ಭಗವದ್ಗೀತೆಯನ್ನು ತುಳುವಿಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿ ಮುಲ್ಕಿ ನರಸಿಂಗರಾಯರ ‘ಗೀತೆ ಮಲ್ಲಿಗೆ’ಯ ಕೆಲವು ಸೊಲ್ಲುಗಳನ್ನು ತುಳು ಹರಿಕಥೆ ಪ್ರವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದುಂಟು. ಭಾರತೀಯ ಅಧ್ಯಾತ್ಮವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಭಗವದ್ಗೀತೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಲೇ ಬೇಕು ತಾನೆ? ಸುಲಭ ಅರ್ಥ ಗ್ರಹಣಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತು ತುಳು ರೂಪಗಳೆರಡನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಮೂಲ – ನೈನಂ ಛಂದಂತಿ ಶಸ್ತ್ರಾಣಿ ನೈನಂ ದಹತಿ ಪಾವಕಃ
ನಚೈನಂ ಕ್ಲೇದಯಾಂತ್ಯಾಪೊ ನಶೋಪಯತಿ ಮಾರುತ:  ||

ಅನುವಾದ – ಶಸ್ತ್ರ ಕಡ್ಪಾಂಡಗ್ನಿ ತಾನ್ ಸುಡಾಂದ್ ಆತ್ಮಾನರ್ಜನಾ
ನೀರ್ ಚಂಡೀ ಮಳ್ಪುನಿಜ್ಜೀ ಇಜ್ಜಿ ಗಾಳಿಡ್ ಉಣುಗುನಾ

ಮೂಲ – ವಾಸಾಂಸಿ ಜೀರ್ಣಾನಿ ಯಥಾವಿಹಾಯ
ನವಾನಿ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ನರೋಪರಾಣಿ
ತಥಾ ಶರೀರಾಣಿ ವಿಹಾರ ಜೀರ್ಣಾ
ನ್ಯನಾನಿ ಸಂಯಾತಿ ನವಾನಿ ದೇಹೀ||

ಅನುವಾದ – ಎಂಚ ಪರಕುಂಟುಳೆನ್ ಬುಡುತು
ಮನುಷ್ಯೆ ಪೊಸತೆನ್ ತುತ್ತುವೆ
ಅಂಚನೇ ಪರದೇಹ ಬುಡುತಾ
ಆತ್ಮೆ ಪೊಸತೆನ್ ಸೇರುವೆ||

ಮೂಲ – ನಿರ್ಮಾನಮೋಹಾ ಜಿತಸಂಗ ದೋಷಾ
ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ವಿದ್ಯಾ ವಿನಿವೃತ್ತ ಕಾಮಾ:|
ದ್ವಂದ್ವೈ ರ್ವಿಮುಕ್ತಾ ಸುಖ ದುಃಖ ಸಂಸ್ಞೈ
ರ್ಗಚ್ಚಂತ್ಯ ಮೂಢಾ: ಪದಮವ್ಯಯಂ ತತ್||

ಅನುವಾದ – ಬುಡೆತ್ ಮೋಹ ಮದೇಚ್ಛೆ ಸಂಗೊಳೆ –
ನರಿತ್ ಅಧ್ಯಾತ್ಮನೊ|
ದುಃಖ ಸುಖತಾ ದ್ವಂದ್ವ ತ್ಯಾಗಟ್
ಸೇರ್ವೆರುತ್ತಮ ಸ್ಥಾನೊನು||

ಬಡಕಬೈಲು ಪರಮೇಶ್ವರಯ್ಯನವರ ‘ತುಲು ನೀತಿ ಪದ್ಯೊಲು’ ಎಂಬ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ನೂರು ಸುಭಾಷಿತಗಳಿವೆ. ಲೋಕೋಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ತುಳು ಕಂದ ಪದ್ಯಗಳು ನಮ್ಮ ಪ್ರವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿವೆ. ಉದಾ-

ಮುಲ್ಲಾಯನೊಟ್ಟುಗಾ ಬಡ
ಬುಲ್ಲಾಯಗ್ ಮಲ್ಲ ಮಾನ ತಿಕ್ಕುಂಡತ್ತಾ|
ಮಲ್ಲಿಗೆದೊಟ್ಟುಗು ಬಾರೆದ-
ಬಲ್ಲ್‌ನ್ ಮಾತೆರ್ಲ ತರೆಟ್ ಮುಡಿ ಲೆಕ್ಕತ್ತಾ||

ಡಿ.ವಿ. ಗುಂಡಪ್ಪನವರ ‘ಮಂಕುತಿಮ್ಮನ ಕಗ್ಗ’ ಕೂಡಾ ತುಳುವಿಗೆ ಅನುವಾದಗೊಂಡಿದೆ. ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಈ ಚೌಪದಿಗಳೂ ಪುರಾಣ ಪ್ರಪಂಚದ ದರ್ಶನಧ್ವನಿಗೆ ಕೊರಳಾಗಬಲ್ಲವು.

ದಾದ ಬದ್‌ಕ್‌ಗ್ ಅರ್ತ? ದಾದ ಲೋಕೊಗು ಅರ್ತ?
ಬದ್‌ಕ್‌ಲೋಕೊದ ಸಂಬಂಧ ದಾದ?
ತೋಜಂದಿನವು ಎಂಚಿನವೊ ಒಂಜಿ ಉಂಡಣ್ಣ
‘ಜ್ಞಾನ ಪ್ರಮಾಣ’ನೋ -ಪೊಡುಂಬ ತಿಂಮ||
ತೂಯೆರೆಗ್ ತಿಕ್ಕಂದಿನವು ಇಜ್ಜಿನ್ಪೆ ನಾಸ್ತಿಕೆ
ಮಾಮಲ್ಲ ಸಗ್ತಿಂದ್ ಕೈ ಮುಗಿಪೆ ಬಗ್ಗೆ
ನಾಡ್ದ್ ಪತ್ತೊಡು ಪಣ್ದ್ ಪುಣೆಪಿನಯೆ ವಿಜ್ಞಾನಿ
ತನ್ನುಲಯೆ ತೂಪೆ ಮುನಿ – ಪೊಡುಂಬ ತಿಂಮ||
ಕಾಲೊಪಣ್ಪಿನ ಸುದೇಟ್ ಜೀವನೊದ ಚಿಮಿಣಿ
ನೀಂದೊಂದು ಪೋಡ್ಯಂದೆ ಪೋಪುಂಡತ್ತೆ
ಗಾಳಿ ಏಪನೊ ಬತ್ತ್‌ದೊಲ್ಪಜಡ್ದೊ ಬೀಜೊಂದು
ತರೆ ತಿರ್ತ್ ಕಾರ್ಮಿತ್ತ್ – ಪೊಡುಂಬ ತಿಂಮ”
(X) (X)

(ಪೊಡುಂಬ ತಿಮ್ಮನ ಕಗ್ಗ), ಅನು – ಆ. ಬಾ. ಶೆಟ್ಟಿ ಪೊಳಲಿ (X) ತುಳುವರಿವರು ಪುಟ – ೫೯, ಪೊಡುಂಬ ತಿಂಮನ ಕಗ್ಗ ಪುಟ ೧, ೫, ೧೬)

ಸೋಮೇಶ್ವರ ಶತಕದ ಅನುವಾದಗಳು ನೀತಿಯನ್ನು ಸಾರುವ ಸೊಲ್ಲುಗಳಾಗಿ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಸಂಸ್ಕೃತ ವೃತ್ತ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲೂ ತುಳು ಕಾವ್ಯ ಹರಿದಿರುವುದಕ್ಕೆ ನಾವು ಹೆಮ್ಮೆ ಪಡಬೇಕು.

ರವಿಯೇ ಬಾನೊಗು ಭೂಷಣ ಇರ್ಳಗಾ ತಿಂಗೊಳ್ಮಹಾ ಭೂಷಣಾ
ಕುವರೇ ವಂಶೊಗು ಭೂಷಣಾ ಕೆರೆತನೀರ್ಗಾ ತಾಮರೇ ಭೂಷಣಾ
ಹವಿಸಾ ಯಜ್ಞೊಗು ಭೂಷಣಾ ಸತಿಕ್ ಪಾತಿವೃತ್ಯನೇ ಭೂಷಣಾ
ಕವಿಯಾಸ್ಥಾನೊಗು ಭೂಷಣಾ ಹರಹರಾ ಶ್ರೀ ಚೆನ್ನ ಸೋಮೇಶ್ವರಾ||
ತಿರಿಗೊಂದಿಪ್ಪುನ ಪಕ್ಕಿಗೊಂಜಿ ಮರ ದುಂಬೀಗ್ ಪೂತಿಕ್ಕುಜಾ
ಗರುವಿಷ್ಟೇ ಒರಿಯೊಭಿಸುಳ್ಳೆ ಕವಿಕ್ ನೆರ್ಯೆಡ ಈ ಭೂಮಿಡೇ
ಒರ ಪುಟ್ಟುಜ್ಯೆರ ದಾನಿಲೂ ಹರಹರಾ ಶ್ರೀ ಚನ್ನ ಸೋಮೇಶ್ವರಾ||
(ಅನು – ಕಬ್ಬಿನಾಲೆ)

ಸೂರ್ಯೋದಯದ ಕ್ಷಣವನ್ನು ಸಂಕೇತ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಕವನಿಸುವ ಈ ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ ತಾತ್ತ್ವಿಕನೆಲೆಗಟ್ಟಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು.

ಮುಸುಕ್ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ದಕ್ಕ್, ಮೂಡಯಿ
ದೇವೆರುದಿತ್‌ದ್ ಬರ್ಪೆರ್
ಲೋಕೋನೇ ಮೆಯಿ ಮೂರಿ ಕಳೆಯಿದ
ಮೆಲ್ಲನಾಪುಂಡು ಎಚ್ಚರ್||
ಮತಿಗ್ ಬೊಳ್ಪುದ ಬಿತ್ತ್ ಬಿತ್ತುನ
ಪೊರ್ತುದೇವೆರ್ ಬರ್ಪೆರ್
ನಿನ್ನ ಉಡಲ್‌ದ್ ಜಡೊನು ಗಿಡರ್ದ್
ಪೊಸತ್ ಚೇನೊ ಕೊರ್ಪೆರ್(ಅಮೃತ ಸೋಮೇಶ್ವರ)

ಗೆಲ್ಲಲ್ಲು ಇರೆಪೂ ಕಾಯಿ ಪಂರ್ದ್‌ಲೂ
ಮುದೆಲ್‌ಡ್ ಮರ ಒಂಜೀ
ಮಲ್ಲಬರ್ಸ ಬತ್ತ್‌ಡಲ ತುದೆಕೆದು
ಪುರಪುನ ನೀರೊಂಜೇ
ಬೂತೊಲು ದೈವೊಲು ನಾಗ ಬ್ರಹ್ಮೆರ್
ಆರಾಧನೆ ಒಂಜೇ
ಪ್ರೀತಿದ ಪೂ ಒಂಜೇ||(ಮಲ್ಪೆ ರಾಮದಾಸ ಸಾಮಗ)

ಪಿದಯಿದ ಬೊಲ್ಪುಡು ಪಿದಯಿನೆ ತೂಯನೆ
ಇದಮುಟ್ಟಲ ಈ ಅತ್ತಪಣ್|
ಬದ್‌ಕ್‌ಡ್‌ನಿನ್ನನೆ ತೂವಂದೆ ಪೋಯೆನೆ
ಮದೆಟುಂಡಾತ್ಮನ್ ಏರ್ಪಣ್|
ತೋಜುನ ಈ ಮೆಯ್ ಪುದರ್ ಗದರ್ ಮಾತ
ಸಾಜೊಗು ಅಂಡಲ ಈ ಆತ್ತ್
ಮೂಜಿ ದಿನತ ಈ ಸಂತೆದ ಬದ್‌ಕತ್ತ
ಈ ಜನುಮೊನ್ ತೆರಿವೊಡು ಗೊತ್ತ?||
(ಅಂಬಾತನಯ ಮುದ್ರಾಡಿ)

ಪಕ್ಕಿ ಬತ್ತ್೦ಡೊಂಜಿ ಪಕ್ಕಿ  ||ಪ||
ಒಕ್ಕೆಲಾವರೆಗೊಂಜಿ ಗೂಡುನು ನಾಡೊಂದು  ||ಅಪ||
ಲೆಕ್ಕ್‌ಗ್ ತಿಕ್ಕಂದೆ ಪಾರೊಂದುಪ್ಪುನ ಪಕ್ಕಿ
ಅಕ್ಕಸೊಡೇಪಲ ರಾವಂದಿನಾ ಪಕ್ಕಿ
ತಿಕ್ಕಿಂದ್ ತೂದೆರೆ ರೆಂಕೆ ದಾಂತಿನ ಪಕ್ಕಿ
ಪಕ್ಕ್‌ಗ್ ತೆರಿಯಂದ್ ತೆರಿಯೊಂಡಾಯಿನ ಪಕ್ಕಿ  ||(ಅಂಬತನಯ ಮುದ್ರಾಡಿ)

ಏತೊಂಜಿ ಜನ್ಮೊಡೇತೊಂಜಿ ಕರ್ಮೊಡೇತೊಂಜಿ ಕಷ್ಟ ಬತ್ತ?
ಎಣ್ಪತ್ತನಾಲ್ ಲಕ್ಷಾಂಡ್‌ಲೆಕ್ಕ ನರಮಾನ್ಯೆಯಾದ್ ಬತ್ತ!
ಈ ಪ್ರಾಣಿಯತ್ತಂ ಕ್ರಿಮಿಕೀಟ ಅತ್ತ್ ಈ ತೂಲ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತ
ನಿಕ್ಕುಂಡು ಬುದ್ಧಿ ಒಂಜೀತ್ ತೆರಿಲ ಈ ಜನ್ಮ ಮಲ್ಲವತ್ತ||
ನಿಕ್ಕೊಂಜಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಣೊಣುಲ ದುಂಬು, ಯಾನೇರ್ ದಾಯೆ ಬತ್ತೆ
ಎಂಕೊವ್ವು ದರ್ಮ ಎಂಕೊವ್ವು ಕರ್ಮ ಮೂಲೆಂಚ ಬದುಕುನಿತ್ತೆ
ಈ ಎಡ್ದೆ ಪಡ್ಕೆ ಬೋಡೊವ್ವು ಬೊಡ್ಡಿ ತೆರಿಯೊಣುಲ ಬುದ್ಧಿಡಿತ್ತೆ
ತೂನೆಯ್ಕ್ ಮಾತ ಮರ್ಲಾದ್ ಪೊಂಡ ನಿಕ್ಕಾವು ಜನ್ಮ ತಿರ್ತೆ||(ಅಂಬಾತನಯ ಮುದ್ರಾಡಿ)

ಈ ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಧ್ವನಿ ತುಂಬಾ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿತವಾಗಿದೆ. ಅಮ್ಮೆಂಬಳ ಶಂಕರನಾರಾಯಣ ನಾವಡರ ‘ಪಡಿದನಿ’ ಎಂಬ ಕವಿತಾ ಸಂಕಲನದ ತುಳು ಅನುವಾದ ಕೂಡಾ ತಾತ್ವಿಕದರ್ಶನವನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿಸುತ್ತದೆ-

ನೀರ್ಡೆ ಇತ್ತಿನ ತಾಮರೆದಿರೆ ಕುಲು
ನೀರ್ಡ್ ಬೊದುಲಂದುಪ್ಪಿಲೆಕೊ
ಕರ್ಮೊದ ಪಲೊಕುಲೆ ಆಸೆನಂ ಬುಡುದು
ಉಲ್ಲೊಡು ಮನಸ್‌ದ ನಿಚ್ಚಯೊಡು||
ಪುಗರುನ ಗೇಲ್‌ಗ್ ದೂರುನ ಸೋಲುಗು
ಮನಸ್‌ನ್ ಸರಿಸಮೊ ದೀವೊನೊಡು
ಕರ್ಮವಿಕರ್ಮೊನು ತೆರಿಪುನ ಸಾದಿದ
ಬಲ್ಲೆನ್ ಕಡ್ತ್‌ದ್ ರಟ್ಟವೊಡು||(ಅನು – ಕೆಲಿಂಜ ಸೀತಾರಾಮ ಆಳ್ವ)

ಇದೇ ಅನುವಾದಕರು ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಸಾರವನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ‘ಗೀತೆದ ತಿರ್ಲ’ ಎಂಬ ಕೃತಿಯನ್ನೂ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಭಾಮಿನಿ ಷಟ್ಪದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅವರ ಈ ರಚನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶಬ್ದಗಳು ಅಪಭ್ರಂಶಗೊಂಡು ತುಳುವಿನ ಗ್ರಾಮ್ಯರೂಪ ತಳೆದಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಉದಾ – (X)

ಉಪನಿಸತ್ತುಲು ಗೋವು, ಶ್ರೀ ಹರಿ
ಕಪಟ ನಾಟ್ಕೊಡು ಪಾರ್ತ ಕಂಜಿನ್
ಜಪುಡದಗ್ಯದ್ ಬೊರಿನೆ ಗೀತೆದ ರಸೊತ ಮುರ್ತೊನುಲು|
ತಪಸ್ ಮಲ್ತ್‌ನ ಯೋಗಿ ಜ್ಞಾನಿಲು
ಚಪಿತ್ ಚಪಿತ್‌ದ್‌ಸಿಂಗ್ಯೇರೊತೋ
ಅಪರ ಲೋಕೊಗು ಸಾದಿ ಮಲ್ತೆರ್ ಪುಣ್ಯೊ ಜೀವಿಲೆಗ್||

ವೇದವ್ಯಾಸೆರೆ ಪಾತೆರೊದ ಕೆರೆ
ಟಾದಿ ಕಾಲೊಡು ಪುಟ್ಟುದಿತ್ತ್‌ನ
ಬೋದನೆಗೆ ಸಾತ್ರೊಲೆನ ಕುಸುಮೊಡು ಅರಳ್ ದಿತ್ತ್‌ನವು|
ಸಾದು ಸಜ್ಜನೆರೆನ್ಪಿ ತುಂಬಿಲೆ
ಗಾದ್ ಸಂತೊಸುಗೀತೆದರ್ತೊದ
ಸಾದಿ ಕಮ್ಮೊನೋಡುಪ್ಪಿ ಬಾರತೊ ಕಮಲೋ ಕಾತೊನೊಡು||

ಉಣ್ಣದ್ಯಡ ಜಾನೆ ಪಣ್ಣದ್ಯಡ ಆನ್, ಆತೆ
ಉಪವಾಸ ಅಂತ್‌ತೇ ಅಂಬರೀಷ ಪೋತೆ
ಸೈತ್ತಿ ಬೆತ್ತಾಂಡಲಾ ಸ್ವರ್ಗ ಉಂಡತ್ತ ಖಾತ್ರಿ
ಅವೆನೇ ಪಣ್ಣತ್ತ ಮುಳನಿ ನಾಗಪಾತ್ರಿ(ರಸಿಕ ಪುತ್ತಿಗೆ, ಅರ್ಲುಕಬಿತೆಲು ಪೊರ್ಲಕಬಿತೆಲು – ಪುಟ ೫)

ಇದು ಶಿವಳ್ಳಿ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ರಚನೆಗೊಂಡ ಪದ್ಯ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕಡುಬಡತನ, ಪುರಾಣ ಶ್ರದ್ಧೆ, ಬದುಕಿನ ನಂಬಿಕೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ನಿಷ್ಠೆ, ವ್ಯಂಗ್ಯ ವಿಡಂಬನೆ ಎಲ್ಲವೂ ಇಲ್ಲಿ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಗೊಂಡಿದೆ. ಧರ್ಮಜಿಜ್ಞಾಸೆ ಹಾಗೂ ಜೀವನ ಮೌಲ್ಯದ ಚಿಂತನ ಮಂಥನಗಳಿಗೆ ಈ ಕವಿತೆ ಇಂಬು ನೀಡುವುದರಿಂದ ಹರಿಕಥೆ – ಪ್ರವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ತುಳುವಿನ ನವ್ಯ ಕಾವ್ಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಚಿಂತನೆ ಹರಳು ಗಟ್ಟಿರುವುದಕ್ಕೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಇನ್ನೊಂದು ಕವನದ ಸಾಲುಗಳು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗುತ್ತವೆ.

ನರಮಾನಿ ಇನ್ಪಿನವು
ಗೂಂಟ ಬಡ್ತ್‌ದ್ ಮೇವೆರೆಗ್ ಕಟ್ಟ್‌ದಿನ ಕಂಜಿ
ಬಲ್ಲ್ ಏತುದ್ದ ಉಂಡಡಲ ಆಯ್ಕ್ ಕೊಡಿ ಉಂಡು.
ಆ ಕೊಡಿಟ್ ಉರ್ಲುಂಡು, ಆ ಉರ್ಲು ಕಂಟೆಲ್‌ಡ್,
ಬಾಳ ಒಯ್ತ್‌೦ಡ್ ನಾಲಿಡ್ ಪತ್‌ದಿನ ಲೆಕ್ಕ ಆಪುಂಡು
ಬಲ್ಲ್ ಕಡ್ತೊಂದು ಪಾರುನ ಆಸೆ ಬಜಿ ಮರ್ಲ್‌
(ಆರ್ಲು ಕಬಿತೆಲು ಪೊರ್ಲುಕಬಿತೆಲು ಪುಟ ೧೦೭, ಪಾ. ವೆಂ. ಆಚಾರ್ಯ)

ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿ

ಕನ್ನಡ ಕೀರ್ತನೆಗಳ ಮೂಲಕ ನಮ್ಮ ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ ತೋರಿದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದದ್ದು. ದೈವಭಕ್ತಿಯ ಜೊತೆಜೊತೆಗೆ ಕೀರ್ತನಕಾರರು ತೋರಿದ ಸಮಾಜಮುಖಿ ಚಿಂತನೆ ಸಾರ್ವಕಾಲೀಕವಾದುದು. ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಕೀರ್ತನೆಗಳು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ರಚನೆಗೊಂಡಿದ್ದೇ ಒಂದು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ಹೆಜ್ಜೆ. ಅದೇ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ತುಳು ಕೀರ್ತನೆಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲೂ ಕೆಲಸಮಾಡಿದೆ. ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಧ್ವರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ವಾದಿರಾಜ ತೀರ್ಥರೂ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತನೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರೆಂಬುದನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಅವರು ರಚಿಸಿದ ದಶಾವತಾರ ಕೀರ್ತನೆ ಇಂದಿಗೂ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.

ಲೇಲೇಲೆ ಲೇಲೇಲೆ ಲೇಲೆ ಲೇಲೆಗಾ
ಲೇಲೇಲೆ ಲೇಲೇಲೆ ಕಂಡು ಲೇಲೇಗಾ  ||ಪ||
ಕಣ್ಣ್‌ಬುಡ್ದು ನೀರ್ಡ್‌ಪ್ಪುನಾರ್ ಏರ್ಗಾ
ಅಣ್ಣೆ ಪಣ್ಣೆ ಕೇಣ್ಲೆ ಮತ್ಸ್ಯದೇವೆರತ್ತೆಗಾ                    ||೧||

ಪರ್ವತಾನಿ ಬೆರಿಟ್‌ದೀರ್ ದೆರ್ತಿನೇರ್ಗಾ
ಸರ್ವಲೋಕದೊಡೆಯೆ ಕೂರ್ಮಾ ದೇವೆರತ್ತೆಗಾ               ||೨||

ರಕ್ಕಸನ್ ಕೆರ್ದ್ ಭೂಮಿ ದೆರ್ತಿನೇರ್ಗಾ
ರಕ್ಕಸಾರಿ ಭೂವರಾಹ ದೇವೆರತ್ತೆಗಾ       ||೩||

ಕರ್ಲ ಮಾಲೆ ಕಂಟೆಲ್‌ಡ್ ಧರಿತಿನೇರ್ಗಾ
ಮಲ್ಲ ದಾನಿ ಶೂರೆ ನಾರಸಿಂಹೆರತ್ತೆಗಾ    ||೪||

ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಬಲಿಟ್ ಭೂಮಿ ನಟ್ಟಿನೇರ್ಗಾ
ಛತ್ರದಾರಿ ಆದಿತಿ ಪುತ್ರೆ ವಾಮನತ್ತೆಗಾ     ||೫||

ಕ್ಷತ್ರಿಯೆರೆನ್ ಬಾರಿಸರ್ತಿ ಕೆರ್ತಿನೇರ್ಗಾ
ಸತ್ಯೊಪಣ್ಪೆ ಕೇನ್ಲ ಪರಶುರಾಮೆರತ್ತೆಗಾ                     ||೬||

ಉಪ್ಪುನೀರ್ ಕಡಲ್‌ಕಟ್ಟ ಕಟ್ಟಿನೇರ್ಗಾ
ಸರ್ಪಶಾಯಿ ಪನ್ಪಿರಾಮ ದೇವರತ್ತೆಗಾ    ||೭||

ಅರ್ಜುನ್‌ಗ್ ಸಾರತತ್ತ್ವ ಪಣ್ತೆನೇರ್ಗಾ
ನಿರ್ಜರಾದಿ ಮಹಿಮೆ ಕೃಷ್ಣೆ ದೇವರತ್ತೆಗಾ||೮||

ಕುಂಟು ಬುಡ್ದು ಬತ್ತಲೆಡ್ ಉಂತಿನೇರ್ಗಾ
ವಂತೆ ಪಣ್ಪೆ ಬುದ್ಧನೆನಿಪಿ ದೇವೆರತ್ತೆಗಾ  ||೯||

ಕುದ್ರೆ ಮಿತ್ತ್ ಏರ್ದ್ ತಿರ್ಗಿನಾರ್ ಏರ್ಗಾ
ಭದ್ರ ಕಲ್ಕಿ ಹಯವದನ ದೇವೆರತ್ತೆಗಾ      ||೧೦||

ತುಳು ಜನಪದದ ಗಾನಶೈಲಿ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಶೈಲಿಯನ್ನು ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ರಚಿಸಿದ ಕೀರ್ತನೆ ಇದು ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಗಳ ಸಂವಾದ ಶೈಲಿಯೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಮನಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ.

ಕನಕದಾಸರ ‘ಕುಲಕುಲವೆನ್ನುತಿಹರು’, ‘ಕುಲ ಕುಲ ಕುಲವೆಂದು ಹೊಡೆದಾಡದಿರಿ’ ‘ಹೊಲೆಯ ಹೊರಗಿನಲ್ಲದೆ’ ಮುಂತಾದ ಕೀರ್ತನೆಗಳು ಜಾತಿಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ವಿಡಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಇದೇ ಧ್ವನಿಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಪ್ರವಚನ ಹರಿಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ.

ಜಾತಿ ಕುಲೊಲು ದಾಯೆಗ್ಯಾ?
ಪ್ರೀತಿಡ್ ದೇವೆರೆನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಲ್ಪೊಡ್ಯಾ  ||ಪ||

ನೀತಿ ನಿಯಮೊಡಿತ್ತ್‌ದ್
ಭೀತಿ ಜ್ಞಾನ ಮಾರ್ಗೊನು ಪತ್ತ್‌ದ್
ಭೀತಿ ಬುಡುದು ಆತ್ಮ  | ಜ್ಯೋತಿ ಸ್ವರೂಪೊನು
ಮಾತಾ ಜೀವಿಲೆಡ  | ತೂತಿನ ಜ್ಞಾನಿಲೆಗ್  ||೧||
(ಸಂತ ಭದ್ರಗಿರಿ ಅಚ್ಯುತ್‌ದಾಸಜೀ – ಹರಿಕಥೆ – ಚೋಕಾಮೇಳೆ)

* * *

ಜ್ಞಾನಗಿಜ್ಜಿ ಕುಲಗೋತ್ರ  | ನರ
ಮಾನಿಲು ಒಂಜಿ ಒಂಜೇಸೂತ್ರ  ||ಪ||

ಶಾಂತಿದಾಯೆ ಕ್ಷಮೆ ಇತ್ತ್೦ಡ್ ಮಾತ್ರ
ತೂಪಯೀ ದೇವೆರೆನ್ ಸರ್ವತ್ರ
ಪಾಪ ಪುಣ್ಯೊಲೆಡ ಪುಟುದು ಬರ್ಪ| ನಮ
ಕಾಪುನ ದೇವೆರ್ ಒರಿಯೆ ಸ್ವತಂತ್ರ  ||
(ಸಂತ ಭದ್ರಗಿರಿ ಅಚ್ಯುತ್‌ದಾಸ್‌ಜೀ – ಹರಿಕಥೆ ‘ನಾರಾಯಣ ಗುರು’)

ಉಪದೇಶಾಮೃತ

ನಿಂಜ ಹಂಗಿಪ ನಿಂದೆ ಪಗೆತ ಪಾತೆರ ತೈರ್
ನಂಜಿ ನಾಲಯಿ ಮೈಲೆ ಮಾಲೆ ನುಡಿ ತೈರ್
ಬಂಜಿ ಬಿಂಕೊದ ಬಿರುಸು ಬೂಟಾಟಿಕಿ ತೈರ್
ಎಕ್ಕೊಂದು ತೆಲ್ಪಿ ಜನತೆದುರು ದಂಕದ ತೈರ್
ಬೊಕ್ಕ ಗರ್ವಿಷ್ಟೆರೆನ್ ಬೋಡುಂದು ತೈರ್
ಉಕ್ಕಿ ಪೇರ್ಗ್ ನೀರ ಸಕ್ಕಣೊದ ಲೆಕೊ ತೈರ್
ಪಕ್ಕಿ ಮಿತ್ತಿತ್ತ ಹಯವಯನಾಂದ್ ತೈರ್’
(ವಾದಿರಾಜ ತೀರ್ಥರು – ಅನು: ಕಬ್ಬಿನಾಲೆ)

ಪಾರ್ ಪಲ್ಲಕಿ ಮಿತ್ತ್ ಏರಾದ್ ಮೆರೆಪಾವ
ಸಾರ ಚಾಮರ ಛತರ ಬುಡುಪಾವನೇ?
ಕಾರುಣ್ಯ ನಿಧಿ ನಿನ್ನ ಕರುಣೆ ತತ್ತಿನಬೊಕ್ಕ
ಕಾರ್ಗ್ ಕಡವುಲು ತಿಕ್ಕಂದ್ ಹರಿಯೆ||
(ಶ್ರೀಪಾದರಾಜರು – ಅನು: ಕಬ್ಬಿನಾಲೆ)

ನಪೆಪಿ ಕಾಡ್‌ದ ನಡುಟು ಮೃಗಪಕ್ಕಿಲೆನ್ ಮಾತ
ಅಪಗಪಗ ಆಹಾರ ಕೊರಿನಕುಲು ಏರ್?
ಅಪಯೆಮ್ಮೆ ಲೆಕ್ಕೊನೇ ಸ್ವಾಮಿ ಹೊಣೆ ತೂವೊಂದು
ಉಪಕರಿತ್ ಕಾಪುವೇ ಸಂದೇಹ ಬೊಡ್ಚಿ||
(ಕನಕದಾಸರು – ಅನು: ಕಬ್ಬಿನಾಲೆ)

ಶ್ರೀ ತುಳಸಿ ಕಟ್ಟೆಡ್ ಬೊಳ್ಳುಳ್ಳಿ ನೂರುಂಡ
ನಾತ ಪೋಪುಂಡ ದಿನ ಏತಿತ್ತ್೦ಡ ?
ಈತ್ ತೆರಿಯಂದಿನಯೆ ಸಿರಿವಿಜಯವಿಠ್ಠಲನ
ಕೈತೊಲಿತ್ತ್೦ಡ ದಾನೆ ದೂರಾಂಡ ದಾನೆ?
(ವಿಜಯದಾಸರು – ಅನು: ಕಬ್ಬಿನಾಲೆ)

ಕೋಡೆ ಪನ್ವಿನ ಕುಂಬು ಕನಕ್‌ಡ್
ಪುಟ್ಟಿ ನಾಯ್ಕೊಡೆ ನಂಬಡೆ
ಎಲ್ಲೆ ಪನ್ಪಿನ ಎಡ್ಡೆ ಮರತಡಿ
ಉಪ್ಪಿ ಜಾಗೆನ್ ಮದಪಡೆ   (ವೆಂಕಟರಾಜ ಪುಣಿಂಚತ್ತಾಯ)

ಜಾತಿ ಒವ್ವಾಂಡಲಾ ಯೀ ತೆರಿಲ ಪೊಣ್ಣನಾ
ಜಾತಿಡೇ ಯೀ ಮಲ್ಲೆ ಗರತಿಯಾಲ
ನೀತಿ ಪಾತೆರನೊಂತೆ ಕೇಣ್‌ಮಗ ಕಂಡನಿನ್
ಪೂತ ಲೆಕೊ ತೂವೊಣ್ಪೀ ಬುಡೆತಿಯಾಲ||

ಬಂಗಾರ್ದತಿಮೋಕೆ ಬುಡ್ತು, ಬೊಡ್ಡಿ ಓ ಪೊಣ್ಣೆ
ಬಂಗಾರ್ ಕಂಡಣೀ ಬಾಲೆಗಿರೆಪು
ಬಂಗಾರ್ದ ಉರೆಕಿನ್ನಿ ಜಾನಕಿಗ್ ಉರ್ಲಾಂಡ್
ಬಂಗಾರ್ ಮನಸ್‌ಡೊರ ದೈವ ಸುಗಿಪು.
(ಮಲ್ಪೆ ರಾಮದಾಸ ಸಾಮಗ)

ಪಂಡಿಪಾತೆರ ತಪ್ಪೆರಾವನ್ ದಂಡಕರ್ಚಿನ್ ಅಂಪೆರಾವನ್
ಕಂಡಿ ಬಾಕಿಲ್ ಲೆಕ್ಕ ಅಂಪಡ ಪೇಟೆ ತಿರ್ಗೊಂತಾ||

ಬಂಡ್ ನಡತೆಡ್ ನಡಪಡಣಿ, ಇನ
ಮುಂಡು ಸರಿ ಅಂತೊಣ್ಣ, ದಿನದಿನ
ಮಂಡೆಡ್ ಎಡ್ಡೆಂತಿ ಜ್ಞಾನನ್ ಪಡೆಲ ಓ ಮಾಣಿ|
(ಅರ್ಲು ಕಬಿತೆಲು ಪೊರ್ಲು ಕಬಿತೆಲು, ಪಿ. ಈಶ್ವರ ಭಟ್, ಪುತ್ತಿಗೆ)

ಮನಸ್‌ಡ್ ನಡೆತೆಡ್ ಪಾತೆರೊಡು
ಒಂಜೇ ರೀತಿ ನಡಪಾಲ
ಸತ್ಯೋನು ಬುಡಡ ಏಪಾಲ||ಪ||

ಲೋಕೊದ ಮಾತ ಜೀವರಾಶಿಲೆಡ್
ಪ್ರೀತಿನೆ ಈಯೆ ತೋಜಾಲ
ಬಡವೆರೆ ಮಿತ್ತ್ ದಯೆ ತೋಜಾಲ
ಬಡವೆರೆಗಾಧಾರ ಅಲ||

ಹಿಂಸೆನ್ ಕೊರಡ ಬೇನೆ ಮಲ್ಪಡ
ಮಲ್ಪುಲ ತೀರ್ನಾತ್ ಉಪಕಾರೊ
ಉಂದುವೆ ಧರ್ಮೋದ ಸರ್ವಸಾರೊ
ವೇದವ್ಯಾಸೆರೆ ಪಾತೆರೊ||
(ವೆಂಕಟರಾಜ ಪುಣಿಂಚತ್ತಾಯ)

ಹೀಗೆ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಗೊಂಡ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಗೀತೆಗಳು ಬೇರೆಯೇ ಆದ ಭಾವಲೋಕವೊಂದನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ತುಳು ಹರಿಕಥೆ – ಪ್ರವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ವಿರಾಡ್ ದರ್ಶನವನ್ನೇ ಕಾಣಬಹುದು. ಭಕ್ತಿ, ನೀತಿ, ವ್ಯಂಗ್ಯ, ವಿಡಂಬನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಜನಮನವನ್ನು ತಿದ್ದುವ ಕಾಯಕ ಅವುಗಳ ಮೂಲೋದ್ದೇಶ. ಒಮ್ಮೆ ಸಂಸ್ಕೃತ ಭೂಮಿಷ್ಠವಾಗಿ, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಆಡುಭಾಷೆಯ ಜನಪದ ದನಿಯಲ್ಲಿ ತುಳು ಕಾವ್ಯ ಧಾರೆ ಹರಿದರೂ, ಸಂಸ್ಕೃತ ಕನ್ನಡಗಳ ಸಮಪಾಕವನ್ನು ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡ ನವಿರಾದ ಶೈಲಿಯೇ ಅದರ ಚೆಲುವು ಎಂದೆನಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಸ್ತಾರಭೀತಿಯಿಂದ ಪ್ರಾಚೀನ ತುಳು ಕಾವ್ಯಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟು, ಕೇವಲ ಅರ್ವಾಚೀನ ಸಾಹಿತ್ಯಾಂಶಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಇಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಹರಿದ ತುಳುಕವಿತೆಗಳ ಆಶುರೂಪ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಹಾರಿಹೋಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಸತ್ಯ. ಅಳಿದುಳಿದ ಮಣಿಮುತ್ತುಗಳನ್ನು ಹೆಕ್ಕಿ, ಒಪ್ಪ ಓರಣವಾಗಿ ಹೆಣೆಯುವದಷ್ಟೆ ನಮ್ಮ ಮುಂದಿರುವ ಕರ್ತವ್ಯ.

ಆಕರಸೂಚಿ

೧.ಎಂ. ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಷಿ, ೧೯೯೮, ಕುಕ್ಕಿಲ ಸಂಪುಟ – ಪುಟ ೧೪೬ (ಸಂ. ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘ, ಪುತ್ತೂರ,

೨.ಅಮೃತ ಸೋಮೇಶ್ವರ, ೧೯೮೭, ರಂಗಿತ, ಪುಟ ೧೨, ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಕೋಟೆಕಾರು

೩.ಎನ್.ಪಿ. ಶೆಟ್ಟಿ, ೧೯೯೨, ಬತ್ತೆ ಕೆತ್ತರೆ ಉತ್ತರೆ, ಅಭಿನವ ಪ್ರಕಾಶನ, ಮುಂಬೈ

೪.ಕಬ್ಬಿನಾಲೆ ವಸನ್ತ ಭಾರಧ್ವಾಜ, ೧೯೯೯, ಪುರಂದರದಾಸೆರೆ ಪದೊಕುಲು, ಪಿಂಗಾರ ಪ್ರಕಾಶನ, ಕಬ್ಬಿನಾಲೆ

೫.ಪಾದೆಕಲ್ಲು ವಿಷ್ಣುಭಟ್ಟ, ೧೯೯೭, ತುಳುವರಿವರು, (ಸಂ) ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರ, ಉಡುಪಿ

೬.ಅ.ಬಾ. ಶೆಟ್ಟಿ, ೧೯೮೮, ಪೊಡುಂಬ ತಿಂಮನ ಕಗ್ಗ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಘ, ಮಣಿಪಾಲ

೭.ಕೆ. ಚಿನ್ನಪ್ಪ ಗೌಡ, ೧೯೮೯, ಪನಿಯಾರ (ಸಂ) ತುಳುಕೂಟ (ರಿ) ಕುಡ್ಲ

೮.ಕೃಷ್ಣಾನಂದ ಹೆಗ್ಡೆ, ೧೯೯೦ಮ ಆರ್ಲು ಕಬಿತೆಲು ಪೊರ್ಲು ಕಬಿತೆಲು (ಸಂ) ರೋಟರಿ ಕ್ಲಬ್, ಉಡುಪಿ (ಪಶ್ಚಿಮ), ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ, ಉಡುಪಿ

೯.ಭದ್ರಗಿರಿ ಅಚ್ಯುತ್ ದಾಸ್: ತುಳು ಕೀರ್ತನೆಗಳು (ಪುರಂದರದಾಸ ಸಂಕೀರ್ತನೆಗಳ ತುಳು ರೂಪ), (ಅಪ್ರಕಟಿತ) ದಾಸಾಶ್ರಮ ರಾಜಾಜಿನಗರ, ಬೆಂಗಳೂರು – ೧೧.