ರಾಷ್ಟ್ರದ ರಾಜಕೀಯ ದಿಗಂತದಲ್ಲಿ ಉಜ್ವಲತಾರೆಯಾಗಿ ಮೆರೆದ ಕಾಮರಾಜ್ ನಾಡರ್ ಅವರ ೧೦೪ನೇ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬ ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ ನಡೆಯಿತು. ಕರುಣಾನಿಧಿಯವರ ನೇತೃತ್ವದ ಡಿ.ಎಂ.ಕೆ. ಸರ್ಕಾರ ಜುಲೈ ೧೫ನ್ನು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ದಿನವನ್ನಾಗಿ ಆಚರಿಸುವ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಈ ದಿನಾಚರಣೆಗೆ ಶಾಸನದ ಮೂಲಕ ರೂಪರೇಷೆ ನೀಡುವುದಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.

ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪಡೆದ ಕಾಮರಾಜ್ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಮಗ್ರತೆ, ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಲ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಮಹಾತ್ಮಾಗಾಂಧಿಯವರ ಕಟ್ಟಾ ಅನುಯಾಯಿಯಾಗಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯಾಗಿ ಸರಳ, ನಿರ್ಭೀತ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಪಣಾ ಮನೋಭೂಮಿಕೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಹೊಂದಿದ್ದ ಕಾಮರಾಜ್ ತಮ್ಮ ೨೦ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಧೀಮಂತ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮುಖಂಡ ಸತ್ಯಮೂರ್ತಿಯವರ ಅನುಯಾಯಿಯಾಗಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಪ್ರತಿಭಟನೆ, ಸಂಘಟನೆ ಮತ್ತು ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರು. ಅವರಿಗೆ ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸುಮಾರು ಆರು ಬಾರಿ ಸೆರೆಮನೆ ವಾಸವಾಯಿತು. ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ರಾಜಕೀಯದ ಸೋಂಕು ತಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಬಲವಾಗಿ ಬೀಸಿದರೂ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾದ ಕೀರ್ತಿ ಕಾಮನೆ ಮತ್ತು ಆಮಿಷಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗದೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿಕೊಂಡವರು.

ಅನೇಕ ವರ್ಷ ತಮಿಳು ನಾಡು ಪ್ರದೇಶ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದ ಅವರು ೧೯೪೦ರಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡು ಪ್ರದೇಶ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಚುನಾವಣೆ ಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯಿಂದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ರಾಜಗೋಪಾಲಾಚಾರ್‌ರವರ ಗುಂಪಿನ ವಿರುದ್ಧ ಜಯಗಳಿಸಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆದರು. ಅವರು ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ರಾಜ್ಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದುದು ದಾಖಲೆ. ಆಗ ಕಾಮರಾಜ್ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಸಮಾಜವಾದಿ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನ ತಾರೆಯಾಗಿ ಕಂಡರು. ಪಟ್ಟಭದ್ರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಲಾಢ್ಯ ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ಗದಿಂದ ಜನಸಾಮಾನ್ಯ ಸಮುದಾಯದ ಕಡೆಗೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ್ನು ಒಯ್ಯುವ ಕೆಲಸ ಕಾಮರಾಜ್‌ರವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು.

ಮಹಾತ್ಮಾಗಾಂಧಿಯವರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಸಂದೇಶವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮೂಲೆಮೂಲೆಗೆ ಬಿತ್ತರಿಸಿದ್ದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಸಮಾಜದ ನೋವು ಮತ್ತು ಬಡತನದ ನಿವಾರಣೆಗೂ ಕೂಡ ವಿಶೇಷ ಗಮನ ನೀಡಿದರು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷ ಈ ವರ್ಗದ ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಪ್ರಗತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಕೂಡ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾದ ಆಶಯವುಳ್ಳ ರಾಜಕೀಯ ಶಕ್ತಿಯೆಂದು ಜನತೆ ಮನಗಂಡಾಗ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷ ಜನಾಂದೋಲನವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆ ಗೊಂಡಿತು. ಈ ಆಶಯಗಳನ್ನು ಕಾಮರಾಜ್ ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ (ಈಗಿನ ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯ) ಕಾಮರಾಜ್ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗುವ ಮೊದಲು ಅಂದರೆ ೧೯೪೬ ರಿಂದ ೧೯೫೪ರವರೆಗೆ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಅತಂತ್ರ ಮತ್ತು ತಳಮಳವಿದ್ದು ನಾಲ್ಕು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಯವರನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಆದರೆ ಕಾಮರಾಜ್ ೧೯೫೪ ರಿಂದ ೧೯೬೩ರ ತನಕ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಯಾಗಿ ರಾಜಕೀಯ ಸುಭದ್ರತೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು.

ಕಾಮರಾಜ್‌ರವರು ಬಹುಶಃ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ ಬಾರದ ಪ್ರಥಮ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ. ಅವರು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಆದಾಗ ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಈ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಬಲ್ಲರೋ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿತ್ತು. ಆದರೆ ೯ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ೧೯೬೩ರಲ್ಲಿ ‘ಕಾಮರಾಜ್ ಯೋಜನೆ’ಯನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡುವ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಪದವಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದಾಗ ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯುತ್ಕೃಷ್ಟ ಆಡಳಿತದ ರಾಜ್ಯವಾಯಿತು. ಅದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಉಳಿದ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಹಿಂದಟ್ಟಿ ಮುನ್ನುಗ್ಗಿತು. ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ವಿದ್ಯುದೀಕರಣ ವಿಸ್ತರಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಿತು. ಅದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಅವರ ಕಾರ್ಯಚತುರತೆ, ಕೌಶಲ ಮತ್ತು ನೇರ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಪರಿಕ್ರಮ. ಪ್ರತೀ ಜಿಲ್ಲೆ, ತಾಲ್ಲೂಕು, ವಲಯ-ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಲ್ಲ ಹಲವು ಬಾರಿ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಂಡರು. ಹಿಂದೆ ಪಕ್ಷದ ವತಿಯಿಂದ ಸಂಘಟಕರಾಗಿ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷದ ರಾಜ್ಯಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅನಂತರ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಅದೇ ಕ್ರಮವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಅಧಿಕಾರದ ದಂತಗೋಪುರದಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸಿ ಜನರನ್ನು ದೂರೀಕರಿಸಿ ಅಧಿಕಾರಮತ್ತತೆಯಿಂದ ಮೆರೆಯಲಿಲ್ಲ. ತಮಿಳುನಾಡಿನ ನೆಲ ಮತ್ತು ಜನರ ಯೋಗಕ್ಷೇಮ, ಕಷ್ಟ ಸುಖ ಅವರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸದಾ ನೆಲೆಸಿತ್ತು. ಅವರೇ ಹೇಳುವಂತೆ: “ನಾನು ಸುಶಿಕ್ಷಿತನಲ್ಲವೆಂದು ಕೆಲವು ಜನ ಉದ್ಗರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಾನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದೇನೆಂದು ಹೇಳು ತ್ತಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಅರಿತಿದ್ದೇನೆ. ರಾಜ್ಯದ ಭೂಗೋಳ ನನಗೆ ಕರಗತವಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲಿ ನದಿಗಳು ಹರಿಯುತ್ತದೆ, ಎಲ್ಲಿ ಕೆರೆಕುಂಟೆಗಳಿವೆ, ಎಲ್ಲಿ ನಗರ ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿಯ ಜನರಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ಬಲ್ಲೆ. ಬರೀ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ನೇರ ಅಥವಾ ಓರೆಕೋರೆಯ ಗೆರೆಗಳು ಭೂಗೋಳವಲ್ಲ”. ಕಾಮರಾಜ್ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದ ಅನಂತರ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೇರಿದ ಆರ್. ವೆಂಕಟರಾಮನ್ ಈ ರೀತಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: “ಯಾವುದೇ ಒಳಿತನ್ನು ಮಾಡಲು ಕಾನೂನು ನಿಯಮಗಳು ಅಡೆತಡೆ ಯಾಗದಂತೆ ಕಾಮರಾಜ್ ನೋಡಿಕೊಂಡರು. ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಆಡಳಿತಶಾಹಿಯ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಜನತೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಮನವಿ ತೋಡಿಕೊಂಡಾಗ ಅವರ ಮನವಿಗಳು ನ್ಯಾಯಯುತ ವಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿ ನ್ಯಾಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು”.

ಅವರ ನಿರ್ಣಯಗಳು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ವಿಳಂಬ ನೀತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಸಹನೆಯಿತ್ತು. ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಅಥವಾ ನೀರಾವರಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಅವರು ಉದ್ದನೆಯ ಭಾಷಣವನ್ನು ನೀಡುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳ ಚಾಳಿ ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದರ ಬದಲು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಹತ್ತಿರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಕಾಲ ನಿರ್ಣಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಕರ್ಷೆಯ ದಿವಸದಿಂದ ಅತಿ ಬೇಗನೆ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪೂರ್ತಿಗೊಳಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಿರ್ದೇಶನ ಕೊಡುವುದರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಮೀರಿದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಗಳಿರಲಿಲ್ಲ.

ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಗುವಿನ ಜನ್ಮಸಿದ್ಧ ಹಕ್ಕೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಮರಾಜ್ ಮೊದಲಿಗರು. ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಾರ್ಥ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಕೊಡುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುದುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಸುಮಾರು ೩೦,೦೦೦ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತೆರೆದರು. ಅಲ್ಲದೆ ೧೯೫೭ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವಿಡೀ ಒಂದು ಸಮೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿ ಪ್ರತಿ ೩೦೦ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿರುವ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಒಂದೊಂದು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯಿರುವಂತೆ ಆದೇಶ ನೀಡಿದರು. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಯೋಜನೆಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕಾಗಿ ರಾಜ್ಯದ ಅಂದಾಜು ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಪಾಲನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟದ ವಿಶೇಷ ಯೋಜನೆ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೇ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದರು. ಈಗಿನ ಯುಪಿಎ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಈಗ ಸುಮಾರು ೧೨ ಕೋಟಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ/ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮಧ್ಯೆಯಿರುವ ಉಡುಗೆ ತಾರತಮ್ಯ ಹೋಗ ಲಾಡಿಸುವ ದಿಶೆಯಲ್ಲಿ ಸಮವಸ್ತ್ರದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದರು.

ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ವಿದ್ಯುದೀಕರಣದ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಯೋಜನೆ ಜಾರಿಗೆ ತಂದು ಲಕ್ಷಾಂತರ ವಿದ್ಯುತ್ ಪಂಪುಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯುದೀಕರಣವನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದರು. ಅನೇಕ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮಹಾಶಿಲ್ಪಿಗಳಾದರು. ನೂರಾರು ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿ ಸಿದರು. ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂರವರು ಭಾರತದ ಪ್ರಗತಿಯ ಶಿಲ್ಪಿಯಾದರೆ ಕಾಮರಾಜ್ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿದ್ದರು. ‘ಕಾಮರಾಜ್ ಆಡಳಿತ’ ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯ (ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯ) ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಣಯುಗವಾಗಿತ್ತು.

ಕಾಮರಾಜ್ ಅವರು ಅಂದಿನ ಪ್ರಧಾನಿ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂರವರಿಗೆ ಹೇಳಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸಂವಿಧಾನದ ಪ್ರಥಮ ತಿದ್ದುಪಡಿಯನ್ನು ತಂದರು. ಅದು ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗದವರಿಗೆ ಮೀಸಲಾತಿ ನೀಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿತ್ತು!

ಕಾಮರಾಜ್‌ರದಂದೇ ಹೇಳುವ ಒಂದು ಮನೆ, ಕಾರು ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅಕೌಂಟ್ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯಾಗಿದ್ದು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ದೇಶಕ್ಕೆ ತಮ್ಮನ್ನು ಸಮರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಅವರು ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ ಕುಟುಂಬಿ ಯಾಗಿದ್ದರು.

‘ಕಾಮರಾಜ್ ಪ್ಲಾನ್’ನ ಕಾರಣದಿಂದ ಕಾಮರಾಜ್ ಅವರಂತೆ ಆರು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨, ೧೯೬೩ರಂದು ಮಹಾತ್ಮಾಗಾಂಧಿಯವರ ಜನ್ಮದಿನದಂದು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟರು. ಅವರು “ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ್ನು ಜನತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡ ಬೇಕೆಂದು” ಹೊಸ ಘೋಷಣೆ ನೀಡಿದರು.

ಕಾಮರಾಜ್ ಭಾಷೆ ತಿಳಿಯದಿದ್ದರೂ ಜನರನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಲು ಕಷ್ಟವಾಗದೆಂಬ ವಿಚಾರವನ್ನು ಜಗಜ್ಜಾಹೀರುಗೊಳಿಸಿದರು. ಅವರು ಒಂದು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಂತೆ: “ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಒಂದು ಭಾಷೆಯನ್ನಾಗಿ ಯಾಕೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು?”

ಇಂದು ಕೂಡ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗದ ಬಗ್ಗೆ ಗೊಂದಲವಿರುವ ಸಂದರ್ಭ ದಲ್ಲಿ ಕಾಮರಾಜ್ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿರುವಾಗ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕಕ್ಕನ್ ಎಂಬುವರನ್ನು ಗೃಹಮಂತ್ರಿಯನ್ನಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರು.

ಕಾಮರಾಜ್ ನಾಡರ್‌ನಂತಹ ಒಬ್ಬ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ, ರಾಜಕೀಯ ಮುತ್ಸದ್ದಿ, ಆಡಳಿತ ಕುಶಲಿ ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನ್ಮತಾಳಿದ್ದೇ ಆದರೆ ಒಬ್ಬ ಯುಗಪುರುಷರೇ ಆಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದ ಕಾರಣ ಅವರಿಗೆ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಸಿಗಬೇಕಾದ ಸ್ಥಾನ ದೊರಕಲಿಲ್ಲ. ಇಂದು ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಜನಾಂಗ ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನದಿಂದ ಅನೇಕ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಕಲಿಯಬೇಕಾಗಿದೆ.