ಕುಕವಿ ನಿಂದೆ

ಅರ್ಥ ತಿಳಿಯದ ಅನುಭಾವ ಕಲಿತ
ಅಳತಿಗೆಟ್ಟ ನಿಂತ ನಾಡಾಗ
ಮಂಗ್ಯಾನ ಕೈಯಾಗ ಮಾಣಿಕ ಕೊಟ್ಟರ
ಹಲ್ಲಾಗ ಹಾಕಿ ಕಡದ ಒಗದ್ಹಂಗ ಪಲ್ಲ

ಶ್ಯಾಣ್ಯಾ ಅಂತ ಇವಗ್ಯಾಂಗ ಅನ್ನಬೇಕ
ಏನ ಗುಣಾ ಕಂಡ ಇವರಲ್ಲಿ
ಗಾಯನದಲ್ಲಿ ನಾರದ ಅಂದೇನ
ಗಾರ್ದಭ ರಾಗ ಇವರ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ೧

ವಿದ್ಯಯಲ್ಲಿ ಗಣಪತಿ ಅಂದೇನ
ಓಂ ನಮ ಅಂಕಿ ಕಲತಿಲ್ಲ ಜಲ್ಮದಲ್ಲಿ
ನೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿನಗ ವಿದುರ ಅಂದೇನ
ಬೇಗಳ ತಪ್ಪಿಲ್ಲ ಬಾಯಲ್ಲಿ ೨

ಪರಾಕ್ರಮದ ಪ್ರತಿ ಪಾರ್ಥ ಅಂದೇನ
ನಾಡ ಹೇಡಿ ನೀನು ಸರ್ವರಲ್ಲಿ
ದಾನದಲ್ಲಿ ಬಲಿಚಕ್ರಿ ಅಂದೇನ
ಹೆಣದ ಬೆಣ್ಣಿಯ ತಿನ್ನುವ ಚಾಲಿ ೩

ಶಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ವಸಿಷ್ಟ ಅಂದೇನ
ಜಗಳ ತಗೀತಿ ಕುಂತ ನಿಂತಲ್ಲಿ
ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಅಂದೇನ
ಮಾತಿನೊಳಗ ಮಾತಿಲ್ಲ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ೪

ಕವಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವ್ಯಾಸ ಅಂದೇನ
ದನಾ ಕಾಯವರಷ್ಟ ಇಲ್ಲ ಬೆಲಿ
ಸ್ವರದ ಒಳಗ ಕೋಕಿಲಾ ಅಂದೇನ
ಶ್ವಾನನ್ಹಂಗ ಬೊಗಳತಿ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ೫

ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮನ್ಮಥಾ ಅಂದೇನ
ಮಾರಿ ಸುದ್ದ ಕ್ವಾಡಗನ್ಹಾಂಗ
ಮಂಗ್ಯಾನ ಕೈಯಾಗ ಮಾಣಿಕ ಕೊಟ್ಟರ
ಹಲ್ಲಾಗ ಹಾಕಿ ಕಡದ ಒಗದ್ಹಂಗ ಚೌಕ ೧

ಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕುಬೇರ ಅಂದೇನ
ಮದ್ಯಾಹ್ನದಾಗ ಇಲ್ಲ ಬೀಸುದಕ
ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಅಂದೇನ
ಮನಸ ಸ್ಥಿರಾ ಇಲ್ಲ ಕ್ಷಣತನಕ ೧

ಬಳಗದಲ್ಲಿ ರಾವಣ ಅಂದೇನ
ಗೂಗಿಯಂತಾಂವ ನಿನಗಿಲ್ಲ ದಿಕ್ಕ
ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಅಂದೇನ
ಪುಂಡ ಕೆಂಚ ನೀ ಲೋಕಕ್ಕ ೨

ಭೋಗದಲ್ಲಿ ದೇವೇಂದ್ರ ಅಂದೇನ
ಹುಟ್ಟ ಷಂಡ ನೀ ನಪುಂಸಕ
ತೇಜದಲ್ಲಿ ನಿನಗ ಸೂರ್ಯ ಅಂದೇನ
ರೊಟ್ಟಿ ಹಂಚಿನ್ಹಾಂಗ ನಿನ್ನ ಮುಖಾ ೩

ಪಂಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಭೀಷ್ಮ ಅಂದೇನ
ಮುಕಳಿ ತಿರವಿ ಹೋಗಂವ ಹಿಂದಕ
ಏಕ ಪತ್ನಿ ರಾಮಚಂದ್ರ ಅಂದೇನ
ನಾಡ ಕಸಬಿ ನೀ ರಾಜೇಕ ೪

ಮುತ್ತ ತಿನ್ನುವ ರಾಜಹಂಸ ಅಂದೇನ
ಇಚ್ಛಾ ಭಕ್ಷಣ ಮಾಡುವ ಕಾಕ
ಕೋಪದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಅಂದೇನ
ಭಾಳ ಮಳ್ಳ ನೀ ಕೆಲಸಕ ೫

ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರುತಿ ಅಂದೇನ
ಕಾಣತಿ ಇಳಿತದ ಮುದುಕನ್ಹಾಂಗ
ಮಂಗ್ಯಾನ ಕೈಯಾಗ ಮಾಣಿಕ ಕೊಟ್ಟರ
ಹಲ್ಲಾಗ ಹಾಕಿ ಕಡದ ಒಗದ್ಹಂಗ ೨ ನೇ ಚೌಕ

ಲಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ವಿಕ್ರಮ ಅಂದೇನ
ಹಂದಿ ಹಾಂಗ ನೀ ರೂಪದಲ್ಲಿ
ಗೌತಮ ಋಷಿ ಹಾಂಗ ಯೋಗಿ ಅಂದೇನ
ಕಾಗಿ ಹಾಂಗ ನೀ ಗುಣದಲ್ಲಿ ೧

ಪಡದ ಒಳಗ ನೀ ಪಡಗಾರ ಅಂದೇನ
ಗಡಿಗೆ ತೊಳ್ಯಾವ ಅಡಗಿ ಮನಿಯಲ್ಲಿ
ಗುರುತ್ವದಲ್ಲಿ ದ್ರೋಣಚಾರಿ ಅಂದೇನ
ಮುಕಳಿ ತೊಕ್ಕೊಂಡಿಲ್ಲ ಜಲ್ಮದಲ್ಲಿ ೨

ಉಗ್ರದಲ್ಲಿ ವೀರಭದ್ರ ಅಂದೇನ
ಹೆಣದ ಹಂಗ ನಿಂತದಿ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ
ಧೈರ್ಯದಲ್ಲಿ ನಳರಾಜ ಅಂದೇನ
ಗಂಡಿಗ್ಯಾರಂಗ ಕೈಯ ತಿರವುತಲಿ ೩

ಜಾತಿಯಲ್ಲಿ ನಿನಗ ಸುಜಾತ ಅಂದೇನ
ಮುಸರಿ ಗಂಜಿ ತಿನ್ನುವ ಚಾಲಿ
ಲಂಕಾ ಜಿಗಿಯುವ ಹನುಮ ಅಂದೇನ
ಉಚ್ಚಿ ಜಿಗ್ಯಾಂವ ನೀ ನಿಂತಲ್ಲಿ ೪

ನಿನ್ನ ವಾಚಾ ಶುದ್ಧ ಅಂದೇನ
ಹೊಲೇರ ಹಂತಾ ಭಾಷೆ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ
ಬಾಲಗೋಪಾಳನ ಜೋಡಿ ಆಗುದಕ
ಸತ್ತ ಹುಟ್ಟಿ ಬಾ ನೀ ಇನ್ನ ಮ್ಯಾಲಿ ೫

ಬಾಲಗೋಪಾಳನ ಜೋಡಿ ಆಗುದಕ
ಸತ್ತ ಹುಟ್ಟಿ ಬಾ ನೀ ಇನ್ನ ಮ್ಯಾಲಿ
ಮಂಗ್ಯಾನ ಕೈಯಾಗ ಮಾಣಿಕ ಕೊಟ್ಟರ
ಹಲ್ಲಾಗ ಹಾಕಿ ಕಡದ ವಗದ್ಹಂಗ ೩ನೇ ಚೌಕ

(ಬಾಳಗೋಪಾಲನ ಲಾವಣಿಗಳು, ಪು.೧೨೯ – ೧೩೦)

* * *

ಅಪಸ್ವರ ಗಾಯಕ

ನೀವು ಪಂಚ ಮುಖದ ಪರಮಾತ್ಮ ದೈವ ದೇವರ
ಕುಂತಿರಿ ಹಿರಿಯರ
ನನ್ನ ಮಾತ ಲಾಲಿಸಿ ಒರಿಗಿ ಹಚ್ಚರಿ ಪೂರಾ

ಗಾಯನ ಮಾಡೂದು ಸುಲಭ ಅಲ್ಲ ಶಾಹೀರಾ
ಕೇಳ್ರಿ ಬಲ್ಲವರಾ
ಈ ಉದ್ಯೋಗದೊಳಗ ಸೋತಿದಾರ ಬಹು ಜನರಾ॥

ಬರಿ ಮೊಟ್ಟಿ ಕವಿ ನೀವು ಕಟ್ಟಿ
ಒಯ್ದೇನು ಒಲಿಯಾಗ ಸುಟ್ಟಿ
ಮುಂಚೆ ತಾಳಸ್ವರ ಇಲ್ಲ ಗಟ್ಟಿ
ಅಪಸ್ವರ ಗಾಯನ ಮಾಡಿ ಹಾಡಿ ಹಸಗೆಟ್ಟಿ ॥

ಕವಿ ಸುಳ್ಳ ಮಾಡಿಲ್ಲ ನಾ ಹುಟ್ಟಿ
ಖರೇ ಖರೇ ಶಾಸ್ತ್ರಕ ಮುಟ್ಟಿ
ಬಲ್ಲವರಿಗಿ ತಿಳಿದಿತ ತಿಗಟಿ
ಹುಸಿ ಹಾಡಂವ ಅಲ್ಲ ಗುರಿ ಒಗ್ಯಾಂವ ನಿರತಿಟ್ಟು ಸೂಟಿ ॥

ನಿಮಗ ತಿಳಿಯದಿದ್ದರ ತಿಳಿಸಿ ಹೇಳ್ತಿನಿ ವಿಚಾರ
ಆಗಿರೆ ಹುಸಿಯಾರ
ನನ ಮಾತ ಲಾಲಿಸಿ ಒರಿಗಿ ಹಚ್ಚಿರಿ ಪೂರಾ ೧ನೇ ಚೌಕ

ಸುಳ್ಳಂದ್ರ ಇದಕ ನಿಮಗ ಹೇಳತೀನಿ ದೃಷ್ಟಾಂತ
ಸಭಾದಾಗ ನಿಂತ
ನಿಮ್ಮಂಥ ಪ್ರಾಣಿ ಒಬ್ಬ ಅಪಸ್ವರ ಗಾಯನ ಕಲಿತ॥

ಒಂದು ತುಂತುನಿ ಮಾಡಿ ಹಗಲಿರುಳ ಹಾಡಂವ ಯಾವತ್ತ
ಸ್ವರಯಿಲ್ಲ ಗೊತ್ತ
ನಾ ಶಾಣ್ಯಾ ಅಂತ ತನ್ನ ಮನಸಿನೊಳಗ ಮದಮತ್ತ॥

ಸೊಲ್ಲಾ ಪುರಕ ಹೋಗಿ ಗಾಯನ ಮಾಡಬೇಕಂತ
ತೆಗೆದ ಒಂದು ಬೇತ
ತುಂತೂನಿ ತಗೊಂಡು ಬಿಸಲಾಗ ಹೊಂಟ ನಡಕೋತ॥

ಆತ ಹೋಗುವ ದಾರಿ ಮ್ಯಾಲ ಕಂಚಾಳ ಮರ ಒಂದಿತ್ತ
ತಂಪು ಭಾಳ ಶಿಸ್ತ
ಆ ಗಿಡದ ಕೆಳಗೆ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಶ್ರಾಂತ॥

ಶಿವ ಶಿವ ಮಾಡಿದಾನ ಸ್ಮರಣಿ
ಗಾಯನ ಮಾಡುವ ಯೋಚನಿ
ತಂಬೂರಿಯಂತೆ ತುಂತೂನಿ
ಅಪಸ್ವರ ತಾಳ ಬಿಟ್ಟು ಸುರುವ ಮಾಡಿದ ಗಾಯನಿ॥

ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸದ ಮನಿ
ಗಿಡದಲ್ಲಿ ಅದರ ಸಂಪಾದನಿ
ಕೇಳಿ ಒದರಿ ಮಾಡಿತೋ ಧನಿ
ನಿನ್ನ ಗಾಯನ ಕೇಳಿ ನನಗೆದ್ದಾದ ತಲಿಬ್ಯಾನಿ ॥

ಬ್ಯಾಡಂದ್ರ ಕೇಳವೊಲ್ಲಿ ಕರುಣಿ
ಹಟಿಬಿದ್ದು ಒದರತಾನ ಧರಣಿ
ರಾಕ್ಷಿ ತಿಳಿದ ಕಾಳ ಬಂತು ಸನೀ
ಬೇಡಿದ್ದು ಕೊಡತಿನೀ ಬಂದ ಮಾಡೋ ಗಾಯನೀ॥

ನನ್ನ ಹತ್ತರಿಲ್ಲ ಈಗ ತ್ರಾಣಿ
ಕೊಡಲಾಕ ದುಡ್ಡ ದುಗ್ಗಾಣಿ
ಸಾವುಕಾರನ ಹೆಣ್ತಿ ಭವಾನಿ
ಹೋಗಿ ಬಡಕೋತಿನಿ ಬಂದು ಬಿಡಿಸೊ ಆಗಿ ಸುಜ್ಞಾನಿ ॥

ಬಲ್ಲವರು ಬರಲಿ ಸುಜ್ಞಾನೀ
ಅವರೀಗಿ ಹೋಗುದಿಲ್ಲ ಆಣಿ
ನೀ ಬಿಡಿಸು ಬಂದು ಬಡಪ್ರಾಣಿ
ನಾ ಹೋದ ಬಳಿಕ ನೂರಾರು ಪಡಕೋ ನೀ ಸುಗುಣಿ ॥

ಇನ್ನು ಸಾಕು ಮಾಡೊ ಮಹಾರಾಯ ಕೇಳೋ ಕವಿಸೂರ
ಆಯಿತೋ ಬ್ಯಾಸರ
ನನ ಮಾತು ಲಾಲಿಸಿ ಒರಗಿ ಹಚ್ಚರೀ ಪೂರಾ ॥೨ನೇ ಚೌಕ

ಆ ರಾಕ್ಷಿ ಮಾತ ಕೇಳಿ ಗಾಯನ ಮಾಡೂದು ಮರತಾ
ಋಷಿ ಆಗಿ ಕುಂತಾ
ಕಾಳ ರಾಕ್ಷಿ ಹೋಯಿತು ಸಾವುಕಾರನ ಮನಿ ಹುಡುಕುತ॥

ಸಾವುಕಾರನ ಹೆಣತಿಗಿ ದೆವ್ವ ಆಗಿ ಬಡಕೋತ
ವಚನಕಾಗಿ ಶರತ
ಕೂದಲ ಬಿಡಿಸಿ ಕಂಡಂಗ ಕುಣಿಸುತ್ತ ನಿಂತಿತ್ತ ॥

ಸಾವುಕಾರ ನೋಡಿ ಅಂದ ಅಬುರು ಹೋಗೂದು ಬಂತ
ಚಿಂತಿ ಹೆಚ್ಚಿತ್ತ
ಗುಮಾಸ್ತರಿಗಿ ಹೇಳಿದಾನ ಪಂಡಿತರು ಬಂದು ನೆರ್ದಾರ ಸುತ್ತ ॥

ಬಲ್ಲವರು ಬಂದು ಆ ದೆವ್ವ ಬಿಡಿಸಬೇಕಂತ
ಯತ್ನ ಯಾವತ್ತ
ಬಗಿಹರಿಯವಲ್ಲದೆ ಕುಂತಿದಾರ ಬ್ಯಾಸತ್ತ ॥

ಮಂತ್ರ ಹಾಕಿ ಬೇಗು ಬೆಳಗನಾ
ಶಾಣ್ಯಾರು ಆಗ್ಯಾರ ಹೈರಾಣಾ
ಅದೆ ವಿದ್ಯದಲಿ ಅವರು ಪೂರ್ಣಾ
ಕುಣಿಸ್ಯಾಡಿದ್ಹಂಗ ಕುಣಿತಿತ್ತು ಕಲ್ಗಿಯವರ ಹೆಣ್ಣ ॥

ಶ್ಯಾಣ್ಯಾರದು ನಿಂತಿತೋ ಯತನ
ಹೇಳಲಾರದೆ ಹೋದರು ಪುನಃ
ಗಾವನಗ ಮುಟ್ಟಿತೊ ವರ್ತಮಾನ
ನಾ ಬಿಡಿಸತೇನಂತ ಬಂದಿದಾನ ॥

ಆ ದೆವ್ವ ಹಿಡಿದಿತೋ ಅವನ ಖೂನಾ
ನೋಡಿ ಅಂದಿತು ನಾ ಹೋಗತೇನ
ದೆವ್ವ ಬಿಡಿಸಿದಾನ ಗಾವನ್ನ
ಸಾವುಕಾರ ಖುಷಿ ಆಗಿ ನೂರು ರೂಪಾಯಿ ಕೊಟ್ಟಿದಾನ ॥

ಆ ರಾಕ್ಷಿ ಅಂತದ ನಿನ್ನ ವಚನದಂದು ಆದೆ ಪಾರ
ಹೋಗೋ ಇನ್ನು ದೂರ
ನನ್ನ ಮಾತ ಲಾಲಿಸಿ ಒರಿಗಿ ಹಚ್ಚಿರಿ ಪೂರಾ ೩ನೇ ಚೌಕ

ಸಾವುಕಾರನ ಹೆಣತಿಗೆ ದೆವ್ವ ಸವಿಯ ಗಂಡಿತ್ತ
ಮೈಯ ಉಂಡಿತ್ತ
ಒಂದು ಎಂಟು ದಿನಾ ಬಿಟ್ಟು ಮತ್ತ ತಿರುಗಿ ಬಂದಿತ್ತ ॥

ಸಾವುಕಾರ ತಿರುಗಿ ಶಾಣ್ಯಾರಿಗಿ ಕರಿಸಿದನು ಕುಂತ
ಇಟ್ಟಿದಾನ ಪಂಥ
ಈ ದೆವ್ವ ಬಿಡಿಸಿದವರಿಗೆ ಬೇಡಿದ್ದು ಕೊಡತೀನಂತ ॥

ಬಲ್ಲಂಥ ಮಾಂತ್ರಿಕರು ವಿದ್ಯ ಮಾಡಿದರು ಮಸ್ತ
ಕುಂತರು ಹಲ್ ಕಿಸ್ತ
ಬಗಿ ಹರಿಯಲಾರದೆ ಬರಿಗೈಲೆ ಹೋಗಿದಾರ ಪರತ ॥

ಗಾಯನ ಮಾಡುವ ಬಂದಿದ
ಮಂತ್ರ ಹಾಕಿದ್ಹಂಗ ಮಾಡಿದ

ಬಗಿ ಹರಿಯಲಿಲ್ಲ ಅದರಿಂದ
ತುಂತುನೀ ತಗೊಂಡು ಗಾಯನ ಸುರು ಮಾಡಿದ ॥

ದೆವ್ವ ಕುಣಿಯುತ್ತಿತ್ತರಿ ಮುಂದ
ಮತ್ಯಾಕ ಕಾಳ ಬಂತಂದ
ತಲಿಬ್ಯಾನಿ ಎದ್ದಿತ ಹೆಚ್ಚಿಂದ
ನಿನ್ನ ದರ್ಶನ ಬ್ಯಾಡೋ ಹೋಗತೀನಿ ಇಲ್ಲಿಂದ ॥

ಅಪಸ್ವರ ಗಾಯನದಿಂದ
ದೆವ್ವಾದವರು ನಿಂದ್ರುದಿಲ್ಲ ಮುಂದ
ಸಭಾ ಹ್ಯಾಂಗ ಕೇಳಬೇಕೋ ಚಂದ
ತಾಳ ಬಿಟ್ಟು ಹಾಡಿದರೆ ದೋಷ ಆದ ಅದರಿಂದ ॥

ಹಲಸಂಗಿ ಗ್ರಾಮ ಹೆಚ್ಚಿಂದ ಕವಿ ಹುಟ್ಟತಾವ ಚಂದಚಂದ
ಸ್ವರ ಸಂಪ ತಾಳದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧ
ಖಾಜಾ ಕವಿತಾ ಚಿಂತಾಲ ಹಚ್ಚಿ ತೂಗಿದ್ದ ॥

ಒಳೆ ಶಿಸ್ತ ಹಾಡತಾರ ವೌಲ ರಾಮಚಂದರಾ
ಗುರುವ ಪುತ್ತರಾ
ನನ್ನ ಮಾತ ಲಾಲಿಸಿ ಒರಿಗಿ ಹಚ್ಚಿರಿ ಪೂರಾ ೪ನೇ ಚೌಕ

(ಜೀವನ ಸಂಗೀತ, ಪು.೮೪೮೮)