೩೩೦೮. ಹೇಲು ತಿಂದು ಬಾಯಿ ತೊಳೆದುಕೊಳ್ಳು = ತಪ್ಪು ಮಾಡಿ ಬುದ್ಧಿ ಕಲಿತುಕೊಳ್ಳು

ಪ್ರ : ಇನ್ನು ಅವನ ಸಂಗ ಬ್ಯಾಡ, ಹೇಲುತಿಂದು ಬಾಯಿ ತೊಳೆದುಕೊಂಡದ್ದಾಯ್ತಲ್ಲ

೩೩೦೯. ಹೇಳಿ ಮಾಡಿಸಿದಂತಿರು = ತಕ್ಕನಾಗಿರು, ಸದೃಶವಾಗಿರು

ಪ್ರ : ಹೆಣ್ಣಿಗೂ ಗಂಡಿಗೂ ಜೋಡಿ, ಹೇಳಿ ಮಾಡಿಸಿದಂತಿದೆ

೩೩೧೦. ಹೇಳೋರು ಕೇಳೋರು ಇಲ್ಲದಿರು = ಅಡ್ಡಿ ಆಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯದಿರು

ಪ್ರ : ಹೇಳೋರು ಕೇಳೋರಿಲ್ಲದೆ ಬೆಳೆದದ್ದರಿಂದಲೇ ನೀವು ಆಡಿದ್ದೆ ಆಟ ಹೂಡಿದ್ದೆ ಹೂಟ ಆಗಿರೋದು.

೩೩೧೧. ಹೇಳಿಕೆ ಮಾತು ಕೇಳು = ಚಾಡಿ ಮಾತು ಕೇಳು

ಅಗಸನು ಆಡಿದ ಆಪಾದನೆಯ ಮಾತನ್ನು ದೂತರಿಂದ ಕೇಳಿ, ಸೀತೆಯನ್ನು ಕಾಡು ಪಾಲು ಮಾಡಿದ ರಾಮಾಯಣ ಕಥಾಪ್ರಸಂಗದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಈ ನುಡಿಗಟ್ಟಿಗಿದೆ.

ಪ್ರ : ಗಾದೆ – ಹೇಳಿಕೆ ಮಾತು ಕೇಳಿ ಹೆಂಡ್ರನ್ನ ಬಿಟ್ಟ.

೩೩೧೨. ಹೈರಾಣ ಬೈರೂಪವಾಗು = ದೊಡ್ಡ ರಣರಂಗವಾಗು, ಮಾರಾಮಾರಿಯಾಗಿ ಕೈಕಾಲು ಮುರಿ

(ಹೈರಾಣ = ದೊಡ್ಡಯುದ್ಧ ; ಬೈರೂಪ < ವಿರೂಪ = ಕುರೂಪ)

ಪ್ರ : ಆ ಮನೆ ಗೌರವ ಘನತೆಯೆಲ್ಲ ಮಕ್ಕಳ ಮಾರಾಮಾರಿಯಿಂದಾಗಿ ಹೈರಾಣಬೈರೂಪ ಆಗಿ ಹೋಯ್ತು.

೩೩೧೩. ಹೊಕ್ಕುಳ ಬಳ್ಳಿ ಕುಯ್ದ ಚೂರಿ ಕಂಕುಳದಲ್ಲಿರು = ಜಾತಕವೆಲ್ಲ ಗೊತ್ತಿರು, ಪೂರ್ವೋತ್ತರವೆಲ್ಲ ತಿಳಿದಿರು

ಪ್ರ : ನಿನ್ನ ಹೊಕ್ಕುಳ ಬಳ್ಳಿ ಕುಯ್ದ ಚೂರಿ ನನ್ನ ಕಂಕುಳಲ್ಲದೆ, ನಿನ್ನ ಜೋರು ನನ್ನ ಹತ್ರ ನಡೆಯಲ್ಲ.

೩೩೧೪. ಹೊಗೆಯಾಡು = ದ್ವೇಷಾಸೂಯೆ ಸುರುಳಿ ಬಿಚ್ಚು

(ಹೊಗೆ = ಊದರ, ಧೂಮ್ರ)

ಪ್ರ : ಎರಡು ಮನೆಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಮಾತ್ಸರ್ಯ ಹೊಗೆಯಾಡ್ತಾ ಅದೆ, ಯಾವಾಗ ಧಗ್ ಅಂತ ಹೊತ್ತಿಕೊಳ್ತದೋ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ.

೩೩೧೫. ಹೊಗೆ ಇಕ್ಕು = ಅಸಮಾಧಾನ ಅಂಕುರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡು, ಪರೋಕ್ಷ ಪಟ್ಟನ್ನು ಬಳಸು

ಬೆಳ್ಳಿಲಿಯ ಬೇಟೆಯಾಡುವವರು ಬಿಲಕ್ಕೆ ಹೊಗೆಯಿಟ್ಟು ಇಲಿಗಳು ಬಿಲದಿಂದ ಹೊರ ಓಡುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಆ ಮೂಲಕ ಅವುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತಾರೆ. ಆ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಈ ನುಡಿಗಟ್ಟಿಗಿದೆ.

ಪ್ರ : ಗಾದೆ – ಹೋಗು ಅನ್ನಲಾರದೆ ಹೊಗೆ ಇಕ್ಕಿದರು

೩೩೧೬. ಹೊಗೆ ಹಾಕ್ಕೊಂಡಿರು = ಸಂಸಾರ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರು

(ಹೊಗೆ ಹಾಕು = ಒಲೆ ಹೂಡು)

ಪ್ರ : ಏನೋ ಈ ಮನೆ ಒಂದಿರೋದ್ಕೆ ಹೊಗೆ ಹಾಕ್ಕೊಂಡು ಜೀವಿಸ್ತಾ ಇದ್ದೀವಿ..

೩೩೧೭. ಹೊಟ್ಟುಗುಟ್ಟು = ವ್ಯರ್ಥ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗು

(ಹೊಟ್ಟು + ಕುಟ್ಟು = ತೌಡನ್ನು ಥಳಿಸು)

ಪ್ರ : ಗಾದೆ – ಬೆಟ್ಟು ಚೀಪಿದರೆ ಹಾಲು ಸಿಗಲ್ಲ

ಹೊ‌ಟ್ಟು ಕುಟ್ಟಿದರೆ ಅಕ್ಕಿ ಸಿಗಲ್ಲ

೩೩೧೮. ಹೊಟೆಯುಬ್ಬರ ಬರು = ಅಸೂಯೆ ಮೂಡು

(ಹೊಟ್ಟೆಯುಬ್ಬರ = ಅಜೀರ್ಣದಿಂದ ಹೊಟ್ಟೆ ಊದಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ)

ಪ್ರ : ವಾರಗಿತ್ತಿ ಬಸುರಿಯಾಗಿಬಿಟ್ಟಳು ಅಂತ ಇವಳೊಬ್ಬಳು ಹೊಟ್ಟೆಯುಬ್ಬರ ಬಂದು ಸಾಯ್ತಾಳೆ.

೩೩೧೯. ಹೊಟ್ಟೆ ಉರಿದುಕೊಳ್ಳು = ನೋಡಿ ಸಹಿಸದಿರು, ಹೊಟ್ಟೆ-ಕಿ-ಚ್ಚು ಪಡು

ಪ್ರ : ಗಾದೆ – ಹೊಟ್ಟೆ ಉರಿದುಕೊಳ್ಳೋದೂ ಒಂದೆ

ಹೊಟ್ಟೆ ಇರಿದುಕೊಳ್ಳೋದೂ ಒಂದೆ

೩೩೨೦. ಹೊಟ್ಟೆ ಉರಿದು ಗುಡ್ಡೆ ಬೀಳು = ಅಪಾರ ವ್ಯಥೆಯಾಗು, ಬಾ-ರಿ ಸಂಕ-ಟ-ವಾ-ಗು

ಪ್ರ : ಮಕ್ಕಳು ಹೊಟ್ಟೆಗಿಲ್ಲದೆ ಆಲ್ವರಿಯೋದನ್ನು ನೋಡಿ ಹೊಟ್ಟೆ ಉರಿದು ಗುಡ್ಡೆ ಬಿದ್ದು ಹೋಯ್ತು.

೩೩೨೧. ಹೊಟ್ಟೆ ಉರಿಸು = ಸಂಕಟಪಡಿಸು

ಪ್ರ : ಅನ್ಯರ ಹೊಟ್ಟೆ ಉರಿಸಿದೋರಿಗೆ ದೇವರು ಬೆಟ್ಟದಷ್ಟು ಕಷ್ಟ ಇರಿಸಿರ್ತಾನೆ

೩೩೨೨. ಹೊಟ್ಟೆ ಕಚ್ಚು = ಹೊಟ್ಟೆ ನೋಯು

(ಕಚ್ಚು = ನುಲಿ, ನೋಯು)ಪ್ರ : ಹೊಟ್ಟೆಕಚ್ಚು ನಿಲ್ಲಬೇಕಾದರೆ ಹೊಟ್ಟೆ ಕಿಚ್ಚು ಬಿಡು

೩೩೨೩. ಹೊಟ್ಟೆಕಟ್ಟು = ಬಡತನದಲ್ಲಿ ಕಾಲ ಹಾಕು, ಹಸಿವನ್ನು ಸಹಿಸಿ ಜೀವಿಸು

ಪ್ರ : ಹೊಟ್ಟೆ ಕಟ್ಟಿ ಬಟ್ಟೆಕಟ್ಟಿ ಸಾಕಿದ ಮಕ್ಕಳು ಅಪ್ಪ ಅವ್ವನಿಗೆ ಕೋಲಿಕ್ಕಿದರು.

೩೩೨೪. ಹೊಟ್ಟೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳು = ಮಲಬದ್ಧತೆಯುಂಟಾಗು

ಪ್ರ : ಮೂರು ದಿನದಿಂದ ಹೊಟ್ಟೆ ಕಟ್ಕೊಂಡು ನೀರ್ಕಡೆ ಹೋಗೋಕೆ ಆಗಿಲ್ಲ.

೩೩೨೫. ಹೊಟ್ಟೆ ಕರಕರ ಅನ್ನು = ಹಸಿವಾಗು

ಪ್ರ : ಹೊಟ್ಟೆ ಕರಕರ ಅಂತಾ ಅದೆ, ಮೊದಲು ಊಟ ಹಾಕಿ

೩೩೨೬. ಹೊಟ್ಟೆ ಕಳ್ಳು ಬಾಯಿಗೆ ಬರೋಂಗೆ ಜಡಿ = ಸುಸ್ತಾಗುವಂತೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಸಂಭೋಗಿಸು

ಪ್ರ : ಹೊಟ್ಟೆ ಕಳ್ಳು ಬಾಯಿಗೆ ಬರೋಂಗೆ ಜಡಿದು ಹೋದ ಜಡೇಸ್ವಾಮಿ

೩೩೨೭. ಹೊಟ್ಟೆ ಕಿಚ್ಚು ಮೊಟ್ಟೆ ಇಕ್ಕು = ಅಸೂಯೆ ಅಧಿಕವಾಗು

(ಹೊಟ್ಟೆ ಕಿಚ್ಚು = ಮಾತ್ಸರ್ಯ)

ಪ್ರ : ಹೊಟ್ಟೆ ಕಿಚ್ಚು ಮೊಟ್ಟೆ ಇಕ್ತಲೇ ಹೋಗ್ತದೆ, ಮರಿ ಮಾಡ್ತಲೇ ಹೋಗ್ತದೆ

೩೩೨೮. ಹೊಟ್ಟೆ ಕೆರೆಯತೊಡಗು = ಹಸಿವುಂಟಾಗು

(ಕೆರೆ = ಗೀರು, ಗೀಚು, ಚುರುಚುರುಗುಟ್ಟು)

ಪ್ರ : ಹೊಟ್ಟೆ ಕೆರೆದಾಗ ಅವನೇ ಬಂದು ತಿಂತಾನೆ ಸುಮ್ನಿರು, ಮುದ್ದಿಸಬೇಡ

೩೩೨೯. ಹೊಟ್ಟೆ ಚಳುಕಾಗು = ಹೊಟ್ಟೆ ನೋವಾಗು

(ಚಳುಕು = ನುಲಿತ, ಸೆಳೆತ)

ಪ್ರ : ಹೊಟ್ಟೆ ಚಳುಕು ಬಂದು ಸಾಯ್ತಾ ಇದ್ದೀನಿ, ಜಳಕ ಯಾರಿಗೆ ಬೇಕು?

೩೩೩೦. ಹೊಟ್ಟೆ ಚುರ್ ಎನ್ನು = ಹಸಿವಾಗು

ಪ್ರ : ಹೊಟ್ಟೆ ಚುರ್ ಅನ್ನುವಾಗ ಹಸೀದೂ ಸೈ, ಬಿಸೀದೂ ಸೈ

೩೩೩೧. ಹೊಟ್ಟೆ ಜಾಗಟೆ ಬಾರಿಸು = ಹಸಿವಾಗು

(ಜಾಗಟೆ < ಜಾಂಗಟೆ < ಜಯಗಂಟೆ = ವೈಷ್ಣವರು ಮಾತ್ರ ಬಳಸುವಂಥದು)

ಪ್ರ : ಹೊಟ್ಟೆ ಜಾಗಟೆ ಬಾರಿಸ್ತಾ ಅದೆ, ಮೊದಲು ನಾನು ಊಟ ಬಾರಿಸಬೇಕು

೩೩೩೨. ಹೊಟ್ಟೆ ತಣ್ಣಗಾಗು = ಸಂತೃಪ್ತಿಯಾಗು

ಪ್ರ : ಕೂಡಿ ಬಾಳ್ತೇವೆ ಅಂತ ಅಣ್ಣತಮ್ಮಂದಿರು ಆಣೆ ಮಾಡಿದಾಗ ನನ್ನ ಹೊಟ್ಟೆ ತಣ್ಣಗಾಯ್ತು

೩೩೩೩. ಹೊಟ್ಟೆ ತಾಳ ಹಾಕು = ಹಸಿವಾಗು

ಪ್ರ : ನನ್ನ ಹೊಟ್ಟೆ ತಾಳ ಹಾಕುವಾಗ, ನೀನು ಹಾಕೋ ತಾಳಕ್ಕೆ ಕುಣಿಯೋರು ಯಾರು?

೩೩೩೪. ಹೊಟ್ಟೆ ತೊಳಸಿದಂತಾಗು = ವಾಂತಿ ಬರುವಂತಾಗು

(ತೊಳಸು = ತಿರುವು, ಗೋಟಾಯಿಸು)

ಪ್ರ : ಹೊಟ್ಟೆ ತೊಳಸಿದಂತಾಗಿ ಬಾಯಿನೀರು ಬಕಬಕನೆ ಬಂದವು, ಕರೆ ನೀರು ಹೋಗೋಂಗೆ ಕಕ್ಕಿಬಿಟ್ಟೆ.

೩೩೩೫. ಹೊಟ್ಟೆ ನುಲಿ ಬರು = ಹೊಟ್ಟೆ ನೋವು ಬರು

(ನುಲಿ = ಹಗ್ಗ, ಹಗ್ಗದ ಹೊಸೆತ)

ಪ್ರ : ಹೊಟ್ಟೆ ನುಲಿ ಬಂದು ಸಾಯ್ವಾಗ, ನನಗೆ ಯಾವ ಯಾಪೂಲೀನೂ ಬೇಡ

೩೩೩೬. ಹೊಟ್ಟೆ ಬಿರಿಯ ಹೊಡೆ = ಹೊಟ್ಟೆ ಒಡೆಯುವಂತೆ ಉಣ್ಣು

(ಬಿರಿ = ಸೀಳುಬಿಡು; ಹೊಡೆ = ಉಣ್ಣು, ಸೇವಿಸು) ಹೊಡೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಉಣ್ಣು ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಹತ್ತನೆ ಶತಮಾನದಲ್ಲೂ ಇತ್ತು ಎಂಬುದು ಪಂಪ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭೀಮ ಬಕಾಸುರ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿರುವ “ಮುಂಪೊಡೆವೆಂ ಕೂಳಂ, ಬಳಯಿಂ ಪೊಡೆವೆ ರಕ್ಕಸನಂ” ಎಂಬ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರ : ಹೊಟ್ಟೆ ಬಿರಿಯ ಹೊಡೆದ, ಎಮ್ಮೆ ಕೋಣನಂಗೆ ಮಲಗಿದ.

೩೩೩೭. ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಬೆಂಕಿ ಬಿದ್ದಂತಾಗು = ಸಂಕಟವಾಗು

ಪ್ರ : ತಬ್ಬಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಗೋಳು ಕೇಳಿ ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಬೆಂಕಿ ಬಿದ್ದಂತಾಯ್ತು

೩೩೩೮. ಹೊಟ್ಟೆ ಬೆನ್ನು ತೋರಿಸು = ಕಷ್ಟ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳು, ಗೋಗರೆ

ಪ್ರ : ದಣಿಗಳಿಗೆ ಹೊಟ್ಟೆ ಬೆನ್ನು ತೋರಿಸಿ, ಒಪ್ಪೊತ್ತಿನ ಗಂಜಿಗೆ ಈಸಿಕೊಂಡು ಬಂದೆ.

೩೩೩೯. ಹೊಟ್ಟೆ ಮಕಾಡೆ ಮಲಗು = ಮುನಿಸಿಕೊಳ್ಳು

(ಮಕಾಡೆ < ಮುಖ + ಅಡಿ = ಮುಖ ಕೆಳಗೆ ಮಾಡಿ)

ಪ್ರ : ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಸೀರೆ ತರಲಿಲ್ಲ ಅಂತ ಉಬ್ಬರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೊಟ್ಟೆ ಮಕಾಡೆ ಮಲಗ್ಯವಳೆ

೩೩೪೦. ಹೊಟ್ಟೆ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಬರು = ಬಸುರಾಗು

ಪ್ರ : ಹೊಟ್ಟೆಯೇನೋ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಬಂತು, ಆದರೆ ಇಲ್ಲದ ಗುಲ್ಲು ತಂತು

೩೩೪೧. ಹೊಟ್ಟೆ ಮೇಲೆ ತಣ್ಣೀರು ಬಟ್ಟೆ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳು = ಹಸಿವಿನ ಝಳವನ್ನು ಸಹಿಸಲಾರದೆ ನರಳು

ಪ್ರ : ನಿನ್ನ ಕಟ್ಕೊಂಡು ಹೊಟ್ಟೆ ಮೇಲೆ ತಣ್ಣೀರು ಬಟ್ಟೆ ಹಾಕ್ಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯ್ತು.

೩೩೪೨. ಹೊಟ್ಟೆ ಮೇಲೆ ಹೊಡಿ = ಅನ್ನದ ತಲೆ ಮೇಲೆ ಕಲ್ಲು ಹಾಕು

ಪ್ರ : ಬಡವರ ಹೊಟ್ಟೆ ಮೇಲೆ ಹೊಡೆದು, ಸಡಗರ ಪಡ್ತಾರೆ ಶಕುನಿಗಳು

೩೩೪೩. ಹೊಟ್ಟೇಲಿಕ್ಕೊಳ್ಳು = ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳು, ಭರಿಸಿಕೊಳ್ಳು

ಪ್ರ : ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದ್ದೀನಿ, ನಿಮ್ಮ ಹೊಟ್ಟೇಲಿಕ್ಕೊಂಡು ನನ್ನ ಕಾಪಾಡಿ

೩೩೪೪. ಹೊಟ್ಟೆ ಹುಣ್ಣಾಗುವಂತೆ ನಗು = ಬಿದ್ದು ಬಿದ್ದು ನಗು

ಪ್ರ : ರಾತ್ರೆಲ್ಲಾ ಹೊಟ್ಟೆ ಹುಣ್ಣಾಗುವಷ್ಟು ನಗಿಸಿದ ಮಾರಾಯ

೩೩೪೫. ಹೊಟ್ಟೆ ಹೊರೆದುಕೊಳ್ಳು = ಅನ್ನ ಗಳಿಸು, ಜೀವನ ಸಾಗಿಸು

(ಹೊರೆ < ಪೊರೆ = ರಕ್ಷಿಸು)

ಪ್ರ : ಹೊಟ್ಟೆ ಹೊರೆಯೋದ್ಕೆ ಒಂದು ದಾರಿ ಇತ್ತು, ಇವತ್ತಿಗೆ ಅದು ತಪ್ಪಿ ಹೊಯ್ತು.

೩೩೪೬. ಹೊಟ್ಟೆ ಹೋಗಿ ಬೆನ್ನು ಸೇರು = ಅನ್ನವಿಲ್ಲದೆ ಒಣಗಿ ಹೋಗು

ಪ್ರ : ಎಷ್ಟು ಬಡವಾಗಿದ್ದಾನೆ ಅಂದ್ರೆ, ಹೊಟ್ಟೆ ಹೋಗಿ ಬೆನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡಿದೆ

೩೩೪೭. ಹೊಡೆ ಬೀಳು = ತೆನೆಯಾಗು

(ಹೊಡೆ < ಪೊಡೆ = ಹೊಟ್ಟೆ, ತೆನೆ)

ಪ್ರ : ಗಾದೆ – ಮಾರ್ನಾಮಿ ಒಷ್ಟೊತ್ತಿಗೆ ಮಾನೆಲ್ಲ ಹೊಡೆ

೩೩೪೮. ಹೊತ್ನಂತೆ ಬರು = ಹೊತ್ತು ಹುಟ್ಟುತ್ತಲೇ ಬರು

ಪ್ರ : ನೀನು ಹೊತ್ನಂತೆ ಬಂದ್ರೆ ಕೆಲಸ ಆಗ್ತದೆ, ಏಳು ಮದ್ದಾನಕ್ಕೆ ಬಂದ್ರೆ ಆಗಲ್ಲ.

೩೩೪೯. ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮುಂಚೆ ಬರು = ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಬರು

ಪ್ರ : ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮುಂಚೆ ಬಂದ್ರೆ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮುಂಚೆ ಹೋಗಬಹುದು

೩೩೫೦. ಹೊತ್ತಾಗು = ತಡವಾಗು

ಪ್ರ : ನಾನು ಬರೋದು ಹೊತ್ತಾಯ್ತು, ಕಾದುಕಾದು ಅವನು ಎಲ್ಲಿ ಹೋದನೋ

೩೩೫೧. ಹೊತ್ತಿರುಗ ಹುವ್ವಿನಂತಿರು = ಕಾಲಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗು

(ಹೊತ್ತಿರುಗ < ಹೊತ್ತು + ತಿರುಗ = ಹೊತ್ತು ತಿರುಗಿದತ್ತ ತಿರುಗುವ ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ ಹೂ)

ಪ್ರ : ಮನುಷ್ಯ ಕಾಲಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ಹೊತ್ತಿರುಗ ಹುವ್ವಿನಂತೆ

೩೩೫೨. ಹೊತ್ತುಂಟ್ಲೆ ಬರು = ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಬರು

(ಹೊತ್ತುಂಟ್ಲೆ < ಹೊತ್ತು ಹುಟ್ಟುತ್ತಲೆ = ಸೂರ್ಯ ಉದಯವಾಗುವಾಗ್ಗೆ)

ಪ್ರ : ಹೊತ್ತುಂಟ್ಲೆ ಎದ್ದು ಬಂದ್ರೂ ಆಸಾಮಿ ಕೈಕೊಟ್ಟನಲ್ಲ

೩೩೫೩. ಹೊತ್ತು ನೆತ್ತಿಗೆ ಬರು = ಮಟಮಟ ಮಧ್ಯಾಹ್ನವಾಗು

ಪ್ರ : ಹೊತ್ತೂ ನೆತ್ತಿಗೆ ಬಂದರೂ ಇನ್ನೂ ದನಗಳಿಗೆ ನೀರು ಕುಡಿಸಿಲ್ಲವಲ್ಲ, ಬೆಳೋ ಅಂತವೆ

೩೩೫೪. ಹೊತ್ತು ಬಂದು ಹೋಗು = ಮರಣ ಹೊಂದು

(ಹೊತ್ತು ಬರು = ಸಾಯುವ ಗಳಿಗೆ ಬರು)

ಪ್ರ : ಬಂದು ಕತ್ತು ಹಿಸುಕ್ತಾನಲ್ಲೆ, ಇವನಿಗೆ ಹೊತ್ತು ಬಂದು ಹೋಗ!

೩೩೫೫. ಹೊತ್ತು ಹೋಗದ ಮಾತಾಡು = ಹುರುಳಿಲ್ಲದ ಅಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾತಾಡು, ಕಾಲ ತಳ್ಳಲು ಲೊಟ್ಟೆಲೊಸಗು ಹೇಳು

ಪ್ರ : ನಿಮ್ಮದು ಹೊತ್ತು ಹೋಗದೆ ಆಡಿದ ಸತ್ತ ಮಾತು

೩೩೫೬. ಹೊತ್ಕೊಂಡು ಹೋಗು = ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗು

ಪ್ರ : ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದನ್ನೆಲ್ಲ ಸಾಯ್ವಾ-ಗ ಹೊತ್ಕೊಂಡು ಹೋಗ್ತೀವ?

೩೩೫೭. ಹೊನ್ನಾರು ಹೂಡು = ಉಳುಮೆಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡು

ಊರಿನ ಸುಮಸ್ತರೂ ಸೇರಿ ನೇಗಿಲಿಗೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ, ಉಳುಮೆಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡುವುದಕ್ಕೆ ‘ಹೊನ್ನಾರು ಹೂಡುವುದು’ ‘ಹೊನ್ನಾರು ಕಟ್ಟುವುದು’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದಾದ ಮೇಲೆ ಎಲ್ಲರೂ ಅವರವರ ಹೊಲಗಳನ್ನು ಉತ್ತುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

ಪ್ರ : ಹೊನ್ನಾರು ಹೂಡಿದ ಮೇಲೆ ಇನ್ನಾರು ತಡೆಯೋರು?

೩೩೫೮. ಹೊನ್ನಿಂದ ತೊನ್ನು ಮುಚ್ಚು = ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ಹುಳುಕು ಮುಚ್ಚಿಹೋಗು

ಪ್ರ : ಗಾದೆ – ಹೊನ್ನಿಗೆ ಬದುಕಿದೋಳ ತೊನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ತದೆ

ಗಂಡ ಮಕ್ಕಳಿದ್ದೋಳ ಹಾದರ ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ತದೆ

೩೩೫೯. ಹೊರಕೇರಿಗೆ ಹೋಗದಿರು = ಸೂಳೆಗೇರಿಗೆ ಹೋಗದಿರು

(ಹೊರಕೇರಿ < ವಾರಕೇರಿ = ವೇಶ್ಯಾವಾಟಿ)

“ಹರೆ ಬಡಿದರೆ ನಿಂತಾಳ ಹೊರಕೇರಿ ಲಕ್ಕಿ?” ಎಂಬ ಜನಪದ ಗಾದೆ, ಹರೆಬಡಿದರೆ ಸೂಳೆಗೇರಿಯ ಲಕ್ಕಿ ನಿಂತಾಳೆ ? ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹೊಲೆಗೇರಿ ಊರಾಚೆ ಇದ್ದರೆ ಹೊರಕೇರಿ (< ವಾರಕೇರಿ) ಊರೊಳಗೇ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರ : ಗಾದೆ – ಊರಾಚೆ ಹೊಲಗೇರಿ

ಊರೊಳಗೆ ಹೊರಕೇರಿ

೩೩೬೦. ಹೊರಗಡೆ ಆಗು = ಮುಟ್ಟಾಗು

ಪ್ರ : ಅವಳು ಹೊರಗಡೆ ಆಗಿದ್ದಾಳೆ, ಒಳಗೆ ಬರೋ ಹಾಗಿಲ್ಲ

೩೩೬೧. ಹೊರಗಡೆ ಹೋಗು = ಮಲವಿಸರ್ಜನೆಗೆ ಹೋಗು

ಪ್ರ : ಹೊರಗಡೆ ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ, ಈಗಲೋ ಆಗಲೋ ಬರ್ತಾರೆ ಕೂತ್ಕೊಳ್ಳಿ

೩೩೬೨. ಹೊರಚ್ಚಿಗಿಡು = ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಇಡು

(ಹೊರಚ್ಚಿಗೆ = ಬದಿಗೆ)

ಪ್ರ : ಆ ವಿಷಯ ಹೊರಚ್ಚಿಗಿಟ್ಟು ಈ ವಿಷಯ ಮಾತ್ರ ಮಾತಾಡಿ

೩೩೬೩. ಹೊರಜಿ ಹಾಕಿ ಹಿಡಿ = ಹಾರಾಡು, ತೊನೆದಾಡು

(ಹೊರಜಿ < ಹೊರಜೆ < ಪೊರಜೆ = ದಪ್ಪ ಹಗ್ಗ) ಎತ್ತರವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿದ ತೇರು ಆಕಡೆ ಈಕಡೆ ವಾಲುತ್ತದೆ ಎಂದು ಎರಡು ಪಕ್ಕಕ್ಕೂ ಹೊರಜಿ ಹಾಕಿ ಜನ ಹಿಡಿದಿರುತ್ತಾರೆ – ಬೀಜದ ಹೋರಿಗೆ ಎರಡು ಹಗ್ಗ ಹಾಕಿ ಆಕಡೆ ಈಕಡೆ ಹಿಡಿದಿರುವಂತೆ. ಆ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ನುಡಿಗಟ್ಟಿದು.

ಪ್ರ : ಓಹೋ ಇವನ ಹಾರಾಟ ನೋಡಿದ್ರೆ ಎರಡುಕಡೆಯೂ ಹೊರಜಿ ಹಾಕಿ ಹಿಡೀಬೇಕು.

೩೩೬೪. ಹೊರಪಾಗು = ನಿರ್ಮಲವಾಗು, ಬಿಡುವುಕೊಡು

ಪ್ರ : ಹದಿನೈದು ದಿವಸಕ್ಕೆ ಇವತ್ತು ಕೊಂಚ ಆಕಾಶ ಹೊರಪಾಗಿದೆ

೩೩೬೫. ಹೊರಿಸಿಕೊಡು = ಕೊಟ್ಟು ಕಳಿಸು

ಪ್ರ : ನನ್ನ ಮದುವೇಲಿ ನಿಮ್ಮಪ್ಪ ಹೊರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿರೋದು ಅಷ್ಟರಲ್ಲೇ ಇದೆ, ಸುಮ್ನಿರು

೩೩೬೬. ಹೊಲೆಯನಹೊಟ್ಟೇಲಿಹಾಕಿಮಾದಿಗನಹೊಟ್ಟೇಲಿತೆಗಿ = ವಾಚಾಮಗೋಚರಬಯ್ಯಿ.

ಬಯ್ಗುಳಕ್ಕೆಹೊಲೆಯಮಾದಿಗರನ್ನುಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವಪ್ರವೃತ್ತಿತಾವುಶ್ರೇಷ್ಠರುಎಂಬಜಾತ್ಯಂಧತೆಯಿಂದಮೂಡಿದ್ದುಎಂಬುದುಇದರಿಂದವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಲತಾನೇಅಂಥವರಬಾಯಿಮುಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರ: ಅವಳುನಮ್ಮನ್ನುಒಂದಾಡಿದ್ಲ, ಒಂದುಬಿಟ್ಲ? ಹೊಲೆಯನಹೊಟ್ಟೇಲಿಹಾಕಿಮಾದಿಗನಹೊಟ್ಟೇಲಿತೆಗೆದುಬಿಟ್ಲು.

೩೩೬೭. ಹೊಲೆಸೆಲೆತಲೆಮೇಲಿಕ್ಕು = ಅವಮಾನಮಾಡು (ಹೊಲೆಸೆಲೆ < ಹೊಲೆಸ್ಯಾಲೆ = ಮುಟ್ಟಾದಾಗಬಿಚ್ಚಿಹಾಕಿದರಕ್ತಸಿಕ್ತಸೀರೆ)

ಪ್ರ: ಮೊಲೆಗೆಕೈಹಾಕ್ತಾನಲ್ಲೆ, ನನ್ನಹೊಲೆಸೆಲೆಅವನತಲೆಮೇಲೆಇಕ್ಕ!

೩೩೬೮. ಹೊಸಕಾಡು = ಹಿಂದುಮುಂದುನೋಡು.

ಪ್ರ: ಹೊಸಕಾಡೋದನ್ನುಬಿಟ್ಟು, ಕಡ್ಡಿಮುರಿದಂತೆಹೇಳು.

೩೩೬೯. ಹೊಸಲುದಾಟು = ಹದ್ದುಮೀರು (ಹೊಸಲು = ಬಾಗಿಲತಳಭಾಗದಲ್ಲಿಹಾಕಿರುವಅಡ್ಡಪಟ್ಟಿ)

ಪ್ರ: ಹೊಸಲುದಾಟಿಬಂದಮೇಲೆಯಾರಹಂಗೂನನಗಿಲ್ಲ.

೩೩೭೦. ಹೊಳವಾಗು = ನಿರ್ಮಲವಾಗು, ಆಳುಚ್ಚಗಾಗು (ಹೊಳವು < ಹೊಳಹು < ಪೊಳಪು = ಪ್ರಕಾಸ, ಬೆಳಕು)

ಪ್ರ: ಇವತ್ತುಕೊಂಚಆಕಾಶಹೊಳವಾಗಿದೆ, ಮಳೆಮೋಡಇಲ್ಲವಾಗಿದೆ.

೩೩೭೧. ಹೊಳೆಹೊಡಿ = ಕಂದಕಹೊಡಿ (ಹೊಳೆ < ತೊಳೆ < ತೊಳ್ವೆ(ತ) = ರಂದ್ರ)

ಪ್ರ: ಇಲ್ಲಿಹೊಳೆಹೊಡೆದುನೀರುಆಚೆಗೆಹೋಗೋಹಂಗೆಮಾಡು.

೩೩೭೨. ಹೊಳೆಗೆಸುರಿ = ನೀರಿಗೆಸುರಿ (ಹೊಳೆ = ನದಿ)

ಪ್ರ: ಗಾದೆ – ಹೊಳೆಗೆಸುರಿದರೂಅಳೆದುಸುರಿ.

೩೩೭೩. ಹೋಗೋಜೀವಬರೋಜೀವವಾಗು = ಸಾಯುವಸ್ಥತಿಯಲ್ಲಿರು.

ಪ್ರ: ಅವನಕತೆಮುಗೀತು, ಹೋಗೋಜೀವಬರೋಜೀವಆಗಿದೆ.

೩೩೭೪. ಹೋದಕಣ್ಣುತರು = ದೃಷ್ಟಿಮಾಂದ್ಯಹೋಗಲಾಡಿಸು (ಹೋದಕಣ್ಣು = ನೋಟಮುಸುಳಿಸಿದಕಣ್ಣು)

ಪ್ರ: ಗಾದೆ – ಹೊನ್ನಗೊನೆಸೊಪ್ಪುಹೋದಕಣ್ಣುತಂತು.

೩೩೭೫. ಹೋದಕೆಲಸಹಣ್ಣಾಗು = ಸಫಲವಾಗು.

ಪ್ರ: ಹೋದಕೆಲಸಹಣ್ಣೋ? ಕಾಯೋ? ಅಂದಾಗ, ಹಣ್ಣುಎಂದ.

೩೩೭೬. ಹೋದೆಜೀವಬರು = ಭಯನಿವಾರಣೆಯಾಗು.

ಪ್ರ: ನಿನ್ನಬಾಯಿಂದಸತ್ಯಸಂಗತಿಕೇಳಿದಮೇಲೆಹೋದಜೀವಬಂದಂತಾಯಿತು.

೩೩೭೭. ಹೋಮಮಾಡು= ಹಾಳುಮಾಡು.

ಯಾಗ, ಹೋಮಗಳನ್ನುದೇಶದಹಿತಕ್ಕಾಗಿಮಾಡುತ್ತೇವೆಂದುಹಾಲುತುಪ್ಪಇತ್ಯಾದಿಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನುಬೆಂಕಿಗೆಸುರಿಯುವಆಚರಣೆಯನ್ನುಜನಪದರುಹಾಳುಮಾಡುವಕ್ರಿಯೆಎಂದುಭಾವಿಸಿರುವುದುಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ಪ್ರ: ಅಪ್ಪಅಮ್ಮಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದನ್ನೆಲ್ಲಮಗಹೋಮಮಾಡಿಬಿಟ್ಟ.

೩೩೭೮. ಹೋರಿಹಾರಿದರಭಸಕ್ಕೆಹಸುತೆರಣಿಸು = ಕಂಪಿಸಿ, ಅದುರು (ತೆರಣಿಸು < ತೆರಳಿಚು < ತೆರಳ್ಚು = ಕಂಪಿಸು; ಸಂಭೋಗಿಸಿದರಭಸಕ್ಕೆಹಸುನಾಲ್ಕುಕಾಲುಗಳನ್ನುಗುಡ್ಡಿಗೆತಂದುಗಡಗಡತತ್ತರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ‘ತೆರಣಿಸುತ್ತಿದೆ’ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ)

ಪ್ರ: ಹೋರಿಹಾರಿದರಭಸಕ್ಕೆಹಸುತೆರಣಿಸ್ತಾಇದೆ, ಸುಧಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿ, ಆಮೇಲೆಹೋಗೋಣ.

೩೩೭೯. ಹಂಗ್ಬಂದುಹಿಂಗ್ಹೋಗು = ಕೂಡಲೇಹೋಗು.

ಪ್ರ: ಹಂಗ್ಬಂದುಹಿಂಗ್ಹೋಗೋಸಂಪತ್ತಿಗೆಯಾಕೆಬಂದೆ?

೩೩೮೦. ಹಂಡೆಹಾಲುಕುಡಿದಂತಾಗು = ಹೆಚ್ಚುಸಂತೋಷವಾಗು.

ಪ್ರ: ಅವನುಗೆದ್ದದ್ದುಕೇಳಿನನಗೆಹಂಡೆಹಾಲುಕುಡಿದಂತಾಯ್ತು.

೩೩೮೧. ಹಂಪೆಕೊಡು = ವಂತಿಗೆಕೊಡು.

(ಹಂಪೆ < ಪಂಪೆ < ಪಂಪ = ಪಾಲು, ವಂತಿಗೆ) ಹಿರೇ ಮೈಲಾರದ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಊರುರುಗಳ ಮೇಲೆ ಬಂದಾಗ ಕುರುಬ ಜನಾಂಗದ ಒಕ್ಕಲುಗಳು, ಭಕ್ತರು ಸ್ವಾಮಿಗಳಿಗೆ ಕಾಣಿಕೆ ಕೊಡುವುದಕ್ಕೆ ‘ಹಂಪೆ ಕೊಡುವುದು’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಆ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ನುಡಿಗಟ್ಟಿದು

ಪ್ರ : ಕೊಂಪೇಲಿದ್ರೂ ಮೈಲಾರಲಿಂಗನಿಗೆ ಹಂಪೆ ಕೊಡೋದು ಹಾಲುಮತಸ್ಥರ ಧರ್ಮ

೩೩೮೨. ಹಂಬಲ ಬಿಡು = ಆಸೆ ಬಿಡು

ಪ್ರ : ಗಾದೆ – ಹೆತ್ತೋರಿಗೆ ಅಂಬಲಿ ಬಿಡದಿದ್ರೂ ಹಂಬಲ ಬಿಡದಿದ್ರೆ ಸಾಕು

೩೩೮೩. ಹಿಂಡಿ ಬೀಳಿಸು = ಪ್ರಸಾದ ಇಟ್ಟಾಡಿಸು

(ಹಿಂಡಿ < ಹೆಂಡಿ = ಸಗಣಿ)

ಪ್ರ : ಕುಂಡಿ ಮೇಲೆ ಬಾರಿಸಿ ಹಿಂಡಿ ಬೀಳಿಸಿ ಕಳಿಸಿದ್ದೀನಿ

೩೩೮೪. ಹಿಂಡಗಲು = ಗುಂಪಿನಿಂದ ಚೆದುರಿ ಒಂಟಿಯಾಗು, ಅಪಾಯಕ್ಕೊಳಗಾಗು

ಪ್ರ : ಕನಕದಾಸರ ಸೂಕ್ತಿ : ಹಿಂಡನಗಲಿದ ಗೋವು ಹುಲಿಗಿಕ್ಕಿದ ಮೇವು

೩೩೮೫. ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತೋನು = ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಜಗ್ಗು, ಎಳೆ

(ತೋನು = ಜಗ್ಗು, ಎಳೆ)

ಪ್ರ : ಹಸು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತೋತು ತೋತು ಹಗ್ಗ ಪಟಕ್ಕನ್ನಿಸಿ ಓಡಿತು

೩೩೮೬. ಹಿಂದಾಡು = ಮರೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂದಿಸು

ಪ್ರ : ಗಾದೆ – ಹಿಂದಾಡೋರಿಗಿಂತ ಮುಂದಾಡೋರು ಮೇಲು

೩೩೮೭. ಹಿಂದೆಗೆ = ತಲೆ ಒಗೆ

ಪ್ರ : ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಬರೋಕೆ ಹಿಂದೆಗೆದ, ಒತ್ತಾಯ ಮಾಡೋದ್ರಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವಿಲ್ಲ

೩೩೮೮. ಹಿಂದು ಮುಂದು ಇಲ್ಲದಿರು = ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರು ಇಲ್ಲದಿರು

ಪ್ರ : ಅವನು ಹಿಂದು ಮುಂದು ಇಲ್ಲದ ಒಬ್ಬೊಂಟಿ, ಹೆಣ್ಣು ಕೊಟ್ರೆ ಯಾರ ಉಪಟಳವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

೩೩೮೯. ಹಿಂದೆ ಮುಂದೆ ಕೂಡ ಆಗು = ವಾಂತಿ ಭೇದಿಯಾಗು

ಪ್ರ : ಹಿಂದೆ ಮುಂದೆ ಕೂಡ ಆಗ್ತಿರೋನು ಬದುಕ್ತಾನ?

೩೩೯೦. ಹಿಂದೆ ಮುಂದೆ ನೋಡು = ಅನುಮನಸು ಮಾಡು, ಯೋಚಿಸು

ಪ್ರ : ಹಿಂದೆ ಮುಂದೆ ನೋಡದೆ ಹೆಂಡದ ದಂಧೆಗೆ ಕೈ ಹಾಕಿ, ಕೈ ಸುಟ್ಕೊಂಡ.

೩೩೯೧. ಹಿಂದೇಟು ಹಾಕು = ಕಳಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಯತ್ನಿಸು

ಪ್ರ : ಹಿಂದೇಟು ಹಾಕೋನ ಮುಂದೇಟು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳೋದು?

೩೩೯೨. ಹಿಂಭಾರವಾಗು = ಮಲಬಾಧೆಯಾಗು

ಪ್ರ : ಹಿಂಭಾರವಾಗಿ ತಿಪ್ಪೆ ಕಡೆ ಓಡಿದ, ಮುಂಭಾರವೂ ಇದ್ದಿರಬೇಕು.

೩೩೯೩. ಹಿಂಭಾರ ಮುಂಭಾರ ತಡೆಯಲಾಗದಿರು = ಮಲಬಾಧೆ ಜಲಬಾಧೆ ತಡೆಹಿಡಿಯಲಾಗದಿರು

ಪ್ರ : ಹಿಂಭಾರವೂ ಅಷ್ಟೆ, ಮುಂಭಾರವೂ ಅಷ್ಟೆ, ಹೆಚ್ಚು ಹೊತ್ತು ತಡೆಯೋಕಾಗಲ್ಲ

೩೩೯೪. ಹೂಂತಿಯಾಗು = ಗಂಡಾಂತರವಾಗು

ಪ್ರ : ನೀನಿದಕ್ಕೆ ಹ್ಞುಂ ಅಂತ ಒಪ್ಪಿದರೆ ಮುಂದೆ ನಿನಗೆ ಹೂಂತಿ ಕಾದಿದೆ.

೩೩೯೫. ಹೆಂಗೋ ಹಂಗಿರು = ದೇವರು ಮಡಗಿದಂತಿರು

ಪ್ರ : ನಾವಾಯ್ತು ನಮ್ಮ ಬದುಕಾಯ್ತು, ಹೆಂಗೋ ಹಂಗೆ ಕಾಲ ಹಾಕ್ತಾ ಇದ್ದೀವಿ.

೩೩೯೬. ಹೆಂಡದ ಹಟ್ಟಿಯಾಗು = ಗಲಾಟೆ ಗದ್ದಲ ಆಗು

ಪ್ರ : ಬಾಯಿ ಬಂದು ಮಾಡಿ, ಇದೇನು ಮನೇನೋ ? ಹೆಂಡದ್ಹಟ್ಟೀನೋ?

೩೩೯೭. ಹೊಂಬಾಳೆಯಂತಿರು = ಸುಂದರವಾಗಿರು

ಪ್ರ : ಆ ಒಡಾಳೆಯಂಥ ಹೆಣ್ಣಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ, ಈ ಹೊಂಬಾಳೆಯಂಥ ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗು.