ತಂತ್ರಗಳ ಉಗಮ

ತಂತ್ರಗಳ ಉಗಮಕ್ಕೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವ್ಯಾಖ್ಯೆಯಿದ್ದು ಅದನ್ನು ಕಾದಂಬರಿಕಾರ, ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಶ್ರೀ ಬಿ.ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಯ್ಯನವರು ‘ಸೌಂದರ್ಯ ಲಹರಿಯ ಕನ್ನಡಾನುವಾದದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನ ಕಾಲದಲ್ಲಿದ್ದಲೊಲ್ಲ ಲಕ್ಷ್ಮೀಧರ ಮತ್ತು ಡಿಂಡಿಮ ಕವಿಗಳು ಈ ಗ್ರಂಥಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆಂದು ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ (ಶ್ರೀಕಂಠಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಪುಟ ೧೭೫)

ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಯ್ಯನವರು ಲಕ್ಷ್ಮೀಧರನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಈ ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೀಗೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ, ತಂತ್ರದ ಇತಿಹಾಸದ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.

ಚತುಃಷಷ್ಟ್ಯಾ ತಂತ್ರೇ ಸಕಲಮಭಿಸಂಧಾಯ ಭುವನಂ
ಸ್ಥಿತಸ್ತತ್ತತ್ಸಿದ್ಧಿ ಪ್ರಸವಪರ ತಂತ್ರೈಃ ಪಶುಪತಿಃ |
ಪುನಸ್ತ್ವನ್ನಿರ್ಬಂಧಾದಖಿಲಪುರುಷಾರ್ಥೈಕ ಘಟನಾ
ಸ್ವತಂತ್ರಂ ತೇ ತಂತ್ರಂ ಕ್ಷಿತಲಮವಾತೀತರದಿದಮ್ ||
(ಶ್ಲೋಕ : ೩೧)

ಅವರವರಿಚ್ಫೆಯಂದದೆ ಸಿದ್ದಿಗಳನೀವ
ಅರವತ್ತು ನಾಲ್ಕು ತಂತ್ರಗಳ
ಅವನಿ ಮೆಚ್ಚುವ ರೀತಿ ವಿರಚಿಸಿ ಪಶುಪತಿ
ರಂಜಿಸುತಿರಲು ಲೋಕಗಳ
ನಿನ್ನಿಚ್ಫೆಯಂತೆ ಸಕಲ ಪುರುಷಾರ್ಥವ
ಏಕಕಾಲದೊಳೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ
ನಿನ್ನ ನಾಮವ ಶುಭತಂತ್ರವ ವಿರಚಿಸಿ
ಸುಗಮವಾಗಿಸಿದನು ಪಥವ
(ಅನುವಾದ : ಬಿ. ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಯ್ಯ, ೧೯೮೨, ಪುಟ ೮೦)

ಅವರು ಇದನ್ನು ‘ತಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರದ ಇತಿಹಾಸದ ಛಾಯೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ’ ಶ್ಲೋಕ ಎಂದು ಕರೆದು ‘ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಧರನು ತನ್ನ ಕಾಲ ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅದರ ನೆರೆರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾದ ಚೀನಾ, ಬರ್ಮಾ, ಕಾಂಬೂಡಿಯಾ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ತಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದಾನೆ… ಶಿವನನ್ನು ‘ಪಶುಪತಿ’ ಎಂದು ಕರೆದಿರುವುದು ನಿರ್ಣಾಯಕ. ಅವಿದ್ಯೆ ಅಜ್ಞಾನಗಳಿಂದ ಅವೃತ್ತರಾದವರೆಲ್ಲ ಪಶುಗಳೇ. ಇಂದ್ರಾದಿಗಳಿಗೂ ಇದು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಜ್ಞಾನ ವಿತ್ತು ಪಶುವನ್ನು ಮಾನವನ್ನಾಗಿಯೋ ದೇವತೆಯನ್ನಾಗಿಯೋ ಮಾಡುವ ಪರಮೇಶ್ವರನೇ ತಂತ್ರಗಳ ರಚನೆಗೆ ಪ್ರೇರಕ (೧೯೮೨ ಪುಟ ೮೦) ಎಂದಿದ್ದಾರೆ.

‘ತಂತ್ರ’ ಎಂಬ ಪದದ ಪ್ರಪಂಚವೇ ದೊಡ್ಡದು. ಇನ್ನು ತಂತ್ರ ಪ್ರಪಂಚದ ಬಗ್ಗೆ ಎಷ್ಟು ಹೇಳುವುದು? ಲಕ್ಷ್ಮೀಧರನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಬಿ. ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಯ್ಯನವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ತಂತ್ರದ ವಿವಿಧ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಬಹುದು.

ಸಂಖ್ಯೆ ತಂತ್ರಗಳು ಅವುಗಳ ಕಾರ‍್ಯಕ್ಷೇತ್ರ
೧. ಮಹಾಮಾಯಾ ಶಂಬರ ಮಾಯಾ ಪ್ರಪಂಚ ನಿರ್ಮಾಣ, ಭೌತವಸ್ತು ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಪಾಟು ಅಗ್ನಿ-ಜಲ ತತ್ವಶೋಧನೆ
೨. ಮೋಹಿನೀ ಜಾಲ ಶಂಬರ
೩. ತತ್ವಶಂಬರ
೪. ಸಿದ್ಧ ನಿಧಿ ಮತ್ತು ಖನಿಜಗಳ ಶೋಧನೆ ಈ ಎಂಟಕ್ಕೆ (೪-೧೧) ಭೈರವಾಷ್ಟಕ ಎಂದು ಹೆಸರು
೫. ವಟುಕ
೬. ಕಂಕಾಲ
೭. ಕಾಲ
೮. ಕಾಲಾಗ್ನಿ
೯. ಯೋಗಿನಿ
೧೦. ಮಹಾ
೧೧. ಶಕ್ತಿ
೧೨. ಕೌಮಾರಿ ಇವು ಸ್ತ್ರೀ ಪ್ರಧಾನ ತಂತ್ರಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಲಲಿತ ಕಲೆಗಳು (ಸಂಗೀತ, ನಾಟ್ಯ, ನಾಟಕ, ಚಿತ್ರಕಲೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾಧನ ವಸ್ತುಗಳು ರಚನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತಂತ್ರಗಳು
೧೩. ಬ್ರಾಹ್ಮಿ
೧೪. ಮಹೇಶ್ವರಿ
೧೫. ವೈಷ್ಣವೀ
೧೬. ವಾರಾಹಿ
೧೭. ಮಾಹೇಂದ್ರಿ
೧೮. ಚಾಮುಂಡಾ
೧೯. ಶಿವದೂತೀ
೨೦. ಯಮಳಾಷ್ಟಕ ೨೦-೨೭ ಸ್ತ್ರೀ ಪುರುಷರ ಭೋಗ, ಕಾಮಜೀವನ, ಆಹಾರ ವಿಹಾರಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ತಂತ್ರಗಳು ಯಮಳ ಎಂದರೆ ಜೋಡಿ, ಮಿಥುನ ಎಂದು ಅರ್ಥ
೨೧.
೨೨.
೨೩.
೨೪.
೨೫.
೨೬.   ೨೮-೪೩ : ಇದಕ್ಕೆ ಚಂದ್ರಜ್ಞಾನ ವಿದ್ಯೆ ಎಂದು ಹೆಸರು ಚಂದ್ರನ ಹದಿನಾರು ಕಲೆ (ಷೋಡಶಿ)ಗಳ ಉಪಾಸನೆ
೨೭.
೨೮. ಮಹಾತ್ರಿಪುರ ಸುಂದರೀ
೨೯. ಕಾಮೇಶ್ವರೀ
೩೦. ಭಗಮಾಲಿನೀ
೩೧. ನಿತ್ಯಕ್ಲಿನ್ನಾ
೩೨. ಭೇರುಂಡಾ
೩೩. ವಹ್ನಿವಾಸಿನೀ
೩೪. ಮಹಾವಿದ್ಯಾ
೩೫. ಈಶ್ವರೀ
೩೬. ದೂತಿ
೩೭. ತ್ವರಿತಾ
೩೮. ಕುಲಸುಂದರೀ
೩೯. ನೀಲಪತಾಕಾ ವಿಜಯಾ
೪೦. ಸರ್ವಮಂಗಲಾ
೪೧. ಜ್ವಾಲಾಮಾಲಿನಿ
೪೨. ಚಿತ್ರಾ
೪೩. ಸಚ್ಚಿದಾನಂದ ಸ್ವರೂಪಿಣೀ
೪೪. ಮಾಲಿನಿ ಸಮುದ್ರಯಾನ ಯಂತ್ರಗಳ ರಚನೆ, ಪ್ರಯೋಗ ಎಚ್ಚತ್ತವರನ್ನು ನಿದ್ರೆಗೆ ಎಳೆಯುವ ವಿದ್ಯೆ
೪೫. ಮಹಾಸಂಮೋಹನ/ವಾತುಲ
೪೬. ವಾತುಲೋತ್ತರ  
೪೭. ಕಾಮಿಕ ಇದರಲ್ಲಿನ ೩ ತಂತ್ರಗಳು ಅಕರ್ಷದಾ, ವಶೀಕರಣ, ಸಂವೋಹನ ಕುರಿತವು.
೪೮. ಹೃದ್ಭೇದ ಯೋಗಕ್ಕೆ ಕಾಪಾಲಿಕ ಮತದ ವ್ಯಾಖ್ಯೆ ಬೌದ್ಧಮತದ ತಂತ್ರ ಗ್ರಂಥಗಳು (ಅವೈದಿಕ)
೪೯. ತಂತ್ರಭೇದ
೫೦. ಗುಹ್ಯಕ ತಂತ್ರ  
೫೧. ಕಲಾವಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಂಗೀತ ಇತ್ಯಾದಿ ಕುರಿತ ೧೬ ಚಂದ್ರಕಲೆಗಳು
೫೨. ಕಲಾಸಾರ ಮೇಲಿನ ತಂತ್ರದ ಸಾರ ರೂಪ
೫೩. ಕುಬ್ಜಿಕಾಮತಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮದೇಹ ಸಂಚಾರ ಇತ್ಯಾದಿ
೫೪. ರಸವಾದ ಪಾದರಸವನ್ನು ಚಿನ್ನವಾಗಿಸುವುದು
೫೫. ವೀಣಾತಂತ್ರ/ಸಂಯೋಗ/ಯಕ್ಷಿಣಿ ವಶೀಕರಣ
೫೬. ತ್ರೋತಲ ಅಂಜನ ಹಾಕುವುದು, ಅಂತರಿಕ್ಷ, ಸಂಚಾರ
೫೭. ತ್ರೋತಲೋತ್ತರ ಯಕ್ಷಿಣಿ ಸಾಧನೆ
೫೮. ಪಂಚಾಮೃತ ಪಂಚಭೂತಗಳ ಶುದ್ದೀಕರಣ
೫೯. ವಾಣಿಜ್ಯ  
೬೦. ಉದ್ಯಮ  
೬೧. ಪ್ರವಾಸ ಇದಕ್ಕೆ ಸರ್ವಜ್ಞಾನವಾದಿ ತಂತ್ರ ಪಂಚಕ ಎಂದು ಹೆಸರು
೬೨. ವೃತ್ತಿ  
೬೩. ಧನ  
೬೪. ವಿನಿಮಯ  

ಮೇಲಿನ ೬೪ ತಂತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿಯು ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದ ಭೌತಿಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ರೂಪದೊಂದಿಗೆ ಒಟ್ಟಿಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ, ಯೋಗ, ಧ್ಯಾನ ಎಂಬ ಜನಪ್ರಿಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಮೂಡಿದ್ದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಕಾಲದಲ್ಲಿ. ಹಲವು ಸ್ತರ, ಹಲವು ಪಂಥ, ಅನೇಕ ಜಾತಿ, ಉಪಜಾತಿ, ವರ್ಣವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅದರ ಗರ್ಭವನ್ನು ಸೀಳಲು ಹೊರಟ ನಾಥ, ಸಿದ್ಧ ಇತ್ಯಾದಿ ಪಂಥಗಳ ಸಂಕೀರ್ಣ ಪ್ರಪಂಚ ಭಾರತ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನ, ಲೋಹಶಾಸ್ತ್ರ, ವಾಸ್ತು, ಜ್ಯೋತಿಷ, ಕಾಮಶಾಸ್ತ್ರ ರಸವಿದ್ಯೆ (Alchemy) ಆಯುರ್ವೇದ, ಆಹಾರಶಾಸ್ತ್ರ ಮುಂತಾದ ಹಲವಾರು ಜೀವನೋಪಯೋಗಿ ದಾರಿಗಳು ತೆರೆದುಕೊಂಡವು, ಅದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವಕ್ಕೆ ಸಂಸ್ಕೃತ, ಕನ್ನಡ ಮೊದಲಾದ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವ      ಮನ್ನಣೆ ಹೊಂದಿದ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು. ಉಳಿದಂತೆ ಎಷ್ಟೋ ವಿವರಗಳು ಜಾನಪದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿತು, ಗುಹ್ಯ ಸಮಾಜಗಳ ಮೂಲಕ ಉಳಿದು ಬಂದಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಪರಿಷ್ಕಾರ, ಅವಿಷ್ಕಾರ ಸಾಧ್ಯವಾಗದೇ ಇರಲು ಸಾಮಾಜಿಕ ನಿಷೇಧವೊಂದು ಕಾರಣವಾದರೆ ಗ್ರಾಮ್ಯ ಎಂಬ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಧರನ ಈ ಪಟ್ಟಿಯೇನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ತಂತ್ರಗಳನ್ನೂ ಹೆಸರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆ, ಮಾರ್ಪಾಟುಗಳೂ ಆಗಿವೆ.

ಗ್ರಂಥಗಳು

ಇದಲ್ಲದೆ ತಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರ ಗ್ರಂಥಗಳಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಸಂಸ್ಕೃತ ಮುಖವಿದೆ. ಅದು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ವೈದಿಕ ಅದರಲ್ಲೂ ಶಂಕರ ಮೊದಲಾದ ಆಚಾರ್ಯರ ಪರಂಪರೆಯ ಹಿಂಚು ಮುಂಚಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದು, ಶಂಕರಾಚಾರ‍್ಯರು ಅದ್ವೈತದರ್ಶನ ಪ್ರವರ್ತಕರಾಗಿ ತಂತ್ರ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲು ಅಸಾಧ್ಯ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಅನೇಕ ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಅದ್ವೈತಿಗಳಾದ ಶಂಕರಾಚಾರ‍್ಯರು ಸಂಜೆ ವೇಳೆ ವಿವಿಧ ದರ್ಶನಗಳ ವಿದ್ವಾಂಸರರೊಡನೆ ವಾಗ್ವಾದ ನಡೆಸಿ, ಬೆಳಗಿನ ವೇಲೆ ಕಾಳಿ, ದುರ್ಗಿ ಗುಡಿಗಳ ಮುಂದೆ ದೇವಿಸ್ತೋತ್ರಗಳನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದವರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಶಂಕರಾಚಾರ‍್ಯರ ಗುರುವಿನ ಗುರು ಗೌಡಪಾದರು ‘ಶಕ್ತಿಸೂತ್ರ’, ‘ಸುಭಗೋದಮ’ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಶಿಷ್ಯ ಗೋವಿಂದ ಭಗವತ್ಪಾದರು ರಸೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಪ್ರಾಚೀನ ಮತಕ್ಕೆ ‘ರಸ ಹೃದಯ’ ಎಂಬ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಗೋವಿಂದರ ಶಿಷ್ಯ ಶಂಕರಾಚಾರ‍್ಯರ ಹೆಸರಿನ ಜೊತೆ ತಾಯಿತತ್ವ ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಎಸ್. ಶ್ರೀಕಂಠಶಾಸ್ತ್ರೀ  ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುವಂತೆ ಶಂಕರಾಚಾರ‍್ಯರು ಶ್ರೀ ವಿದ್ಯಾ ಉಪಾಸಕರಾಗಿದ್ದು ಪ್ರಪಂಚಸಾರ, ಆನಂದಲಹರೀ, ಸೌಂದರ್ಯಲಹರೀ, ಲಲಿತಾತ್ರಿಶತೀ ಭಾಷ್ಯ ಮುಂತಾದ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿರುವರು. ಮುಖ್ಯ ಪೀಠಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಚಕ್ರಯಂತ್ರ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿರುವರು’ (೧೯೭೫, ಪುಟ ೧೭೩).

ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವೈದಿಕ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ ಶ್ರೀವಿದ್ಯೆ (ಶ್ರೀಚಕ್ರ)ಯ ಪ್ರಸಾರ, ಪ್ರಭಾವದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಮಟ್ಟಿಗಂತೂ ಶಂಕರಾಚಾರ‍್ಯರ ಪಾತ್ರ ದೊಡ್ಡದು ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ. ತಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಶಂಕರಾಚಾರ‍್ಯರ ಶಿಷ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣದೇಶಿಕರು ಮುಂದುವರೆಸಿ ‘ಶಾರದಾ ತಿಲಕ’ ರಚಿಸಿದರು. ಇದಕ್ಕೆ ರಾಘವಭಟ್ಟನ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೪೯೩) ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವಿದೆ. ಇದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಸಾರ, ಗ್ರಂಥದ (ಕೃರ್ತ : ಕೃಷ್ಣಾನಂದ ಆಗಮವಾಗೀಶ) ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಶಾಕ್ತದ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚಿತು.

ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ‘ಸೌಂದರ್ಯಲಹರಿ’ಯ ಪ್ರಭಾವ ದೊಡ್ಡದಿದ್ದು ಇಂದಿಗೂ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳ, ಸಂಸ್ಕೃತಬಲ್ಲ ಮಧ್ಯಮವರ್ಗ, ಮೇಲ್ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಪಠಣೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಲೊಲ್ಲಲಕ್ಷ್ಮೀಧರ, ಡಿಂಡಿಮರ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಂತೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಜತೆಗೆ ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಭಾಸ್ಕರರಾಯನೆಂಬ ಕನ್ನಡಿಗನು ‘ಲಲಿತಾ ಸಹಸ್ರನಾಮ’ಕ್ಕೆ ಭಾಷ್ಯ (ಅಂದರೆ ವಿವರಣೆ)ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ, ಅದು ಇಂದಿಗೂ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಉಮಾನಂದನಾಥನು ರಚಿಸಿರುವ ‘ಪರಶುರಾಮ ಕಲ್ಪಸೂತ್ರ’ ಉಲ್ಲೇಖನೀಯ. ತಂತ್ರ ಗ್ರಂಥಗಳು ೧೮-೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ವಸಾಹತುಕಾಲದ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ವಿದ್ವತ್ತಿನ ಕಾರಣ ಬೆಳಕು ಕಂಡವು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸರ್ ಜಾನ್ ವುಡ್ರೋಫನ ಪಾತ್ರ ದೊಡ್ಡದಿದೆ. ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶನಾಗಿದ್ದ ಈತನು ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿದ್ದ ಅನೇಕ ತಂತ್ರ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷಿಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿ, ಅನೇಕ ಭಾರತೀಯರಂತೆ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರೂ ತಂತ್ರವೆಂದರೆ ಬೀಭತ್ಸ ಎಂದು ಹೊಂದಿದ್ದ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ದೂರ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. Introduction to tantra Sastra ss(ತಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಪೀಠಿಕೆ)Prinicples of Tantras (ತಂತ್ರಗಳ ತತ್ವಗಳು) Shakti and Sakta (ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಶಾಕ್ತ) The Serpent Power (ಕುಂಡಲಿನಿ ಶಕ್ತಿ)The Tantra of Great Liberation (ಮಹಾನಿರ್ವಾಣ ತಂತ್ರ), Greathess of Shiva (ಶಿವನ ಮಹಿಮೆ) Garland of Letters (ಪತ್ರಮಾಲೆ) Tantraraja Tantra (ತಂತ್ರರಾಜ ತಂತ್ರ) ಇವು ಅವನು ರಚಿಸಿರುವ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗ್ರಂಥಗಳು. ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರದ ಪಿತಾಮಹ ಎನ್ನುವಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಅವನ ಸಾಧನೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಗಳ ಅನುವಾದ ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ತಂತ್ರಗಳ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಪಿ.ಸಿ. ಭಾಗಚಿ (Evolution of Tantras – ತಂತ್ರಗಳ ವಿಕಾಸ), ಎನ್. ಎನ್. ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ (History of the Tantric Religion – ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತದ ಇತಿಹಾಸ) ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಾಲ್ ದಾಸ್ (ಕುಬ್ಬಿಕಾತಂತ್ರ, ಕಾಮಧೇನುತಂತ್ರ, ಕಾಮಾಖ್ಯ ತಂತ್ರ, ಕುಮಾರೀ ತಂತ್ರ, ಮಾಯಾತಂತ್ರ, ನೀಲತಂತ್ರ, ಯೋನಿತಂತ್ರ, ಇವುಗಳ ಸಂಪದಾದನೆ ಮತ್ತು ಅನುವಾದ) ಪ್ರಜವಲ್ಲಭ ದ್ವಿವೇದಿ (‘ಸ್ಚಚ್ಫಂದ ತಂತ್ರ’ದ ಸಂಪಾದನೆ, ಗೋಪಿನಾಥ ಕವಿರಾಜ (ತಂತ್ರ ಜಾರ್ ಆಗಮಶಾಸ್ತೇರ ದಿಗ್ದರ್ಶನ, ವಾಮಕೇಶ್ವರ ತಂತ್ರ) ಎಂ.ಪಿ. ಪಂಡಿತ್ Gems from the Tantras (ತಂತ್ರದ ಮಣಿ ಮೌಕ್ತಿಕಗಳು, ಕುಲಾರ್ಣವ ತಂತ್ರ, ಕುಂಡಲಿನೀ ಯೋಗ), ಎಸ್. ಕೆ. ರಾಮಚಂದ್ರರಾವ್ Tantra Mantra Yantra ತಂತ್ರ ಮಂತ್ರ ಮಂತ್ರ) ಲಲನ್ ಪ್ರಸಾದ್ ಸಿಂಗ್ Tantra : It’s mystic & Scientric Basis) ತಂತ್ರದ ಅನುಭಾವಿಕ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಬುನಾದಿ ಇನ್ನೂ ಮೊದಲಾದ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಪರಿಶ್ರಮದಿಂದ ತಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಧ್ಯಯನ ನಾನು ಮುಖಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಗಿದೆ.

ತಂತ್ರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಎಷ್ಟು ಎಂಬ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಏಕಾಭಿಪ್ರಾಯವಿಲ್ಲ ಮಹಾಸಿದ್ಧಸಾರ ತಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರವಾದ ವಿವರಣೆಯಿದೆ. ಅದರ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತವನ್ನು ವಿಷ್ಣುಕ್ರಾಂತ, ರಥಕ್ರಾಂತ ಮತ್ತು ಅಶ್ವಕ್ರಾಂತ ಎಂದು ವಿಭಜಿಸಿದರೆ ಒಂದೊಂದು ಕ್ರಾಂತಕ್ಕೂ ೬೪ ತಂತ್ರಗಳಿವೆ. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಒಟ್ಟು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ತಂತ್ರಗಳು (ಈ ಗ್ರಂಥದ  ಪ್ರಕಾರ ೧೯.೨ ಈ ಮೂರು ಭೌಗೋಲಿಕ ಗಡಿಗಳ ವಿವರಣೆ ಶಕ್ತಿಮಂಗಳ ತಂತ್ರ’ದಲ್ಲಿದೆ.

  • ವಿಂದ್ಯ ಪರ್ವತದಿಂದ ಜಾವಾದವರೆಗೂ ವಿಷ್ಣುಕ್ರಾಂತ ತಂತ್ರಗಳು.
  • ಮಹಾಚೀನಾವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿಂಧ್ಯದ ಉತ್ತರದ ಭಾಗಳು – ರಥಕ್ರಾಂತ ತಂತ್ರಗಳು.
  • ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕಿರುವ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳೆಲ್ಲಾ ಅಶ್ವಕ್ರಾಂತ ತಂತ್ರಗಳು.

ತಂತ್ರದಲ್ಲಿ ವೈಷ್ಣವ, ಶಾಕ್ತ, ಬೌದ್ಧ, ಶೈವ ಇತ್ಯಾದಿ ಭೇದಗಳಿರುವಂತೆ ಗೌಡ (ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ), ಕೇರಳ (ಮಧ್ಯಭಾಗ), ಕಾಶ್ಮೀರ (ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ), ಮತ್ತು ವಿಲಾಸ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿರುವುದನ್ನು ‘ಷಟ್ ಸಂಭವ ರಹಸ್ಯ’ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ವಿಲಾಸ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ದೇಶದ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ ಎಲ್ಲೆಡೆಗೂ ಹಬ್ಬಿದೆ ಎಂದು ಆಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ಘೋಷ್  ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. (Studies on the Tantras : The Ramakrishna Mission, Kolkotta, 2002.pp.58).

ಮಹಾಯಾನ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಒಂದು ಅವಸ್ಥೆ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮುಖದ್ದು, ಇದಕ್ಕೆ ವಜ್ರಯಾನ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಕಲ್ಪನೆ ಧ್ಯಾನಿ ಬುದ್ಧರದು. ಈ ಬುದ್ಧರು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬುದ್ಧರಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನ. “ಈ ಬುದ್ಧರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನು ತನ್ನ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಯೋಗದ ರೂಢಿಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಸಾಧನದಿಂದ ಬೌದ್ಧತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಬಲ್ಲ’’ (೧೯೭೮, ಪುಟ ೭೯೨, ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿ-೧).

ನಾಲಂದಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ರತ್ನಸಾಗರ, ರತ್ನೋಧಧಿ ಮತ್ತು ರತ್ನರಂಜಕ ಎಂಬ ಮೂರು ಭವನಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಂತಾಲಯವಿತ್ತು. ರತ್ನಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಗ್ರಂಥ ‘ಪ್ರಜ್ಞಾಪಾರಮಿತ ಸೂತ್ರ’ದೊಡನೆ ‘ಸಮಾಜ ಗುಹ್ಯ’ ದಂಥ ತಾಂತ್ರಿಕ ಜ್ಞಾನದ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು ಎಂದು ಖ್ಯಾತಿ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ರಾಧಾಕುಮುದ್ ಮುಖರ್ಜಿ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ (ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ, ೧೯೭೮, ಪುಟ ೭೮೦).

‘ಮಂಜಶ್ರೀಕಲ್ಪ’ದ ನಂತರ ಬರೆದ ‘ಗುಹ್ಯ ಸಮಾಜ ತಂತ್ರ’ದಲ್ಲಿ (ಕ್ರಿ.ಶ| ೩ನೇ ಶತಮಾನ) ತಂತ್ರದ ತಾತ್ವಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳು ದಾಖಲಾಗಿವೆ. ಇದನ್ನು ಭಟ್ಟಾಚಾರ‍್ಯರು, ‘ಗುಹ್ಯ ಸಮಾಜ’ ತಂತ್ರದ ಪೀಠಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬುದ್ಧರ ಕಲ್ಪನೆ ಕುರಿತ ವಿಶೇಷ ವಿವರಣೆ ಇದರಲ್ಲಿದೆ. ಆ ಪ್ರಕಾರ ಬೋಧಿಸತ್ವರ ಸಭೆ ಮತ್ತು ಉಳಿದವರು ಗುಹ್ಯ ಸಮಾಜದ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು. ಆಗ ಬುದ್ಧ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಧ್ಯಾನಾವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತನು, ಭಿನ್ನ ಭಿನ್ನ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪಠಿಸಿದನು. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಐದು ಭಿನ್ನ ರೀತಿಯ ಶಕ್ತಿಗಳಿರುವ ಜ್ಞಾನಿ ಬುದ್ಧರೇ ಅಕ್ಷೋಭಯ, ವೈರೋಚನ, ರತ್ನಕೇತದು, ಅಮಿತಭ ಮತ್ತು ಅಮೋಘ ವಜ್ರ. ಈ ಐವರು ಬುದ್ಧರಿಗೆ/ಜ್ಞಾನಿ ಬುದ್ಧರಿಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಐದು ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಗುಹ್ಯ ಸಮಾಜ ತಂತ್ರ ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ.

ವಿದ್ವಾಂಸರ ಪ್ರಕಾರ ಹತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ವೇಳೆಗೆ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಯಾನ/ಮಾರ್ಗದ ಪ್ರವೇಶವಾಯಿತು (ಅದೇ, ೧೯೭೮, ಪುಟ ೯೭೮).

ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮಧ ಹಲವಾರು ಹೊಸ ದೇವತೆಗಳು ಕಾಲದ ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡರು. ಮೊದಲಿದ್ದ ಬುದ್ಧನ ಜೊತೆ ನಂತರ ಮೈತ್ರೇಯ, ಮಂಸ್ಶ್ರೀ, ಅವಲೋಕಿತ್‌ವರ, ಇತರ ಬೋಧಿಸತ್ವರು ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ಮುಂದೆ ಸ್ತ್ರೀದೇವತೆಗಳಾದ ಹಾರೀತಿ ವ್‌ತು ತಾರಾ, ಪ್ರಜ್ಞಾಪಾರಮಿತಾ, ವಸುಧರಾ ಎಂಬುವರು ಸೇರಿದರು. ಇತಿಹಾಸ ಚಕ್ರ ಉರುಳಿದಂತೆ ಬೌದ್ಧದ ದೇವತೆಗಳ ಪರಿವಾರವೂ ಹೆಚ್ಚಿತು.

ಪ್ರಾಯಃ ಬೌದ್ಧತಂತ್ರವು ಶೈವ ಮತ್ತು ಶಾಕ್ತ ಪಂಥಗಳ ಜೊತೆ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಹೂಡಬೇಕಾಯಿತು. ಇದರ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಬೌದ್ಧದೇವತೆ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯ ವಿಜಯನು ಮಹೇಶ್ವರ (ಶಿವ) ಮತ್ತು ಗೌರಿ (ಪಾರ್ವತಿ) ಇವರನ್ನು ತುಳಿದು ನಿಂತ ವಿಗ್ರಹಗಳು ರಚನೆಯಾದವು. ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವೈದಿಕ/ವೈದಿಕಕ್ಕೆ ಸಮೀಪದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಜೀರ್ಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಥವಾ ರೂಪಾಂತರಿಸಲು ನೋಡಿತು. ಉದಾ. ಹೆರುಕ ಎಂಬ ಬೌದ್ಧದೇವತೆ, ರುಂಡಮಾಲೆ ಧರಿಸಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಆತ ಕಮಲದ ಮೇಲೆ ನರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಶಿವನನ್ನು ಹೋಲುವ ಚಿತ್ರಣ. ಯಾಮಾಂತರ ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಬೌದ್ಧದೇವತೆಗೆ ಹೊರ ಚಾಚಿದ ನಾಲಿಗೆಯಿದೆ, ನಾಯಿಯ ಹಲ್ಲುಗಳಂಥ ಹಲ್ಲುಗಳಿವೆ. ದೊಡ್ಡ ಹೊಟ್ಟೆ, ಜತೆಗೆ ರುಂಡಮಾಲೆಯಿದೆ. ಈತನಿಗೆ ಕೋಣವೇ ವಾಹನ. ವೈದಿಕ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ  ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಯಮಧರ್ಮನೇ ಪ್ರಾಯಃ ಯಾಮಾಂತಕನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಹೆಸರನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ವೈದಿಕರ ಯಮನಿಗೆ ಬೌದ್ಧರ ಈ ದೇವತೆ ಮೃತ್ಯು ಎಂಬ ಸಂಕೇತವಿದೆ. ನಾಮಪದ, ವಿಗ್ರಹ ರೂಪಾಂತರ ಮತ್ತು ಸಂಕೇತಗಳ ಮಿಶ್ರಣ ಅನ್ವಯದಿಂದ ಮಧ್ಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಧಾಮಿ೪ಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಘರ್ಷದ ಅಥವಾ ಭಾಷೆ ರೂಪಗೊಂಡಿತು.