ಸುರಂಗ! ನೀರಿಗಿದುವೇ ದಾರಿ...!

ಮಾಣಿಮೂಲೆ ಅಚ್ಯುತ ಭಟ್ಟರಿಗೆ (81) ಇನ್ನೂ ನೆನಪಿದೆ; ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ತಾನು ಪಡ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಪಡೆದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶಿಕ್ಷಣ. ಕೇರಳದ ಮಮ್ಮುಂಞ ಎಂಬವರು ನೀರಿಗಾಗಿ ಸುರಂಗ ಕೊರೆದುದು. ತಂದೆಯವರು ಇವರನ್ನು ತಮ್ಮಲ್ಲಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದು ಒಂದಿಬ್ಬರಿಗೆ ಸುರಂಗ ತೋಡಲು ಕಲಿಸಿದ್ದು. ಸುರಂಗ ತೋಡಿದ್ದು…

ಅಚ್ಯುತ ಭಟ್ಟರ ಭೂಮಿ ಸಮತಟ್ಟಲ್ಲ. ತೀರಾ ಗುಡ್ಡ. ಹಿರಿಯರ ಬಳುವಳಿ.. ಗುಡ್ಡವಾದ್ದರಿಂದ ಬಾವಿ ತೋಡುವಂತಿಲ್ಲ. ತೋಡಿದರೂ ನೀರು ಸಿಗಬಹುದೆಂಬ ವಿಶ್ವಾಸವಿಲ್ಲ. ಒಸರುವ ಒರತೆ ನೀರನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡಬೇಕು. ಅದು ಬಿಟ್ಟರೆ ಬೇರೆ ನೀರಿನ ಮೂಲವಿಲ್ಲ.

ಕೃಷಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೆಗಲಿಗೆ ಬಂದಾಗ ತಂದೆಯವರು ಕೊರೆಸಿದ್ದ ಸುರಂಗವೊಂದರ ನೀರೇ ಆಧಾರ. ಅದರಿಂದ ಬರುವ ಕಿರು ಬೆರಳು ಗಾತ್ರದ ಹರಿನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಬಳಕೆ.

ಇನ್ನೊಂದು ಸುರಂಗ ಕೊರೆದರೆ ಹೇಗೆ? ಮೊದಲ ಸುರಂಗ ತೋಡಿದ ಅದ್ರಾಮರಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಅವಕಾಶ. ಸುಮಾರು ಒಂದೂವರೆ ಇಂಚು ನೀರು.

ತೀರಾ ಬೆಟ್ಟವಾದುದರಿಂದ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಸಮತಟ್ಟು ಮಾಡಿ ಮನೆ, ಕೃಷಿ. ತಟ್ಟು ಮಾಡಿದಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ನೀರಿಗಾಗಿ ಸುರಂಗ ಕೊರೆದರು ಅಚ್ಯುತ ಭಟ್ಟರು. ಈಗವರಲ್ಲಿ 22 ಸುರಂಗಗಳಿವೆ. ಅದರ ನೀರೇ ಆರೆಕ್ರೆ ಅಡಿಕೆ ತೋಟವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ!

ಸುರಂಗ- ಏನಿದು?

ಇದು ನೆಲದಾಳದ ಹೊಂಡವಲ್ಲ. ಗುಡ್ಡದಡ್ಡಕ್ಕೆ ಕೊರೆದು ಮಾಡಿದ ರಚನೆ. ಆರೂವರೆ ಅಡಿ ಎತ್ತರ, ಮೂರಡಿ ಅಗಲದಷ್ಟು- ಮನುಷ್ಯ ಹೋಗುವಷ್ಟು- ಗುಡ್ಡವನ್ನು ಅಡ್ಡಕ್ಕೆ ಕೊರೆಯುವುದು. ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವಂತಹುದೇ, ಆದರೆ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಪಿಕ್ಕಾಸಿ ಮುಖ್ಯ ಅಸ್ತ್ರ! ಒಬ್ಬ ಅಗೆಯಲು, ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಮಣ್ಣು ತುಂಬಿಸಲು, ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಮಣ್ಣನ್ನು ಹೊರ ಸಾಗಿಲು- ಹೀಗೆ ಮೂವರು ಬೇಕು.

ಕೊಂಕಣ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದವರಿಗೆ ‘ಸುರಂಗ’ ನೋಡಿ ಗೊತ್ತು. ಗುಡ್ಡವನ್ನು ಕೊರೆದು ಮಾಡಿದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ರೈಲು ಓಡುವಾಗ ಸಿಗುವ ಅನುಭವ! ಒಂದು ಕಡೆ ಹೊಕ್ಕು ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಹೊರಬರಬಹುದು. ಸುರಂಗದಲ್ಲಿ ಹೊರ ಬರುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಲ್ಲ!

ಅಚ್ಯುತ ಭಟ್ಟರ ಗುಡ್ಡದ ಮಣ್ಣು- ಜಂಬಿಟ್ಟಿಗೆ (ಮುರ). ಸುರಂಗ ಕೊರೆಯಲು ಸೂಕ್ತ ಮಣ್ಣು. ಜರಿಯುವುದಿಲ್ಲ, ಕುಸಿಯುವುದಿಲ್ಲ.

ಸುರಂಗ ಕೊರೆತ ಎಚ್ಚರ ಬೇಡುವ ಕೆಲಸ. ಕೊರೆಯುತ್ತಾ ಮುಂದೆ ಹೋದಷ್ಟೂ ಬೆಳಕಿನ ಅಭಾವ. ಕ್ಯಾಂಡಲ್, ಲ್ಯಾಟನ್ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಸಲ ಆಮ್ಲಜನಕ ಅಭಾವವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಒಮ್ಮೆ ಹೊರಗೆ ಬಂದು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತು ಇದ್ದು ಪುನಃ ಕೆಲಸ ಆರಂಭ. ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಪಸೆ ದೊರೆತ ‘ಮುಂದೆ ನೀರು ಸಿಗುತ್ತದೆ’ ಎಂಬ ಸೂಚನೆ.

‘ಕೊರೆದಷ್ಟೂ ನೀರಿನ ಪಸೆಯ ಸೂಚನೆ ಸಿಗದಿದ್ದರೆ ಸುರಂಗ ಕೊರೆವ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಅಲ್ಲೇ ಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಿಸಿದರೆ ಆಯಿತು. ಅದೆಲ್ಲಾ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿನ ನಿರ್ಧಾರ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಭಟ್. ನೀರಿನ ಒರತೆ ಸಿಕ್ಕಿದಲ್ಲಿಗೆ ಕೊರೆತ ಬಂದ್. ಒರತೆಯ ಸೆಲೆ ಸಿಕ್ಕಿದಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಸಣ್ಣ ದಂಡೆ(ಕಟ್ಟ) ಮಾಡಿದರೆ ನೀರು ಅದರಲ್ಲಿ ತುಂಬಲು ಅನುಕೂಲ. ಸುರಂಗದುದ್ದಕ್ಕೂ ಚಿಕ್ಕ ಕಣಿಯನ್ನು ತೆಗದು ನೀರನ್ನು ಹೊರತರಬಹುದು. ಕಣಿಯ ಬದಲಿಗೆ ಅಡಿಕೆಯ ದಂಬೆ ಬಳಕೆ ಕೂಡ ಸೂಕ್ತ.

ನೀರಿನ ಹರಿವಿಗೆ ಪೈಪ್

ಒಳಭಾಗದಿಂದ ನೀರು ಹೊರಬರುವಾಗ, ತಾಪಕ್ಕೆ ನೀರು ಆರಿಹೋಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಭಟ್ಟರು ಪಿವಿಸಿ ಪೈಪನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ. ನೀರಿನ ಮೂಲದಿಂದ ಪೈಪ್ ಜೋಡಣೆ. “ಪೈಪ್ ಹಾಕಿದ ಮೇಲೆ ಲಭ್ಯ ನೀರನ್ನೆಲ್ಲಾ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ” ಅಚ್ಯುತ ಭಟ್ ಖುಷಿ.

ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡು ಸುರಂಗದಿಂದ ಬರುವ ನೀರು ನಾಲ್ಕು ಟ್ಯಾಂಕಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹ. ಒಂದೊಂದು ಟ್ಯಾಂಕಿಗೆ ನಾಲ್ಕೈದು ಸುರಂಗದ ಸಂಪರ್ಕ. ಟ್ಯಾಂಕಿಯಿಂದ ಟ್ಯಾಂಕಿಗೆ ಲಿಂಕ್. ಇಲ್ಲಿಂದ ನೇರ ತೋಟಕ್ಕೆ. ದೇವರ ಪೂಜೆಗೂ ಇದೇ ನೀರು. ಅಡುಗೆ ಮನೆಗೆ ನೇರ ಸಂಪರ್ಕ. ನಲ್ಲಿ ತಿರುಗಿಸಿದರೆ ಆಯಿತು.

“ನಮ್ಮ ಮನೆಯ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೇಲೆ ಪಂಚಾಯತ್ ಒಂದು ಕೊಳವೆ ಬಾವಿ ಕೊರೆಸಿತು. ನಮ್ಮ ಸುರಂಗದ ನೀರು ಎಲ್ಲಿ ಆರುತ್ತದೋ ಎಂಬ ಭಯವಿತ್ತು. ಏನೂ ಆಗಲಿಲ್ಲ” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಅಚ್ಯುತ ಭಟ್ಟರ ಪುತ್ರ ಗೋವಿಂದ ಭಟ್.

ಸುರಂಗ ವಿಜ್ಞಾನಿ

ಮಾಣಿಲ- ಬಂಟ್ವಾಳ ತಾಲೂಕಿನ ಗ್ರಾಮ. ಐನೂರ ಐವತ್ತು ಮನೆಗಳು. ಶೇ.65ರಷ್ಟು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕುಡಿವ ನೀರಿಗೆ ‘ಸುರಂಗ’ವೇ ಆಧಾರ. ಮಿಕ್ಕುಳಿದಂತೆ ಸಮತಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶ. ಬಾವಿಯೋ, ಕೆರೆಯೋ ಹೊಂದಿದವರು. ಹತ್ತಿರದ ಬಾಯಾರು ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಸುರಂಗ ನೀರಿನ ಬಳಕೆ ಇದೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಮಾಣಿಮೂಲೆಯ ಹದಿನೆಂಟು ಮನೆಗಳ ಬದುಕು- ಸುರಂಗದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ!

ಸುರಂಗ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಅಚ್ಯುತ ಭಟ್

‘ನಮ್ಮೂರಿನಲ್ಲಿ ಸುರಂಗ ಕೊರೆಯಲು ಸ್ಥಳ ಸೂಚಿಸುವುದು ತಂದೆಯವರೇ. ಏನಿಲ್ಲವೆಂದರೂ ನೂರು ಆಗಿರಬಹುದು. ಎಲ್ಲಿಯೂ ವಿಫಲವಾದುದೇ ಇಲ್ಲ’ ಎನ್ನಲು ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ಟರಿಗೆ ಹೆಮ್ಮೆ. ‘ಇಂತಹ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಸುರಂಗ ಕೊರೆದರೆ ನೀರಿದೆ’ ಎಂದು ಅಚ್ಯುತ ಭಟ್ಟರು ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾಗಿ ಹೇಳಬಲ್ಲರು. ‘ಧೂಪದ ಮರ, ಬಸರಿ ಮರಗಳು ಅವುಗಳ ಬೇರನ್ನು ಬಹಳ ಆಳವಾಗಿ ಇಳಿಬಿಡುತ್ತವೆ. ಅಂತಹ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸುರಂಗ ತೋಡಬಹುದು. ಹುತ್ತ, ಜರಿಗಿಡಗಳ ಸಾಲು, ದಟ್ಟವಾಗಿ ಬೆಳೆವ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನೂ ಗಮನಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ’ – ನೀರಿನ ಮೂಲ ಅರಿಯುವ ಗುಟ್ಟು ರಟ್ಟು!

ಮನಸ್ಸು ಮುಖ್ಯ

‘ಗುಡ್ಡ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಕಾರಣ ಆಳವಾಗಿ ಬಾವಿ ತೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ನೀರು ಸಿಕ್ಕೀತು ಅಂತ ವಿಶ್ವಾಸವಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಸುರಂಗದ ಕಲ್ಪನೆ ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಬಂದಿರಬೇಕು’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಗೋವಿಂದ ಭಟ್. ಸಮತಟ್ಟು ನೆಲವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ದೈತ್ಯ ಯಂತ್ರಗಳು ಬರುತ್ತಿದ್ದುವೇನೋ!

ಲಕ್ಷ ಸುರಿದು, ಭೂಮಿ ಕೊರೆದು, ಉಕ್ಕುವ ನೀರನ್ನು ನೋಡಿ, ಪಡುವ ಆನಂದ ಸುರಂಗ ಕೊರೆಯುವಿಕೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ! ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಗಳು ಸಾಕು. ಸುರಂಗಕ್ಕಾದರೆ ಒಂದೆರಡು ತಿಂಗಳು ಬೇಕು. ಸಿಕ್ಕ ನೀರು ಕಿರು ಬೆರಳಿನಷ್ಟಾದರೂ ಅದು ನಿರಂತರ. ಸಿಗುವ ನೀರು ತೀರಾ ಕಿರು ಗಾತ್ರದ್ದಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಗಮನ ನೀಡುತ್ತಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವ ಭಟ್, ಗುಡ್ಡ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೀರಿಲ್ಲಾ.. ಎನ್ನುತ್ತಾ ಕೂಗುವ ಬದಲು ಸುರಂಗ ಕೊರೆದು ಕನಿಷ್ಟ ಕುಡಿನೀರನ್ನಾದರೂ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಮನಸ್ಸು ಬೇಕು ಅಷ್ಟೇ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಶ್ರಮವೇ ಮಾನದಂಡ

ಮಾಣಿಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುರಂಗವೊಂದರ ರಚನೆಗೆ ಏನಿಲ್ಲವೆಂದರೂ ಹದಿನೈದರಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತು ಸಾವಿರ ವೆಚ್ಚ. ಒಮ್ಮೆ ಬಂಡವಾಳ ಹಾಕಿದರೆ ಆಯಿತು. ಇಂಧನ, ವಿದ್ಯುತ್, ಡೀಸೆಲ್, ಪೆಟ್ರೋಲ್, ಪಂಪ್.. ರಗಳೆಯೇ ಇಲ್ಲ. ಪ್ರತಿ ವರುಷ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾತ್ರ.

ಅಚ್ಯುತ ಭಟ್ ಲೆಕ್ಕ ಮುಂದಿಡುತ್ತಾರೆ; ಒಬ್ಬ ಒಂದು ದಿನದಲ್ಲಿ ಎರಡೂವರೆ ಅಡಿ ಸುರಂಗ ಕೊರೆಯಬಹುದು. ದಿನಕ್ಕೆ ಇನ್ನೂರು ರೂಪಾಯಿ ವೇತನ. ಸಹಾಯಕರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ. 60-80 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನೀರು ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಮೂವರು ಇದ್ದರೆ ಸುಲಲಿತ. ಈಂದಿನ (ಬೈನೆಮರ) ಮರದ ದಂಬೆಯಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣು ಹೊರಸಾಗಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರೆ ಶ್ರಮ ಸುಲಭ. ಇದು ಗುಂಪು ಕೆಲಸ ಅಲ್ಲ. ಶ್ರಮವೇ ಮಾನದಂಡ.

ಕೆಲವು ವರುಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಬೋಳು ಗುಡ್ಡವಾಗಿತ್ತು. ಗೇರು ಗಿಡಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಹಜವಾಗಿ ಇತರ ಗಿಡಗಳು ಬೆಳೆದಿವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ನೀರಿಂಗಲು ಅನುಕೂಲ. ‘ಗುಡ್ಡದಲ್ಲಿ ಇಂಗುಗುಂಡಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ಮತ್ತೂ ಒಳ್ಳೆಯದು’ ಭಟ್ಟರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.

ಸೊಂಟ ತ್ರಾಣದ ಕೃಷಿ

ಗುಡ್ಡಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಅಡ್ಯನಡ್ಕ- ಪಕಳಕುಂಜ ಕಚ್ಚಾ ರಸ್ತೆಯಿದೆ. ಕೆಳಭಾಗ ಮನೆ ಮತ್ತು ತೋಟ. ಮೇಲ್ಬಾಗ ಗೇರು ಕೃಷಿ. ಒಟ್ಟು ಹದಿನೆಂಟು ಎಕರೆ.

 

ಎಂಟು ಎಕರೆ ತೋಟ. ಅದರಲ್ಲಿ 1300 ಅಡಿಕೆ, 300 ತೆಂಗು.. ಇತ್ಯಾದಿ. ಗುಡ್ಡವನ್ನು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಸಮತಟ್ಟು ಮಾಡಿ ‘ಆರು ತಟ್ಟು’ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅಡಿಕೆಯದ್ದು ದೊಡ್ಡ ತಟ್ಟಾದರೆ, ತೀರಾ ಕೆಳಗಿನದ್ದು ತೆಂಗು ಕೃಷಿಗೆ. ಹನಿ ನೀರಾವರಿ, ತುಂತುರು ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ‘ತಂದೆಯವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೊಡದಲ್ಲಿ ನೀರು ಹೊತ್ತು ಈ ಗಿಡಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ್ದು’ ಎಂದು ಅಚ್ಯುತ ಭಟ್ಟರೆಂದಾಗ, ‘ಆಗ ಒಂದೇ ಸುರಂಗವಿತ್ತು. ಈಗ ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡು ಇದೆ’ ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ಟರು ದನಿಗೂಡಿಸಿದರು.

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೀರಿನ ಮೂಲ ಸಿಕ್ಕ ಮೇಲೆಯೇ ತೋಟ ತಯಾರಿ. ಇವರ ವಿಧಾನ ಭಿನ್ನ. ತೋಟಕ್ಕಾಗಿ ಸಮತಟ್ಟು ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಸುರಂಗ ಕೊರೆತ. ಸಿಕ್ಕ ನೀರಿಗನುಸಾರ ‘ಯಾವ ಕೃಷಿ’ ಎಂಬ ನಿರ್ಧಾರ. ‘ಬಹುತೇಕ ಕೃಷಿಕರು ನೀರಿನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತಂದುಕೊಳ್ಳದೆ ಹೊಸ ತೋಟಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ನೀರಿಲ್ಲದೆ ಕೊರಗುತ್ತಾರೆ’ ಮಾತಿನ ಮಧ್ಯೆ ಭಟ್.

ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನೀರಿನ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಕೆರೆಯಿದೆ. ‘ಅರುವತ್ತರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನೀರಿನಾಸೆಯಿಂದ ತೋಡಿದ ಕೆರೆಯಿದು. ಹೇಳುವಂತಹ ನೀರು ಸಿಗಲಿಲ್ಲ! ಮೂರು ಸುರಂಗಗಳ ನೀರು ಸದಾ ಇದಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವುದರೊಂದಿಗೆ ಇದರೊಳಗೂ ಮೂರು ಸುರಂಗಗಳು! ಉಳಿದ ಸುರಂಗಗಳ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನೀರಿನ ಖಜಾನೆ. ಕೆಳ ತಟ್ಟಿನಲ್ಲಿರುವ ತೆಂಗಿನ ತೋಟಕ್ಕೆ ಇದು ಬಳಕೆ. ಮೇಲಿನ ಟ್ಯಾಂಕ್ಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ದಾಸ್ತಾನು ಕಡಿಮೆಯಾದರೆ, ಇಲ್ಲಿಂದ ಲಿಫ್ಟ್. ಮೇ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಕೃಷಿಗೆ ನೀರುಣಿಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾದರೂ, ನೀರಿಲ್ಲ ಎಂದಾದುದೇ ಇಲ್ಲ!

ಪೈಪಿನೊಳಗೆ ಬೇರುಗಳು ಮನೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆಗ ನೀರಿನ ಹರಿವಿಗೆ ತೊಂದರೆ. ವರುಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಬೇರು ತೆಗೆದು ಪೈಪನ್ನು ಶುಚಿಗೊಳಿಸುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯ.

ಸುರಂಗದೊಳಗೆ ಬಾವಲಿಗಳ ಬಿಡಾರ. ಅವುಗಳ ಹಿಕ್ಕೆಗಳು ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಟ್ಯಾಂಕಿ ಸೇರುತ್ತವೆ. ತೋಟಕ್ಕೆ ಓಕೆ. ಆದರೆ ಕುಡಿನೀರಿಗೆ? ಅಚ್ಯುತ ಭಟ್ ಉಪಾಯ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ; ಒಂದು ಸುರಂಗಕ್ಕೆ ಬಾವಲಿಗಳು ಒಳ ಹೋಗದಂತೆ ಹೊರಮೈಗೆ ಬಲೆ ಹಾಕಿದ್ದಾರೆ. ಇದ ನೀರು ಮನೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಕುಡಿ ನೀರಿನ ಟ್ಯಾಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆ.

‘ಕಾರ್ಮಿಕರ ಅಲಭ್ಯತೆ, ಸಾರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ.. ಮೊದಲಾದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದಾಗ ಈ ಜಾಗವೇ ಬೇಡ ಎಂಬ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಒಮ್ಮೆ ಬಂದಿದ್ದೆವು. ಆದರೆ ಇಷ್ಟೊಂದು ನೀರಿನ ಸಮೃದ್ಧತೆ ಇರುವಾಗ ನಿರ್ಧಾರ ಹಿಂದೆ ಪಡೆದೆವು’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಗೋವಿಂದ ಭಟ್. ತಂದೆಯವರ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಲೆಕ್ಕಚಾರದ ಕೃಷಿ, ಸ್ವಯಂ- ದುಡಿಮೆ.

‘ಒಂದು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮನೆಯಂಗಳಕ್ಕೆ ಸಾಗಲು ಅರುವತ್ತು ಪೈಸೆ ವೆಚ್ವಾಗುತ್ತದೆ’ – ಈ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ನೋಡಿ. ಕೃಷಿ ಬದುಕಿನ ಕಷ್ಟ ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ.

ನೈಸರ್ಗಿಕ ನೀರು ಪಡೆಯುವ ಏಕೈಕ ಪಾರಂಪರಿಕ ಜಾಣ್ಮೆ- ಸುರಂಗ. ಹನಿ ನೀರಾವರಿಗೆ, ಬಾವಿ ತೋಡಲು, ಕೊಳವೆ ಬಾವಿ ತೋಡಲು- ನಮ್ಮ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಲದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಸುರಂಗ ತೋಡಲು ಸಾಲವಿಲ್ಲವಂತೆ, ಕಾರಣ ಅದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೋರ್ಸ್!

ಮಣ್ಣಿನ ಟ್ಯಾಂಕ್

ಮಣ್ಣಿನ ಟ್ಯಾಂಕ್

ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಅಂದರೆ ಅದು ಕಾಂಕ್ರಿಟಿನದು! ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರಬೇಕು. ಫಿಲ್ಲರ್ ಮೂಲಕ ಏರಿಸಿರಬೇಕು.. ಹೀಗೆಲ್ಲಾ ಕಲ್ಪನೆಗಳಿವೆ. ಮಾಣಿಮೂಲೆಯಲ್ಲಿರುವುದು ಮಣ್ಣಿನ ಟ್ಯಾಂಕಿ. ‘ಇದಕ್ಕೆ ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷವಾಯಿತು ನೋಡಿ. ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾಗಿದೆ’ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ ಆಚ್ಯುತ ಭಟ್ಟರು.

ಅರುವತ್ತು ಸಾವಿರದಿಂದ ಒಂದೂವರೆ ಲಕ್ಷ ಲೀಟರ್ ನೀರು ಹಿಡಿವ ಟ್ಯಾಂಕಿಗಳಿವೆ. ಮಣ್ಣನ್ನು ಹದಿನೈದು ದಿವಸ ಹುಳಿಬರಿಸಿ, ಅದರಿಂದ ದಂಡೆ ನಿರ್ಮಾಣ. ‘ಪೊಳಿಮಣೆ’, ‘ಮುಟ್ಟಿ’ (ಗೋಡೆಯನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಲು ಬಳಸುವ ಮರದ ಸಾಧನ)ಯಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೊಡೆದ ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಬೇಕು. ತಳವೂ ಅಷ್ಟೇ. ನಮ್ಮ ಹಳೆ ಮನೆಗಳ ಮಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆ ರಚನೆಯನ್ನೊಮ್ಮೆ ಸ್ಮರಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ಹೊಡೆದು- ಬಡಿದು ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಮಣ್ಣು ಸಿಮೆಂಟಿಗಿಂತಲೂ ಭದ್ರ! ಬಿಸಿಲಿಗೆ ಬಿರಿಯುವುದಿಲ್ಲ.

ಮಣ್ಣು ಎದ್ದು ಹೋದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಮಣ್ಣನ್ನು ಸಾರಿಸಿ ಹೊಡೆದು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಿದ್ದಲ್ಲಿಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ತೀರಾ ಹಳ್ಳಿ ಜ್ಞಾನ. ‘ದನದ ಹಟ್ಟಿಯ ಗೋಡೆಯನ್ನು ನಾನೇ ರಚಿಸಿದ್ದು. ಇಪ್ಪತ್ತು ವರುಷವಾಯಿತು. ಹೇಗಿದೆ?’ ಕಣ್ಣುಮಿಟುಕಿಸುತ್ತಾರೆ ಅಚ್ಯುತಜ್ಜ!