೨೯೨೯. ಸಿಕ್ಕು ಬಿಡಿಸು = ಸಮಸ್ಯೆ ಬಗೆ ಹರಿಸು

(ಸಿಕ್ಕು < ಚಿಕ್ಕು(ತ) = ಗೋಜಲು, ಗಂಟು) ತಲೆಗೂದಲು ತಿರಿಗಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಗಂಟುಗಂಟಾಗಿದ್ದರೆ ಸಿಕ್ಕುಗಟ್ಟಿದೆ ಬಿಡಿಸು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ವಾಚಣಿಗೆಯಿಂದ ಆ ಸಿಕ್ಕನ್ನು ಬಿಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರ : ಈಗ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗಿರೋ ಸಿಕ್ಕು ಬಿಡಿಸದಿದ್ರೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನೆಕ್‌ನೀರೇ ಗತಿ.

೨೯೩೦. ಸಿಗಿದರೆ ಎರಡಾಳಾಗು = ತುಂಡು ತೊಲೆಯಂತಿರು

(ಆಳು – ಮನುಷ್ಯ)

ಪ್ರ : ಸಿಗಿದರೆ ಎರಡಾಳಾಗೋ ಹಂಗಿದ್ದಾನೆ, ಮೈ ಬಗ್ಗಿಸಿ ದುಡಿಯೋಕೇನು ಬಂದದೆ ದಾಡಿ?

೨೯೩೧. ಸಿಗಿದು ಊರಬಾಗಲಿಗೆ ತೋರನ ಕಟ್ಟು = ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಿಡು

(ಸಿಗಿ = ಸೀಳು, ಹೋಳು ಮಾಡು)

ಪ್ರ : ಅವನ ಸಂಗ ಮಾಡಿದ್ರೆ, ನಿನ್ನ ಸಿಗಿದು ಊರಬಾಗಿಲಿಗೆ ತೋರಣ ಕಟ್ಟಿಬಿಡ್ತೀನಿ.

೨೯೩೨. ಸಿಡಸಿಡಾ ಅನ್ನು = ಕಿರಿಕಿರಿಗೊಳ್ಳು, ಕೀರನಂತಾಡು

ಪ್ರ : ಯಾಕೋ ಕಾಣೆ, ಹೊತ್ತುರೆಯಿಂದ ಅಮ್ಮಾವರು ಸಿಡಸಿಡಾ ಅಂತ ಇದ್ದಾರೆ.

೨೯೩೩. ಸಿಡು-ಗು-ಟ್ಟು = ಅಸ-ಹ-ನೆ-ಯಿಂ-ದ ದುಮು-ಗು-ಟ್ಟು

ಪ್ರ : ಎದ್ದಾ-ಗ-ಲಿಂ-ದ ಒಂದೇ ಸಮ ಸಿಡ-ಗು-ಟ್ತಾ ಇದ್ದೀ-ಯ-ಲ್ಲ ಆದ-ದ್ದಾ-ದರೂ ಏ-ನು?

೨೯೩೪. ಸಿಡಿಯಾಡಿಸು = ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆ ಕೊಡು

ಜನಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಿಡಿಯಾಡುವ ಒಂದು ಆಚರಣೆ ಇತ್ತು. ಈಗಲೂ ಕೆಲವು ಕಡೆ ಇರಬಹುದು. ಹರಕೆ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡವರು ತಿರುಗುರಾಟವಾಳಕ್ಕೆ ಇಳಿಬಿಟ್ಟಿರುವ ಕಬ್ಬಿಣದ ಕೊಕ್ಕೆಯಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬೆನ್ನ ಹುರಿಗೆ ಚುಚ್ಚಿ ತಗಲು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ತಿರುಗುವ ರಾಟವಾಳದ ಕೊಕ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ನೇತುಬಿದ್ದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮೀನು ಈಜುವಂತೆ ಅಂತರಾಟದ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಈಜತೊಡಗುತ್ತಾನೆ. ರಾಟವಾಳ ನಿಂತ ಮೇಲೆ, ಬೆನ್ನ ಹುರಿಗೆ ಚುಚ್ಚಿ ತಗಲು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ತಿರುಗುವ ರಾಟವಾಳದ ಕೊಕ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ನೇತುಬಿದ್ದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮೀನು ಈಜುವಂತೆ ಅಂತರಾಟದ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಈಜತೊಡಗುತ್ತಾನೆ. ರಾಟವಾಳ ನಿಂತ ಮೇಲೆ, ಬೆನ್ನ ಹುರಿಗೆ ಹಾಕಿದ್ದ ಕೊಕ್ಕೆಯನ್ನು ತೆಗೆದು ದೇವರ ಭಂಡಾರವನ್ನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹಚ್ಚುತ್ತಾರೆ. ರಕ್ತ ಬರದೆ ಬೇಗ ಮಾಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಜನರ ನಂಬಿಕೆ. ಏನೇ ಆಗಲಿ ಇನ್ನೂ ಇಂಥ ಆಚರಣೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದು ‘ಅಪ್ಪ ತೋಡಿದ ಬಾವಿ ಅಂತ ಉಪ್ಪು ನೀರು ಕುಡಿಯುವ’ ಮನೋಧರ್ಮವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.

ಪ್ರ : ನೀನೇ ಸಿಡಿಯಾಡಲು ಒಪ್ಪದಿದ್ರೆ, ನಾವೇ ಸಿಡಿಯಾಡಿಸ್ತೇವೆ – ಬಡಿದು ಭಕ್ತನ್ನ ಮಾಡಿ, ಹಿಡಿದು ಲಿಂಗ ಕಟ್ಟಿದರು ಅನ್ನೋ ಹಂಗೆ

೨೯೩೫. ಸಿಡಿದಲೆ ಎತ್ತು = ತಲೆ ಕತ್ತರಿಸು

ಇದು ಒಂದು ಕ್ರೂರ ಪದ್ಧತಿ. ಹಿಂದೆ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಇದ್ದದ್ದು. ಒಂದು ಗಳುವನ್ನು ಭೂಮಿಯೊಳಕ್ಕೆ ನೆಟ್ಟು, ಅದರ ತುದಿಯನ್ನು ಬಗ್ಗಿಸಿ, ಸ್ವಲ್ಪ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಕೂರಿಸಲಾದ ಅಪರಾಧಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ತಲೆಗೂದಲಿಗೆ ಕಟ್ಟುತ್ತಾರೆ. ಅವನ ತಲೆ ಕತ್ತರಿಸಿದಾಗ ಬಾಗಿದ ಗಳು ನೆಟ್ಟಗೆ ನಿಂತುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕತ್ತರಿಸಿದ ತಲೆ ಗಳುವಿನ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಬಾವುಟದಂತೆ ನೇತಾಡುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಬರ್ಬರವಾದ ಆಚರಣೆ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದುದರ ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಈ ನುಡಿಗಟ್ಟು.

ಪ್ರ : ನನ್ನೆದುರು ಸೆಟೆದು ನಿಂತು ಸೆಣಸಿದ್ರೆ, ನಿನ್ನ ಸಿಡಿದಲೆ ಎತ್ತಿಬಿಡ್ತೀನಿ, ಹುಷಾರ್ !

೨೯೩೬. ಸಿಡಿದು ಅವಲಾಗು = ಬಹಳ ಚೂಟಿಯಗಿರು

(ಅವಲು = ಕಾಳನ್ನು ಬಾಣಲಿಯಲ್ಲಿ ಹುರಿದಾಗ ಅದುಉ ಬಾಯಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆ ಬಾಯಿ ಬಿಡುವಾಗ ಅದು ಬಾಣಲಿಯಿಂದ ಸಿಡಿದು ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಆ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ಮೂಡಿದ ನುಡಿಗಟ್ಟು ಇದು)

ಪ್ರ : ನೋಡೋಕೆ ಚೋಟುದ್ದ ಇದ್ದರೂ ಸಿಡಿದು ಅವಲಾಗ್ತಾನೆ ಹೈದ.

೨೯೩೭. ಸಿಡಿದು ಸೀಗೆಕಾಯಾಗು = ಎಗರಿ ಬೀಳು, ಸೀಗೆಕಾಯಿ ಒಣಗಿದ ಮೇಲೆ ಸಿಡಿದು ಬೀಳು

ಪ್ರ : ಬೇರೆಯವರ ಮಕ್ಕಳು ಸಿಡಿದು ಸೀಗೆಕಾಯಿ ಆಗುವಾಗ, ನೀನು ಅಪ್ಪುಗೈ ಕಟ್ಕೊಂಡು ಬೆಪ್ಪು ತಕ್ಕಡಿ ಇದ್ದಂಗಿದ್ರೆ ಸರೀಕರ ಮುಂದೆ ಬದುಕೋಕಾಗ್ತದ?

೨೯೩೮. ಸಿಡೆ ಬೀಳು = ಗುಂಪಿನಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗು, ಚಿಲ್ಲರೆಗೊಂಡು ಒಂಟಿಯಾಗು,

(ಸಿಡೆ < ಸಿಡಿ = ಎಗರು, ನೆಗೆ)

ಪ್ರ : ಗಾದೆ – ಸೂಕ್ತಿ – ಹಿಂಡನಗಲಿದ ಗೋವು ಹುಲಿಗಿಕ್ಕಿದ ಮೇವು.

೨೯೩೯. ಸಿದಿಗೆ ಏರು = ಚಟ್ಟ ಏರು, ಮರಣ ಹೊಂದು

(ಸಿದಿಗೆ < ಶಿಬಿಕೆ < ಶಿವಿಗೆ = ಚಟ್ಟ, ಮೇನೆ)

ಪ್ರ : ತದಿಗೆ ದಿವಸ ನಿಮ್ಮಪ್ಪ ಸಿದಿಗೆ ಏರಿದ.

೨೯೪೦. ಸಿದುಗೆ ಬುರುಡೆಯಂತಾಡು = ಇ‌ದ್ದಕಡೆ ಇರದಿರು, ಅದೂ ಇದೂ ಬೆದ-ಕುತ್ತಾ ಇರು.

(ಸಿದುಗೆ ಬುರುಡೆ < ಸಿದುಗುವ ಬುರುಡೆ ; ಸಿದುಗು = ಹುಡುಕು ; ಸಿದುಗೆ ಬುರುಡೆ = ಪಾತಾಳಗರಡಿ, ಬಾವಿಯೊಳಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದ ಬಿಂದಿಗೆಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ತೆಗೆಯುವ ಸಾಧನ) ಸಿದ್ದಿಗೆ ಎಂದರೆ ಚರ್ಮದ ಚೀಲ, ಅದರಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪ, ಎಣ್ಣೆ, ಕ್ರಮೇಣ ಹೆಂಡ ಸಾಗಿಸುತ್ತಿರಬೇಕು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಿದ್ದಿಗೆ ಬುರುಡೆ ಎಂಬುದು ಕ್ರಮೇಣ ಸಿದುಗೆ ಬುರುಡೆ ಆಗಿರಬಹುದೆ ? ಆದರೆ ಸಿದುಗು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಹುಡುಕು ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಇರುವುದರಿಂದ ಸಿದ್ದಿಗೆಯಿಂದ ಸಿದುಗೆ ಆಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದ್ದ-ಕ-ಡೆ ಇರ-ದೆ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆ ತೂರಾ-ಡು-ವ, ನೆ-ಗೆ-ದಾ-ಡು-ವ ಸಣ್ಣ ಹಕ್ಕಿ-ಗೆ ಬುರು-ಡೆ, (> -ಬು-ಲ್ಡೆ) ಹಕ್ಕಿ ಎನ್ನು-ತ್ತಾ-ರೆ. ಆದ್ದ-ರಿಂ-ದ ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ಹುಡು-ಕಾ-ಡು-ವ ಬುದ್ಧಿ (ಸಿದು-ಗು- ಬುದ್ಧಿ) ಎಂಬು-ದೇ ಸಿದು-ಗು ಬುರು-ಡೆ ಆಗಿ-ರ-ಬ-ಹು-ದೆ? ಚಿಂತ-ನೆ ಅಗ-ತ್ಯ

ಪ್ರ : ಮದುವೆ ಮನೇಲಿ ಈ ಹುಡುಗ ಒಳ್ಳೆ ಸಿದುಗೆಬುರುಡೆ ಆಡಿದಂಗೆ ಆಡಿದ.

೨೯೪೧. ಸಿರುಕಲಿಗೆ ಸಿಕ್ಕು = ಇಕ್ಕಟ್ಟಿಗೆ ಸಿಕ್ಕು

(ಸಿರುಕಲು = ಇರುಕಲು, ಇಕ್ಕಟ್ಟಾದ ಜಾಗ)

ಪ್ರ :ಸಿರುಕಲಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಕೊಂಡ ಹಾವನ್ನು ಇರುವೆಗಳು ಎಲುಬುಗೂಡಾಗಿಸಿದವು.

೨೯೪೨. ಸಿಲ್ಕು ತೀರಿಸು = ಬಾಕಿ ಕೊಡು

(ಸಿಲ್ಕು < ಶಿಲ್ಕು (ಹಿಂ) = ಬಾಕಿ)

ಪ್ರ :ಸಿಲ್ಕು ತೀರಿಸಿ ನಿನ್ನ ವಸ್ತೂನ ತಗೊಂಡು ಹೋಗು.

೨೯೪೩. ಸಿಳ್ಳೆ ಹಾಕ್ಕೊಂಡು ತಿರುಗು = ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಅಲೆ, ಪೋಲಿ ತಿರುಗು

(ಸಿಳ್ಳೆ = ಬಾಯಿಂದ ಹೊರಡುವ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಸದ್ದು) ಬಾಯಿಗೆ ಬೆರಳಿಟ್ಟು ಉಸಿರುಕಟ್ಟಿ ಸಿಳ್ಳೆ ಹಾಕುವುದುಂಟು. ಬೆರಳನ್ನು ಇಡದೆಯೇ ಸಿಳ್ಳೆ ಹಾಕುವುದುಂಟು. ಈ ಸಿಳ್ಳೆ ಒಬ್ಬರನ್ನು ಕರೆಯಲು, ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಸೂಚನೆ ನೀಡು ಅಥವಾ ಒಬ್ಬರನ್ನು ಕಿಚಾಯಿಸಲು ಬಳಕೆಯಾಗಬಹುದು. ಮನೆಯೊಳಗೆ ಸಿಳ್ಳೆ ಹಾಕಬಾರದು ಎಂಬ ಜನಪದ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ.

ಪ್ರ : ಅವನಿಗೆ ಎದುರು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ, ಹಾದಿಬೀದೀಲಿ ಸಿಳ್ಳೆ ಹಾಕ್ಕೊಂಡು ತಿರುಗ್ತಾನೆ.

೨೯೪೪. ಸಿಳ್ಳೆ ಕ್ಯಾತನಂತಿರು = ಒಣಗಿಕೊಂಡರು, ಕೋಡಂಗಿಯಂತಿರು

(ಸಿಳ್ಳೆ < ಚಿಳ್ಳೆ = ಸಣ್ಣ, ಒಣಕಲ) ಸೂತ್ರದ ಬೊಂಬೆಯಾಟದಲ್ಲಿ ಸಿಳ್ಳೆಕ್ಯಾತ ಎಂಬ ಪಾತ್ರ ಬರುವುದುಂಟು. ಅದು ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಹನುಮನಾಯಕ ಅಥವಾ ಬಯಲುಸೀಮೆಯ ಬಯಲಾಟಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಕೋಡಂಗಿ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದದ್ದು. ಇಡೀ ನಾಟಕದ ಪಾತ್ರಗಳ ಪರಿಚಯಕ್ಕೆ, ಹಾಸ್ಯ ಉಕ್ಕಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಈ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಮುಖ ಮಾಧ್ಯಮ ಎನ್ನಬಹುದು. ಸಿಳ್ಳೆಕ್ಯಾತ ಎಂಬುದೇ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಿಳ್ಳೆಕ್ಯಾತ ಆಗಿ, ಆ ಸೂತ್ರದ ಬೊಂಬೆಯಾಟದ ವೃತ್ತಿಯವರಿಗೆ ಕಿಳ್ಳೆಕ್ಯಾತರು ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬರಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.

ಪ್ರ : ಸಿಳ್ಳೆ ಕ್ಯಾತನಂಥ ಗಂಡನಿಗೂ ಮರದ ದಿಮ್ಮಿಯಂಥ ಹೆಂಡ್ರಿಗೂ ಬ್ರಹ್ಮಗಂಟು ಬಿತ್ತಲ್ಲೋ ಗೋವಿಂದ !

೨೯೪೫. ಸೀಕಲಾಗು = ಬತ್ತಿ ಹೋಗು

(ಸೀಕಲು < ಚೀಕಲು = ಬತ್ತಿದ ಕಾಳು, ಗುಳ್ಳೆ)

ಪ್ರ : ಬಾಕಲು ಹಿಡಿಸಲಾರದಂಥವಳಿಗೆ ಸೀಕಲು ಗಂಡ ಸಿಗಬೇಕ?

೨೯೪೬. ಸೀಕುಪಾಕು ತಿಂದು ಕಾಲ ಹಾಕು = ಭಂಗಬಡತನದ ಕಷ್ಟದ ಜೀವನ ನಡೆಸು

(ಸೀಕು = ತಳ ಹೊತ್ತಿದ ಕರಿಕು; ಕಾಲ ಹಾಕು = ಜೀವನ ಸಾಗಿಸು)

ಪ್ರ : ನಾವು ಸೀಕು ಪಾಕು ತಿಂದು ಕಾಲ ಹಾಕಿದೆವು, ಈಗಿನ ಮಕ್ಕಳು ‘ಒಳಗಿಲ್ಲ ಅಂದ್ರೆ ದೊಗೆದಿಕ್ಕು’ ಅಂತಾರೆ.

೨೯೪೭. ಸೀತಾಳ ಪಾತಾಳವಾಗು = ಹೆಚ್ಚು ಸೀತವಾಗು, ತಣ್ಣಗೆ ಕೊರೆಯುತ್ತಿರು

(ಸೀತಾಳ < ಶೀತಲ (ಸಂ) = ತಂಪು ; ಸೀತಾಳ ಪಾತಾಳ = ಶೈತ್ಯದ ಆಧಿಕ್ಯ)

ಪ್ರ : ಮೈಯೆಲ್ಲ ಸೀತಾಳಪಾತಾಳವಾಗಿದೆ, ಒಲೆ ಮುಂದೆ ಕುಳಿತು ಬೆಂಕಿ ಕಾಯಿಸಿಕೊ.

೨೯೪೮. ಸೀದ ಹಂದಿಯಂತಿರು = ಧಡೂತಿಯಾಗಿರು, ಪಟ್ಟೆಂದು ಒಡೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಊದಿಕೊಂಡಿರು

(ಸೀಯು = ಬೆಂಕಿಯ ಶಾಖದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಮೈಮೇಲಿನ ಪುಕ್ಕವನ್ನು ಹೆರೆ) ಹಂದಿಯನ್ನು ಕುಯ್ದ ಮೇಲೆ ಬೆಂಕಿ ಹಾಕಿ ಅದನ್ನು ಸೀಯುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಚರ್ಮದ ಸುಕ್ಕು ಹೋಗಿ, ತಗ್ಗು ಉಬ್ಬುಗಳು ಒಂದಾಗಿ ಊದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಕೋಳಿಯನ್ನು ಸೀಯುತ್ತಾರೆ. ತಗ್ಗು ಉಬ್ಬುಗಳು ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನುವಂತೆ ಸಮತಟ್ಟಾಗಿ ಊದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ಮೂಡಿದ ನುಡಿಗಟ್ಟಿದು.

ಪ್ರ : ಸೀದ ಹಂದಿಯಂಗವನೆ, ದುಡಿದುಕೊಂಡು ತಿನ್ನೋಕೆ ಅವನಿಗೇನು ದಾಡಿ?

೨೯೪೯. ಸೀದು ಬಿಡು = ಮಾರಿ ಬಿಡು, ವಿಕ್ರಯಿಸು

(ಸೀಯು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸುಡು ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿದ್ದರೂ ಮಾರು ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿಯೂ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ)

ಪ್ರ : ಶಿವಗಂಗೆ ದನಗಳ ಜಾತ್ರೆಗೆ ಹೋಗಿ, ಎತ್ತುಗಳನ್ನು ಹೋದಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸೀದು ಬಂದುಬಿಟ್ಟೆ.

೨೯೫೦. ಸೀಬು ಎಬ್ಬಿಸು = ಗಾರು ಮಾಡು, ಹದಗೆಡಿಸು.

(ಸೀಬು = ಸಿಬರು, ಸಿವುರು) ಮಾತಿಗೆ ಮಾತು ಅಣಿ ಬಿದ್ದರೆ, ಸಾಮರಸ್ಯ ಕುದುರುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಸಿಬರನ್ನು ಬಾಚಿಯಿಂದ ಕೆತ್ತಿ ನಯಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂದು ಹೊರಟರೆ ಮತ್ತೊಂದು ಸಿಬರು ಏಳುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ‘ಕೆತ್‌ಕೆತ್ತ’ ಎಂಬ ಗಾದೆ ಹುಟ್ಟಿರುವುದು. ಮಾತಿಗೆ ಎದುರು ಮಾತಿನ ಕೆತ್ತನೆಯಿಂದ ಸೀಬು ಏಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಈ ನುಡಿಗಟ್ಟಿನ ಅರ್ಥ. ಇದಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಮರಗೆಲಸ ಮಾಡುವ ಬಡಗಿಯ ವೃತ್ತಿ.

ಪ್ರ : ಇವನೊಬ್ಬ, ನಯಸ್ಸು ಮಾಡ್ತೀನಿ ಅಂತ ಹೋಗಿ, ಸೀಬು ಎಬ್ಬಿಸಿದ.

೨೯೫೧. ಸೀಬು ಹೆಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳು = ಸಿವುರು ಚುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳು

(ಸೀಬು = ದಸಿ)

ಪ್ರ : ಗಾದೆ – ಹುಡುಗ ಗಂಡ ಬಟ್ಟೆಗೆ ತೊಡರಿಕೊಂಡ ಊಬು

ತುಡುಗ ಮಿಂಡ ಮೈಗೆ ಹೆಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಸೀಬು

೨೯೫೨. ಸೀಬಿ ಬಂದಂಗೆ ಬರು = ಸಪ್ಪಳವಾಗದಂತೆ ಬರು

(ಸೀಬಿ = ಬೆಕ್ಕು) ಬೆಕ್ಕಿನ ಅಂಗಾಲಲ್ಲಿ ಮೆತ್ತೆ ಇರುವುದರಿಂದ ನಡೆದು ಬಂದರೂ ಸದ್ದಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸದ್ದಾದರೆ ಇಲಿಗಳು ಓಡಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ದೇವರು ಅದಕ್ಕನುಗುಣವಾದ ಪಾದವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಾನೆ. ‘ಸೊರಗಿ ಹೋದ ಸೀಬಿ ಕಂಡು, ಎರಗಿ ಬಂದವಂತೆ ಇಲಿದಂಡು’ ಎಂಬ ಗಾದೆ ಸೀಬಿ ಎಂದರೆ ಬೆಕ್ಕು ಎಂಬುದನ್ನು ರುಜುವಾತು ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟೆ ಅಲ್ಲ ಬೆಕ್ಕನ್ನು ಕರೆಯಬೇಕಾದರೆ ‘ಬಾ, ಸೀಬಿ, ಸೀಬಿ’ ಎಂದೇ ಕರೆಯುವುದು – ಹೇಗೆ ನಾಯಿಯನ್ನು ಕುರೊಕುರೊ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೋ, ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ‘ಕೊಕೊ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೋ ಹಾಗೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಕುರಕುರ ಎಂದರೆ ನಾಯಿ, ಕೋಕ ಎಂದರೆ ಕೋಳಿ. ಹಾಗೆ ಸೀಬಿ ಎಂದರೆ ಬೆಕ್ಕು. ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಹೆಸರು ಹಿಡಿದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜನ ಕೂಗುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರ : ಗಂಡ ಇಲ್ಲೇನೋ ಮಾಡಬಾರದ್ದು ಮಾಡ್ತಾನೆ ಅಂತ ಒಳ್ಳೆ ಸೀಬಿ ಬಂದಂಗೆ ಬಂದೆಯಲ್ಲೇ ಮಾಯಾಂಗನೆ.

೨೯೫೩. ಸೀಮೆ ಮುಳುಗಿಸು = ದೇಶ ಕೆಡಿಸು

(ಸೀಮೆ = ದೇಶ, ಪ್ರದೇಶ, ರಾಜ್ಯ)

ಪ್ರ : ಸೀಮೆ ಮುಳುಗಿಸೋನ್ನ ನಂಬಿದ್ರೆ ನೀನು ಕೆಟ್ಟೆ.

೨೯೫೪. ಸೀಯಾಳದಂತಿರು = ಎಳೆ ನೀರಿನ ತಿಳಿಯಂತೆ ಹದವಾಗಿರು, ನಿರ್ಮಲ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೂಡಿರು

(ಸೀಯಾಳ = ಎಳೆನೀರು)

ಪ್ರ : ಸೀಯಾಳದಂಥ ಗಂಡನಿಗೆ ಬಲಿತು ಕೊಬ್ಬರಿಯಾದ ಗಯ್ಯಾಳಿ ಹೆಂಡ್ರು

೨೯೫೫. ಸೀರುಡಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳು = ಮರುಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳು.

ಹೆಂಡ್ರು ಸತ್ತರೆ ಗಂಡ ಕೂಡಲೇ ಮರುಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಗಂಡ ಸತ್ತರೆ ಹೆಂಡ್ರು ಮರು ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತಿಲ್ಲ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲಿ. ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಧವೆಯ ತಲೆ ಬೋಳಿಸಿ ಮದುವೆಯಾಗಲು ನಾಲಾಯಕ್ಕು ಎಂದು ವಿಕೃತಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ತಲೆ ಬೋಳಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಅಮಾನವೀಯತೆಗೆ ಪ್ರಬಲ ಪುರಾವೆಯಂತಿದೆ. ಆದರೆ ವೇದೋಪನಿಷತ್ತುಗಳನ್ನು ಓದದ, ಆದರೆ ಮಾನವೀಯತೆಯ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆ ತುಂಬಿ ತುಳುಕುವ ಶೂದ್ರರು, ಗಂಡಿಗೆ ಮರುಮದುವೆಯಾಗುವ ಸ್ವಾತಂತ್ಯ್ರವಿರುವಾಗ ಹೆಣ್ಣಿಗೇಕೆ ಇರಬಾರದು ಎಂದು ಮರುಮದುವೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದರು. ಅದನ್ನು ‘ಸೀರುಡಿಕೆ’ ‘ಕೂಡಾವಳಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆ ಮದುವೆಯಾದವರನ್ನು ‘ಕೂಟಿಗೆ ಸಾಲಿನವರು’ ಎಂದು ಕರೆಯುವಲ್ಲಿ ಭೇದ ಇಣಿಕಿ ಹಾಕುತ್ತದೆ.

ಪ್ರ : ಸೀರುಡಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ್ರೂ ಗಂಡ ಹೆಂಡ್ರು ಎಷ್ಟು ನೇರುಪ್ಪಾಗಿ ಬಾಳ್ತಾ ಅವರೆ ನೋಡು, ನೀನೂ ಇದ್ದೀಯ ‘ಗಂಟ್ಲು ಮಾರೆ ಬಡ್ಡಿ ತಂದು ಎಂಟೆಂಟು ದಿನಕೂ ಕದನ’ ಅಂತ.

೨೯೫೬. ಸೀರಿಗೆ ಸೀರಣಿಗೆ ಹಾಕು = ಹೇನಿನ ಸಂತತಿ ಬೆಳೆಯದಂತೆ ಸಾಯಿಸು. ಮೊಟ್ಟೆಯ

ಹಂತದಲ್ಲೇ ಮೂಲೋತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡು

(ಸೀರು = ಹೇನಿನ ಮೊಟ್ಟೆ) ಹೇನಿನ ಸಂತತಿಯಲ್ಲಿ ಸೀರು (ಮೊಟ್ಟೆ), ನತ್ತು (ಹೇನಿನ ಮರಿ), ಪಡ್ಡೆ ಹೇನು ಹಾಗೂ ದಡಿ – ಇವು ವಿವಿಧ ಹಂತದವು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೀರು, ನತ್ತು ಹೆಕ್‌ಶಿರದ ಕೂದಲ ಬುಡಕ್ಕೆ ಕಚ್ಚಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಬಾಚಣಿಗೆಯಿಂದ ಬಾಚಿದರೆ ಅವು ಹಲ್ಲುಗಳ ಸಂಧಿಯಲ್ಲಿ ನುಣುಚಿಕೊಂಡು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಸೀರಣಿಗೆಯೇ ಬೇಕು. ಇದು ಇಕ್ಕುಳದಂತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯೆ ಹಲ್ಲುಗಳಿರುತ್ತವೆ, ಆಕಡೆ ಈಕಡೆ ಒತ್ತಿ ಹಿಡಿಯಲು ದಪ್ಪ ಕಟ್ಟಿಗೆ ಇರುತ್ತವೆ. ಕೂದಲು ಬುಡಕ್ಕೆ ಸೀರಣಿಗೆಯನ್ನು ತೂರಿಸಿ, ಎರಡೂ ಕಡೆಯ ದಪ್ಪ ಕಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಪಟ್ಟಾಗಿ ಹಿಡಿದು ಒತ್ತಿ ಎಳೆದರೆ, ಬುಡದಲ್ಲಿರುವ ಸೀರು ನತ್ತುಗಳು ಸೀರಣಿಗೆಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಆಗ ಸಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆಯಾ ಹಗೆಯ ನಾಶಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾದ ಆಯುಧ ಬಳಸಬೇಕೆಂಬುದು ಈ ನುಗಿಟ್ಟಿನಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.

ಪ್ರ : ಗಾದೆ – ಪಡ್ಡೆಹೇನು, ದಡಿಗೆ ಬಾಚಣಿಗೆ ಸಾಕು
ಸೀರು, ನತ್ತಿಗೆ ಸೀರಣಿಗೆ ಬೇಕು

೨೯೫೭. ಸೀಲ ಹೊತ್ತುಕೊಳ್ಳದಿರು = ಸೀಲವನ್ನು ನಡತೆಯಲ್ಲಿ ತೋರಿಸು, ತಲೆ ಮೇಲೆ

ಹೊತ್ತು ಮೆರವಣಿಗೆ ಮಾಡದಿರು

(ಸೀಲ < ಶೀಲ = ಸನ್ನಡತೆ, ಸದಾಚಾರ, ಸುಗುಣ)

ಪ್ರ : ಗಾದೆ – ಶೀಲ ಹೊತ್ಕೊಂಡು ಶಿವಗಂಗೆಗೆ ಹೋಗಿದ್ಕೆ
ಹೊಲೆಸ್ಯಾಲೆ ಬಂದು ತಲೆ ಮೇಲೆ ಕೂತ್ಕೊಂಡು

೨೯೫೮. ಸೀಸಿ ಹೊಡಿ = ಓಲೈಸು, ತಾಜಾ ಮಾಡು

(ಸೀಸಿ < ಸಿಹಿಸಿಹಿ, ಸಿಹಿ ಸಾರು ಎಂಬುದು ಸೀಸಾರು ಆಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಿಹಿಸಿಹಿ ಸೀಸೀ ಆಗಿದೆ)

ಪ್ರ : ಮೇಲಾಧಿಕಾರಿಗೆ ಸೀಸಿ ಹೊಡೆದು ಬಡ್ತಿ ಗಿಟ್ಟಿಸಿದ.

೨೯೫೯. ಸೀಳುಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡುಕ್ಕೆ ಮುಗಿ = ಬಿತ್ತನೆಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಗು, ಹದಗೊಳ್ಳು

(ಸೀಳುಕ್ಕೆ = ಉದ್ದುದ್ದವಾಗಿ ಉಳುವ ಉಕ್ಕೆ (ಉಳುಮೆ); ಅಡ್ಡುಕ್ಕೆ = ಅಡ್ಡಡ್ಡವಾಗಿ ಉಳುವ ಉಕ್ಕೆ(ಉಳುಮೆ))

ಪ್ರ : ಸೀಳುಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡುಕ್ಕೆ ಮುಗಿದಿದ್ರೆ ಬಿತ್ತನೆಗೆ ಏಕೆ ಹಿಂದು ಮುಂದು ನೋಡ್ತೀಯ?

೨೯೬೦. ಸೀಳುದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗು = ಹತ್ತಿರದ ದಾರಿಯ್ಲಲಿ ಸಾಗು

(ಸೀಳುದಾರಿ = Short cut)

ಪ್ರ : ಹೆದ್ದಾರಿ ಬಿಟ್ಟು ಕೆಲವು ಸಾರಿ ಸೀಳುದಾರೀನೂ ಹಿಡೀಬೇಕಾಗ್ತದೆ.

೨೯೬೧. ಸೀಳ್ನಾಯಿಯಂತಾಡು = ಮೇಲೆ ಬೀಳು, ಮೇಲೆರಗಲು ರಂಗಳಿಸು

(ಸೀಳ್ನಾಯಿ = ಕಾಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಬಗೆಯ ನಾಯಿ)

ಪ್ರ : ನನಗೆ ಆ ಸೀಳುನಾಯಿಯಂಥೋನ ಸಂಗ ಬೇಡವೇ ಬೇಡ.

೨೯೬೨. ಸುಗ್ಗಿಯಾಗು = ಹಬ್ಬವಾಗು, ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಸಂತೋಷ, ಎದುರಾಗು

(ಸುಗ್ಗಿ = ಬೆಳೆಯ ಒಕ್ಕಣೆಯ ಕಾಲ) ಕಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಒಕ್ಕು, ಧಾನ್ಯದ ರಾಶಿಯನ್ನು ಮನೆಗೆ ತಂದಾಗ ಸಂತೋಷವೋ ಸಂತೋಷ. “ಸಾಸುವೆ ಕಾಳುಗಾತ್ರ ಹಸ, ಮಾವಿನಕಾಯಿ ಗಾತ್ರ ಕೆಚ್ಚಲು, ಅದು ಈದು ಮನೆಗೆ ಬಂದರೆ ಹೆಚ್ಚಳವೊ ಹೆಚ್ಚಳ” ಎಂಬ ಒಗಟು ಸುಗ್ಗಿಯನ್ನೇ ಕುರಿತದ್ದು. ಸಾಸುವೆಕಾಳು ಗಾತ್ರ ಹಸ ಎಂದರೆ ಬಿತ್ತನೆಯ ರಾಗಿ, ಮಾವಿನಕಾಯಿ ಗಾತ್ರ ಕೆಚ್ಚಲು ಎಂದರೆ ರಾಗಿ ತೆನೆ, ಅದು ಈದು ಮನೆಗೆ ಬರೋದು ಎಂದರೆ ಧಾನ್ಯದ ರಾಶಿ ಮನೆಗೆ ಬರುವುದು, ಹೆಚ್ಚಳ ಎಂದರೆ ಸಂತೋಷ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸುಗ್ಗಿ ಹಿಗ್ಗಿಗೆ ಮೂಲ.

ಪ್ರ : ಸುಗ್ಗಿಯಾದಾಗ ಹಿಗ್ಗದೆ ಇರೋರು ಯಾರು?

೨೯೬೩. ಸುಗುಡಿ ಕೈ ಹಿಡಿದಂತಾಗು = ಸಂಭೋಗ ಸುಖ ಇಲ್ಲವಾಗು, ಬರಡು ಬಾಳಾಗು

(ಸುಗುಡಿ = ಮೈನೆರೆಯದ ಹೆಣ್ಣು, ಹೆಣ್ಣೂ ಅಲ್ಲದ ಗಂಡೂ ಅಲ್ಲದ ಎಡಬಿಡಂಗಿ)

ಪ್ರ : ಸುಗುಡಿಗೆ ಬುಗುಡಿ ಬೇರೆ ಕೇಡು.

೨೯೬೪. ಸುಟಿಗೆ ಹಾಕು = ಚುರುಕು ಮುಟ್ಟಿಸು, ಬರೆ ಹಾಕು

(ಸುಟಿಗೆ > ಸುಡಿಗೆ > ಸುಡುಗೆ = ಬಳೆ ಓಡನ್ನು ಕಾಯಿಸಿ ಹಾಕುವ ಬರೆ) ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ‘ಮಂದ’ ವಾಗಿ ‘ಸಂದು’ ಆಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಕಿವಿಯೆಲ್ಲ ತಣ್ಣಗಿರುತ್ತವೆ, ಆಹಾರ ಅರಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆಗ ಬಳೆಯ ಓಡನ್ನು ಕಾಯಿಸಿ ಹೆಕ್‌ಶಿರದ ನರದ ಮೇಲೆ ಸುಟಿಗೆ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಅದರಿಂದ ಸಂದು ವಾಸಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಜನರ ನಂಬಿಕೆ. ಇದು ಮೌಢ್ಯದ ಆಚರಣೆ ಎನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರಿಂದ ಮಗುವಿನ ಕಾಯಿಲೆ ವಾಸಿಯಾಗಲಿ ಬಿಡಲಿ, ಈ ನುಡಿಗಟ್ಟಿನ ಆಶಯ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವರಿಗೆ ಚುರುಕು ಮುಟ್ಟಿಸುವುದು, ಎಚ್ಚರದಿಂದ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು

ಪ್ರ : ಮುಟ್ಟಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳೋ ಹಂಗೆ ಅವನಿಗೆ ಸುಟಿಗೆ ಹಾಕಿ ಕಳಿಸಿದ್ದೀನಿ, ಮತ್ತೆ ಇತ್ತ ಮಕ ಇಕ್ಕಲ್ಲ ಅಂದ್ಕೊಂಡಿದ್ದೀನಿ.

೨೯೬೫. ಸುಟ್ಟ ಹಕ್ಕಿ ಹಾರಿಸು = ಬೊಗಳೆ ಬಿಡು, ನಿಜದ ನೆತ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಹೊಡೆದಂತೆ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳು

ಹಕ್ಕಿಯನ್ನು ಕುಯ್ದಾಗಲೇ ಅದರ ಪ್ರಾಣ ಹೋಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಸುಟ್ಟ ಮೇಲೆ, ಅಂದರೆ ಬೆಂಕಿಯ ಉರಿಯಲ್ಲಿ ಸೀದ ಮೇಲೆ ಅದರ ಕತೆ ಮುಗಿದಂತೆ. ಅಂಥದನ್ನೂ ಹಾರಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಹಾರಾಡುವ ಸುಳ್ಳಿನ ಸರಮಾಲೆಯ ಸರದಾರನನ್ನು ಲೇವಡಿ ಮಾಡುವ ನುಡಿಗಟ್ಟಿದು.

ಪ್ರ : ಸುಟ್ಟ ಹಕ್ಕಿ ಹಾರಿಸೋನ ಮಾತ್ನ ನೀನು ನಂಬಿದರೆ ಕೆಟ್ಟೆ.

೨೯೬೬. ಸುಟ್ಟು ಬೊಟ್ಟಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳು = ಧ್ವಂಸ ಮಾಡು, ನಿರ್ನಾಮ ಮಾಡು

(ಬೊಟ್ಟು = ತಿಲಕ)

ಪ್ರ : ಶೋಷಿತರ ಸಿಟ್ಟು ಶೋಷಕರನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಬೊಟ್ಟಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವಂಥದು.

೨೯೬೭. ಸುಟ್ಟು ಮಾರು = ದುಬಾರಿ ಬೆಲೆಗೆ ಮಾರು

ಪ್ರ: ಮಾರ್ಕೆಟ್ಟನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಹಣ್ಣು ಹಂಪಲನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಮಾರ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ರೈತರಿಂದ ಸಸ್ತಾ ಬೆಲೆಗೆ ತಂದಿರ್ತಾರೆ.

೨೯೬೮. ಸುಡುರಿಕೊಳ್ಳು = ರಸ ಬತ್ತಿ ಸುರುಳಿ ಸುತ್ತಿಕೊಳ್ಳು, ಜರಿದುಕೊಳ್ಳು

(ಸುಡುರು < ಸುರುಡು < ಸುರುಟು < ಚುರುಟ್ಟು (ತ) = ಸುಕ್ಕುಗಟ್ಟು, ಕೃಶವಾಗು)

ಪ್ರ : ಮಳೆಯಿಲ್ಲದೆ ಬಿಸಿಲಿಗೆ ಪೈರೆಲ್ಲ ಸುಡುರಿಕೊಂಡಿವೆ.

೨೯೬೯. ಸುಡುಗಾಡಿಗೆ ಹೋಗು = ಮರಣ ಹೊಂದು

(ಸುಡಗಾಡು = ಶ್ಮಶಾನ)

ಪ್ರ : ಸುಡುಗಾಡಿಗೆ ಹೋಗ್ತೀನಿ, ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗ್ತೀಯ ಅಂತ ಕೇಳೋಕೆ ನೀನ್ಯಾರು?

೨೯೭೦. ಸುತರಾಂ ಒಪ್ಪದಿರು = ಬಿಲ್‌ಕುಲ್ ಅನುಮತಿಸದಿರು

(ಸುತರಾಂ = ಬಿಲ್‌ಕುಲ್, ಖಂಡಿತ)

ಪ್ರ : ಸುತರಾಂ ಒಪ್ಪದೆ ಇರುವಾಗ, ಮತ್ತೆ ಬೆಣ್ಣೆ ಒತ್ತೋದು ಯಾಕೆ?

೨೯೭೧. ಸುತಿ ಇಕ್ಕು = ಎತ್ತಿ ಕೊಡು, ಸೂಚನೆ ಕೊಡು

(ಸುತಿ < ಶ್ರುತಿ = ಮುಖ್ಯ ಹಾಡಿಗೆ ದನಿ ಇಕ್ಕುವುದು)

ಪ್ರ : ಅವನು ಮೆಲ್ಲಗೆ ಸುತಿ ಇಕ್ಕಿದ್ದೇ ತಡ, ಇವನು ಮಾರೆ ನೋಡದೆ ರಾಚಿಬಿಟ್ಟ.

೨೯೭೨. ಸುತ್ತಿ ಸುಣ್ಣವಾಗು = ಅಲೆದಾಡಿ ಸುಸ್ತಾಗು

ಪ್ರ : ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಸುತ್ತಿ ಸುಣ್ಣವಾದೆ, ಅಲೆದಾಡಿ ಹಣ್ಣಾದೆ.

೨೯೭೩. ಸುತ್ತು ಬರಿಸು = ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕಿಸು

ಪ್ರ : ಈ ತಾಯಿತವನ್ನು ಮೂರು ಸಾರಿ ಮಕದಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಇಳೇದೆಗೆದು, ಸುತ್ತು ಬರಿಸಿ, ಕೊರಳಿಗೆ ಕಟ್ಟು.

೨೯೭೪. ಸುತ್ತುಬಳಸಿ ಮಾತಾಡು = ನಿಜವನ್ನು ಮರೆಮಾಚಲು ಯತ್ನಿಸು

ಪ್ರ : ಸುತ್ತುಬಳಸಿ ಮಾತಾಡಬೇಡ, ಇದ್ದದ್ದನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳು

೨೯೭೫. ಸುತ್ತು ಹಾಕು = ಬಳಸು, ಇಕ್ಕೆಲದಲ್ಲೂ ಹಾದು ಹೋಗು

ಪ್ರ : ಜನಪದ ನಂಬಿಕೆ – ಹುತ್ತವನ್ನು ಸುತ್ತು ಹಾಕಬಾರದು

೨೯೭೬. ಸುನಾಯಸವಾಗಿ ಅಪಾಯ ತಂದುಕೊಳ್ಳು = ನಿರಾಯಾಸವಾಗಿ ಹಾನಿ ತಂದುಕೊಳ್ಳು

(ಸುನಾಯಸ < ಸು + ಅನಾಯಾಸ = ಆಯಾಸವಿಲ್ಲದೆ, ಸುಲಭವಾಗಿ)

ಪ್ರ : ಹೆಣ್ಮಕ್ಕಳು ಸುನಾಯಸವಾಗಿ ಮಾಡ್ಕೊಂಡದ್ದನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ ಹಾಕಬೇಕಾದ್ರೆ ಅಪ್ಪ ಅಮ್ಮಂದಿರು ಸತ್ತು ಹುಟ್ಟಿದಂತಾಗ್ತದೆ.

೨೯೭೭. ಸುನಿ ಬೆನ್ ಹತ್ತು = ಬಿಡಾಡಿ ಹೆಣ್ಣು ಗಂಟು ಬೀಳು

(ಸುನಿ < ಶುನಿ = ಹೆಣ್ಣುನಾಯಿ)

ಪ್ರ : ಏನು ಶನಿಕಾಟವೋ, ಈ ಸುನಿ ಬೆನ್ ಹತ್ತಿದ್ದು ಬಿಡದು.

೨೯೭೮. ಸುಮಾನ ಬಂದು ಬಣ್ಣದ ಗುಂಡಿಗೆ ಬೀಳು = ಚೆಲ್ಲಾಟವಾಡಿ ನಳ್ಳಾಟಕ್ಕೊಳಗಾಗು

(ಸುಮಾನ < ಸುಮ್ಮಾನ = ಸಂತೋಷ)

ಪ್ರ : ಪ್ರಾಯದ ಸುಮಾನದ-ಲ್ಲಿ ಸುಣ್ಣದ ಗುಂಡಿಗೆ ಬಿದ್ದು, ಬಾಯಿ ಬಾಯಿ ಬಿಡ್ತಾಳೆ.

೨೯೭೯. ಸುಲಿದೆಗೆ = ಚರ್ಮ ಸುಲಿ, ಹಿಂಸಿಸು

(ಸುಲಿದೆಗೆ < ಸುಲಿ + ತೆಗೆ ; ಸುಲಿ = ಚರ್ಮ (ಸುಲಿದದ್ದು) ಅಥವಾ ಸುಲಿದೆಗೆ < ಸುಳಿದೆಗೆ = ವಂಶನಾಶ ಮಾಡು)

ಪ್ರ : ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನೀನು ತಲೆ ಹಾಕಿದರೆ, ನಿನ್ನ ಸುಲಿದೆಗೆದುಬಿಡ್ತೀನಿ.

೨೯೮೦. ಸುವ್ವಿ ಎನ್ನುವಾಗಲೇ ರಾಗ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳು = ಬಾಯಿ ತೆರೆಯುವಾಗಲೇ ಆಂತರ್ಯ

ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳು, ಮಾತಿನಿಂದಲೇ ಮರ್ಮ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳು.

ಪ್ರ : ಸುವ್ವಿ ಎನ್ನುವಾಗಲೇ ರಾಗ ಯಾವುದು ಅಂತ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳೋ ಶಕ್ತಿ ನನಗಿದೆ.

೨೯೮೧. ಸುಳಿ ಒಣಗಿ ಹೋಗು = ವಂಶ ನಾಶವಾಗು

(ಸುಳಿ = ಕುಡಿ, ಸಂತಾನ, ವಂಶ)

ಪ್ರ : ನೆತ್ತಿ ಸುಳಿಗೆ ಹೊಡೆದನಲ್ಲೇ, ಇವನ ಸುಳಿ ಒಣಗಿ ಹೋಗ!

೨೯೮೨. ಸೂಗೂರಿ ಕರ್ಕೊಂಡು ಬೇಗೂರಿಗೆ ಹೋದಂತಾಗು = ಎಡವಟ್ಟಾಗು, ಇಕ್ಕಟ್ಟಿಗೆ ಸಿಕ್ಕು

(ಸೂಗೂರಿ < ಸುಗುವರಿ < ಸುಗುಮಾರಿ < ಸುಕುಮಾರಿ = ಕೋಮಲ ಕನ್ಯೆ ಬೇಗೂರು = ಬೇಯುವ ಊರು, ಬೇಗೆಯ ಊರು)

ಪ್ರ : ಸೂ-ಗೂ-ರಿ ಕರ್ಕೊಂ-ಡು ಬೇಗೂ-ರಿ-ಗೆ ಹೋ-ದದ್ದು, ಅರ್ಜು-ನ ಉತ್ತ-ರ-ನ-ನ್ನು ಕರ್ಕೊಂ-ಡು ಯುದ್ಧ-ರಂ-ಗ-ಕ್ಕೆ ಹೋ-ದಂ-ತಾ-ಯ್ತು.

೨೯೮೩. ಸೂಜಿ ಕಣ್ಣಷ್ಟಿರು = ಕಿಂಚಿತ್ತಿರು, ಚಿಂತರವಿರು

(ಸೂಜಿ < ಸೂಚಿ = ಬಟ್ಟೆ ಹೊಲಿಯುವ ಸಾಧನ)

ಪ್ರ : ಮುರ್ಕೊಂಡ ಮುಳ್ಳು ಸೂಜಿಕಣ್ಣಷ್ಟಿದ್ದರೂ ತುಂಬ ಹಿಜ ಕೊಡ್ತದೆ.

೨೯೮೪. ಸೂಜಿ ಕಣ್ಣಾಗೆ ತುಪ್ಪ ಬಿಡು = ಜಿಪುಣತನ ಮಾಡು, ಕಿಲುಬುತನ ತೋರು

ಪ್ರ : ಸೂಜಿ ಕಣ್ಣಾಗೆ ತುಪ್ಪ ಬಿಡೋ ಮನೇಲಿ ಮದುವೆಯಾಗ್ತೀಯಾ?

ಖಂಡಿತ ಬೇಡ.

೨೯೮೫. ಸೂಜಿ ಕಣ್ಣಾಗೆ ಬರು = ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬರು

(ಸೂಜಿಕಣ್ಣು = ದಾರ ಏರಿಸುವ ರಂದ್ರ)

ಪ್ರ : ಗಾದೆ – ಸೂಜಿ ಕಣ್ಣಾಗೆ ಬಂದದ್ದು ಬಚ್ಚಲ ಬಾಯಾಗೆ ಹೋಯ್ತು.

೨೯೮೬. ಸೂಜಿಗಲ್ಲಾಗು = ಅನ್ಯರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ವರ್ಚಸ್ಸು ಹೊಂದು

(ಸೂಜಿಗಲ್ಲು = ಅಯಸ್ಕಾಂತ)

ಪ್ರ : ಊರ ಹುಡುಗರಿಗೆ ಅವಳು ಸೂಜಿಗಲ್ಲಾಗಿದ್ದಾಳೆ.