೨೬೦೭. ಮೇಕು ಬಂದು ಮಲಿ = ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಬೀಗು, ಮದ ಬಂದು ಹಾರಾಡು

(ಮೇಕು = ಧಿಮಾಕು, ಠೇಂಕಾರ)

ಪ್ರ : ಇವನೊಬ್ಬ ಮೇಕು ಬಂದು ಹಂಗೇ ಮಲೀತಾ ಇದ್ದಾನೆ.

೨೬೦೮. ಮೇಜುಕಟ್ಟು = ಬಾಜಿ ಹಣ ಕಟ್ಟು

ಜೂಜಾಡುವವರು ಆಟಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಎಲ್ಲರೂ ನಿಗದಿತ ಹಣವನ್ನು ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಇಡಬೇಕು. ಅದಕ್ಕೆ ಮೇಜು ಕಟ್ಟುವುದು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರ : ಮೇಜುಕಟ್ಟಿದ ಮೇಲೇನೇ ಆಟದ ಮೋಜು.

೨೬೦೯. ಮೇಜುಕಟ್ಟು ಮಾಡು = ಗೋಡೆಯ ಕೆಳಭಾಗವನ್ನು ಬಣ್ಣಗೊಳಿಸು, ಕಾರಣೆ ಮಾಡು

ಜನರು ಗೋಡೆಗೆ ಒರಗಿಕೊಂಡು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಭಾಗವನ್ನು ಕಾರಣೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಮೇಜುಕಟ್ಟು ಮಾಡುವುದು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರ : ಮೇಜಕಟ್ಟು ಮಾಡಿದರೆ ಮನೆಯೊಳಗಡೆಯ ಕೆಲಸ ಎಲ್ಲ ಮುಗೀತು.

೨೬೧೦. ಮೇಟಿಯಾಗಿರು = ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾಗಿರು, ಆಧಾರಸ್ತಂಭವಾಗಿರು.

ಭತ್ತವನ್ನು ಒಕ್ಕುವಾಗ, ಬೆಳೆಯನ್ನು ಕಣದೊಳಗೆ ಹರಡಿ, ಮಧ್ಯೆ ಇರುವ ಮೇಟಿಗೆ ಹಗ್ಗ ಹಾಕಿ, ಆ ಹಗ್ಗದಿಂದ ದನಗ ಕೊರಳಿಗೆ ದಾವಣಿ ಹಾಕಿ, ಆ ದನಗಳಿಂದ ಆ ಬೆಳೆಯನ್ನು ತುಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಗೊನೆಯ ನೆಲ್ಲು ಕೆಳಗುದುರಿದ ಮೇಲೆ ಹಲ್ಲನ್ನು ಬಳಿದು ಹಾಕಿ ನೆಲ್ಲನ್ನು ರಾಶಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮೇಟಿಯ ಸುತ್ತ. ದಾವಣಿ ಕಟ್ಟಿದ ದನಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಕಣದ ನಡುವೆ ನೆಟ್ಟಿರುವ ಮೇಟಿಗಿದೆ. ಮೇಟಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ದಾವಣಿ ದನ ಎತ್ತಂದರತ್ತ ಹೋಗಬಹುದು. ಏಕೆಂದರೆ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಮೇಟಿಗೆ ಬಿಗಿದಿರುವುದರಿಂದ ದಾವಣಿ ದಣಗಳು ಗಾಣ ಸುತ್ತಿದಂತೆ ಅಲ್ಲೇ ಸುತ್ತಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮೇಟಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ. ಮೇಟಿ ವಿದ್ಯೆ ಎಂದರೆ ವ್ಯವಸಾಯ.

ಪ್ರ : ಮೇಟಿಯಾಗಿರು ಅಂದ್ರೆ, ಇಲ್ಲ ನಾನು ತೋಟಿಯಾಗಿರ್ತೀನಿ ಅಂತೀಯಲ್ಲ?

೨೬೧೧. ಮೇಣಿ ಮೇಲೆ ಕೈ ಮಡಗು = ವ್ಯವಸಾಯ ಮಾಡು

(ಮೇಣಿ < ಮೇಳಿ = ನೇಗಿಲ ಅಂಡಿನಿಂದ ಮೇಲೆದ್ದ ಮರದ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಹಿಡಿ. ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದು ಉಳಲು ಅನುವಾಗುವ ಸಾಧನ)

ಪ್ರ : ಇವನು ಮೇಣಿ ಮೇಲೆ ಕೈ ಮಡಗೋಕೆ ಹಿಂದಾದರೂ, ಮೋಣಿ ಮೇಲೆ ಕೈ ಮಡಗೋಕೆ ಮುಂದಾಗ್ತಾನೆ.

೨೬೧೨. ಮೇದೂ ಹೋಗು ಕೇದೂ ಹೋಗು = ಉಂಡೂ ಹೋಗು ಕೊಂಡೂ ಹೋಗು

ಪ್ರ : ನಂಬಿಕಸ್ತ ಅಂತ ಮನೆಯೊಳಕ್ಕೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಂಡರೆ ಮೇದೂ ಹೋದ ಕೇದೂ ಹೋದ.

೨೬೧೩. ಮೇನೆ ಮೇಲೆ ಹೋಗು = ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಮೇಲೆ ಹೋಗು

ಪ್ರ : ಮೇನೆ ಮೇಲೆ ಹೋಗೋರಿಗೆ ಬಡಬಗ್ಗರ ಬೇನೆ ಹೇಗೆ ಗೊತ್ತಾಗ್ತದೆ?

೨೬೧೪. ಮೇರೆ ಮೀರು = ಹದ್ದು ಮೀರು, ಮಿತಿಮೀರು

ಪ್ರ : ಗಾದೆ – ಮೇರೆ ಮೀರಿದೋರ್ನ ಕ್ಯಾರೆ ಅನ್ನಬಾರ್ದು

೨೬೧೫. ಮೇಲೆ ಕೆಳಗೆ ಎರಡೂ ಆಗು = ವಾಂತಿಭೇದಿಯಾಗು

(ಮೇಲೆ ಕೆಳಗೆ = ಮುಖದ್ವಾರದ ಮೂಲಕ ವಾಂತಿ, ಗುದದ್ವಾರದ ಮೂಲಕ ಭೇದಿ)

ಪ್ರ : ಮೇಲೆ ಕೆಳಗೆ ಎರಡೂ ಆಗಿ ಸುಸ್ತಾಗಿ ಬಿದ್ದವನೆ.

೨೬೧೬. ಮೇಲಾಗು = ಗುಣವಾಗು

(ಮೇಲು = ವಾಸಿ, ಲೇಸು)

ಪ್ರ : ಕಾಯಿಲೆ ಹೇಗಿದೆ ಎಂದಾಗ ಈಗ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೇಲಾಗಿದೆ ಎಂದ.

೨೬೧೭. ಮೇಲುಸಿರಾಡು = ಸಾವು ಸನ್ನಿಹಿತವಾಗು

ಪ್ರ : ಮೇಲುಸಿರಾಡುವಾಗ ಇನ್ನು ಉಳಿಯೋದೆಲ್ಲಿ ಬಂತು, ನಿಮಗೊಂದು ಭ್ರಮೆ.

೨೬೧೮. ಮೇಲುಗಣ್ಣು ತೇಲುಗಣ್ಣಾಗು = ಸಾವು ಸಮೀಪಿಸು

ಪ್ರ : ಆಗಲೇ ಮೇಲುಗಣ್ಣು ತೇಲುಗಣ್ಣಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಮಗನ್ನ ಕರೀರಿ ಬಾಯಿಗೆ ಹಾಲು ಬಿಡಲಿ.

೨೬೧೯. ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿಯಾಗು = ಮಾದರಿಯಾಗು

ಪ್ರ : ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬಾಳು ಅಂದ್ರೆ ಇಲ್ಲ ಕೀಳ್ಪಂಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬಾಳ್ತೀನಿ ಅನ್ನೋರಿಗೆ ಏನು ಹೇಳೋದು?

೨೬೨೦. ಮೇಲ್ಮೆಯಾಗು = ಅಜೀರ್ಣವಾಗು, ಜಾಸ್ತಿಯಾಗು

ಪ್ರ : ಅಲ್ಲಿ ಊಟ ಮಾಡಿದ್ದೇ ನನಗೆ ಮೇಲ್ಮೆ ಆಗಿದೆ, ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನೇನು ಊಟ ಮಾಡಲಿ?

೨೬೨೧. ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು ಬರು = ಬೆನ್ನು ಹತ್ತು, ತಾನಾಗಿಯೇ ಬರು

ಪ್ರ : ಗಾದೆ – ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು ಬಂದೋಳು ಮೂರು ಕಾಸಿಗೂ ಕಡೆ

೨೬೨೨. ಮೈಯಂಟಿಲ್ಲದಿರು = ಲಕ್ಷ್ಯವಿಲ್ಲದಿರು

(ಮೈಯಂಟು < Mind (ಮೈಂಡು) = ಮನಸ್ಸು)

ಪ್ರ : ಅವನಿಗೆ ದೊಡ್ಡೋರು ಚಿಕ್ಕೋರು ಅನ್ನೋ ಮೈಯಂಟೇ ಇಲ್ಲ.

೨೬೨೩. ಮೈ ಇಳಿ = ಗರ್ಭಪಾತವಾಗು

ಪ್ರ : ಪಾಪ, ಆಯಮ್ಮನಿಗೆ ಈ ಸಾರೀನು ಮೈ ಇಳಿದು ಹೋಯಿತು.

೨೬೨೪. ಮೈಕೈ ತಣ್ಣಗಾಗು = ರಕ್ತಚಲನೆ ನಿಲ್ಲು, ಸಾವು ಸಂಭವಿಸು

ಪ್ರ : ಮೈಕೈ ತಣ್ಣಗಾದ ಮೇಲೆ ಬಾಯಿಬಾಯಿ ಬಡ್ಕೊಂಡ್ರೆ ಬರ್ತಾರ?

೨೬೨೫. ಮೈಕೈ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳು = ದುಂಡಗಾಗು, ಚೆನ್ನಾಗಾಗು

ಪ್ರ : ಪರವಾ ಇಲ್ಲ, ಈಗ ಮೈಕೈ ತುಂಬಿಕೊಂಡು ನೋಡೋಕೆ ಅಂದವಾಗಿದ್ದಾಳೆ

೨೬೨೬. ಮೈಕೈಯೆಲ್ಲ ಸಾಲವಾಗು = ಹೆಚ್ಚು ಸಾಲವಂದಿಗನಾಗು, ತುಂಬ ಇಕ್ಕಟ್ಟಿಗೆ ಸಿಕ್ಕು

ಪ್ರ : ಮೈಕೈಯೆಲ್ಲ ಸಾಲವಾಗಿ ಪಾಪರ್ ಚೀಟಿ ತಗೊಳ್ಳೋದು ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿದೆ.

೨೬೨೭. ಮೈಗೆ ಎಣ್ಣೆ ಹಚ್ಕೊಂಡು ಬರು = ಹೊಡೆತ ತಿನ್ನಲು ಪೂರ್ವ ಸಿದ್ಧತೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು

ಬರು.

ಏಟುಬಿದ್ದರೆಬಾಸುಂಡೆಎದ್ದೋ, ಚರ್ಮಕಿತ್ತೋಮೈಉರಿಯತೊಡಗಿದಾಗಅದರಶಮನಕ್ಕಾಗಿಹರಳೆಣ್ಣೆಯನ್ನುಮೈಗೆಹಚ್ಚುತ್ತಾರೆ. ಏಟುಬಿದ್ದಮೇಲೆಹಚ್ಚುವಎಣ್ಣೆಯನ್ನುಮೊದಲೇಹಚ್ಚಿಕೊಂಡುಸಿದ್ಧವಾಗಿಬಾಎಂಬುದುಇದರಧ್ವನಿ. ಇದುಬಯುಸೀಮೆಯನುಡಿಗಟ್ಟು. ಮಲೆನಾಡಿನಕಡೆ, ಕರಾವಳಿಯಕಡೆ ‘ಮೈಗೆಹಾಳೆಕಟ್ಕೊಂಡುಬಾ’ಎಂದುನುಡಿಗಟ್ಟಿದೆ. ಅದಕ್ಕೂಇದೇಅರ್ಥ. ಈಎರಡೂನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳೂಪ್ರಾದೇಶಿಕಗುಣವನ್ನು, ಭೌಗೋಳಿಕಭಿನ್ನತೆಯನ್ನುತಮ್ಮೊಡಲಲ್ಲಿಅಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.

ಪ್ರ: ನಾಳೆಮೈಗೆಎಣ್ಣೆಹಚ್ಕೊಂಡುಬಾ, ಹಂಗೇಬಂದ್ರೆಕೆಡ್ತೀಯ

೨೬೨೮. ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಳ್ಳು = ದಕ್ಕಿಸಿಕೊಳ್ಳು, ಅರಗಿಸಿಕೊಳ್ಳು

ಪ್ರ: ಓದಿದ್ದನ್ನುಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆಹೋದ್ರೆ, ಕೇವಲ ‘ಗಿಣಿರಾಮ’ಆಗಲುಮಾತ್ರಸಾಧ್ಯ.

೨೬೨೯. ಮೈಚಳಿಬಿಟ್ಟುಮಾತಾಡು = ನಾಚಿಕೆಸಂಕೋಚಬಿಟ್ಟುಮಾತಾಡು.

ಪ್ರ: ಮೈಚಳಿಬಿಟ್ಟುಮಾತಾಡದೆಹೋದ್ರೆ, ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸಅನ್ನೋದುಅಂತ-ರ್ದಾ-ನಆಗು-ವಸಂಭ-ವಉಂಟು.

೨೬೩೦. ಮೈಚಾಚು = ಮಲಗು (ಚಾಚು = ನೆಟ್ಟಗೆನೀಡು)

ಪ್ರ: ಕೊಂಚಹೊತ್ತುಮೈಚಾಚದಿದ್ರೆ, ತಿಕ್ಕಲುಹಿಡಿದುಬಿಡ್ತದೆಅಷ್ಟೆ.

೨೬೩೧. ಮೈದುಂಬು = ದೇವರುಮೈಮೇಲೆಬರು, ಅವಾಹನೆಯಾಗು, ಆವೇಶಗೊಳ್ಳು.

ಪ್ರ: ಯಾಕೆಅಮ್ಮನೋರುಮೈದುಂಬಿದಹಂಗಿದೆ!

೨೬೩೨. ಮೈದೆಗೆ = ಕೃಶವಾಗು (ಮೈದೆಗೆ < ಮೈ + ತೆಗೆ = ಬಡವಾಗು)

ಪ್ರ: ಆಗ್ಗೂಇಗ್ಗೂಬಾಳಮೈದೆಗೆದಿದ್ದೀಯ.

೨೬೩೩. ಮೈದಾನಕ್ಕೆಹೋಗು = ಮೈಅರ್ಪಿಸಲುಹೋಗು.

ಪ್ರ: ಇವರುಮೈದಾನಕ್ಕೆಅಂತ್ಲೇಮೈದಾನಕ್ಕೆಹೋಗೋದು.

೨೬೩೪.ಮೈನೀರುಕುಡಿಸು = ಶಿಕ್ಷಿಸು, ಉಚ್ಚೆಕುಡಿಸು (ಮೈನೀರು = ಉಚ್ಚೆ, ಮೂತ್ರ)

ಪ್ರ: ಶತ್ರುದೇಶದವರುಮೈನೀರುಕುಡಿಸಿಹಿಂಸಿಸಿದರೂ, ಸೆರೆಸಿಕ್ಕಸೈನಿಕತನ್ನದೇಶದಯುದ್ಧವ್ಯೂಹದಗುಟ್ಟನ್ನುಹೇಳಲಿಲ್ಲ.

೨೬೩೫. ಮೈನೆರೆ = ಋತುಮತಿಯಾಗು.

ಪ್ರ: ಮೈನೆರೆದಹುಡುಗೀನಈಕತ್ತಲೇಲಿಕಳಿಸ್ತೀರಲ್ಲ, ನಿಮಗೆಬುದ್ಧಿಇದೆಯಾ?

೨೬೩೬. ಮೈಮುರಿಯುತ್ತಿರು = ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿರು, ಹುಸುಸಾಗಿರು.

ಪ್ರ: ಮೈಮುರಿಯುತ್ತಿರುವಐಶ್ವರ್ಯವೈಭವಗಳಲ್ಲಿಮುಳುಗೇಳುತ್ತಿರುವಜನಅವರು.

೨೬೩೭. ಮೈಮುರಿಯರುಬ್ಬು = ಮೂಳೆಮುರಿಯುವಂತೆಚಚ್ಚು (ರುಬ್ಬು= ರುಬ್‌ರುಬ್ಎಂದುಹೊಡಿ)

ಪ್ರ: ಮೈಮುರಿಯರುಬ್ಬದಿದ್ರೆದಾರಿಗೆಬರೋಜನಅವರಲ್ಲ.

೨೬೩೮. ಮೈಮೇಲಿರುವುದನ್ನುಬಿಡಿಸು = ದೆವ್ವಬಿಡಿಸು, ಚೆನ್ನಾಗಿಹೊಡಿ.

ಪ್ರ: ಮೈಮೇಲಿರೋದನ್ನುಬಿಡಿಸಬೇಕಾಅಥವಾತೆಪ್ಪಗೆಮಲಗ್ತೀಯಾ? ಹೇಳು.

೨೬೩೯. ಮೈಮೇಲಿನಕೂದಲುಕೊಂಕದಿರು = ಕಿಂಚಿತ್ಊನವಾಗದಿರು.

ಪ್ರ: ಮೈಮೇಲಿನಕೂದಲುಕೊಂಕದಹಾಗೆಮನೆಗೆಕರೆತಂದುಬಿಟ್ಟ.

೨೬೪೦. ಮೈಮೇಲೆಕೈಯಾಡಿಸು = ರಮಿಸು, ಪ್ರೀತಿತೋರಿಸು.

ಪ್ರ: ಮೈಮೇಲೆಕೈಯಾಡಿಸಿದಾಗಲೇಮನೆದೇವತೆಮೈದುಂಬೋದು, ದುಂಬಾಲುಬೀಳೋದು.

೨೬೪೧. ಮೈಮೇಲೆಹಾಕು = ದೂರುಹೊರಿಸು.

ಪ್ರ: ಇದನ್ನುಅವನಮೈಮೇಲೆಹಾಕಬೇಡವೋ, ದೇವರುಮೆಚ್ಚಲ್ಲ.

೨೬೪೨. ಮೈಯುಣ್ಣು = ದೇಹವನ್ನುಹೀರಿಹಿಪ್ಪೆಮಾಡು, ಒಗ್ಗಿಹೋಗು.

ಪ್ರ: ಮೈಯುಂಡಕಾಯಿಲೆಬಡಪೆಟ್ಟಿಗೆಹೋಗಲ್ಲ.

೨೬೪೩. ಮೈಯೆಲ್ಲಕಣ್ಣಾಗಿನೋಡು = ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದವೀಕ್ಷಿಸು.

ಪ್ರ: ಅವಳಸೌಂದರ್ಯವನ್ನುಮೈಯೆಲ್ಲಕಣ್ಣಾಗಿನೋಡ್ತಾನಿಂತುಬಿಟ್ಟೆ.

೨೬೪೪. ಮೈಯೆಲ್ಲಕಿವಿಯಾಗಿಕೇಳು = ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತದಿಂದಆಲಿಸು.

ಪ್ರ : ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಮೈಯೆಲ್ಲ ಕಿವಿಯಾಗಿ ಕೇಳಿದರೇನೇ, ಗುರು ಹೇಳಿದ್ದು ಮನದಾಳಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುವುದು.

೨೬೪೫. ಮೈಯೆಲ್ಲ ಬೆಂಕಿಯಾಗು = ಮಾಮೇರಿ ಸಿಟ್ಟು ಬರು

ಪ್ರ : ಅವನ ಮಾತು ಕೇಳಿದ ಕೂಡಲೇ ನನಗೆ ಮೈಯೆಲ್ಲ ಬೆಂಕಿಯಾಗಿಬಿಡ್ತು.

೨೬೪೬. ಮೈಯೆಲ್ಲ ಹುಣಿಸೆ ಹಣ್ಣಾಗು = ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರಮದಿಂದ ಮೈಮೆತ್ತಗಾಗು

ಪ್ರ : ಬೆಳಿಗ್ಗೆಯಿಂದ ಗುದ್ದಲಿ ಹಿಡಿದು ಅಗೆದು, ಮೈಯೆಲ್ಲ ಹುಣಿಸೆ ಹಣ್ಣಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ.

೨೬೪೭. ಮೈಯೆಲ್ಲ ಹೆಣವಾಗು = ಸುಸ್ತಾಗು, ಜೀವ ಇಲ್ಲದಂತಾಗು

ಪ್ರ : ಮೈ ಮುರಿಯೋ ಭಾರ ಹೊತ್ತೂ ಮೈಯೆಲ್ಲ ಹೆಣವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ.

೨೬೪೮. ಮೈ ಹತ್ತು = ಅರಗು, ದಕ್ಕು

ಪ್ರ : ಗಾದೆ – ಹಿಡಿದ ಕೆಲಸ ಕೈ ಹತ್ತಲ್ಲ, ತಿಂದ ಅನ್ನ ಮೈ ಹತ್ತಲ್ಲ

೨೬೪೯. ಮೊಕ ಮಕಾಡೆ ಹಾಕು = ಮರಣ ಹೊಂದು

(ಮೊಕ < ಮಕ = ಮುಖ; ಮಕಾಡೆ < ಮುಖ + ಅಡಿ = ಮುಖವನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಮಾಡಿ) ಸತ್ತವರನ್ನು ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಂಗಾತ ಮಲಗಿಸಿ ಅಂದರೆ ಮುಖವನ್ನು ಮೇಲೆ ಮಾಡಿ, ಮಣ್ಣೆಳೆಯುವುದು ರೂಢಿ, ಆದರೆ ಈ ನುಡಿಗಟ್ಟು ಮುಖವನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಮಾಡಿ ಮಣ್ಣೆಳೆಯುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ನೀನು ಅಪ್ಪಂತ ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲ, ನಿನಗೆ ಸದಾಚಾರದ ಉತ್ತರಕ್ರಿಯೆ ಸಲ್ಲದು, ದುಷ್ಟನಾದ ನಿನಗೆ ಅನಾಚಾರದ ಉತ್ತರಕ್ರಿಯೆಯೇ ತಕ್ಕ ಶಾಸ್ತಿ ಎಂಬ ಧ್ವನಿಯಿದ್ದಂತಿದೆ ಈ ಬೈಗುಳದ ನುಡಿಗಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ

ಪ್ರ : ನನ್ನ ದನ ಚಚ್ಚಿದಂಗೆ ಚಚ್ಚಿದನಲ್ಲೇ, ಇವನ ಮಕ ಮಕಾಡೆ ಹಾಕ !

೨೬೫೦. ಮೊಟ್ಟೆ ಕಟ್ಟು = ಗಂಟು ಕಟ್ಟು

(ಮೊಟ್ಟೆ = ಗಂಟು)

ಪ್ರ : ದುಡ್ಡು ಅನ್ನೋದನ್ನು ಮೊಟ್ಟೆ ಕಟ್ಟಿ ಹಾಕಿದ್ದಾನೆ.

೨೬೫೧. ಮೊಡವೆ ಏಳು = ಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಬರು

(ಮೊಡವೆ < ಮೊಡಮೆ = ಪ್ರಾಯಸೂಚಕ ಮುಖದ ಮೇಲಿನ ಗುಳ್ಳೆಗಳು)

ಪ್ರ : ಮೊಡವೆ ಏಳೋ ವಯಸ್ಸಿನ ಹುಡುಗ ಸಿಕ್ಕಿದರೆ ನನಗೆ ಒಡವೇನೇ ಬೇಡ.

೨೬೫೨. ಮೊಡ್ಡು ತೋರಿಸು = ಇಲ್ಲವೆನ್ನು, ಮೋಸ ಮಾಡು

(ಮೊಡ್ಡು < ಮೆಡ್ಡು < ಮೇಢ್ರಾ = ಶಿಷ್ನ)

ಪ್ರ : ದುಡ್ಡು ಈಸಿಕೊಂಡು ಮೊಡ್ಡು ತೋರಿಸಿದ.

೨೬೫೩. ಮೊನೆಗಾರನಾಗಿರು = ಗುರಿಗಾರನಾಗಿರು, ಯೋಧನಾಗಿರು

ಪ್ರ : ಮಣೆಗಾರನಾಗಿದ್ದವನು ಈಗ ಮೊನೆಗಾರನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

೨೬೫೪. ಮೊರಗೂಸಿಗೆ ಎಳೆಕಟ್ಟು = ಬಾಲ್ಯವಿವಾಹ ಮಾಡು

(ಮೊರ = ಕೊಂಗು; ಕೂಸು = ಮಗು; ಎಳೆ = ಅಂಗುದಾರ, ಅರಿಶಿಣದ ದಾರ) ಹಿಂದೆ ಬಾಲ್ಯವಿವಾಹ ಪದ್ಧತಿ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿತ್ತು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ. ಆಗ ಹೆರಿಗೆಯಾದಾಗ ಮಗುವನ್ನು ಮೊರದಲ್ಲಿ ಮಲಗಿಸುವ ರೂಢಿ ಇತ್ತು. ಹೊಕ್ಕುಳ ಬಳ್ಳಿ ಕುಯ್ಯುವ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ತೊಟ್ಟಿಲಲ್ಲಿ ಮಲಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇನ್ನೂ ಮಗು ಮೊರದಲ್ಲಿದ್ದಾಗಲೇ, ವೈವಾಹಿಕ ಸಂಬಂಧದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಎಳೆ (ಅರಿಶಿಣದ ದಾರ) ಕಟ್ಟುವುದನ್ನು ಈ ನುಡಿಗಟ್ಟು ನುಡಿಯುತ್ತದೆ. ಇಂದು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳಲ್ಲೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿ, ಸುಧಾರಣೆಯಾಗಿ ಬಾಲ್ಯವಿವಾಹ ಪದ್ಧತಿ ಕಡಮೆಯಾಗಿರುವುದು ಸಂತೋಷದ ವಿಷಯ.

ಪ್ರ : ಮೊರಗೂಸಿಗೇ ಎಳೆ ಕಟ್ಟಿ ಹೋಗಿದ್ರು, ನಾವು ಆ ಮನೆಗೇ ಹೆಣ್ಣು ಕೊಡಬೇಕು.

೨೬೫೫. ಮೊರೆ ಬೀಳು = ಶರಣು ಹೋಗು

ಪ್ರ : ಇದು ನಮ್ಮ ಮನೆದೇವರಲ್ಲ, ಮೊರೆ ಬಿದ್ದ ದೇವರು.

೨೬೫೬. ಮೊಲ ಎಬ್ಬಿಸಿ ಹೇಲೋಕೆ ಕೂರು = ಸಮಸ್ಯೆ ಮೇಲೆದ್ದಾಗ ಯಾವುದೋ ನೆಪವೆತ್ತಿ ಹಿಂದೆ ಸರಿ

(ಹೇಲೋಕೆ = ಮಲವಿಸರ್ಜನೆಗೆ) ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ನೆಲಮಂಗಲ, ಮಾಗಡಿ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ವರುಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಹತ್ತಾರು ಹಳ್ಳಿಯವರು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕೂಡಿ ಕಾಡಿಗೆ ‘ಕೋಲು ಬೇಟೆ’ಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ, ತಮ್ಮ ಕೈಲಿರುವ ರುಡ್ಡುಗೋಲಿನಿಂದ ಗಿಡದ ಪೊದೆಗಳನ್ನು ಬಡಿದು ಸೋಹುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಯಾವುದೋ ಹುಲ್ಲು ಪೊದೆಯಲ್ಲೊ ಮುಳ್ಳುಪೊದೆಯಲ್ಲೋ ಅಡಗಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಮೊಲ ಎದ್ದು ಓಡತೊಡಗುತ್ತದೆ. ಬೇಟೆಗಾರರು ಅದರ ಬೆನ್ನಾಡಿ ಹೋಗಿ ತಮ್ಮ ಕೈಲಿರುವ ರುಡ್ಡುಗೋಲುಗಳಿಂದ ಬೀಸಿ ಹೊಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಒಬ್ಬರ ಗುರಿ ತಪ್ಪಿದರೂ ಇನ್ನೊಬ್ಬನ ಏಟಿಗೆ ಅದು ಬಲಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ನುಡಿಗಟ್ಟಿದು.

ಪ್ರ : ಮೊಲ ಎಬ್ಬಿಸಿ ಹೇಲೋಕೆ ಕೂರೋನು ಅವನು, ಅವನ್ನ ನಂಬಬ್ಯಾಡ.

೨೬೫೭. ಮೊಲ್ಲಾಗರು ಬಂದು ಸೊಲ್ಲಡಗು = ಕಾಯಿಲೆ ಬಂದು ಮರಣ ಹೊಂದು.

(ಮೊಲ್ಲಾಗರು < ಮಲ್ಲಾಗರು < ಮೊಲ್ನಾಗರ = ಒಂದು ಬಗೆಯ ಕಾಯಿಲೆ, ಮೂರ್ಛೆರೋಗ, ಮೈಮೇಲೆ ಹಾವಿನಂತೆ ಉಬ್ಬುವ ಗಾಯ)

ಪ್ರ : ಎಂದು ಮೊಲ್ಲಾಗರು ಬಂದು ಅವನ ಸೊಲ್ಲಡಗ್ತದೋ ಅಂತ ಕಾಯ್ತಾ ಇದ್ದೀನಿ.

೨೬೫೮. ಮೊಲೆ ಬಿಡಿಸು = ಮಗುವಿಗೆ ಎದೆ ಹಾಲು ಕುಡಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸು, ಬಸುರಿಯಾಗು.

ಎದೆ ಹಾಲಿಗೆ ಒಗ್ಗಿಕೊಂಡ ಮಕ್ಕಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಬೆಳೆದರೂ ಮೊಲೆ ಕುಡಿಯುವುದನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆಗ ತಾಯಂದಿರು ಮೊಲೆ ಬಿಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಬೇವಿನ ಸೊಪ್ಪನ್ನು ಅರೆದು, ಅದರ ರಸವನ್ನು ಮೊಲೆತೊಟ್ಟಿಗೆ ಸವರುತ್ತಾರೆ. ಕುಡಿಯಲು ಬಂದ ಮಕ್ಕಳು ಕಹಿಯಾಗಿ ಮೊಲೆ ಕುಡಿಯುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತವೆ.

ಪ್ರ : ಮತ್ತೆ ಬಸುರಿಯಾದ ಮೇಲೆ, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮೊಲೆ ಕುಡಿಸಬಾರದು.

೨೬೫೯. ಮೊಳ ಹಾಕು = ಪರೀಕ್ಷಿಸು, ಮರ್ಮ ತಿಳಿಯಲು ಹವಣಿಸು

ಮೊಳಕೈ ಕೀಲಿನಿಂದ ನಡುಬೆರಳ ತುದಿಯವರೆಗಿನ ಉದ್ದವನ್ನು ‘ಮೊಳದುದ್ದ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ನಡುಬೆರಳ ತುದಿಯಿಂದ ಭುಜದವರೆಗಿನ ಉದ್ದವನ್ನು ‘ತೋಳುದ್ದ’ ಎನ್ನು-ತ್ತಾ-ರೆ ಎರಡೂ ತೋಳುಗಳನ್ನು ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಚಾಚಿದಾಗಿನ ಉದ್ದವನ್ನು ‘ಮಾರುದ್ದ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರ : ಗಾದೆ – ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ದಟ್ಟಿಕೊಟ್ರೆ, ಹಿತ್ತಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಮೊಳ ಹಾಕಿದ.

೨೬೬೦. ಮೊಳಕಾಲು ಚಿಪ್ಪು ಕಳಚಿ ಬೀಳುವಂತಾಗು = ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಕುಸಿಯುವಂತಾಗು.

(ಮೊಳಕಾಲು > ಮೊಣಕಾಲು = ಕಣಕಾಲು ಮತ್ತು ತೊಡೆಗಳ ಮಧ್ಯದ ಕೀಲು)

ಪ್ರ : ಉಸಿರು ಕಟ್ಟಿ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಹತ್ತೋದು ಹತ್ತಿಬಿಟ್ಟೋ, ಆದರೆ ಇಳೀಬೇಕಾದರೆ ಕಾಲಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದಂತಾಗಿ ಮೊಳಕಾಲು ಚಿಪ್ಪು ಕಳಚಿಬಿದ್ದಂತೆ, ಮುಗ್ಗರಿಸುವಂತೆ ಆಯಿತು.

೨೬೬೧. ಮೋಕ್ಷ ಆಗು = ಶಿ‌ಕ್ಷೆಯಾಗು

(ಮೋಕ್ಷ = ಮುಕ್ತಿ. ಆದರೆ ಶಿಕ್ಷೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗಿದೆ)

ಪ್ರ : ನಾಳೆ ನಿನಗೆ ಅವರಿಂದ ಸರಿಯಾಗಿ ಮೋಕ್ಷ ಆಗ್ತದೆ, ಹೋಗು

೨೬೬೨. ಮೋರ್ಚು ಬರು = ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪು

(ಮೋರ್ಚು, < ಮೂರ್ಛೆ = ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪುವ ರೋಗ)

ಪ್ರ : ಹೊಳೇಲಿ ಬಟ್ಟೆ ಒಗೆಯುವಾಗ ಮೋರ್ಚು ಬಂದರೆ ಪ್ರಾಣಕ್ಕೆ ಅಪಾಯ.

೨೬೬೩. ಮೋಟನ ಏಟು ನೋಡು = ಕುಳ್ಳ ಹಾಕಿದ ಕೊಕ್ಕೆ ನೋಡು

(ಮೋಟ = ಮೋಟ ಎಂಬ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ದಪ್ಪ ಎಂದೂ, ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡದು ಎಂದೂ ಇದ್ದರೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳ ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿದೆ; ಏಟು = ಶರತ್ತು, ಕೊಕ್ಕೆ)

ಪ್ರ : ಮೋಟನ ಚೂಟಿಯಾಗಿರು = ಪಾದರಸದಂತಿರು, ಚುರುಕಾಗಿರು

೨೬೬೪. ಮೋಟಿ ಚೂಟಿಯಾಗಿರು = ಪಾದರಸದಂತಿರು, ಚುರುಕಾಗಿರು

(ಮೋಟಿ = ಕುಳ್ಳಿ; ಚೂಟಿ = ಚುರುಕು)

ಪ್ರ : ಗಾದೆ – ಉದ್ದಂದೋಳಿಗೆ ಬುದ್ಧಿ ಮುರುಕು
ಮೋಟಂದೋಳಿಗೆ ಬುದ್ಧಿ ಚುರುಕು

೨೬೬೫. ಮೋಡಿ ಮಾಡು = ಕಣ್ಕಟ್ಟು ಮಾಡು

(ಮೋಡಿ = ಇಂದ್ರಜಾಲ, ಜಾದು)

ಪ್ರ : ಅವಳು ಏನು ಮೋಡಿ ಮಾಡಿಬಿಟ್ಟಳೋ, ನೋಡಿದೇಟಿಗೇ ಅವಳ ನೆರಳಾಗಿಬಿಟ್ಟ.

೨೬೬೬. ಮೋಣಿಗೆ ಪೋಣಿಸು = ಸಂಭೋಗಿಸು

(ಮೋಣು = ಯೋನಿ, ಅದನ್ನುಳ್ಳವಳು ಮೋಣಿ, ಪೋಣಿಸು = ಏರಿಸು)

ಪ್ರ : ಮೋಣಿಗೆ ಪೋಣಿಸಿದಾಗ ನಿನ್ನದೇ ಇವತ್ತು ಮೊದಲ ಬೋಣಿಗೆ ಎಂದಳು.

೨೬೬೭. ಮೋ‌ಣ್ಮುಚ್ಕೊಂಡು ಹೋಗು = ಮಾತಾಡದೆ ಅದುಮಿಕೊಂಡು ಹೋಗು

ಪ್ರ : ಮೋಣ್ಮುಚ್ಕೊಂಡು ಹೋಗ್ತಾಳೋ, ಇಲ್ಲ ದೋಣ್ಮೇಲೆ ಒದೀಬೇಕೋ, ಕೇಳು.

೨೬೬೮. ಮೋಪಾಗಿರು = ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾಗಿರು

(ಮೋಪು = ಮರದ ದಿಮ್ಮಿ , ಮೋಪಿ = ಮರದ ದಿಮ್ಮಿಯಂತೆ ಇರುವವಳು)

ಪ್ರ : ಆ ಮುಂಡೆಮೋಪಿ ಯಾರಿಗೂ ಬಗ್ಗಲ್ಲ, ಮೋಪಾಗಿದ್ದಾಳೆ.

೨೬೬೯. ಮೋಳೆ ಬೀಳಿಸಿ ಬೇಳೆ ಬೇಯಿಸಿಕೊಳ್ಳು = ಬಿರುಕು ಮೂಡಿಸಿ ಕೆಲಸ ಸಾಧಿಸು, ವಿರಸ ಬೆಳೆಸಿ ಲಾಭ ಗಳಿಸು.

(ಮೋಳೆ = ರಂದ್ರ, ಬಿರುಕು)

ಪ್ರ : ಮೊಳೆ ಬೀಳಿಸಿ ಬೇಳೆ ಬೇಯಿಸಿಕೊಳ್ಳೋ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳಿರುವಾಗ ಬಡಬಗ್ಗರ ಬಾಳು ಕೊನೆಯಿರದ ಗೋಳು.

೨೬೭೦. ಮಂಕಬರಲು ಮಾಡು = ಮಂಕು ಕವಿಸು, ಮೋಸ ಮಾಡು

(ಮಂಕಬರಲು < ಮಂಕು ಬೋರಲು = ಮಂಕುತನವನ್ನು ಮೇಲೆ ಕವುಚುವುದು)

ಪ್ರ : ಅಂತೂ ಮಂಕಬರಲು ಮಾಡಿ, ಕದ್ದೂ ಹೋದ ಮೆದ್ದೂ ಹೋದ.

೨೬೭೧. ಮಂಗಳಮಾಯ ತಿಂಗಳಬೆಳಕಾಗು = ಕಣ್ಮರೆಯಾಗು, ಇಲ್ಲವಾಗು.

(ಮಂಗಳ ಮಾಯ < ಮಂಗಮಾಯ ; ಮುಂದಿನ ತಿಂಗಳ ಶಬ್ದ ಸಾದೃಶ್ಯದಿಂದ ಮಂಗ ಎಂಬುದು ಮಂಗಳ ಆಗಿರಬೇಕು – ಬಿತ್ತನೆ ಶಬ್ದದ ಸಾದೃಶ್ಯದ ಮೇಲೆ ಹರಗಣೆ ಎಂಬುದು ಹರ್ತನೆ ಆದಂತೆ)

ಪ್ರ : ಈಗಿದ್ದದ್ದು ಮಂಗಳಮಾಯ ತಿಂಗಳಬೆಳಕಾಗಬೇಕು ಅಂದ್ರೆ ಇದೇನು ಮಾಟಾನ, ಮೋಡೀನ?

೨೬೭೨. ಮಂಗಳ ಹಾಡು = ಮುಕ್ತಾಯ ಮಾಡು

ಪ್ರ : ಇದನ್ನು ತಿಂಗಳಾನುಗಟ್ಟಲೆ ಎಳೆದಾಡೋದ್ಕಿಂತ ಈಗಲೇ ಮಂಗಳ ಹಾಡೋದು ಲೇಸು.

೨೬೭೩. ಮಂಗಳಾರತಿ ಮಾಡು = ಛೀಮಾರಿ ಮಾಡು

ಮಂಗಳಾರತಿ ಶುಭಕಾರ್ಯದ ಸಂಕೇತ. ಆದರೆ ಶುಭದ ಆ ಮಾತನ್ನು ಅಶುಭದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಈ ನುಡಿಗಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರ : ನಿನ್ನೆ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದ, ಸರಿಯಾಗಿ ಅವನ ಮಕ್ಕೆ ಮಂಗಳಾರತಿ ಮಾಡಿ ಕಳಿಸಿದ್ದೀನಿ.

೨೬೭೪. ಮಂಗಳಿಸು = ಮಾಡು, ಎಲ್ಲ ಶಾಸ್ತ್ರ ಸ್ತೋತ್ರ ಆದ ಮೇಲೆ ಮಂಗಳ ಹಾಡು

(ಮಂಗಳ + ಇಸು = ಮಂಗಳ ಎಂಬ ನಾಮಪದವನ್ನೇ ಇಸು ಪ್ರತ್ಯಯ ಸೇರಿಸಿ ಕ್ರಿಯಾಪದವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ. “ಮಾಂಡು, ದಬ್ಬಾಕು” ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಆವಾಹಿಸಿ ಜನಪದರು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಶಬ್ದವನ್ನು ಹೇಗೆಂದರೆ ಹಾಗೆ ಮಿದಿಯುವ, ಅದರಿಂದ ಹೊಸ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕದಿಯುವ ಕಲೆ ಸೋಜಿಗಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.)

ಪ್ರ : ಅವಳು ಒಳಗೆ ಏನು ಮಂಗಳಿಸ್ತಾ ಅವಳೆ, ಕರಿ ಈಚೆಗೆ

೨೬೭೫. ಮಂಡನಾಗಿರು = ಮಧ್ಯಸ್ಥಗಾರನಾಗಿರು,

(ಮಂಡ = ರೆಫರಿ)

ಪ್ರ : ಇವೊತ್ತು ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ ಊರಗೌಡನೇ ಮಂಡ

೨೬೭೬. ಮಂಡಿ ಕೂರು = ಚಂಡಿ ಹಿಡಿ, ಹಟ ಹಿಡಿ.

ಮೊಂಡರು ಎಂಬ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗ ಏನಾದರೂ ಕೊಡುವವರೆಗೂ ಮನೆಬಾಗಿಲಿನಲ್ಲಿ ವೀರಮಂಡಿ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿ ಇದೆ. ಆ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ನುಡಿಗಟ್ಟಿದು.

ಪ್ರ : ಕೊಡದೆ ನಾನು ಹೋಗಲ್ಲ ಅಂತ ಮಂಡಿ ಕೂತಿದ್ದಾನೆ.

೨೬೭೭. ಮಂಡಿ ಬೀಳು = ಅಂಗಲಾಚು

ಮಂಡಿ ಬೀಳುವುದು ಎಂದರೆ ಮಂಡಿ ಕೂರುವುದಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಮಕ್ಕಳು ತಾಯಿಯ ಮಂಡಿಯನ್ನು ಕಣಕಾಲುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಗೋಗರೆಯುವುದು.

ಪ್ರ : ಬೆಲ್ಲ ಕೊಡು ಅಂತ ಮಂಡಿಬಿದ್ದ, ಹೋಗಲಿ ಅಂತ ಕೊಟ್ಟೆ.

೨೬೭೮. ಮಂಡೆ ಕೂದಲು ಚುಳ್ ಎನ್ನದಿರು = ಸುಖವಾಗಿರು

(ಚುಳ್ = ಕೂದಲನ್ನು ಹಿಡಿದು ಎಳೆದಾಗ ಆಗುವ ಚಳುಕು)

ಪ್ರ : ಅತ್ತೆ ಮನೆಯವರು ಮಂಡೆ ಕೂದಲು ಚುಳ್ ಅನ್ನದಂಗೆ ನೋಡ್ಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

೨೬೭೯. ಮಂಡೆ ಕೊಡು = ದೇವರಿಗೆ ಬಿಟ್ಟ ಕೂದಲನ್ನು ದೇವರ ಸಾನಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ತೆಗೆಸು

(ಮಂಡೆ = ಮಂಡೆಯ ಕೂದಲು)

ಪ್ರ : ತಿರುಪತಿಗೆ ಹೋಗಿ ಮಂಡೆ ಕೊಟ್ಟು ಬಂದೆ. ಅದ್ಕೇ ಬೋಳುದಲೆ ಅಂತ ಟೋಪಿ ಹಾಕ್ಕೊಂಡಿದ್ದೀನಿ.

೨೬೮೦. ಮಂಡೆ ಮಾಸಿದ ಮಾತಾಡು = ತಲೆ ಕೆಟ್ಟ ಮಾತಾಡು, ಅಜ್ಞಾ-ನ-ದ ಮಾತಾ-ಡು

(ಮಾಸಿದ = ಕೊಳೆಗಟ್ಟಿದ, ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಸ್ವಸ್ಥವಾಗಿರದ)

ಪ್ರ : ಮಂಡೆ ಮಾಸಿದವರ ಮಾತು ಹೊಲೆಮಾಸಿಗಿಂತ ಕಡೆ ಅಂತ ತಿಳ್ಕೊಂಡು ದೂರ ಇರು.

೨೬೮೧. ಮಂತಾಡು = ಕರಾವು ಆಗು, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಲು ಮೊಸರು ಬೆಣ್ಣೆ ತುಪ್ಪವಾಗು.

(ಮಂತು = ಕಡೆಗೋಲು)
ಪ್ರ : ಗಾದೆ – ಮಂತಾಡಿದೋರ ಮನೇಲಿ ಸಂತೋಷ

೨೬೮೨. ಮಂದವಾಗಿರು = ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರು

(ಮಂದ = ಸಾಂದ್ರ)

ಪ್ರ : ಗಾದೆ – ಮಂದನ ಮಜ್ಜಿಗೆ ಅನ್ನ ಉಣ್ಣೋಕೆ ಚೆಂದ, ನೀರು ಮಜ್ಜಿಗೆ ಕುಡಿಯೋಕೆ ಚೆಂದ

೨೬೮೩. ಮಿಂಡರಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಾತಾಡು = ಕೆಟ್ಟ ಮಾತಾಡು, ಅಡ್ಡನಾಡಿ ಮಾತಾಡು.

ಪ್ರ : ಅಪ್ಪನಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಾತಾಡು, ಮಿಂಡರಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಾತಾಡಬೇಡ.

೨೬೮೪. ಮುಂಡಮೋಪಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳು = ವಿಧವೆಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗು

(ಮೋಪಿ < ಮೋಪ್ಪಿ(ತ) = ವಿಧವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮುಂಡೆ + ಮೋಪಿ ಜೋಡು ನುಡಿ)

ಪ್ರ : ಮುಂಡೆ ಟೋಪಿ ಕಟ್ಕೊಂಡು ಗುಂಡರುಗೋವಿಯಂಗೆ ತಿರುಗ್ತಾನೆ

೨೬೮೫. ಮುಂಡಾ ಮೋಚು = ಗತಿ ಕಾಣಿಸು, ಮಕ್ಕಳನ್ನು ದಡ ಸೇರಿಸು

(ಮುಂಡ < ಮುಂಡನ = ಕ್ಷೌರ ; ಮೋಚು = ಬೋಳಿಸು) ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಿಧವೆಗೆ ತಲೆಬೋಳಿಸುವ (ಮುಂಡಾಮೋಚುವ) ಆಚರಣೆಯ ನುಡಿಗಟ್ಟಿನ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಮನೆಯ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಗುರಿ ಸೇರಿಸುವ ಅಥವಾ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಿ ಕಳಿಸುವ ಸಂಕಷ್ಟವನ್ನು ತೋಡಿಕೊಂಡಿರುವುದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ.

ಪ್ರ : ಇಷ್ಟು ಜನರ ಮುಂಡಾಮೋಚಬೇಕಾದರೆ ನನಗೆ ಹುಟ್ಟಿದ ದಿನ ಕಂಡು ಹೋಗ್ತದೆ.

೨೬೮೬. ಮುಂದಕ್ಕೆ ತರು = ಬಸುರು ಮಾಡು

ಪ್ರ : ಹಿಂದೆ ತಿರುಗ್ತಾ ಮುಂದಕ್ಕೆ ತಂದ.

೨೬೮೭. ಮುಂದೆ ಒದ್ದೆ ಹಿಂದೆ ಭಾರವಾಗು = ಮಲಮೂತ್ರ ವಿಸರ್ಜನೆಗೆ ಅವಸರವಾಗು

ಪ್ರ : ಮುಂದೆ ಒದ್ದೆ ಹಿಂದೆ ಭಾರವಾಗಿದೆ, ಬಂದೆ ಅಂತ ಪೊದೆ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಓಡಿದ.

೨೬೮೮. ಮುಂಭಾರವಾಗು = ಮೂತ್ರ ವಿಸರ್ಜನೆಗೆ ಒತ್ತರ ಬರು.

ಗಾಡಿಗೆ ತುಂಬುವ ಸಾಮಾನು ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜಾಸ್ತಿಯಾದರೆ ಹಿಂಭಾಗವಾಗಿ, ಎತ್ತುಗಳ ಹೆಗಲ ಮೇಲಿನ ನೊಗ ಮೇಲಕ್ಕೆದ್ದು ಕಣ್ಣಿ ಅಗಡು ಎತ್ತುಗಳ ಕೊರಳನ್ನು ಒತ್ತುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನು ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜಾಸ್ತಿಯಾದರೆ ಮುಂಭಾರವಾಗಿ ನೊಗ ಎತ್ತುಗಳ ಹೆಗಲನ್ನು ಅಮುಕುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹಿಂಭಾರ ಮುಂಭಾರ ಸಮತೋಲನವಾಗಿರುವಂತೆ ಗಾಡಿ ಹೊಡೆಯುವವನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಮೂತ್ರ ವಿಸರ್ಜನೆಯ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಗಾಡಿಯ ಮುಂಭಾರದ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವುದು ಜನಪದರ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಶಕ್ತಿಯ ತರಾತರಿ ರೂಪಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿದೆ.

ಪ್ರ : ಮುಂಭಾರವಾಗಿದೆ, ಕೊಂಚ ಗಾಡಿ ನಿಲ್ಲಿಸಪ್ಪ ಅಂತ ಹೇಳಿ ಗಿಡದ ಮರೆಗೆ ಹೋದ.

೨೬೮೯. ಮೊಂಟೆ ಹೊಡಿ = ಕವಲು ಹೊಡಿ, ತೆಂಡೆ ಹೊಡಿ.

ಪ್ರ : ಗಾದೆ – ಒಂಟಿ ಪೈರು ಮೊಂಟೆ ಪೈರಾಗ್ತದೆ
ಒಂದಡಕೆ ಹಿಂಡಡಕೆ ಆಗ್ತದೆ