ನಿಜವಾಗಿಯೂ ‘ರಾಜಾವಳಿ ಕಥೆ’ಯ ಬಗ್ಗೆ ಗಂಭೀರವಾದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ನಡೆದೇ ಇಲ್ಲ. ಚಾಮರಾಜನಗರದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ವಿಭಾಗವು ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದ ಸಂವಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ದೇವಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿತ್ತು. ‘ರಾಜಾವಳಿ ಕಥೆ’ಯಂತಹ ಪಠ್ಯಗಳು ‘ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ’ಯ ಪಠ್ಯಗಳಾಗಿ ಪರಿಗಣನೆಯಾಗದಿರಲು ನಮ್ಮ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಸ್ಕರತಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಾರಣಗಳಿವೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದುದು ಅದರಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಮೌಲ್ಯವಿಲ್ಲ, ಅದೊಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳಿರುವ ವಿಶ್ವಕೋಶ, ಆಕರಗ್ರಂಥ ಎಂಬ ನಿಲುವು. ಆದರೆ ‘ರಾಜಾವಳಿ ಕಥೆ’ಯನ್ನು ಓದಿದಾಗ ಇದನ್ನು ಯಾವೊಂದು ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕರೆದರೂ ಅದು ಅದರ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಿಸಿದಂತೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ದೇವಚಂದ್ರನು (೧೭೭೦-೧೮೪೧) ಕನ್ನಡದ ಲೇಖಕರಲ್ಲಿ ಬಹಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವುಳ್ಳವನು. ಇಡೀ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆ ಶತಮಾನದ ಅನೇಕ ವೈರುಧ್ಯ ವೈಚಿತ್ರಗಳ ಕನ್ನಡಿಸುವವನು. ಇದುವರೆಗೆ ‘ರಾಜಾವಳಿ ಕಥೆ’ ಬಗ್ಗೆ ಬಂದಿರುವ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಎಂದರೆ, ಹುಟ್ಟಿರುವ ಸಂಪಾದಕರು ಅನುವಾದಕರು ಬರೆದ ಮುನ್ನುಡಿ ಪೀಠಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಕಾರರ ಪಾಸಿಂಗ್ ರೆಫರೆನ್ಸೆಸ್ ಎನ್ನಬಹುದಾದ ಪ್ರಾಸಂಗಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಮಾತ್ರ. ಇದ್ದುದರಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎಸ್. ಸಣ್ಣಯ್ಯನವರು ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಬರೆದ ಪೀಠಿಕೆಯೆ ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ತಾರವಾದುದು. ರಾಜಾವಳಿಯ ಮೇಲೆ ಬಂದ ಒಟ್ಟು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಹೀಗಿವೆ:

ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್ ಆರ್, ಕರ್ನಾಟಕ ಕವಿಚರಿತೆ ಸಂ-೩, (೧೮ ರಿಂದ ೧೯ನೇ ಶತಮಾನ)
೧೯೨೯ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು, ಬೆಂಗಳೂರು
ಮುಗಳಿ ರಂ ಶ್ರೀ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆ, ಉಷಾ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮಾಲೆ, ಮೈಸೂರು, ೧೯೭೮
ಮೈಲಹಳ್ಳಿ ರೇವಣ್ಣ, ವಿಭಾಗ ಸಂಪಾದಕರ ಮಾತು, ದೇವಚಂದ್ರ ವಿರಚಿತ ರಾಜಾವಳಿ ಕಥಾಸಾರ, ಸಂ. ಬಿ.ಎಸ್.ಸಣ್ಣಯ್ಯ, ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ, ಮೈಸೂರು, ೧೯೮೮
ರಾಜಶೇಖರ ಪಿ.ಕೆ. ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ, ಮಲೆಯಮಾದೇಶ್ವರ ಕಾವ್ಯ, ಹೊನ್ನಾರು ಜನಪದ ಗಾಯಕರು, ಮೈಸೂರು ೧೯೭೫
ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಹಾವನೂರು, ಉಲ್ಲೇಖ, ಹೊಸಗನ್ನಡದ ಅರುಣೋದಯ, ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ, ಮೈಸೂರು ೧೯೭೪
ಸಣ್ಣಯ್ಯ ಬಿ.ಎಸ್. ಪೀಠಿಕೆ, ದೇವಚಂದ್ರ ವಿರಚಿತ ರಾಜಾವಳಿ ಕಥಾಸಾರ, ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ, ಮೈಸೂರು, ೧೯೮೮
ಸಣ್ಣಯ್ಯ ಬಿ.ಎಸ್, ಅನುವಾದಕನ ಮಾತು, ರಾಜಾವಳೀ ಕಥಾಸಾರ (ಹೊಸಗನ್ನಡ ಗದ್ಯಾನುವಾದ), ಶ್ರೀಕನಕಗಿರಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಮಲೆಯೂರು, ೨೦೦೦

ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಾಡುವವರು (೧೯೨೪) ಕವಿಚರಿತೆಕಾರರಾದ ಆರ್. ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್ಯರು. ಅವರು ಇದನ್ನು ‘ರಾಜಾವಳಿ ಕಥೆ’ ಎಂದು ಕರೆದರು. ಇದನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಸಣ್ಣಯ್ಯನವರು ‘ರಾಜಾವಳಿ ಕಥಾಸಾರ’ ಎಂದು ಹೆಸರಿತ್ತರು. ಎರಡೂ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲು ಆಧಾರ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿದೆ. ಆದರೂ ಇದು ಹೆಸರಾಗಿರುವುದು ಕವಿಚರಿತೆಕಾರರಿಟ್ಟ ನಾಮಕರಣದಿಂದಲೇ. ವಿಚಿತ್ರ ಅಂದರೆ ಆರ್ ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್ಯರು (೧೮೬೦-೧೯೩೬) ಕೂಡ ದೇವಚಂದ್ರನ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದವರೇ. “ಸೀಮೆ ಪೈಮಾಸಿಯಂ ಮಾಡಲು” ಬಂದ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಯಾದ ಕರ್ನಲ್ ಮೆಕಂಜಿಗಾಗಿ ದೇವಚಂದ್ರನು ರಾಜಾವಳಿ ಕಥೆ ರಚಿಸಿದ. ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್ಯರು ಕೂಡ ಆಂಗ್ಲರು ಕರ್ನಾಟಕವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಬೇಕಾದ ಕವಿಗಳ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, ಆಂಗ್ಲರ ಅಪ್ಪಣೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಕವಿಚರಿತೆ ಬರೆದವರು. ದೇವಚಂದ್ರನು ಮೆಕೆಂಜಿಯ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದ ಪ್ರಾಚ್ಯವಸ್ತು ಇಲಾಖೆಯ ಅಧಿಕಾರಿ ಬಿ ಎಲ್ ರೈಸರ ಸಹಾಯಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದವರು. ಸ್ವತಃ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ನಾಡಿನ ಕಟ್ಟಡ, ನಾಣ್ಯ, ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಶೋಧಿಸಿ, ಊರೂರ ನಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದವರು. ದೇವಚಂದ್ರ ಹಾಗೂ ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್ ಇಬ್ಬರ ಮೇಲೂ ಆಂಗ್ಲರ ಉಸ್ತುವಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರ ಕೃಪಾಶ್ರಯವಿತ್ತು. ಇಬ್ಬರು ಜೀವಿಸಿದ್ದ ಕಾಲಮಾನಗಳು ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಒಂದು ಶತಮಾನದ ಅಂತರದಲ್ಲಿವೆ.

ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್ಯರು ‘ಕರ್ನಾಟಕ ಕವಿಚರಿತೆ’ಯಲ್ಲಿ ದೇವಚಂದ್ರನ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಮೇಲೆ, ತಮ್ಮ ಟಿಪಿಕಲ್ ನಿರೂಪಣ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ, “ಇವನ ಗ್ರಂಥದಿಂದ ಒಂದೆರಡು ಪದ್ಯ ತೆಗೆದುಕೊಡುತ್ತೇವೆ” ಎಂದು ದೇವಚಂದ್ರನ ‘ರಾಮಕಥಾಸಾರ’ ದಿಂದ ಒಂದು ಸರಸ್ವತಿ ಸ್ತುತಿ ಹಾಗೂ ಸ್ವವಿಷಯ ಕುರಿತ ಭಾಗವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ‘ರಾಜಾವಳಿ ಕಥೆ’ಯಿಂದ ಅವರು ಉದ್ಧರಿಸುವುದು ಮುಮ್ಮಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರನ್ನು ದೇವಚಂದ್ರನು ಭಾರೀ ವಿಶೇಷಣಗಳಿಂದ ಕೊಂಡಾಡಿರುವ ವರ್ಣನೆ. (ಇದಕ್ಕೂ ಕವಿಚರಿತೆಯ ಈ ಸಂಪುಟವು ನಾಲ್ವಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜರಿಗೆ ಅರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೂ ಸಂಬಂದವಿದೆಯೋ?) ಕವಿಚರಿತೆಕಾರರಿಗೆ ದೇವಚಂದ್ರನೂ ತಮ್ಮಂತೆಯೇ ಚರಿತ್ರೆಕಾರ ಅನಿಸಿದೆ. ತಾವು ಕವಿಚರಿತೆ ಬರೆದರೆ ಇವನು ರಾಜರ ಚರಿತೆ ಬರೆದವನು ಎಂಬ ಭಾವವಿದ್ದಂತಿದೆ. ಆದರೆ ರಾಜರ ಕಥೆಗಳಾಚೆ ದೇವಚಂದ್ರನು ಜನ ಸಮುದಾಯಗಳ ಕಥನವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. ಅವರ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವೂ ಇಲ್ಲ.

ಆದರೆ ಆರ್. ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್ಯರು ಶುರುಮಾಡಿದ ಈ ಟಿಪ್ಪಣಿಯು ಮುಂದಿನವರಿಗೆ ಗಾಢ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. ಎಲ್ಲರೂ ‘ರಾಜಾವಳಿ ಕಥೆ’ಯನ್ನು ಚರಿತ್ರೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮುಖ್ಯವಾದ ಪಠ್ಯವೆಂಬ ಅಂಶಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವ ಕೊಡುತ್ತಾ ಬಂದರು. ಮುಗಳಿಯವರು ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಯುಗದ ಕೊನೆಕೊನೆಯ ಗ್ರಂಥಕಾರರು ಎಂಬ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ೪-೫ ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ‘ರಾಜಾವಳಿ ಕಥೆ’ಯ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ದೇವಚಂದ್ರನು ಒಬ್ಬ “ಚರಿತ್ರಕಾರ”. ಆದ್ದರಿಂದ ‘ರಾಜಾವಳೀ ಕಥೆ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ…. ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಅಂಶಗಳಿಂದ ಮಿಶ್ರವಾಗಿರುವ ಕಾರಣ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಸತ್ಯವನ್ನು ಇದರಿಂದ ಶೋಧಿಸಿ ತೆಗೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ”; ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಹಾವನೂರರು ತಮ್ಮ ‘ಹೊಸಗನ್ನಡದ ಅರುಣೋದಯ’ (೧೯೭೪) ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ರಾಜಾವಳಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯುತ್ತ ಕೊನೆಗೆ ಹೀಗೆ ಕಾಮೆಂಟ್ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. “ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೋಶವೊಂದನ್ನು (Encyclopaedia) ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲು ಮೆಕಂಝಿಯು ದೇವಚಂದ್ರನನ್ನು ಹುರಿದುಂಬಿಸಿದನಾದರೂ ಆ ಎಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ‘ರಾಜಾವಳಿಕಥೆ’ಯು ಸಿದ್ಧವಾಗಲಿಲ್ಲ” (ಪು. ೧೪೬); ‘ರಾಜಾವಳಿಕಥಾಸಾರ’ದ ಸಂಪಾದಕರಾದ ಸಣ್ಣಯ್ಯನವರೂ ತಮ್ಮ ಪೀಠಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು “ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದು ಒಂದು ಆಕರ ಗ್ರಂಥ” ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ.

‘ಕರ್ನಾಟಕ ಕವಿಚರಿತೆ’ ಬರೆದ ಆರ್ ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್, ‘ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆ’ ಬರೆದ ರಂ ಶ್ರೀ ಮುಗಳಿ, ‘ಹೊಸಗನ್ನಡದ ಅರುಣೋದಯ’ದ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಹಾವನೂರು ಎಲ್ಲರೂ ಸ್ವತ: ‘ಚರಿತ್ರೆ’ಯ ಆಕರಗಳನ್ನು ಕಲೆಹಾಕುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಿದವರು. ಅಂದರೆ ಒಂದರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇವರು ದೇವಚಂದ್ರನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಭಿನ್ನನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಸಿದವರು. ಹೀಗಾಗಿ ಇವರು ‘ರಾಜಾವಳಿ ಕಥೆ’ಯನ್ನು ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅದು ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಗುರುತಿಸುವುದು ಸಹಜ.

‘ರಾಜಾವಳಿ ಕಥೆ’ ಪಠ್ಯದ ಒಂದು ವಿಶೇಷತೆಯೆಂದರೆ ಅದು ಹೊಸಗನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅನುವಾದವಾಗಿರುವುದು. ಸ್ವತಃ ದೇವಚಂದ್ರನು ತನ್ನ ಕೃತಿಯನ್ನು ತಾನು ಹೊಸಗನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದೇನೆ ಸಣ್ಣಯ್ಯನವರ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ‘ರಾಜಾವಳಿಕಥೆ’ಗೆ ಕೇವಲ ಚಾರಿತ್ರಿಕವಲ್ಲ, ಸಾಹಿತ್ಯಕವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಕೂಡ ಮಹತ್ವವಿದೆ ಎಂಬ ಸೂಚನೆಯಿದೆ. ಇದು ನಮ್ಮ ಪ್ರಾಚೀನಪಠ್ಯಗಳನ್ನು ಒಂದು ಆಯಾಮದಿಂದ ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಅನೇಕ ಆಯಾಮಗಳಿಂದ ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಶುರುವಾಗಿರುವ ನಮ್ಮ ಕಾಲದ ಒತ್ತಾಸೆಯ ಸೂಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಒತ್ತಾಸೆಯ ಸೂಚನೆಯ ಸಣ್ಣ ಮುಂದುವರಿಕೆಯಾಗಿ ‘ರಾಜಾವಳಿ ಕಥೆ: ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮುಖಾಮುಖಿ’ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ನಡೆದು, ಈ ಪುಸ್ತಕವು ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

***