ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಹಾಸ್ಯ ವಿಲಾಸಗಳನ್ನು ಹರಿಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ, ಪುರಾಣ ಪ್ರವಚನಗಳಲ್ಲೂ ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿ ನೋಡಬಹುದು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಆಯಾ ಹರಿದಾಸರ ಹಾಗೂ ಪ್ರವಚನಕಾರರ ರಚನೆಗಳೇ ಆರಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ತುಳು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹರಿಕಥೆ – ಪ್ರವಚನಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ ಆ ಭಾಷೆಯ ಮೇಲಿರುವ ಅಭಿಮಾನ ಆಸಕ್ತಿಗಳೇ ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ. ಕನ್ನಡ ಹರಿಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶ್ಲೋಕ ಸುಭಾಷಿತಗಳಿರುವಂತೆಯೇ, ತುಳುವಿನಲ್ಲೂ ಕನ್ನಡ – ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಾಹಿತ್ಯಾಂಶಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿವೆಯಾದರೂ, ತುಳು ಕೀರ್ತನೆ – ಷಟ್ಪದಿಗಳ ಪ್ರಯೋಗವೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಎಷ್ಟೋ ಕಡೆ ಅವುಗಳ ಕನ್ನಡ ಪದ್ಯಗಳ ಯಥಾನುವಾದವೇ ಆಗಿದ್ದರೂ, ಅವುಗಳುಂಟುಮಾಡುವ ಭಾಷಿಕ ವಾತಾವರಣ ಮನಂಬುಗುವಂತಿದೆ.

೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವಾಧದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ತುಳು ಚಳವಳಿಯ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ, ಹರಿಕಥೆ ಪುರಾಣ ಪ್ರವಚನಗಳು ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಮೂಡಿ ಬಂದು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರನ್ನು ತಲುಪುವುದಕ್ಕೆ ಸುಲಭಸಾಧನವಾಯಿತೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ವ್ರತಪೂಜೆಗಳ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಕ್ತವಾಗುವ ಕಥಾಭಾಗವನ್ನು ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸುವ ರೂಢಿ ಮೊದಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಅನೇಕ ತುಳುಗಾದೆಗಳು, ಉಪಕಥೆಗಳೂ ಸೇರಿಕೊಂಡು ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟವು. ಆದರೆ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಬಳಕೆಗೊಂಡ ಸಾಹಿತ್ಯಾಂಶಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಕೆಲಸ ನಡೆಯದೇ ಹೋದುದು ಅತ್ಯಂತ ವಿಷಾದದ ಸಂಗತಿ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಹರಿದಾಸರು ಸ್ವಯಂಸ್ಫೂರ್ತಿಯಿಂದ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿದ ಆಶುಕವಿತಾರಚನೆಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ. ಆ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಸ್ವತಃ ಹರಿದಾಸರುಗಳೇ ಬರೆದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳದೆ, ತುಳು ಕಾವ್ಯದ ಬಹುಭಾಗವೇ ಸರಸ್ವತೀ ನದಿಯಂತೆ ಅದೃಶ್ಯವಾಗಿ ಹೋಗಿದೆ.

೨೦ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರಾದ ತುಳು ಪ್ರವಚನ ಪಟುಗಳೆಂದರೆ ಹರಿದಾಸ ಮಲ್ಪೆ ಶಂಕರನಾರಾಯಣ ಸಾಮಗ, ಪೊಳಲಿ ಶಂಕರನಾರಾಯಣ ಶಾಸ್ತ್ರೀ, ಹರಿದಾಸ ಶೇಣಿ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ಟ, ಹರಿದಾಸ ಮಲ್ಪೆ ರಾಮದಾಸ ಸಾಮಗ ಮುಂತಾದವರು. ಆದರೆ ಅವರುಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ತುಳುಸಾಹಿತ್ಯಾಂಶಗಳು ಅಕ್ಷರರೂಪದಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರಸ್ತುತ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಹರಿಕಥೆ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಹರಿದಾಸರುಗಳಾದ ಭದ್ರಗಿರಿ ಅಚ್ಯುತದಾಸ್‌ಜೀ, ಅಂಬಾತನಯ ಮುದ್ರಾಡಿ, ಮ.ನಾ. ಹೆಬ್ಬಾರ್, ಬಿ.ಸಿ.ರಾವ್ ಶಿವಪುರ ಮುಂತಾದವರು ಬಳಸುವ ಸಾಹಿತ್ಯಾಂಶಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿತವಾಗಿವೆ. ಹಾಗೆಯೇ ತುಳು ಪ್ರವಚನಗಳಲ್ಲಿ, ಹರಿಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಅಮೃತ ಸೋಮೇಶ್ವರ, ವೆಂಕಟರಾಜ ಪುಣಿಂಚತ್ತಾಯ ಮುಂತಾದ ಹಿರಿಯ ತುಳು ಕವಿಗಳ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಗೊಂಡ ಈ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯಾಂಶಗಳಲ್ಲಿರುವ ಭಾಷಿಕ ಚೆಲುವು, ಛಂದೋಗತಿ ಸೌಂದರ್ಯ, ಕ್ಲೀಷೆ ವಿಡಂಬನೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೇವತಾಸ್ತುತಿ, ತತ್ತ್ವದರ್ಶನ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿ, ನೀತಿ, ಉಪದೇಶ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಭಿನ್ನ ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಾಹಿತ್ಯಾಂಶಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವ ಕಿರು ಪ್ರಯತ್ನ ಇಲ್ಲಿದೆ.

ದೇವತಾಸ್ತುತಿ

ಹರಿಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಗೊಳ್ಳುವ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಗ ದೇವತಾಸ್ತುತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದೇ ಆಗಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಹಿತ್ಯಾಂಶಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದೇವರುಗಳ ಸ್ತುತಿ, ವರ್ಣನೆ, ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪಾರ್ತಿ ಸುಬ್ಬನ ರಚನೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾದ ಈ ಕೀರ್ತನೆ ಶಿವಳ್ಳಿ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ.

ನಾಣೆಂಕ್ ಗತಿ ಏರ್ ಪಣೆಲೆ ರಂಗಯ್ಯ
ಕಾಣಿಕೆ ಈರೆಗ್ ಎನ ಮನಸಯ್ಯಾ  || ಪ  ||

ಕೋಣೀಟೆಂಕ್ ಸಹಾಯಪರಿದ್ದಿ
ಜಾಣತನೊಂಟು ನಡಪಿಂಚಿ ಯೋಗ್ಯೆ ಇದ್ದಿ
ಪ್ರಾಣರಕ್ಷೆಗ್ ಧನ ಧಾನ್ಯೊಲ ಸೂವರಿದ್ದಿ
ಫಲ ಇದ್ಯಾಂತೆನನಮ್ಮಣಮ್ಮೆ ಜಾಯೆ ಪುಟ್ಟಯೆನೊ                       || ೧  ||

ಜಲಜ ಸಂಭವಗೇನ್ ಜಾನೆ ಮಾಂತ್‌ತೆನೊ
ಛಲವೊಂತ ಬರಹೊನು ವೋಯಿತ್ ಬರೆಯೊನೊ
ಫಲ ಇದ್ಯಾಂತೆನಣಮ್ಮೆ ಜಾಯೆ ಪುಟ್ಟಯೆನೊ
ಗೆಲವೊಂಟ್ ಹರಿ ಎಣಣೇಪ ರಕ್ಷಿಪೆನೋ  || ೨  ||

ಧನ್ಯೊಂತ ಗರುಡನ್ನ ಮೇಲ್‌ಡ್ ಗಮನೊ
ಪುನ್ಯೊಂತ ದಾಸೆರೆ ವಚನೊಂಡ್ ಗಾನೊ
ಕಣ್ವಪುರೊಂತ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಧ್ಯಾನೊ      || ೩  ||

ಇದರ ಕನ್ನಡ ಭಾಷಾಂತರವನ್ನು ಕುಕ್ಕಿಲ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ಟರು ಕೋಟೆಕಾರಿನಲ್ಲಿ ೧೯೬೧ರಲ್ಲಿ ಜರಗಿದ ಸಾಹಿತ್ಯಗೋಷ್ಠಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪದ್ಯವನ್ನು ೧೯೦೫ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಕಾರ್ಕಳದ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಭಿಕ್ಷುಕನೊಬ್ಬನು ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದನೆಂದು ತುಳು ಯಕ್ಷಗಾನ ‘ಕಿಟ್ಣರಾಜಿ’ ಪ್ರಸಂಗದ ಮುನ್ನುಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಪಾರ್ತಿಸುಬ್ಬನ ಕಾಲವನ್ನು ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದ ತುಳು ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ‘ಸ್ಟ್’ ಧ್ವನಿಯೂ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣದೇ ಇರುವುದರಿಂದ, ಈ ಕೀರ್ತನೆಯನ್ನು ಪಾರ್ತಿಸುಬ್ಬನ ರಚನೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗದು. ಕಣ್ವಪುರದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಅಂಕಿತದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಕೀರ್ತನೆಗಳು ದೊರಕಿರುವುದರಿಂದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹರಿದಾಸರು ಆ ಅಂಕಿತದಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತನೆ ರಚಿಸಿದ್ದಿರಬೇಕೆಂದು ಊಹಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಈ ಮೇಲಿನ ಕೀರ್ತನೆಯನ್ನು ನಮ್ಮ ತುಳು ಭಜನೆ – ಹರಿಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಸತ್ಯ.

ಸತತ ಗಣನಾಥೆ ಸಿದ್ಧಿನ್ ಕೊರುಪೆ ಕಾರ್ಯೊಲೆಡ್
ಮತಿ ಪ್ರೇರಣೆ ಮಲ್ಪುನಾ ಪಾರ್ವತೀ ದೇವಿ
ಮುಕುತಿ ಪದೊಕು ಮನ ಕೊರುವೆ ಮಹರುದ್ರದೇವೆರ್

ಯುಕುತಿ ಶಾಸ್ತೊರಳೆಗ್ ವನಡ ಸಂಭವೊನಸತಿ
ಗತಿ ಕೊರುವೆ ನಮ್ಮ ಗುರು ಪವಮಾನೆ  ||

ಚಿತ್ತೊಗು ಆನಂದ ಸುಖೊನ್ ಕೊರುವೊಳು ರಮಾ
ಭಕ್ತ ಜನಕುಳೆ ಸ್ವಾಮಿ ಪುರಂದರ ವಿಠಲೆ  ||

ಇದು ಪುರಂದರ ದಾಸರ ಕೀರ್ತನೆಯು ತುಳು ಅನುವಾದ.

ಸಂತ ಭದ್ರಗಿರಿ ಅಚ್ಯುತದಾಸರು ತಮ್ಮ ತುಳು ಹರಿಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ರೀತಿ ಹರಿದಾಸರ ಅನೇಕ ಕೀರ್ತನೆಗಳನ್ನು ತುಳುವಿಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿ ಹರಿಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಚನೆಗಳ ತುಳು ಅನುವಾದದ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬಹುದು.

ಎನ್ನಮ್ಮ ಶಾರದೆ ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರಿ
ನಿನ್ನೊಲ್ಮೆ ಇಪ್ಪುನೇರಮ್ಮಾ
ಮನ್ಮಥನಾ ವೈರಿ ಮಗರಾಯೆ, ಷಣ್ಮುಖ-
ನಣ್ಣೆ ಆ ಗಣನಾಥೆನೇ – ತೂಲಮ್ಮ         || ಪ  ||

ಮೋನೆ ಕಪ್ಪುದ ಬಣ್ಣ ತಡ್ಪೆದಗೆಲದ ಕೆಬಿ
ಆನೆ ದಾಡೆದಾಯೆ ಏರಮ್ಮಾ  ||

ಆನಿ ಚಂದ್ರಗ್‌ನೆರಿನ ಮೂಜಿಕಣ್ಣ್‌ದರೆನ
ಮಾಣಿ ಈ ಗಣನಾಥೆನೇ – ತೂಲಮ್ಮ      || ೧  ||

ತುತ್ತಿ ಪಟ್ಟೆದ ಬಂಜಿ ಮಿತ್ತ್ ಉಚ್ಚುದ ಗಂಟ್ –
ಡಿತ್ತಿನ ಗಣನಾಥೆನೇ  ||

ಕುತ್ತ ಕಳೆಪಿ ಶಿವನ ಒತ್ತುದಾಲೆನ ಮಗೆ
ಗತ್ತ್‌ದ ಗಣನಾಥೆನೆ – ತೂಲಮ್ಮ            || ೨  ||

ರಾಶಿವಿದ್ಯೊನ್ ಕಲಿತಿ ಆಸೆ ಬುಡೆತಿನ್ ಮದತಿ
ಈ ಸುಕುಮಾರೆ ಏರಮ್ಮಾ  ||

ಲೇಸ್ ಮಲ್ಲಿನ ಕಾಗಿನೆಲೆಯಾದಿ ಕೇಶವ
ದಾಸೆ ಈ ಗಣನಾಥೆನೇ – ತೂಲಮ್ಮಾ      || ೩  ||
(ಅನು – ಕಬ್ಬಿನಾಲೆ)

ಇದು ಕನಕದಾಸರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೀರ್ತನೆಯ ತುಳು ಅನುವಾದ. ದ್ವಿತೀಯಾಕ್ಷರ ಪ್ರಾಸ, ಅಂತರ್ ಪ್ರಾಸಗಳ ಚೆಲುವು, ಅಡಕವಾದ ಭಾಷಾಂತರ ಇಲ್ಲಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಹರಿಕಥೆ, ಭಜನೆ, ಸಂಗೀತ ಕಛೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಬಳಕೆ ಆಗುತ್ತಿದೆ. ಶ್ರೀಪಾದರಾಜರ ಇನ್ನೊಂದು ಕೀರ್ತನೆಯ ತುಳು ಅನುವಾದವನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬಹುದು.

ಏರ್ ನಿನ್ನ ಬುಡದೆನ್ನನ್ ಕಾಪೆರ್
ವಾರಿಜಾಕ್ಷ ಹರಿಯೆ
ಘೋರ ದುರಿತೊಳೆನ್ ದೂರ ಮಲ್ಪೆರೆಗ್
ಏರ್ಲ ಇಜ್ಜಿ ಬೆರಿಯೆ  || ಈ ಒರಿಯೆ  || ಹರೇ ವೆಂಕಟಾ  ||
ಮಂಗಳಾಂಗೇ ಮಾರಾಯೆ ಜನಾರ್ದನೆ

ಗಂಗೆ ಕಾರ್ದಾಯೆ||
ಅಂಗಜನಮ್ಮೆ ಭುಜಂಗ ಪಜೆತ ಸಿರಿ
ರಂಗ ವಿಠಲ ಧನಿಯೆ|| ಸದ್ಗುಣಿಯೆ|| ಹರೇ ವೆಂಕಟಾ||
(ಅನು: – ಕಬ್ಬಿನಾಲೆ)

ಇಲ್ಲಿಯ ಗಣಪರಿವೃತ್ತಿ, ಗಂಗೆಕಾರ್ (ಗಂಗೋದ್ಧೃತ ಪಾದ) ಭುಜಂಗ ಪಜೆ (ಅಹಿರಾಜ ಶಯನ) ಮುಂತಾದ ಪದಪ್ರಯೋಗ, ಅಂತ್ಯ ಪ್ರಾಸ ಸೌಂದರ್ಯ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ.

ದೇವತಾ ಸ್ತುತಿಯ ವೈವಿಧ್ಯಪೂರ್ಣ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ –

ಆನೆಮೋಣೆದ ಸ್ವಾಮಿಯೇ ಸಿರಿ ಪಾದೋ ಸುಗಿತೊನ್ವೆ
ಏನಿಗ್‌ಲ ಎಡ್ದೆಂತಿನೆನ್ ಕೊರುಯೆಂದ್ ನಟ್ಟೊನ್ಪೆ||

ದುಂಬುಪೂಜೆನ್ ಕೈಕೊಣುನ ಗಣದುಳ್ಳಯೇ ಈ ಮಲ್ಲಯೆ|
ನಂಬಿನಾಕ್ಲೆಗ್ ಇಂಬುಕೊರ್ಪಿನ ಮಲ್ಲ ಮೈಮೆದ ಕರ್ತವೆ||

ವಿದ್ಯೆ ಬುದ್ಧಿದ ಬೊಳ್ಪು ಕೊರ್ಪಿನ ಸಿದ್ಧಿ ಗದಿಗೆ ನಿನ್ನವು
ಪೊದ್ದಿದಿನ ಅಜ್ಞಾನ ಕತ್ತಲೆ ಕಳೆದ್ ಕಾಪುಲ ಲೋಕೊನು

ಲೋಕೊದ ಸರ್ವಸಿದ್ಧಿಗ್ ಈಯೆ ಮುದೆಲ್
ಲೋಕೋಗೀಶ್ವರನಾ ಮೋಕೆದ ಮುರೆಲ್
ಆಕಾರ ಪಡೆಯಿನ ಓಂಕಾರದುಡಲ್
ಸೋಕುನ ವಿಘ್ನೊಗು ಹಾಕುನ ತೆಡಿಲ್||
ಪೊರುಲುದಾನೆದ ಮೋನೆಗೊಂಜೇ ಗೋಡೆ
ಸಿರಿ ಕೈಟ್ ಅಂಕುಶೊ ಉರ್ಲು ಕುಡಾರಿ
ಪೆರುಗುಡೆ ಬೆರಿಮಿತ್ತ್ ನಿನ್ನ ಸವಾರಿ  ||
(ಅಮೃತ ಸೋಮೇಶ್ವರ)

ಗಿರಿಜಮ್ಮ ಕಂಡನೆ ಮೇರ್
ನಮ್ಮೊ – ಗುರುಗಣನಾಥನೆಮ್ಮೇರ್
ಸುರುಕಡೆ ಇಪ್ಪಂದಿನಾರ್ ಪರಮೇ-ಶ್ವರ ಮಂಜುನಾಥ ದೇವೇರ್||
ಪಿಲಿಚರ್ಮ ತುತ್ತೊಂಡಿನಾರ್
ಬಿ-ರ್ಕೆಲ್ ಮಂಡೆ ಮಿತ್ತುಂಡು ನೀರ್
ಕುಲೆ ಪಿಶಾಚಿಲೆನ ಗುರಿಕಾರ್ರ್
ಕಂ-ಟೆಲ್‌ಕಪ್ಪು ಕನೆತಿ ದೇವೇರ್  ||
(ಕಬ್ಬಿನಾಲೆ)

ತೂಯರ ಓಲಾಂಡಲ  | ಸಿರಿ ಕೃಷ್ಣನ್
ತೂಯರ ಓಲಾಂಡಲ||
ತೂಯರಗೆಲ್ಯಾಯೆ| ಮಾಯೊಡು ಮಲ್ಲಾಯೆ|
ಬಾಯಿಡ್ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡೊ| ದಾಯೆ ಗೋವಿಂದನ್  ||೧||
ಪೇರ್ ಕುಜಪು ಬೊಳ್ನೆಯೆ  | ಕಂಡೆಲೆ ಕೃಷ್ಣೆ
ದೂರಂದೆ ಪೋವ ಬಾಯಿ||
ದೂರೊಡು ಪನ್ನಗ|ಪಾರ್ ಬತ್ತುಂತುನ|
ಓರೆ ಕಣ್ಣ್‌ದ ಮಾಯ|ಗರೆ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನ್  ||೨೨||
(ಅಂಬಾತನಯ ಮುದ್ರಾಡಿ)

ಒಡಿಪುಡು ನಿಲೆಯಾಯಿ ಸ್ವಾಮಿಗ್ ಸೊಲ್ಮೆ
ನಡಪಾದ್ ಕಡಪಾವುನವು ನಿನ್ನ ಬಲ್ಮೆ
ಕಡೆನೇ ದಾಂತಿನ ಕರುಣೆದ ಕಡಲ್
ಕೊಡಿಮುದೆಲಡಂಗಿನ ಮಾಯೆದ ಮುಡಲ್||
ಮೋನೆಡ್ ನಿಲಿಕೆ ಪೊರ್ಲುದ ತೆಲಿಕೆ
ಕಾರ್ದ ಗೆಜ್ಜೆಡೆ ಲೋಕೊದ ನಲಿಕೆ
ಜ್ಞಾನೊದ ಬೊಳ್ಪು ಪ್ರೇಮೊದ ದುನಿಪು
ಆನಂದ ತೀರ್ಥೊದ ನಿರ್ಮಲ ತಲೆಪು||
(ಅಮೃತ ಸೋಮೇಶ್ವರ)

ರಾಮಾ ರಾಮಾ ಪಣ್ಣೆಲೆ  | ಮನಸ್‌ಡ್ ಸೀತಾ
ರಾಮ ರಾಮೊದೆಣ್ಣ್‌ಲೆ||
ರಾಮಾಂದ್ ಪನ್ಪಿನ ಮಾಮಲ್ಲ ಮಂತ್ರನ್
ನೇಮೊಡು ಪಂಡ್‌೦ಡ್ ಕಾಮಿತೊ ತಿಕ್ಕುಂಡು                 ||೧||

ಕಲ್ಲ್‌ಗ್ ಕಾರ್ದೀದ್| ಪೊಣ್ಣನ್ ಮಲ್ತಿ
ಉಲ್ಲಾಯೆ ಮೆಲಪೋದು||
ಬಿಲ್ಲ್‌ದೆರ್ತ್‌ದ್ ಸೀತೆನಿಲ್ಲಡೆ ಕೊಣತಿನ
ಕೆಲ್ಲ್ ಪಾಪೊನು ದೆಪ್ಪಿ ಮಲ್ಲದೇವೆರ್ ಮೇರೆ               ||೨||

ಕಾಡ್‌ಡಿಪ್ಪೆರೆ ಪೋಯೆರ್  | ರಕ್ಕಸೆರೆ ಲ –
ನಾಡೊಂದು ಬುಡೆದಿನ್ ಕೋಡಿಲಂಕೆಗ್ ಪೋದು
ಕೇಡಿ ರಾವಣನೊಯ್ತ್ ಪಾಡ್‌ದ್ ಕೆರಿನಂಚಿ                     ||೩||            
(ಕಬ್ಬಿನಾಲೆ)

ದಯದೀಲ ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣ
ಭಯಕರಿದ್ ಕೊರುಲ ತ್ರಾಣ  ||ಪ||
ಭಕ್ತೆರೆನ ಬಂಧು ಗುಣಗಣತ ಸಿಂಧು
ಶಕ್ತಗುರು ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಾಣ  ||ಅ. ಪ||
ಓ ಸಿದ್ಧ ಪುರುಷ ಕೇನೊಂಜಿ ನಿಮಿಷ

ಬುಲಿಪುಂಡು ಕೋಟಿ ಕರ್ಲ್‌
ಓ ಯೋಗಿ ಮಹಿಮ ಬುಡುಪಾದ್ ಕೊರುಲ
ರೋಗಾದಿ ಬಾಧೆದುರ್ಲು
ಕಲ್ಪಾಂತ ಸಾಕ್ಷಿ ಬೊಲ್ಪಾಂಡ್ ತೂಲ
ತೆರಿಯಂದೆ ಪೋಯೆ ನಿನಗೆ
ನಿನ ಕಣ್‌ಡೆನ್ನ ಮನ ಪೂರ್ತಿ ತೂಲ
ನಡಪಾಲ ಒಟ್ಟುಗೆನನೆ||
(ಭದ್ರಗಿರಿ ಅಚ್ಯುತದಾಸ್‌ಜೀ)

‘ಶ್ರೀ ಒಡಿಯೂರು ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಹಾತ್ಮೆ’ ಎಂಬ ತುಳು ಹರಿಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಗೊಂಡ ಈ ಕೀರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ಪ್ರೀತಿಯ ಮೇಘ ಛಂದಸ್ಸನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಮರಾಠಿ ಅಭಂಗಗಳಂತೆ ಭಜನೆಗೆ ಇಂಬುಕೊಡುವ ಈ ಕೆಳಗಿನ ರಚನೆ ಶ್ರೀ ಭದ್ರಗಿರಿಯವರ ‘ಭಕ್ತ ಗೋರ ಕುಂಬಾರೆ’ ಹರಿಕಥೆಯಲ್ಲಿದೆ-

ಪ್ರಾಣವಿಠಲೆ – ಪಂದ – ಪ್ರಾಣವಿಠಲೆ
ಬಂಧೂ – ವಿಠಲೆ – ದೀನ – ಬಂಧು ವಿಠಲೆ
ಶ್ವಾಸ ವಿಠಲೆ – ವಿ – ಶ್ವಾಸ ವಿಠಲೆ
ದೃಷ್ಟಿ ವಿಠಲೆ – ಮಾತ – ಸೃಷ್ಟಿ ವಿಠಲೆ
ಕರ್ಮ ವಿಠಲೆ – ಕರ್ಮ – ಧರ್ಮ ವಿಠಲೆ’

ಅಂತ್ಯ ಪ್ರಾಸಗಳ ಚೆಲುವಿನಿಂದ ಹರಿಕಥೆಯ ಓಘಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಈ ಕೆಳಗಿನ ರಚನೆ ದ್ವಿಪದಿ ಅಥವಾ ಸರಳಾರಕ್ಕೆ ಸನಿಹವಾಗಿದೆ. ಭದ್ರಗಿರಿಯವರ ‘ಶ್ರೀ ಕಟೀಲು ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಹಾತ್ಮೆ’ ಯಿಂದ ಇದನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.

ಬತ್ತ್‌೦ಡ್ ನಂದಿನಿ ತೀರ್ಥ  | ಅಪಗನೆ
ಜತ್ತ್‌೦ಡತ್ತೆ ಅಮೃತಾ  ||ಪ||
ಬದ್‌ಕ್‌೦ಡ್ ಸಕಲ ಜೀವಜಡ ಜಂತು
ಬಿದೆ ಬಿರಿಯಾಂಡ್ ಚೈತನ್ಯದ ತಂತು  ||೧||

ಆಜಿನ ದೊಂಡೆಗ್ ಅಮೃತ ಧಾರೆ
ಭೂಮಿ ದೇವಿನ ಬೊಲ್ಪುದ ಸೀರೆ  ||೨||

ಫಲೊಕುಳು ಪುಷ್ಪೊಡು ಮಲೆ ಸಮೃದ್ಧಿ
ನೆಲೊಕು ತಣ್ಪುಜನ ಸ್ವರ್ಗೊದ ಸಿದ್ಧಿ  ||೩||

ಕೆಲವು ಕಡೆ ಕನ್ನಡದ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳನ್ನು ಹರಿದಾಸರುಗಳು ತುಳುವಿಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿಕೊಂಡು ಹಾಡುವುದಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭಾಮಿನಿ, ವಾರ್ಧಕ್ಯಗಳೇ ಮೊದಲಾದ ಷಟ್ಪದಿಗಳ ಮೂಲಕ ವಿತಾಲಗಾಯನವು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗುವುದರಿಂದ ಹರಿಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಉದಾಹರಣೆಗಳೂ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ.

ಉದಾಹರಣೆಗೆ-

||ಭಾಮಿನಿ  || ಕಡಲ್‌ದರುಸುನ ಮಗಳ್ ಲೋಕೊದ
ಉಡಲ್ ಸಂಪೊತ್ತಾದ್ ಸರ್ವೆರೆ
ನಡುಟ್ ಪರಕೆದ ಪೂಜೆಗೌಜಿಡ್ ಮೆರೆಯ ನಮ್ಮಪ್ಪೇ|
ಕಡಲ್ ಭಕುತಿಡ್ ಬೆರ್ಮೆ ಮುನಿಕುಲು
ತಡೆವೆರಾವಾ ಸುಗಿಪು ಮೈಮೆದ
ತುಡರ್ ಜಪುಡಲೆ ಪಣವು ಪದ್ದೆಯಿ ಮನಸ್ ದಿಂಜುನೆನ್  ||
(ಅನುವಾದ : ಎನ್.ಪಿ. ಶೆಟ್ಟಿ)

||ವಾರ್ಧಕ್ಯ|| ಪೊರ್ತು ದೆಪ್ಪಡೆ ಬತ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಇಂಬ್ಯನ ಬರಿತ
ಗುತ್ತು ಸಾಹಸ ವಿದ್ಯೆ ಪ್ರಾಯ ದುಡ್ಡುನು ತೂಪಿ
ನತ್ತ್‌ಕೊರು ವಿಷನ್ ಮೋಹಿಪಿಲೆಕ್ಕೊ ಬೇಗೊಡೇ ನಮಕ್ ಉಂದೆಟ್ ದುಂಬುಗೂ||
ಉತ್ತರೋತ್ತರ ಸೌಖ್ಯವುಂಡೂನ್ಪಿ ಕಾಗಜಿನ್
ದೆತ್ತ್‌ದೋದಿನ ಪೊಣ್ಣು ತನ್ನ ಮನಸ್‌ದ ಉಲಯಿ
ಒತ್ತೊಂದು ಐಕ್ ಬೊಕ್ಕುಂಜದೋಗಿರೆತೊಲು ವಿಧಿವಶೊನು ಪಗಪರಾವಾ||
(ಅನುವಾದ – ಕಬ್ಬಿನಾಲೆ)

ತುಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಆರಾಧ್ಯದೈವವಾದ ‘ನಾಗಬ್ರಹ್ಮ’ನ ಕುರಿತಾದ ಸುಪ್ರಭಾತ ಪದ್ಯವೊಂದು ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖನೀಯ

ಮೂಡಾಯಿ ಗುಡ್ಡೆಡ್‌ಬಂಗಾರ್ ಬಣ್ಣ
ಏರಿಂಚ ಕಬಿತೊಡು ಪುಗರಿಯರ್ ಪಣ್ಣ ?
ಈತೊಂಜಿ ಪೊರ್ಲುಬಜಿ ಬೊಲ್ಪತ್ತ್ ಅಣ್ಣ
ಲಕ್ಕ್‌ಲೇ ನಾಗಬೆರ್ಮೆರೆ ಪುಲ್ಯೆರಾಂಡ್  ||                    
(ಕಬ್ಬಿನಾಲೆ)

ಇಲ್ಲಿ ದ.ರಾ. ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ‘ಇದು ಬರಿ ಬೆಳಗಲ್ಲೊ ಅಣ್ಣ’ ಎಂಬ ಕವಿತೆಯ ಪ್ರಭಾವ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ‘ಸುಪ್ರಭಾತಂ’ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ‘ಪುಲ್ಯೆರಾಂಡ್’ ಎಂಬ ತುಳು ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಕವಿಯ ತುಳು ಪ್ರೀತಿ ವೇದ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಸುಪ್ರಭಾತದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತದ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಬದ್ಧಗೊಂಡ ತುಳು ಶ್ಲೋಕವನ್ನೂ ಕಾಣಬಹುದು.

ಪುಂಚದಾ ಮಿತ್ತ್ ಪೂಪಾಡಿ
ಮಂಚೊಡು ಜೈದಿ ದೇವೆರೇ
ಮೆಂಚಾದ್ ಮೈನ್ ತೋಜಾಲೆ
ಲಕ್ಕ್‌ಲೇ ನಾಗಬೆರ್ಮೆರೇ||
(ಕಬ್ಬಿನಾಲೆ)

ಇದೇ ಕವಿಯು ‘ಅಷ್ಟಾವಧಾನ’ ವೆಂದ ಆಶುಕಾವ್ಯ ಸಮಾರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ ಕೆಲವು ಸ್ತುತಿ ಪದ್ಯಗಳೂ ಹರಿಕಥೆ – ಪ್ರವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗಿದೆ. ಮಾದರಿಗಾಗಿ ಒಂದೆರಡನ್ನು ಉದಾಹರಿಸಬಹುದು-

ಕಾಪುಲ ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿ| ತಪ್ಪುನು ಮಾತ
ಮಾಪುಲ ದಾಕ್ಷಾಯಣಿ|
ಈಪೆದಾಯನ ಮಿತ್ತ್| ಏಪೊಲ ದಯದೀಲ|
ರಾಪುದ ಮಹಮ್ಮಾಯಿ  | ಕೋಪ ತಗ್ಗೋಲ ಒಂತೆ||
ಬಲ್ಲಮ್ಮ ಭಾರತೀ ಬೆರ್ಮದೇವರೇ ಬುಡೆತಿ
ಕುಲ್ಲಮ್ಮ ಎನ್ನ ಈ ನಾಲಯದ ಮಿತ್ತ್
ಸೊಲ್ಲು ಸೊಲ್ಲುಡು ತುಳುತ ಪೊರ್ಲುನೂ ಕುಣಿಪಾದ್
ಮಲ್ಲೆ ಕಾವ್ಯೊದ ಶಕ್ತಿ ಕೊರ್ಲ ಈ ಪೊರ್ತು||

ಹೀಗೆ ಗಣಪತಿ, ಶಿವ, ಕೃಷ್ಣ, ರಾಮ, ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣ, ನಾಗಬ್ರಹ್ಮ, ದುರ್ಗೆ, ಸರಸ್ವತಿ ಮುಂತಾಗಿ ಎಲ್ಲ ದೇವರ ಸ್ತುತಿಗಳೂ ತುಳು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮೆಯ್ ತಳೆದಿವೆ. ಹರಿಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚು, ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರಾಸ, ಯತಿ, ಚರಣ – ವರಣ, ಪಲ್ಲವಿ – ಅನುಪಲ್ಲವಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಕನ್ನಡ ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸೊಗಸು ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ತುಳು ಕೀರ್ತನೆಗಳು ಸರಿಸಾಟಿಯಾಗಿ ರಚನೆಗೊಂಡಿರುವುದು ಮಹತ್ತ್ವದ ಸಂಗತಿ.

ತತ್ತ್ವದರ್ಶನ

ಭದ್ರಗಿರಿ ಅಚ್ಯುತದಾಸರು ‘ಭಕ್ತದಾಮಾಜಿ ಪಂತೆ’ ಎಂಬ ಹರಿಕಥೆಯಲ್ಲಿ ದೇವರೆಲ್ಲಿದ್ದಾನೆಂಬುದನ್ನು ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ-

ದೇವೆರುಪ್ಪುನಿ ಒಲ್ಪಯ? ತೆರಿಯೊಣ್ಣೆಯ
ದೇವರುಪ್ಪುನಿ ಒಲ್ಪಲ|| ಪ  ||
ಬೆನ್ಪುನ ಬಡವಡ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನಿಡ
ಉಣ್ಣುನ ತಿನ್ಪುನ ಒಣಸ್ ತಿನಸ್‌ಲೆಡ
ಪಣ್ಪುನ ನಾಲಯ ತಣ್ಪು ಉಷ್ಣೊಲೆಡ
ಮನ್ಪಂದಿನ ಶಕ್ತಿ ಒಲ್ತವುಯ?  ||
ಪನಿಯೆರೆ ಬರಾಂದ್ ಪಣ್ಣಂದೆ ತೆರಿಯಾಂದ್
ತೆರಿಯಂದೆ ಒರಿಯಾಂದ್ ಒರಿಯಂದೆ ವ್ಯರ್ಥ
ಬಾಲೆದ ತೆಲಿಕೆಡೆ ಬಡವನ ಬಯಕೆಡ್
ಭಕ್ತಿ ಭಜನೆಡ್ ಭಗವನಂತನ್ ತೂಲೆಯ||

ಭಗವಂತನು ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆಂಬುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರದೇ ಮತ್ತೊಂದು ಹರಿಕಥೆ ‘ಚೋಕಾಮೇಳೆ’ – ಯಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಜೀವನದ ನಶ್ವರತೆಯನ್ನು ಹೀಗೆ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.-

ಮಣ್ಣ್‌ಡ್ ಬುಳೆತಿನ ಬುಳೆನ್ ತಿಂದ್‌ರ್
ಮಣ್ಣ್‌ಡ್ ಮಣ್ಣಾದ್ ಪೋಪೊ ನಮ
ಮಣ್ಣ್‌ಡ್ ಪುಟುದಿನ ನಿನ್ನ ಉಡಲ್‌ಡೆ
ಚಿನ್ಮಯ ಮೂರ್ತಿನ್ ತೂವೊಡಣ್ಣ||

‘ನಾರಾಯಣ ಗುರು’ ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಹರಿಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಭದ್ರಗಿರಿ ಅಚ್ಯುತದಾಸರು ಮನುಷ್ಯ ಜೀವನದ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಸಬದ್ಧವಾಗಿ ಹೀಗೆ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಪತ್ತೆಟ್ ಪೊರ್ಲು, ಇರುವೊಡು ಮರ್ಲ್‌
ಮುಪ್ಪೊಡು ಮರುಕು, ನಲ್ಪೊಡು ನಡುಕು
ಐವೊಡು ಅಜಕ್, ಅಜಿಪೊಡು ಕಜಕ್
ಎಳ್ಪೊಡು ದಂಟ್, ಎಣ್ಣೊಡು ಕುಂಟೆ
ಸೊಣ್ಪೊಡು ಶಯನೊ, ನೂದೆಟ್ ಪಯಣೊ

ಎಷ್ಟು ಸೊಗಸಾಗಿದೆ ಈ ಉಪಮೆಗಳ ಸರಣಿ! ಮಾನವನ ಅಯುಷ್ಯದ ವಿವಿಧ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಅವನ ಅವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಇದಕ್ಕಿಂತ ಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗದೆಂಬ ಹಾಗೆ ಅವುಗಳನ್ನಿಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹೆಣೆಯಲಾಗಿದೆ. ಅಜಕ್ – ಕಜಕ್ (ಅಧಿಕ ಪ್ರಸಂಗಿತನ – ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಚಿಪ್ಪು), ದಂಟೆ – ಕುಂಟೆ (ಊರುಗೋಲು – ಕಟ್ಟಿಗೆ) ಶಯನೊ – ಪಯೊಣೊ (ಮಲಗು-ಸಾವು) ಈ ಜೋಡುಪದಗಳ ಸೌಂದರ್ಯವು ಸಂಕೇತಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಂಪನ್ನಗೊಂಡಿದೆ. ಭದ್ರಗಿರಿಯವರು ಅದೇ ಹರಿಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವ ಕಿರಿದಾದ ಉಪಕತೆಯೊಂದು ಡಾಂಭಿಕ ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿಡಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ಮಗವೊಂದು ತಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತದೆಯಂತೆ- ‘ಅಮ್ಮ…. ರಾತ್ರೆ ಎಂಕ್ ಬಂಜಿ ಬೇನೆ ಬತ್ತ್‌೦ಡ್ ಎನನ್ ಲಕ್ಕೊಲೆ, ದಾಯೆಗ್೦ಡ ಯಾನ್ ಬುಲ್ಪೊಡು’ (ಅಮ್ಮಾ…. ರಾತ್ರಿ ನನಗೆ ಹೊಟ್ಟೆನೋವು ಬಂದರೆ ನನ್ನನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿ. ಏಕೆಂದರೆ ನಾಣು ಅಳಬೇಕು). ಆಗ ತಾಯಿ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ – ‘ಒಂಜಿ ಬೇನೆ ಬತ್ತ್೦ಡ ಆ ಬೇನೆನೇ ಲಕ್ಕವುಂಡು. ಯಾನ್ ಲಕ್ಕೊವೊಡಾದಿಜ್ಜಿ’ (ಹೊಟ್ಟೆನೋವು ಬಂದರೆ ಆ ನೋವೇ ಎಬ್ಬಿಸುತ್ತದೆ. ನಾನು ಎಬ್ಬಿಸಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ) ಹಾಗೆಯೇ ನಿಜವಾದ ವೈರಾಗ್ಯ ಬಂದರೆ ಅದೇ ಸಾಂಸಾರಿಕ ಬಂಧನಗಳಿಂದ ದೂರ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಬೇರಾರೂ ಒತ್ತಾಯಿಸಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ !

ಉದಾಹರಣೆ ಎಷ್ಟು ಕಿರಿದು! ಅದರ ಉಕ್ತಿ ರಮಣೀಯತೆ ಎಷ್ಟು ಹಿರುದು! ಈಗ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೀರ್ತನೆಗಳ ಕೆಲವು ಚರಣಗಳ ತುಳು ಅನುವಾದಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಗಮನಿಸೋಣ.

ಆತ್‌ತಿರ್ಕ್ಕ್‌ಡ ನನ ಈತ್ ಪಡೆವುನ ಆಸೆ
ಈತ್‌ತಿಕ್ಕ್ ಬೊಕ್ಕ ಆತೆತಾಸೆ
ಬೇತೆ ಕಷ್ಟೊನೆ ಬೊಡ್ಚಿ, ಮಾತ ಸುಖ ಬೋಡುನ್ಪಿ
ಸೋತಿ ಬದ್‌ಕ್‌ದ ಆಸೆ ಪುರಂದರ ವಿಠಲ||

ಮುಪ್ಪು ಬತ್ತ್‌೦ಡತ್ತಾ  |ಪಾಯಸ| ತಪ್ಪಂದೆ ಉಂಡುಚಿತ್ತ|
ಅಪ್ಪೊದ ಪುಡೆಯಿ ತಿಪ್ಪೆದ ಮಿತ್ತ್
ದೊಪ್ಪನೆ ಬೂರುಂಡತ್ತ
ಯೋಗ ಬತ್ತ್‌೦ಡತ್ತ  |ಬದ್‌ಕ್‌, ವಿ| ಭಾಗ ಆಂಡತ್ತ
ನಾಗಪಜೆತ ಶ್ರೀ ಪುರಂದರ ವಿಠಲನ್
ಬೇಗ ನಿನೆಯಿಜತ್ತ||

ನುಡಿಪಾತೆರೊಲು ಪೂರ ಕಡಲ್ ಶಾಯಿನ ಜಿಪೊ
ಬುಡೆತಿ ಜೋಕುಲು ಕುಟಮ ದೇವಪರಿವಾರ
ಅಡಿಪಿಲ್ಲ್ ಅಂಗಣೊ ಒಡಿಪು ವೈಕುಂಠೊಲೇ
ಎಡಬಲೊತ ಇಲ್ಲ್‌ಜನ ಕುಡುಭಾಗವತೆರ್||

ಒಡಪುಟ್ಟಿನಯೆ ಈಯೆ ಉಡಲ್ ದಿಂಜವುನೀಯೆ
ಪುದೆಪು ತುತ್ತೆರೆ ಕುಂಟು ಕೊರ್ಪಿನೀಯೆ
ಬುಡೆದಿ ಜೋಕ್ಲೆನ್ ಪೂರ ಕೊಡಿ ಮುಟ್ಟುವುನಿ ಈಯೆ
ಬುಡಂದೆ ಕಾಪಾಡಿ ಧಣಿ ಈ ಇಪ್ಪಿಮುಟ್ಟ||
ಚಾಡಿಪಾತೆರ ಪಣಡ ನಾಲಾಯಿ
ಕೈ – ಜೋಡೊದು ನಟ್ಟುವೆ ನಾಲಯಿ
ನಾಡ್‌ದರಸೆ ಶ್ರೀ ರಾಮದೇವೆರೆನ
ಪಾಡ್ದನ ಪಣೊಂದಿಪ್ಪು ನಾಲಯಿ||

ಶಂಕ ಚಕ್ರೊನು ಕೈಟ್ ಪತೊಂದು
ಬಿಂಕೊಡೆ ಕುಣಿತೊಂದು ಈ ಬಲ್ಲ
ಕಣ್ಕರಿ ಪುಲ ಅಕಳಂಕ ನಾರಾಯಣ
ಕಿಂಕರೆ ಭಕ್ತರೆನಡೆಬಲ್ಲ|| ಯಾದ ಈ ಬಲ||

ಗೋಂಕು ಪರ್೦ದ್‌ಡ್‌ಬೀಜ
ಪೀಂಕಿ ಲೆಕ್ಕೊ ಸಂಸಾರೊಡು
ಮೂಂಕು ಮುಟತ ಆಸೆ ಬುರುಡು
ಓಂಕಾರೊಡು ಹರಿನ್ ನಿನೆತ್||           
(ಅನು – ಕಬ್ಬಿನಾಲೆ)

ಇವೆಲ್ಲವುಗಳೂ ಪುರಂದರ ದಾಸರ ಕೀರ್ತನೆಗಳ ತುಳು ಅನುವಾದ. ಒಂದು ಭಾಷೆಯಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಭಾಷೆಗೆ ಇಂತಹ ಛಂದೋಬದ್ಧ ಕೀರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಅನುವಾದಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಕರ. ಆದರೂ ಇಲ್ಲಿ ಗಣನಿಯಮ, ಪ್ರಾಸನಿಷ್ಠೆ, ಅಡಕವಾದ ಶೈಲಿ ತುಳು ಭಾಷಾ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಒಪ್ಪುವಂತೆ ಪಡಿಮೂಡಿದೆ. ನಾಗಪೂಜೆ (ಭೋಗಿಶಯನ), ಪಾಡ್ದನ (ಪ್ರಾರ್ಥನೆ) ಕಣ್ಕರಿಪು (ದೃಷ್ಟಿ ಬೀರು -ಪಳಂತುಳು ಪ್ರಯೋಗ) ಮುಂತಾದ ತೌಳವೀಕರಣ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ. ‘ಗೇರು ಹಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಬೀಜ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಂಸಾರದಿ’ ಎಂಬ ಸಾಲು ‘ಗೋಂಕು – ಪೀಂಕು’ ಎಂಬ ಪದ ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ಹೃದ್ಯವಾಗಿದೆ. ಧ್ವನಿಸುರುಳಿ, ಭಜನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ, ಹರಿಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೀರ್ತನೆಗಳು ತುಳು ಮನೆ – ಮನ ತಲುಪಿವೆ.