೮೧. ಅಪ್ಪುಗೈಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲು = ಕೈಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ದೈನ್ಯದಿಂದ ನಿಲ್ಲು

ಪ್ರ : ದಣಿ ಅಂದಿದ್ದು ಆಡಿದ್ದನ್ನೆಲ್ಲ ತುಟಿಪಿಟಿಕ್ ಎನ್ನದೆ ಅಪ್ಪುಗೈಯಾಗಿ ನಿಂತು ಕೇಳಿದ.

೮೨. ಅಬೋ ಅನ್ನು = ಬಿಕೋ ಎನ್ನು

ಪ್ರ : ದಣಿ ಇಲ್ಲದ ಮನೆ ಅಬೋ ಅಂತದೆ.

೮೩. ಅಬ್ಬಬ್ಬ ಎನ್ನು = ಸೋಜಿಗ ಪಡು

ಪ್ರ : ಚೋಟುದ್ದ ಹುಡುಗ ಆಡೋ ಆಟ ನೋಡಿ ಅಬ್ಬಬ್ಬ ಅಂದ್ಕೊಂಡೆ

೮೪. ಅಬ್ಬರ ಅಡಗು = ಆರ್ಭಟ ನಿಲ್ಲು, ಸೊಲ್ಲಡಗು, ಮರಣ ಹೊಂದು.

ಪ್ರ : ಅವನ ಅಬ್ಬರ ಅಡಗೋದನ್ನ ನನ್ನ ಕಣ್ಣಿಂದ ಎಂದು ನೋಡ್ತೀನೋ

೮೫. ಅಬ್ಬಳಿಸು = ತಿಂದ ಅನ್ನ ಹೊರಬರುವಂತಾಗು, ವಾಕರಿಸು

ಪ್ರ : ಮಗು ಅನ್ನ ತಿನ್ನೋಕೆ ಅಬ್ಬಳಿಸ್ತದೆ, ಸಾಕು ಇನ್ನು ತಿನ್ನಿಸಬೇಡ

೮೬. ಅಭ ಅನ್ನದಿರು ಶುಭ ಅನ್ನದಿರು = ಮೂಕವಾಗಿರು, ತುಟಿ ಎರಡು ಮಾಡದಿರು

ಪ್ರ : ಮಕ್ಕಳು ಬಾಯಿಗೆ ಬಂದಂಗೆ ಬಯ್ದರೂ ಅಪ್ಪ ಅಭ ಅನ್ನಲಿಲ್ಲ ಶುಭ ಅನ್ನಲಿಲ್ಲ.

೮೭. ಅಭಾವದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಮಾಸ ಬಂದಂತಾಗು = ಕಷ್ಟದೊಳಗೆ ಕಷ್ಟ ಬರು, ಗಾಯದ ಮೇಲೆ ಬರೆ ಬೀಳು

(ಅಭಾವ = ದುರ್ಭಿಕ್ಷ, ಕ್ಷಾಮ)

ಪ್ರ : ಗಂಡ ಸತ್ತ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಮೂಲೆ ಹಿಡಿದು ಕೂತ ಆವಮ್ಮನ ಮಗನಿಗೆ ಹಿಂಗೆ ಆಗಬೇಕ, ಅಭಾವದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಮಾಸ ಅಂತ ?

೮೮. ಅಮಟೇ ಕಾಯಿ ಮಾಡು = ಏನೂ ಮಾಡಲಾಗದಿರು, ಏನೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿರು

(ಅಮಟೆ < ಅಂಬಷ್ಟೆ = ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿಗೆ ಬಳಸುವ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಕಾಯಿ)

ಪ್ರ : ಏನು ಅಮಟೇಕಾಯಿ ಮಾಡೋದು ನೀನು, ಹೋಗೋ ಕಂಡಿದ್ದೀನಿ.

೮೯. ಅಮರಿಸು = ತಗುಲಿ ಬೀಳು, ತರಾಟೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳು

(ಅಮರಿಸು < ಅಮರ್ಚು = ಬಯ್ಯಿ, ಹೊಡೆ)

ಪ್ರ: ಅವನು ಎದುರಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅಮರಿಸಿ ಬಂದಿದ್ದೀನಿ.

೯೦. ಅಮಲಿಳಿಸು = ಅಹಂಕಾರ ತಗ್ಗಿಸು

(ಅಮಲು = ಮತ್ತು, ನಿಶೆ)

ಪ್ರ : ಅವನ ನೆತ್ತಿಗೇರಿದ್ದ ಅಮಲಿಳಿಸಿದ್ದೀನಿ, ಇವತ್ತು.

೯೧. ಅಮ್ಮಣ್ಣಿ ಕುಡಿಸು = ಹಾಲು ಕುಡಿಸು

(ಅಮ್ಮಣ್ಣಿ = ಮೊಲೆ, ಮೊಲೆ ತೊಟ್ಟು)

ಪ್ರ : ಅಳಬೇಡ ಬಾ ಪುಟ್ಟ, ಅಮ್ಮಣ್ಣಿ ಕುಡಿಸ್ತಿನಿ.

೯೨. ಅಮಾಸೆಗೊಮ್ಮೆ ಹುಣ್ಣಿವೆಗೊಮ್ಮೆ ಬರು = ಅಪರೂಪಕ್ಕೆ ಬರು

(ಅಮಾಸೆ < ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ; ಹುಣ್ಣಿವೆ < ಹುಣ್ಣಿಮೆ < ಪೂರ್ಣಿಮಾ)

ಪ್ರ : ಅಮಾಸೆಗೋ ಹುಣ್ಣಿವೆಗೋ ಒಂದು ಸಾರಿ ತಲೆ ತೋರಿಸ್ತಿಯಪ್ಪ

೯೩. ಅಯ್ಯೋ ಅನ್ನು = ಮರುಗು, ಕರುಣೆ ತೋರು.

ಪ್ರ : ಗಾದೆ = ಅಯ್ಯೋ ಅಂದೋರಿಗೆ ಆರು ತಿಂಗಳು ಆಯಸ್ಸು ಕಮ್ಮಿ

೯೪. ಅರಗಳ್ಳು ಹಂಚು = ಬಿಟ್ಟಿ ಹೆಂಡ ಹಂಚು, ವಿತರಿಸು

(ಅರಗಳ್ಳು < ಅರ = ಧರ್ಮ + ಕಳ್ಳು = ಹೆಂಡ)

ಪ್ರ : ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ‘ಬರಿಗಳ್ಳಿನ’ ಮತದಾರರಿಗೆ ‘ಅರಗಳ್ಳು’ ಹಂಚುವ ನಮ್ಮ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳಿಗೆ ‘ಅರಗಲಿ’ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಹಂಚದಿರುವುದು ಅನ್ಯಾಯ !

೯೫. ಅರಗೀಸಾಗದಿರು = ಬಿಲ್‌ಕುಲ್ ಆಗದಿರು, ಖಂಡಿತ ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿರು

(ಅರಗೀಸ < ಹರ್ ಗಿಜ್ (ಉ) (ಹಿಂ) = ಬಿಲ್‌ಕುಲ್, ಖಂಡಿತ)

ಪ್ರ : ನೀನು ಇದಕ್ಕೆ ಕುಮ್ಮಕ್ಕು ಕೊಡು ಅಂದಿದ್ಕೆ ಅರಗೀಸಾಗಲ್ಲ ಅಂತ ತಲೆ ಒಗೆದು ಬಿಟ್ಟ

೯೬. ಅರಗುಲಿಯಾಟವಾಡು = ಭಂಡಾಟವಾಡು, ಅಧರ್ಮದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗು

(ಅರಗುಲಿ < ಅರ = ಧರ್ಮ + ಕುಲಿ = ಕೊಲ್ಲುವವನು = ಧರ್ಮದ ಕೊಲೆಗಾರ, ಧರ್ಮಘಾತಕ)

ಪ್ರ : ಅರಗುಲಿ ಆಟ ಆಡೋನ ಜೊತೆ ಆಟ ಆಡೋಕೆ ಹೋಗಬಾರ್ದು

೯೭. ಅರಗಲಿಯಾಗಿ ಬದುಕು = ಧರ್ಮಶೂರನಾಗಿ ಬಾಳು, ಧರ್ಮಪಾಲಕನಾಗಿ ಜೀವಿಸು

(ಅರಗಲಿ < ಅರ = ಧರ್ಮ + ಕಲಿ = ಶೂರ = ಧರ್ಮಶೂರ, ಧರ್ಮಪಾಲಕ)

ಪ್ರ : ಅರಗಲಿಯಾಗಿ ಬಾಳಿ ಅರಗಿಳಿ ಎನ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಲ್ಲರ ಕೈಯಲ್ಲೂ

೯೮. ಅರಣೆ ಹೊರು = ಮದುವೆಯಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರದ ನೀರಿನ ಗಡಿಗೆಯನ್ನು ಹೊರು

(ಅರಣೆ < ಐರಾಣೆ = ಗಡಿಗೆ)

ಪ್ರ : ಅರಣೆ ಹೊತ್ತರೋಳು ಹೆಣ್ಣಿನೋರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಮಗಳು.

೯೯. ಅರ್ಧ ಜೀವ ಮಾಡು = ಹೆಣಗಿಸು, ಹಿಂಸಿಸು, ಸೊರಗಿಸು

ಪ್ರ : ಎದ್ದಾಗಳಿಂದ ಹೆಣಗಿಸಿ ಹೆಣಗಿಸಿ ಅರ್ಧ ಜೀವ ಮಾಡಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.

೧೦೦. ಅರನಾಲಗೆ ಕಚ್ಚು = ಸಿಟ್ಟುದೋರು, ಹೆದರಿಸು

(ಅರನಾಲಗೆ < ಅರ್ಧ ನಾಲಗೆ ; ಅರ < ಅರೆ = ಅರ್ಧ)

ಪ್ರ : ಅರನಾಲಗೆ ಕಚ್ಚಿದೇಟಿಗೇ ಅವನಲ್ಲಿದ್ರೆ ಕೇಳು

೧೦೧. ಅರಲಿ ಬಿಡು = ಅರಚಿಕೊಳ್ಳು, ಗೋಗರೆ, ಯಾಚಿಸು

(ಅರಲು < ಒರಲು = ಅರಚು, ಕಣ್ಣೀರುಗರೆ)

ಪ್ರ : ಒಂದೇ ಸಮ ಅರಲಿಬಿಟ್ಟೆ, ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಕರಗಿದ್ರೆ ಕೇಳು

೧೦೨. ಅರಾಸು ಇರದಿರು = ಎಚ್ಚರವಿರದಿರು, ಪ್ರಜ್ಞೆ ಇರದಿರು

(ಅರಾಸು < ಹಿರಾಸ್ (ಹಿಂ) = ಪ್ರಜ್ಞೆ, ಭಯ)

ಪ್ರ : ಅರಾಸು ಇಲ್ಲದೋರ ಹತ್ರ ಅವಸರದ ಕೆಲಸ ಹೇಳೋರು ದಡ್ಡರು.

೧೦೩. ಅರಿಶಿಣ ಇಕ್ಕು = ಮದುವೆ ಮಾಡು.

ಮದುವೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣುಗಂಡಿಗೆ ಅರಿಶಿಣ ಹಚ್ಚುವ ಶಾಸ್ತ್ರ ಉಂಟು. ಅರಿಶಿಣದ ಮೈಯವರು ಹುಣಿಸೆಮರದ ಕೆಳಗೆ ಹೋಗಬಾರದು ಎಂಬ ಜನಪದ ನಂಬಿಕೆಯುಂಟು. ಅರಿಶಿಣದ ಕೂಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ವರುಷದ ಕೂಳು ಕಳ್ಕೊಂಡು ಎಂಬ ಗಾದೆ ಮದುವೆ ಊಟಕ್ಕೆ ಹೋದದ್ದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರ : ಗಾದೆ – ಹಸಗೆಟ್ಟೋಳ್ಗೆ ಅರಿಶಿಣ ಇಕ್ಕಿದ್ದೆ ಹೊಸಲ ಮೇಲೆ ಹೋಗಿ ತೊಸಕ್ ಅಂದ್ಲಂತೆ.

೧೦೪. ಅರಿಶಿಣದ ಕೂಳಿಗೆ ಹೋಗು = ಮದುವೆ ಊಟಕ್ಕೆ ಹೋಗು

(ಅರಿಶಿಣದ = ಮದುವೆಯ, ಕೂಳು = ಅನ್ನ)

ಪ್ರ : ಗಾದೆ – ಅರಿಶಿಣದ ಕೂಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ವರುಷದ ಕೂಳು ಕಳ್ಕೊಂಡ.

೧೦೫. ಅರುಗಾಗು = ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಸರಿ, ಹೊರಚ್ಚಿಗೆ ಹೋಗು

(ಅರುಗು = ಅಂಚು, ಕೊನೆ)

ಪ್ರ : ಅರುಗಾಗು ಅಂದ್ರೆ ಒರಗ್ಹೋಗು ಅಂತೀಯ ಎಂದು ಜಗಳಕ್ಕೆ ಬಂದ.

೧೦೬. ಅಲಗು ಹಾಕು = ಬೊಗಳು

(ಅಲಗು < ಅಲಕ < ಅಲರ್ಕ = ಹುಚ್ಚುನಾಯಿ, ಕೆರಳಿದ ನಾಯಿ)

ಪ್ರ : ಎಷ್ಟು ಹೇಳಿದರೂ ಕೇಳದೆ ಒಂದೇ ಸಮ ಅಲಗು ಹಾಕ್ತಾ ಅವಳೆ

೧೦೭. ಅಲಲಾ ಅನ್ನು = ಅಬ್ಬರ ಮಾಡು, ಕಿರುಚಾಡು

ಪ್ರ : ಗಾದೆ – ಅಲಲಾ ಅನ್ನೋ ಅಳ್ಳಿಮರ ನಂಬಹುದು, ಮಳ್ಳಿ ಹಂಗಿರೋ ಕಳ್ಳಿ ನಂಬಾರ್ದು

೧೦೮. ಅಲಾಕ್ ಆಗದಿರು = ಕಳೆದು ಹೋಗದಿರು, ಸ್ಥಳಾಂತರವಾಗದಿರು

(ಅಲಾಕ್ < ಅಲಗ್ (ಹಿಂ) = ಬೇರೆ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ)

ಪ್ರ : ನಂಬಿಕಸ್ಥ ಆಳು, ಅವನಿದ್ರೆ ಒಂದು ಹುಲ್ಲುಕಡ್ಡಿ ಅಲಾಕ್ ಆಗಲ್ಲ.

೧೦೯. ಅಲಾಬಿ ಕಟ್ಟು = ದೊಡ್ಡ ಗದ್ದಲ ಮಾಡು, ಕುಣಿದು ಕುಪ್ಪಳಿಸು ಕೂಗಾಡು

(ಅಲಾಬಿ < ಹಲಾಬಿ (ಉ) = ಮೊಹರಂ ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆ)

ಪ್ರ : ಅವರ ಮನೆ ಮಕ್ಕಳು ಬಂದೋ ಅಂದ್ರೆ, ಅಲಾಬಿ ಕಟ್ಟಿಬಿಡ್ತವೆ

೧೧೦. ಅಲಾಯದ ಕರೆದು ಹೇಳು = ಹೊರಚ್ಚಿಗೆ ಕರೆದು ಹೇಳು, ಗುಂಪಿನಿಂದ ಹೊರಕರೆದು ಹೇಳು

(ಅಲಾಯದ (ಹಿಂ) = ಪ್ರತ್ಯೇಕ)

ಪ್ರ : ಎಲ್ಲರ ಮುಂದೆ ಹೇಳಬೇಡ, ಅವನೊಬ್ಬನ್ನೇ ಅಲಾಯದ ಕರೆದು ಹೇಳು

೧೧೧. ಅವತಾರ ನೋಡಲಾಗದಿರು = ವೇಷ ಜಿಗುಪ್ಸೆ ಹುಟ್ಟಿಸು, ರೂಪ ಅಸಹ್ಯ ಹುಟ್ಟಿಸು.

(ಅವತಾರ = ಹುಟ್ಟು, ರೂಪ)

ಪ್ರ : ನಿನ್ನ ಈ ಅವತಾರಾನ ಕಣ್ಣಿಂದ ನೋಡಕ್ಕಾಗಲ್ಲ.

೧೧೨. ಅವತಾರ ಮುಗಿ = ಹಾರಾಟ ನಿಲ್ಲು, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವ ತಣ್ಣಗಾಗು.

(ಅವತಾರ = ವಿಷ್ಣು ಒಂದಾದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಅವತಾರ ಎತ್ತಿ ಬಂದುದರ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಇದೆ)

ಪ್ರ : ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಆಪಾದನೆಯಿಂದ ಮಂತ್ರಿಪದವಿ ಕಳಕೊಂಡ ತಕ್ಷಣ, ಅವನ ಅವತಾರ ಮುಗೀತು.

೧೧೩. ಅವಾಂತರ ಮಾಡು = ಗಡಿಬಿಡಿ ಗೊಂದಲ ಮಾಡು, ದುಡುಕಿನಿಂದ ಅನಾಹುತ ಮಾಡು

ಪ್ರ : ಗಾದೆ – ಹೆಂಡ್ರ ಅವಾಂತರ ತಡೀಲಾರದೆ ಗಂಡ ದೇಶಾಂತರ ಹೋದ

೧೧೪. ಅವುಡುಗಚ್ಚು = ಸಿಟ್ಟುಗೊಳ್ಳು, ಅಸಮಾಧಾನಗೊಳ್ಳು

(ಅವುಡು < ಅವುಂಡು = ಕೆಳತುಟಿ)

ಪ್ರ : ತನ್ನ ಮಾತಿಗೆ ಕಿವುಡಾಗಿ ಕೂತ ಹೆಂಡ್ರ ಮೇಲೆ ಗಂಡ ಅವುಡುಗಚ್ಚಿದ

೧೧೫. ಅವುಸಿಕೊಳ್ಳು = ಬಚ್ಚಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳು

(ಅವುಸು < ಅವಿಸು = ಬಚ್ಚಿಡು)

ಪ್ರ : ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಾಲೆ ಆಡದಲ್ಲಿ ಕದದ ಹಿಂದೆ ಅವುಸಿಕೊಂಡ್ಲು

೧೧೬. ಅಸಡ್ಡಾಳವಾಗಿ ಕಾಣು = ಅಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದ ಕಾಣು, ಕ್ರೂರವಾಗಿ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳು

(ಅಸಡ್ಡಾಳ < ಅಷಡ್ಡಾಲ (ತೆ) = ಕ್ರೂರ)

ಪ್ರ : ಈಚೀಚೆಗಂತೂ ನನ್ನನ್ನು ಅವರೆಲ್ಲ ಅಸಡ್ಡಾಳವಾಗಿ ಕಾಣ್ತಾರೆ.

೧೧೭. ಅಸಡ್ಡೆ ಮಾಡು = ಅಲಕ್ಷ್ಯ ಮಾಡು, ಔದಾಸೀನ್ಯ ಮಾಡು

(ಅಸಡ್ಡೆ < ಅಶ್ರದ್ಧೆ = ಅನಾಸಕ್ತಿ, ಅಲಕ್ಷ್ಯ)

ಪ್ರ: ತಿಳಿದೋರು ಯಾರೂ, ಯಾರನ್ನೂ ಅಸಡ್ಢೆ ಮಾಡಲ್ಲ

೧೧೮. ಅಸ್ಸಿಸ್ಸಿ ಎನ್ನು = ಹೇಸಿಗೆ ಪಡು, ಅಸಹ್ಯ ಪಡು

(ಅಸ್ಸಿಸ್ಸಿ = ಹೇಸಿಗೆ, ಅಸಹ್ಯ)

ಪ್ರ : ಅಲ್ಲಿ ಮಗು ಅಸ್ಸಿಸ್ಸಿ ಮಾಡಿದೆ, ತುಳಿದುಗಿಳಿದು ಬಿಟ್ಟೀಯ ಎಂದು ಅಪ್ಪ ಹೇಳಿದಾಗ ಮಗ ಈ ಜನಕ್ಕೆ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟು ಅನ್ನೋದೆ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಅಸ್ಸಿಸ್ಸಿ ಪಟ್ಟುಕೊಂಡ

೧೧೯. ಅಳಿದು ಹಾಕು = ಬಿಚ್ಚಿ ಹಾಕು, ಕಳಚಿ ಹಾಕು

ಪ್ರ : ರೇಶ್ಮೆ ಸೀರೆ ಅಳಿದು ಹಾಕಿ, ನೂಲು ಸೀರೆ ಉಟ್ಕೊಂಡು ಬರ್ತೀನಿ ಇರು.

೧೨೦. ಅಳುಚ್ಚಗಾಗು = ಬೆಳಕು ಹರಿ

(ಅಳುಚ್ಚಗೆ < ಅಳುರ್ಚು = ಬೆಳಕು ವ್ಯಾಪಿಸು, ಹೊಳಪು ಹರಡು)

ಪ್ರ : ಆಗಲೇ ಅಳುಚ್ಚಗೆ ಆಯ್ತು, ಎದ್ದು ಆರು ಕಟ್ಟು ಏಳು

೧೨೧. ಅಳುಚ್ಚಗೆ ಬೆಳಗು = ಹೊಳೆಯುವಂತೆ ಉಜ್ಜು, ಚೊಕ್ಕಟವಾಗಿ ಬೆಳಗು

(ಅಳುಚ್ಚಗೆ = ನಿರ್ಮಲವಾಗಿ, ಥಳಥಳ ಎನ್ನುವಂತೆ)

ಪ್ರ : ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಅಳುಚ್ಚಗೆ ಬೆಳಗಬೇಕು, ಕಸವನ್ನು ಅಳುಚ್ಚಗೆ ಗುಡಿಸಬೇಕು, ಗೊತ್ತಾಯ್ತಾ?

೧೨೨. ಅಳ್ನೆತ್ತಿ ಕೂಡದಿರು = ಎಳೆಯ ಬೊಮ್ಮಟೆಯಾಗಿರು, ಹಸುಗಂದನಾಗಿರು

(ಅಳ್ನೆತ್ತಿ = ನೆತ್ತಿಬಾಯಿ)

ಪ್ರ : ಅಳ್ನೆ ತ್ತಿ ಕೂಡದೋರ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿ ಹೋಗಬೇಕ?

೧೨೩. ಅಳೆದು ಕೊಡು = ಅಳತೆ ಮಾಡಿ ಕೊಡು, ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಿ ಕೊಡು

ಪ್ರ : ಗಾದೆ – ಹೊಳೆಗೆ ಸುರಿದರೂ ಅಳೆದು ಸುರಿ

೧೨೪. ಅಳ್ಳೆ ಬಿರಿಯುವಂತೆ ನಗು = ಜೋರಾಗಿ ನಗು, ಹೊಟ್ಟೆ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ನಗು

(ಅಳ್ಳೆ = ಪಕ್ಕೆ)

ಪ್ರ : ಅಳ್ಳೆ ಬಿರಿಯುವಂತೆ ಬಿದ್ದು ಬಿದ್ದು ನಕ್ಕರು

೧೨೫. ಅಂಗಡಿ ಇಡು = ಹರಡು, ಪ್ರದರ್ಶಿಸು

ಪ್ರ : ನೀನಿಲ್ಲಿ ಒಡವೇನೆಲ್ಲ ಅಂಗಡಿ ಇಡಬೇಡ, ಮೊದಲೆತ್ತಿಡು.

೧೨೬. ಅಂಗಡಿ ಎತ್ತು = ಜಾಗ ಖಾಲಿ ಮಾಡು, ಸ್ಥಳಬಿಡು

ಪ್ರ : ಮೊದಲು ನೀನಿಲ್ಲಿಂದ ಅಂಗಡಿ ಎತ್ತು, ನನ್ನ ನಿನ್ನ ಸಂಬಂಧ ಇವತ್ತಿಗೆ ಮುಗೀತು

೧೨೭. ಅಂಗಾತ ಮಲಗಿಸು = ಸಾಯಿಸು, ಮರಣ ಹೊಂದಿಸು

(ಅಂಗಾತ = ಹೊಟ್ಟೆ ಮುಖ ಮೇಲಾಗಿ)

ಸತ್ತಾಗ ಹೆಣವನ್ನು ಅಂಗಾತ ಮಲಗಿಸಿ ಮೇಲೆ ಮಣ್ಣನ್ನೆಳೆದು ಸಮಾಧಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ನುಡಿಗಟ್ಟಿದ್ದು.

ಪ್ರ : ಬಿರ್ರ‍ನೆ ದೇವರು ನನ್ನ ಅಂಗಾತ ಮಲಗಿಸಿಬಿಟ್ರೆ, ಅಷ್ಟೇ ಸಾಕು.

೧೨೮. ಅಂಗಾತ ಮಾಡು = ಸೋಲಿಸು

ಈ ನುಡಿಗಟ್ಟು ಕುಸ್ತಿ ಮೂಲದ್ದು. ಕುಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಎದುರಾಳಿಯನ್ನು ಅಂಗಾತ ಮಾಡಿದರೆ ಅವನು ಸೋತಂತೆ ಲೆಕ್ಕ.

ಪ್ರ : ಈ ಪ್ಯಾತಲನಂಥ ಪೈಲ್ವಾನ್, ಅಂಥ ಆನೆಯಂಥ ಪೈಲ್ವಾನ್‌ಗೆ ಅಂಗಾತ ಮಾಡಿಬಿಟ್ಟನಲ್ಲ !

೧೨೯. ಅಂಗಾಲಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವಿರು = ನಿಂತಕಡೆ ನಿಲ್ಲದಿರು, ಸದಾ ಸಂಚಾರಿಯಾಗಿರು.

ಈ ನುಡಿಗಟ್ಟು ಹಸ್ತಸಾಮುದ್ರಿಕ ಮೂಲದ್ದು. ಅಂಗಾಲಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವಿದ್ದರೆ ಇದ್ದಕಡೆ ಇರದೆ ಸದಾ ಸಂಚಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಮೂಲದ್ದು.

ಪ್ರ : ಈ ಊರಾಗೆ ಊಟ ಮಾಡಿದರೆ ಮುಂದ್ಲೂರಾಗೆ ನೀರು ಕುಡೀತೀಯ, ನಿಜವಾಗಲೂ ನಿನ್ನ ಕಾಲಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವಿರಬೇಕು.

೧೩೦. ಅಂಗಾಲು ಹಪ್ಪಳ ಹೊಡಿ = ಅಂಗಾಲು ಬೊಬ್ಬೆ ಏಳು, ಬಿರುಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ನೆಲ ಕಾದ ಕಾವಲಿಯಂತಿರು

(ಹಪ್ಪಳ < ಹೆಪ್ಪಳೆ = ಬೊ‌ಬ್ಬೆ)

ಪ್ರ : ಎಂಥ ರಣಬಿಸಿಲು ಅಂದ್ರೆ, ನನ್ನ ಅಂಗಾಲು ಹಪ್ಪಳ ಹೊಡೆದವು, ಬಾಯ್ದಂಬುಲ ಹುಡಿಯಾಯ್ತು

೧೩೧. ಅಂಗಲಾಚು = ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳು, ದಮ್ಮಯ್ಯಗುಡ್ಡ ಸಾಕು.

(ಅಂಗಲಾಚು < ಅಂಗಾಲು + ಅರ್ಚಿಸು = ಕಾಲಿಡಿದು ಬೇಡು)

ಪ್ರ : ಬಾಬಾ ಅಂತ ಅಂಗಲಾಚಿಬಿಟ್ಟೆ, ಬಂದಿದ್ರೆ ಕೇಳು

೧೩೨. ಅಂಗುದಾರಕೊಂದು ಪಿಂಗದಾಳಿ ಹಾಕು = ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳು, ಬಡತನದ ಕಾಟಾಚಾರದ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳು.

(ಅಂಗುದಾರ = ಅರಿಶಿಣ ಹಚ್ಚಿದ ದಾರ, ಪಿಂಗದಾಳಿ < ಪಿಂಗು + ತಾಳಿ = ಹುಳ್ಳಿ ಸಿಬರಿನಂಥ ತಾಳಿ)

ಪ್ರ : ಅಂಗುದಾರಕೊಂದು ಪಿಂಗುದಾಳಿ ಹಾಕಿ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ್ರು, ಬಂದೋರ ಮುಂದೆ ಹಿಡಿಗರ ಹೇಳೋದು ನೋಡಿದರೆ ಈ ಊರಿಗಾಗಿ ಮಿಗ್ತದೆ.

೧೩೩. ಅಂಗೈ ಮುಂಗೈ ಮಾಡು, ಮುಂಗೈ ಅಂಗೈ ಮಾಡು = ಥಳುಕ ತಟವಟ ಮಾಡು, ವಂಚನೆ ಮಾಡು

ಪ್ರ : ಅವನ್ನ ನಂಬಿದೋರುಂಟು, ಅಂಗೈ ಮುಂಗೈ ಮಾಡ್ತಾನೆ, ಮುಂಗೈ ಅಂಗೈ ಮಾಡ್ತಾನೆ.

೧೩೪. ಅಂಗೈಲಿ ಜೀವ ಹಿಡಕೊಂಡಿರು = ತುಂಬ ಭಯ ಕಾತರಗಳಿಂದ ಕಾದಿರು, ಸಾವಿನೊಡನೆ ಸೆಣೆಸಾಡು

ಜೀವ (ಉಸಿರು) ದೇಹದಿಂದ ಹಾರಿ ಹೋಗುವಾಗ, ಅದನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು, ಸಾವಿನೊಡನೆ ಸೆಣಸುತ್ತಿದ್ದ ಎಂಬ ಈ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ನಮ್ಮ ಜನಪದರ ಕಾವ್ಯ ಶಕ್ತಿಗೆ ಕೈಗನ್ನಡಿ ಇದ್ದಂತಿದೆ.

ಪ್ರ : ಮಗನ ಮುಖ ನೋಡಬೇಕೂಂತ ಅಂಗೈಲಿ ಜೀವ ಹಿಡ್ಕೊಂಡು ಕಾದಿದ್ದ, ಮಾರಾಯ.

೧೩೫. ಅಂಚುಗಟ್ಟು = ಕರೆ ಕಟ್ಟು

ಕಂಬಳಿ, ಶಾಲುಗಳ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಎಳೆಗಳು ಬಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳದ ಹಾಗೆ ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕರೆಕಟ್ಟುವ ಕುಶಲಕಲೆಯನ್ನು ಈ ನುಡಿಗಟ್ಟು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಲುಮತ ಕುರುಬರಲ್ಲಿ ಕಂಬಳಿಗೆ ಕರೆ ಕಟ್ಟುವ ವೃತ್ತಿಯ ಮನೆತನಕ್ಕೆ ‘ಕರೆಗಾರರು’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿದೆ. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಕರೆಗಾರ ಎಂಬ ಹೆಸರುಳ್ಳವರು ಸಿಕ್ಕುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರ : ಗಾದೆ – ಕಂಬಳಿಗೆ ಅಂಚುಗಟ್ಟಬೇಕು ಬಾಣಂತಿಗೆ ನಡುಗಟ್ಟಬೇಕು

೧೩೬. ಅಂಟ ಅಂಟಿಗೆ ಗಂಟ ಬೀಳು = ಜಿಪುಣ ಜಿಪುಣಿಯರಿಗೆ ಮದುವೆಯಾಗು.

(ಅಂಟು = ಗೋಂದು ; ಅಂಟ = ಗೋಂದಿನಂಥ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಜಿಪುಣ ; ಅಂಟಿ = ಜಿಪುಣಿ ; ಗಂಟು = ಬ್ರಹ್ಮಗಂಟು)

ಪ್ರ : ಗಾದೆ – ಅಂಟ ಅಂಟಿಗೆ ಗಂಟು ಬೀಳ್ತು ಹೊಟ್ಟೆ ಬೆನ್ನಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ತು

೧೩೭. ಅಂಟಿಸು = ಹಚ್ಚು, ಹೊತ್ತಿಸು

ಪ್ರ : ಸಂಜೆಯಾಯ್ತು, ದೀಪ ಅಂಟಿಸು

೧೩೮. ಅಂಟುಪುರಲೆ ನಂಟಾಗು = ಬೆನ್ನು ಹತ್ತುವವರ ಸಂಗವಾಗು

(ಅಂಟುಪುರಲೆ = ಮುಳ್ಳುಳ್ಳ ಕಾಯಿಗಳು ಬಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಸ್ಯಜಾತಿ)

ಪ್ರ : ಇದ್ದೂ ಇದ್ದೂ ಇಂಥ ಅಂಟುಪುರಲೆ ನಂಟು ನನಗೆ ಗಂಟು ಬಿತ್ತಲ್ಲ

೧೩೯. ಅಂಟು ಮುಂಟಾಗು = ಮೈಲಿಗೆಯಾಗು, ವ್ರತಕ್ಕೆ ಭಂಗವುಂಟಾಗು

ಪ್ರ : ಹಾರುವತಿ ಅಂಟು ಮುಂಟಾಗಿಬಿಡ್ತು ಅಂತ ಹಾರಾಡ್ತಾಳೆ.

೧೪೦. ಅಂಟು ಹಾಕು = ಗಂಟು ಹಾಕು, ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ವಹಿಸು

ಪ್ರ : ನೆಂಟಸ್ತನ ಹೇಳ್ಕೊಂಡು ಈ ತಂಟೇನ ನನಗೆ ಅಂಟು ಹಾಕಿದ್ರಲ್ಲ.

೧೪೧. ಅಂಟು ಹಾಕು = ಸಸಿ ನೆಡು, ಬಳ್ಳಿ ನೆಡು

(ಅಂಟು = ಸಸಿ, ಬಳ್ಳಿ)

ಪ್ರ : ಮಲ್ಲಿಗೆ ಅಂಟು ಹಾಕಿದರೆ ಮನೆಗೆಲ್ಲ ಹೂವಿನ ಕಂಪು.

೧೪೨. ಅಂಡೂರು = ಕೂತುಕೊಳ್ಳು, ವಿಶ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳು.

(ಅಂಡೂರು < ಅಂಡು + ಊರು = ಕುಂಡಿಯೂರು)

ಪ್ರ : ಎದ್ದಾಗಲಿಂದ ಅರಗಳಿಗೆ ಅಂಡೂರದೆ ದುಡೀತಿದ್ರೂ ಈ ಮನೇಲಿ ಎಲ್ರೂ ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ಅನ್ನೋರೆ, ಆಡೋರೆ.

೧೪೩. ಅಂಡೆತ್ತು = ಹೊರಡು, ಜಾಗಬಿಡು.

(ಅಂಡು = ಕುಂಡಿ, ಮುಕುಳಿ)

ಪ್ರ : ಮೊದಲು ನೀನಿಲ್ಲಿಂದ ಅಂಡೆತ್ತು.

೧೪೪. ಅಂತರಪಿಶಾಚಿಯಾಗು = ಯಾವ ದಡವೂ ಇಲ್ಲದಂತಾಗು, ಎರಡೂ ಕಡೆ ವಂಚಿತವಾಗು.

(ಅಂತರ = ಒಳಗೆ, ಆಕಾಶ) ಶವಸಂಸ್ಕಾರ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ ಆತ್ಮ ತನ್ನ ನೆಲೆಯನ್ನು ಸೇರದೆ ಮಧ್ಯಂತರದಲ್ಲಿ ಪರದಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಈ ನುಡಿಗಟ್ಟಿಗೆ ಮೂಲ.

ಪ್ರ : ಆ ಹೆಣ್ಣು ಅತ್ತ ತೌರು ಮನೆಯ ಆಸರೆಯೂ ಇಲ್ಲದೆ, ಇತ್ತ ಗಂಡನ ಮನೆಯ ಆಸರೆಯೂ ಇಲ್ಲದೆ ಅಂತರಪಿಶಾಚಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ.

೧೪೫. ಅಂತರಾಟವಾಗು = ಆಧಾರತಪ್ಪು, ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ತೇಲು, ಅಭದ್ರ ಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಗು (ಅಂತರ = ಆಕಾಶ, space)

ಪ್ರ : ಗಾದೆ-ಎಂಥೆಂಥ ದೇವರಿಗೋ ಅಂತರಾಟವಾಗಿರುವಾಗ ಕಾಲ್ಮುರುಕ ದೇವರಿಗೆ ಕೈಲಾಸವ?

೧೪೬. ಅಂತರ್ಲಾಗ ಹಾಕು = ಬಗೆಬಗೆಯಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸು, ತರಾವರಿ ಕಸರತ್ತು ಮಾಡು

(ಅಂತರ್ಲಾಗ = ನೆಲಬಿಟ್ಟು ಮಧ್ಯೆ ಒಂದಾದ ಮೇಲೊಂದು ಪಲ್ಟಿ ಹೊಡಿ ; ಲಾಗ = ಪಲ್ಟಿ)

ಪ್ರ : ಇವನೇನೇ ಅಂತರ್ಲಾಗ ಹಾಕಿದರೂ, ಅವನು ಹರಿಶಿವಾ ಅನ್ನಲಿಲ್ಲ.

೧೪೭. ಅಂದಗೆಟ್ಟ ಮಾತಾಡು = ಕೆಟ್ಟ ಮಾತಾಡು, ಅನುಚಿತ ಮಾತಾಡು

(ಅಂದಗೆಟ್ಟ.. < ಅಂದ + ಕೆಟ್ಟ = ಚೆಂದಗೆಟ್ಟ, ಚೆಂದವಿರದ)

ಪ್ರ : ಅಂದಗೆಟ್ಟ ಮಾತಿಗೆ ನೊಂದು ಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಸಿದ್ಲೇ ಹೊರ್ತು ತುಟಿ ಎರಡು ಮಾಡಲಿಲ್ಲ.

೧೪೮. ಅಂದಗೆಟ್ಟು ಹೋಗು = ಹಾಳಾಗು, ಕೆಟ್ಟನಡತೆಗೆ ಬೀಳು

(ಅಂದಗೆಡು = ಚೆಂದಗೆಡು)

ಪ್ರ : ಇತ್ತೀಚೆಗಂತೂ ಇದ್ದೊಬ್ಬ ಮಗನೂ ಅಂದಗೆಟ್ಟು ಹೋದ.

೧೪೯. ಅಂದನ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳು = ಬೇರೆಯವರನ್ನು ಬೈದು ಅವರಿಂದ ಬೈಸಿಕೊಳ್ಳು.

(ಅಂದು = ದೂಷಿಸಿ, ಬೈದು, ಅನ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳು = ದೂಷಿಸಿಕೊಳ್ಳು, ಬೈಸಿಕೊಳ್ಳು)

ಪ್ರ : ಒಬ್ಬರನ್ನು ಅಂದು ಅನ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳೋ ಬದಲು ಬಾಯ್ಮುಚ್ಕೊಂಡು ಸುಮ್ನಿದ್ದರಾಗದ?

೧೫೦. ಅಂದರೆ ಅನ್ನಲಿ ಬಿಡು = ಬೈದರೆ ಬಯ್ಯಲಿ ಬಿಡು, ಹೇಳಿದರೆ ಹೇಳಲಿ ಬಿಡು

(ಅಂದರೆ = ಬೈದರೆ, ಅನ್ನಲಿ = ಬೈಯಲಿ)

ಪ್ರ : ಅಂದರೆ ಅನ್ನಲಿ ಬಿಡು, ಅಂದು ಅವರು ದೊಡ್ಡೋರಾಗಲಿ

೧೫೧. ಅಂದವರಿಯದಿರು = ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗದಿರು, ಏನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ತೋಚದಿರು.

(ಅಂದ = ರೀತಿ, ಮಾರ್ಗ)

ಪ್ರ : ಸಮಸ್ಯೆ ಅಂದವರಿಯದಿರುವಾಗ ನಾವು ಮುಂದುವರಿಯೋದು ತರವಲ್ಲ.

೧೫೨. ಅಂಬಲಿಯೋ ತುಂಬೆಸೊಪ್ಪೋ ತಿನ್ನು = ಬಡತನದ ಬಾಳುವೆ ನಡೆಸು, ಕಷ್ಟಪಡು.

ಪ್ರ :ಅಂಬಲಿಯೊ ತುಂಬೆಸೊಪ್ಪೋ, ಕಾರೆಕಾಯಿ ನೀರು ಮಜ್ಜಿಗೆಯೋ ತಿಂದುಕುಡಿದು ಹಾಲು ಹಾಕಿದೆವೇ ಹೊರ್ತು ಒಬ್ಬರ ಮನೆ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ನಾವು ಹೋಗಲಿಲ್ಲ.

೧೫೩. ಅಂಬೆಗಾಲಿಕ್ಕುತ್ತಿರು = ಕಲಿಯುತ್ತಿರು, ಕಲಿಕೆ ಹೊಸದಾಗಿರು.

(ಅಂಬೆಗಾಲಿಕ್ಕು = ಮಂಡಿ ಮತ್ತು ಅಂಗೈಗಳನ್ನೂರಿ ತೆವಳು. ಮಕ್ಕಳು ಕಾಲ ಮೇಲೆ ನಿಂತು ನಡೆಯುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚಿನ ಹಂತ)

ಪ್ರ : ನಾನು ಈ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ನುರಿತಿಲ್ಲ, ಈಗ ತಾನೇ ಅಂಬೆಗಾಲಿಕ್ತಾ ಇದ್ದೀನಿ.