ ಇವತ್ತಿಗೂ ಯಾವ ಪ್ರಜ್ಞಾವಂತ ಭಾರತೀಯನೂ ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ತಮ್ಮ ‘ಹಿಂದ್ ಸ್ವರಾಜ್’ ಬರೆದು ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳಾದ ಮೇಲೆ ಬ್ರಿಟೀಷರ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವ ಭ್ರಮೆಯನ್ನೂ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳದವರಂತೆ “ಭಾರತ ಬಿಟ್ಟು ತೊಲಗಿ” ಎಂದು ೧೯೪೨ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಆಧುನಿಕ ನಾಗರಿಕತೆಯನ್ನು ಹೃತ್ಪೂರ್ವಕ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದ ನೆಹರೂರನ್ನು ತನ್ನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಎಂದು ಕರೆದರು.

ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಸಾರಾಸಗಟಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕವಿ ಬ್ಲೇಕ್ ಯಾವ್ ಸಂದಿಗ್ಧಕ್ಕೂ ಎಡೆಯಿಲ್ಲದಂತೆ ಆಧುನಿಕ ನಾಗರಿಕತೆಗೂ ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ವಿಚಾರವಾದಕ್ಕೂ ವಿರೋಧಿಯಾಗಿದ್ದ. ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೆ ತನ್ನನ್ನು ಅರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರೂ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಮತೀಯರು ಒಪ್ಪಲಾರದ ದಾರ್ಶನಿಕ ಕವಿ ಅವನು. ಹೀಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ದೇವರ ಸಾಕ್ಷಿಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಬಸವ, ಅಲ್ಲಮ, ಅಕ್ಕ, ತುಕಾರಾಂ, ಕಬೀರ್ ದಾಸ್ ಮಾತಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿಕೊಂಡ ಯಾವ ಕನ್ನಡದ ಲೇಖಕನಿಗೂ ಹೀಗೆ ವಿಚಾರಾತ್ಮಕ ಆಧುನಿಕತೆಯನ್ನೂ ಅದನ್ನು ಹುಟ್ಟು ಹಾಕಿದ ಪಾಶ್ಚಿಮದ ತಾತ್ವಿಕತೆಯನ್ನೂ ಅಮೂಲಗ್ರವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸುವ ದೇವ ತತ್ಪರತೆಯಿಲ್ಲ. ಅದೊಂದು ಕೊರತೆಯೆಂದೇನೂ ನಾನು ಟೀಕಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಯಾಕೆಂದರೆ ನನ್ನ ಬಗೆಯ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅಂಥ ಅಧಿಕಾರವಿಲ್ಲ.

* * *

ವಸಾಹತುಶಾಹಿಯ ಫಲವಾಗಿ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ಲೌಕಿಕ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ಯಶಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಮಾಡುವ ಆಯ್ಕೆ ಒಂದಾಗಿ, ಭಾವುಕವಾಗಿ ಹಳಹಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಆಯ್ಕೆ ಇನ್ನೊಂದಾಗಿ ಇಬ್ಬಗಯೆಲ್ಲಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತ ಗೊಂದಲಮಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಗೊಂದಲ ಹಿಪೋಕ್ರೆಸಿಗೂ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು; ಅಥವಾ ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾಗಿ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿಬಿಟ್ಟ ಒಂದು ಪಾಡಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅರಿವೂ ಆಗಬಹುದು. ಇಂಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಭಾರತ ಎಂದು ಎರಡು ದೇಶಗಳೇ ಇಲ್ಲಿವೆ ಎಂಬುದು ನಿಜ. ಚಂದ್ರಗುತ್ತಿ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ಇಂಡಿಯಾ ಎದುರಾಯಿತು. ಆಧುನಿಕವಾದ ಇಂಡಿಯಾ ಭಾರತದಿಂದ ಬಹುದೂರ ಹೋಗುತ್ತಿದೆ; ಯಾಕೆಂದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ, ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ವಿಕಾಸ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಹಾಗಾಗುವುದು ಇಂಡಿಯಾಕ್ಕೆ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕವಾಗಿ ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ. ನವವಸಾಹತುಶಾಹಿಯ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಬಗ್ಗೆ ನಾವು ಮುಕ್ತ ಶೋಧನೆಗೆ ತೊಡಗಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಜೋಸೆಫ್ ಕಾನ್ರಾಡ್‌ನ ಒಂದು ಕಥೆಯಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಕ್ರುಟ್ಸ್‌ಎಂಬ ಆದರ್ಶ ಜೀವಿ ಕತ್ತಲಿನ ಖಂಡವಾದ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಿತ್ತಲೆಂದು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಸಮಾಜೋದ್ಧಾರದ ಈ ಆದರ್ಶದ ಜೊತೆ ವ್ಯಾಪಾರದ ಒಂದು ಉದ್ದೇಶವೂ ಅವನಿಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದು, ಆಫ್ರಿಕಾದ ಆನೆಗಳನ್ನು ಕೊಂದು ದಂತವನ್ನು ಪಡೆದು ಯೂರೋಪಿಗೆ ಮಾರುವುದು. ಬಲಶಾಲಿಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆದವರ ಸ್ವಾರ್ಥ ಸಾಧನೆಗೆ ಒಂದು ಹಿರಿಯ ಆದರ್ಶದ ಬೆಂಬಲವೂ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಇಡೀ ಮಾನವ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಮಿಲ್ ನಂತರ ಉದಾರವಾದಿಯೂ ಭಾರತವನ್ನು ಆಧುನಿಕ ನಾಗರಿಕ ದೇಶವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಬ್ರಿಟೀಷರು ಆಳುವುದು ಅಗತ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದ. ಹೀಗೆ ತಿಳಿಯುವಾಗ ಬ್ರಿಟೀಷರು ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಲಶಾಲಿಗಳಾಗಲು ಭಾರತವನ್ನು ಶೋಷಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ಅವನು ಕಂಡೂ ಕಾಣದಂತೆ ಇದ್ದ. ಲೆನಿನ್‌ನ ರಷ್ಯಾ ತನ್ನ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ಆದರ್ಶದಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಕಟ್ಟಿದ್ದರ ಹಿಂದೆಯೂ ತನ್ನನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಲಾಭದ ಹೊಂಚಿಕೆಯಿದೆ. ಬೆತ್ತಲೆಸೇವೆ ನಿಲ್ಲದ ಹೊರತು ಆಧುನಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಕೊಳ್ಳುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚುವುದಿಲ್ಲ – ಅಲ್ಲವೇ?

ಕಾನ್ರಾಡ್‌ನ ಕ್ರುಟ್ಸ್‌ಹೀಗೆಯೇ ‘ಧೀರೋದಾತ್ತ’ನಾದ ಆದರ್ಶ ಪುರುಷ. ಆದರೆ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಕಾಡಿನ ಜನರ ನಡುವೆ ಬದುಕಿದ್ದು ಆತನೂ ಕ್ರಮೇಣ ಅವರಂತೆಯೇ ಆಗಿ ಬಿಡುತ್ತಾನೆ; ಆಫ್ರಿಕಾದ ಜನರಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯವಾದ್ದು ಇವನನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸುವ ವಿಷವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಆದರ್ಶ ಪುರುಷ “ಈ ಜಂತುಗಳನ್ನು ಸರ್ವನಾಶ ಮಾಡಿ” ಎಂದು ಕಿರುಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ ಸಾಯುತ್ತಾನೆ.

ಕ್ರುಟ್ಸ್‌ನಂತೆ ನಮ್ಮ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚೀನೀಯರು ಟಿಬೆಟ್ಟಿನಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ; ರಷ್ಯನ್ನರು ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ರಷ್ಯನ್ನರು ಇರಗೊಡದ ಜಾಗದಲ್ಲೆಲ್ಲ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಇದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದ ಸದ್ಗೃಹಸ್ಥರಾದ ನಾವು ಇವರಿಗಿಂತೇನೂ ಬೇರೆಯಲ್ಲ – ಬಡಜನ ಸಮುದಾಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ. ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ಅರಣ್ಯವಾಸಿಯಾದ ಫ್ರೈಡೇನನ್ನು ಸಾಹಸಪ್ರಿಯ ರಾಬಿನ್‌ಸನ್ ಕ್ರೂಸೋ ಭೇಟಿಯಾಗುವುದು ಈ ಪ್ರಪಂಚದ ಮೊದಲ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ ಡೇನಿಯಲ್ ಡಿಫೋನ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ. ಅರಣ್ಯದ ಅನಂತಕಾಲದ ಗಾಢ ಮೌನವನ್ನು ಕ್ರೂಸೋ ತನ್ನ ಕೋವಿಯಿಂದ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿ ದಿಗ್ಭ್ರಮೆಗೊಳಿಸುವುದು ಈ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕತೆಯ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.

ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ನಾನು ಹೇಳ ಹೊರಟರೆ ನನ್ನ ಅರಿವನ್ನು ಮೀರಿ ಮಾತಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಆಧುನಿಕತೆ ನನಗೆ ಕಲಿಸಿದ ಅನುಮಾನವಿಲ್ಲದೆ ನಾನು ಕಥೆಗಾರನಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನನ್ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಬರೆಯುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿರುವುದು ಕೂಡ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಆಧುನಿಕತೆಯ ಜೊತೆ ನನಗೆ ಜಗಳವಿರುವುದರಿಂದ.

* * *