ಮಹಿಪತಿ ದಾಸರುವೈದಿಕ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದು ರಾಜ್ಯ ವಾಳುವ ಬಾದಶಹನ ಆತ್ಮೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಯಾದರು. ಆತ್ಮೋದ್ಧಾರದ ಮಾರ್ಗ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಸಂತೋಷ ದಿಂದ ಅದಿಕಾರಅಂತಸ್ತುಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು. ನೂರಾರು ಮಂದಿಗೆ ಸಾರ್ಥಕ ಜೀವನ ನಡೆಸಲು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡಿದರು.

ಮಹಿಪತಿದಾಸರು

ಕೃಷ್ಣ-ಭೀಮಾ-ಘಟಪ್ರಭಾ-ಮಲಪ್ರಭಾ-ಡೋಣ ಮೊದಲಾದ ನದಿಗಳಿಂದ ವಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರದೇಶವು ಬಹು ಫಲವತ್ತಾಗಿದೆ. ಈ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಹರಿದ ಪುಣ್ಯ ಪ್ರವಾಹಗಳಂತೆ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಾಧು ಸತ್ಪುರುಷರು ಜನ್ಮ ತಾಳಿದ್ದಾರೆ. ನಾಡು ನುಡಿಯ ಸೇವೆಗೈದು ಮುಂದಿನ ಜನಾಂಗಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ತ್ಯಾಗಿ- ಯೋಗಿ- ರೋಗಿ-ಭೋಗಿ-ಜೋಗಿ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಖ್ಯಾತರಾಗಿರುವ ಮಹಿಪತಿರಾಯರು, ರುಕ್ಮಿಣಿ ಪಂಡಿತರು-ಯಾಳಗಿಯ ರಾಮಪ್ಪಯ್ಯನವರು, ಅಗರಬೇಡದ ಕೃಷ್ಣದ್ವೈಪಾಯನರು, ಸಿಂದಗಿಯ ಜಕ್ಕಪ್ಪಯ್ಯನವರು, ಸೂವೆಪಂಥದ ಶಾನುಂಗ-ಶಾನುಂಗಿ ಸೋದರ ಸೋದರಿಯರು ಇವರೇ ಮೊದಲಾದವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯು ಅಭ್ಯಾಸಿಗರಿಗೆ ಬಹು ಬೋಧಪ್ರದವಾಗಿದೆ.

ಬಾಲ್ಯ, ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ

ಮಹಾಮಹಿಮರಾದ ಮಹಿಪತಿದಾಸರ ಪೂರ್ವಜರು ಮೂಲತಃ ವಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸೇರಿದ ಬಾಗಲ ಕೋಟೆಯವರು. ಅಲ್ಲಿರುವಷ್ಟು ಕಾಲ ಈ ಮನೆತನದವರನ್ನು ‘‘ಕಾಥವಟೆ’’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಮನೆತನದ ಹಿರಿಯರಾದ ರಂಗಭಟ್ಟರು ತಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆಂದು ಕಾಶಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ವಿದ್ಯಾರ್ಜನೆಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿ ಮರಳಿದಾಗ ವಿಜಾಪುರವು ಆದಿಲ್‌ಶಾಹಿ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಆದುದರಿಂದ ರಂಗಭಟ್ಟರು ಸಹ ವಿಜಾಪುರ ನಗರವನ್ನೇ ತಮ್ಮ ವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿ ಆರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ರಂಗಭಟ್ಟರಿಗೆ ಕೋನೇರಿರಾಯ ಎಂಬ ಮಗನಿದ್ದು ಅವರು ತಂದೆಯಂತೆಯೇ ವೈದಿಕ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೋನೇರಿರಾಯರಿಗೆ ಗುರುರಾಯ ಹಾಗೂ ಮಹಿಪತಿರಾಯ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು. ಮಹಿಪತಿರಾಯ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ೧೬೧೧ ರಲ್ಲಿ. ಕೃಷ್ಣಾತೀರದ ಕೊಲ್ಲಾರ ನಿವಾಸಿಗಳಾದ ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಕೃಷ್ಣಾಚಾರ್ಯರು ಈ ಮನೆತನಕ್ಕೆ ಕುಲಗುರುಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಇವರು ಮಹಿಪತಿರಾಯರ ಜನ್ಮ ಕುಂಡಲಿಯನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ ಈ ಹುಡುಗನು ಉನ್ನತವಾದ ರಾಜವೈಭವವನ್ನು ಪಡೆಯುವನೆಂದೂ ಮಹಾಯೋಗಿಯಾಗಿ ಜೀವಿಸುತ್ತಾನೆಂದೂ ತಮ್ಮ ಭವಿಷ್ಯ ಸಾರಿದರು.

ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ಅಭ್ಯಾಸ ದೊರೆಯಬೇಕೆಂದು ಕೋನೇರಿರಾಯರ ಅಪೇಕ್ಷೆ. ಅವರು ಗುರುರಾಯರನ್ನೂ ಮಹಿಪತಿರಾಯರನ್ನೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದರು. ವೇದ-ಉಪನಿಷತ್ತು-ಭಗವದ್ಗೀತೆ ಮೊದಲಾದ ಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಪರಿಣಿತರಾಗುವಂತೆ ಎಚ್ಚರವಹಿಸಿದರು. ಆದುದರಿಂದ ಮಕ್ಕಳಿಬ್ಬರೂ ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಪಾಂಡಿತ್ಯವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದರು.

ಮಹಿಪತಿರಾಯರು ತಮ್ಮ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮುಗಿದ ನಂತರ ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯವಾಗಿ ಬಂದ ವೈದಿಕ ವೃತ್ತಿಯನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಿ ರಾಮಾಯಣ-ಮಹಾಭಾರತ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಪ್ರವಚನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಸುಶ್ರಾವ್ಯವಾದ ಕಂಠದಿಂದ ಹೊರ ಹೊಮ್ಮುವ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶ್ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಅವರು ಕನ್ನಡ, ಮರಾಠಿ, ಉರ್ದು ಮೊದಲಾದ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಥ ವಿವರಣೆಯನ್ನೀಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಂಸ್ಕೃತದಂತೆ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಭಾಷೆಗಳ ಮೇಲೂ ಅವರು ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಆದುದರಿಂದ ಮಹಿಪತಿರಾಯರ ಪ್ರವಚನವೆಂದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಷೆಯವರೂ ಎಲ್ಲಾ ಮತೀಯರೂ ಒಂದು ಸೇರಲಾರಂಭಿಸಿದರು.

ಖವಾಸ್‌ಖಾನರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಚನ

ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸಚಿವರಾದ ಖವಾಸ್‌ಖಾನರು ಒಂದು ದಿನ ರಾಜದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಹೊರಟಾಗ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಜನಸಮೂಹವನ್ನು ಕಂಡು ವಿಷಯವೇನೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ತಮ್ಮ ಸೇವಕರಿಗೆ ಆಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದರು. ಆಗ ಆ ಸೇವಕರು ‘‘ಪ್ರಭುಗಳೇ, ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಪ್ರತಿನಿತ್ಯವೂ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪುರಾಣ-ಪ್ರವಚನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅದನ್ನು ಕೇಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಜನರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ’’  ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಸೇವಕರ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಖಾನಸಾಹೇಬರಿಗೆ ಅಚ್ಚರಿಯಾಯಿತು. ಅವರು ಆ ಪ್ರವಚನ ಮುಗಿಯುವವರೆಗೂ ಅಲ್ಲಿಯೇ ನಿಂತುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅನಂತರ ಮಹಿಪತಿರಾಯ ರನ್ನು ತಾವಿದ್ದಲ್ಲಿಗೆ ಕರೆಯಿಸಿಕೊಂಡು ನಿಮ್ಮ ಪ್ರವಚನ ಕಥಾಭಾಗವನ್ನು ನಮಗೂ ಶ್ರವಣ ಮಾಡಿಸುತ್ತೀರಾ?‘‘ಎಂದು ಕೇಳಿದರು. ಆಗ ಬೇರಾವ ಯೋಚನೆಯನ್ನೂ ಮಾಡದೆ ‘‘ಕೇಳಲು ತಾವು ಸಿದ್ಧರಿದ್ದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಕ್ಕೇನು ತೊಂದರೆ?’’ ಎಂದು ರಾಯರು ಉತ್ತರಿಸಿದರು. ಮರುದಿನದಿಂದ ಖವಾಸ್ ಖಾನರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಪತಿರಾಯರ ಪ್ರವಚನಗಳು ಆರಂಭವಾದವು.

ನಿಷ್ಠಾವಂತನಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಅನ್ಯಮತೀಯರಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥಗಳ ಪ್ರವಚನ ಮಾಡುವುದು ಹಾಗೂ ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿಯುವಂತೆ ಪಾರ್ಸಿ, ಉರ್ದು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಥಾ ಭಾಗವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿ ಹೇಳುವುದು ಎಂದರೆ ಅಂದು ಬಹು ಆಶ್ಚರ್ಯದ ಮಾತಾಗಿತ್ತು. ಆದುದರಿಂದ ರಾಯರ ಪ್ರವಚನ ಕೇಳಲು ಮಹಾ ಪಂಡಿತರಾದ ಮೌಲ್ವಿಗಳೂ ಸಂಗೀತ ವಿದ್ವಾಂಸರೂ ಸಾಹಿತ್ಯ ಲಲಿತಕಲೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಕಲಾವಿದರೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವರ್ತಕರೂ ಬರಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ರಾಮಾಯಣ-ಮಹಾಭಾರತದ ಕಥಾ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡು ಅದರಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾದ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಜನ ಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುವಂತೆ ರಾಯರು ಬಿಡಿಸಿ ಹೇಳಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ‘‘ಮಾನವ ಕುಲ ಉದ್ಧಾರವಾಗಬೇಕಾದರೆ ಸತ್ಯ ಅಹಿಂಸೆ ಹಾಗು ತತ್ವನಿಷ್ಠ ಜೀವನ ಇದೇ ಮೂಲ ಆಧಾರ’’ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಒತ್ತಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಜಾತಿಮತಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲ ಮನುಷ್ಯರ ಬಾಳಿಗೆ ಬೆಳಕಾಗುವ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಕೇಳುವವರ ಮನಸ್ಸುಗಳಿಗೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು.

ಅದೃಷ್ಟ ಒಲಿಯಿತು

ದಿನಗಳೆದಂತೆಲ್ಲಾ ರಾಯರು ಖವಾಸ್ ಖಾನರಿಗೆ ಪ್ರೀತಿ ಪಾತ್ರರಾಗತೊಡಗಿದರು. ಅವರ ನಡೆ-ನುಡಿ- ಶೀಲ-ಸದಾಚಾರ ಸಂಪನ್ನತೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಗೆ ಮಾರು ಹೋದ ಸಚಿವರು ಮಹಿಪತಿರಾಯರನ್ನು ತಮ್ಮ ಕರುಣಿಕನನ್ನಾಗಿ ನಿಯಮಿಸಿಕೊಂಡರು. ಹೀಗಾಗಿ ವೈದಿಕ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರಾಯರಿಗೆ ಸರಕಾರಿಯ ಚಾಕರಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿತು.

ಒಂದು ಸಲ ಬಾದಶಹರ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ತಲೆದೋರಿತು. ಅವರು ಈ ಮಾತನ್ನು ಸಚಿವರಾದ ಖವಾಸ್‌ಖಾನರಲ್ಲಿಯೂ ಹೇಳಿದರು. ಆಗ ಖಾನ್ ಸಾಹೇಬರು ಮಹಿಪತಿರಾಯರನ್ನು ಬರಮಾಡಿಕೊಂಡು ರಾಜ್ಯದ ಲೆಕ್ಕ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿಕೊಡುವಂತೆ, ಹೇಳಿದರು. ಮಹಿಪತಿ ರಾಯರಿಗೆ ಗಾಬರಿ. ಇಂಥ ಪ್ರಮಾಣದ ಇಷ್ಟು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಕೆಲಸವನ್ನು ಅವರೊಬ್ಬರೇ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಮನದಲ್ಲಿಯೇ ತಮ್ಮ ಕುಲದೇವರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಲೆಕ್ಕ ಪತ್ರದ ಒಂದೊಂದೇ ಕಡತವನ್ನು ಪರಿಶೀಲನೆ ಮಾಡುತ್ತ ಹೋದರು. ಕೊನೆಗೆ ತಪ್ಪು ಎಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಯಿತು. ಅದನ್ನು ಬಾದಶಹರಿಗೆ ತೋರಿಸಿದರು. ಅಹಮ್ಮದ್ ಆದಿಲ್‌ಶಹನಿಗೆ ಪರಮಾನಂದವಾಯಿತು. ಆತನು ಮಹಿಪತಿರಾಯರನ್ನು ಯೋಗ್ಯರೀತಿಯಿಂದ ಸನ್ಮಾನ ಮಾಡಿದ. ಅವರನ್ನು ತನ್ನಲ್ಲೆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಬಾದಶಹನಿಗೆ ಎನ್ನಿಸಿತು. ಖವಾಸ್‌ಖಾನರಿಗೆ ಹೇಳಿ ಅವರನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿದ. ಮಹಿಪತಿರಾಯರನ್ನು ತನ್ನ ಆಪ್ತ ಸಚಿವರೆಂದು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡನು.

ಮಹಿಪತಿರಾಯರ ಕೀರ್ತಿ ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ಹಬ್ಬಿತು. ಅವರ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಮಾರುಹೋದ ಕಲ್ಬುರ್ಗಿಯ ದೇಶಮುಖರು ತಮ್ಮ ಮಗಳಾದ ತಿರುಮಲಾದೇವಿಯನ್ನು ಧಾರೆಯೆರೆದು ಕೊಡಲು ಮುಂದೆ ಬಂದರು. ದಿವಾನ ಪದವಿ ಬಂದುದರಿಂದ ಆ ಪದವಿಗೆ ತಕ್ಕಂತಹ ಭವ್ಯವಾದ ಮನೆ ಆಳು ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ವಾಹನ ಮೊದಲಾದ ಐಹಿಕ ಸಂಪತ್ತು ತಾನೇತಾನಾಗಿ ಬಂದಿತು. ಈ ಸಂಪತ್ತಿನೊಂದಿಗೆ ಸತ್ಕುಲ ಪ್ರಸೂತಳಾದ ತಿರುಮಲಾದೇವಿಯೂ ಅವರ ಮನದುಂಬಿ ಬಂದಳು. ಈ ಸಾಧ್ವಿ ಪತಿಗೆ ತಕ್ಕ ಸತಿಯಾಗಿದ್ದಳು. ಪತಿಯ ಜೀವನವೇ ತನ್ನ ಜೀವನವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ ತಿರುಮಲಾದೇವಿಯ ಆಗಮನದಿಂದ ಮಹಿಪತಿರಾಯರ ಜೀವನವು ಹಾಲಿಗೆ ಜೇನು ಬೆರೆಸಿದಂತಾಯಿತು.

ಭಾಗ್ಯದ ತೊಟ್ಟಿಲಲ್ಲಿ ಸರಳ ಜೀವನ

ಹೀಗೆ ಬಡವರಾಗಿದ್ದ ಮಹಿಪತಿರಾಯರು ಐಶ್ವರ್ಯದ ತುಟ್ಟ ತುದಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದರೂ ಅವರಿಗೆ ಯಾವ ಅಹಂಕಾರವೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ನೆಚ್ಚುವಂತಿಲ್ಲ. ಏರಿಳಿತಗಳು ಉಂಟೇ ಉಂಟು ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಮರೆಯಲಿಲ್ಲ. ಬಾದಶಹನ ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯಿಂದ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅಹಂಕಾರದ ನೆರಳು ಹತ್ತಿರ ಸುಳಿಯದಂತೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದಿದ್ದರು. ಗುಡಿಸಲಿನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಹೇಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರೊ ಇಂದು ದಿವಾನ ಪದವಿಗೆ ಬಂದರೂ ಅದೇ ರೀತಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಆದಾಯದ ಬಹು ಭಾಗವನ್ನು ದೀನದಲಿತರಿಗೆ ಹಂಚಿಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ತಮ್ಮಲ್ಲಿ ಬರುವ ಬಡಜನರ ಕಷ್ಟ ಕಾರ್ಪಣ್ಯಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಕೇಳಿ ಅವುಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದುದರಿಂದ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಮಹಿಪತಿರಾಯರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆ-ವಿಶ್ವಾಸ ಬೆಳೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದುವು. ಅವರ ಕೆಲಸ ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದಾಗಿ ರಾಜ್ಯದ ಬೊಕ್ಕಸವೂ ತುಂಬಲಾರಂಭಿಸಿತು.

ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಸಹ ನೀರಿನಲ್ಲಿರುವ ಕಮಲಪತ್ರದಂತೆ ನಿರ್ಲಿಪ್ತರಾಗಿ ಅವರು ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ ಮಕ್ಕಳಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ರಾಯರ ಪತ್ನಿ ತಿರುಮಲಾದೇವಿಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಇದೇ ಯೋಚನೆಯಾಯಿತು. ವಿಜಾಪುರದಿಂದ ಒಂಬತ್ತು ಮೈಲಿನ ಮೇಲಿರುವ ಸಾರವಾಡ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಭಾಸ್ಕರ ಸ್ವಾಮಿಗಳೆಂಬ ಮಹಾಮಹಿಮರಿದ್ದರು. ಈ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಬಹುದೊಡ್ಡ ತಪಸ್ವಿಗಳೆಂದೂ ಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದರು. ಕರ್ನಾಟಕ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇವರ ಶಿಷ್ಯ ಪರಿವಾರ ಹರಡಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಆಯುರ್ವೇದ ವಿಶಾರದರಾದ ರುಕ್ಮಿಣಿಪಂಡಿತರು ಹಾಗೂ ಜಕ್ಕಪ್ಪಯ್ಯನವರು ಭಾಸ್ಕರ ಸ್ವಾಮಿಗಳವರ ಪ್ರಿಯ ಶಿಷ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಈ ಮಹನೀಯರು ಸಮೀಪದ ಗುಹೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ತಪವನ್ನಾಚರಿಸಿದುದರಿಂದ ಅನೇಕ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದವರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಜನರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಇಂಥ ಮಹಾನುಭಾವರ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ತಿರುಮಲಾದೇವಿ ಸಾರವಾಡಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದಳು.

ಶಾನುಂಗಶಾನುಂಗಿ

ವಿಜಾಪುರವು ಸರ್ವಧರ್ಮ ಸಮನ್ವಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಶಾನುಂಗ ಹಾಗೂ ಆತನ ಸೋದರಿ ಇಬ್ಬರೂ ಸೂಫಿ ಪಂಥಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಮಹಾನುಭಾವರಾಗಿದ್ದರು. ಯಾವಾಗಲೂ ಜೊತೆಯಾಗಿಯೇ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ವಿರಕ್ತ ಶಿಖಾಮಣಿಗಳಾದ ಇವರ ನಡೆನುಡಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಕೆಲವರು ಇವರನ್ನು ಹುಚ್ಚರೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದರೆ ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಮಹಾಯೋಗಿಗಳೆಂದು ಮನ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಒಂದು ಸಲ ಬಾದಶಹರ ಕಿರೀಟಿದಲ್ಲಿದ್ದ ಆಭರಣವು ಅಕಸ್ಮಾತ್ತಾಗಿ ನಡು ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು ಬಿಟ್ಟಿತು. ಅದೇ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಶಾನುಂಗರ ಕಾಲಿಗೆ ಬೆಲೆ ಬಾಳುವ ಆ ಆಭರಣ ತಾಗಿತು. ಆಗ ಆ ಮಹಾಮಹಿಮರು ಒಡವೆ ತಾಗಿದುದರಿಂದ ತಮ್ಮ ದೇಹದ ಒಂದು ಅಂಗವೇ ಅಪವಿತ್ರವಾಯಿತೆಂದು ತಿಳಿದು ಹೆಬ್ಬೆರಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಕೊಂಡರಂತೆ. ಈ ಮಾತು ಬಾದಶಹರ ಕಿವಿಯವರೆಗೂ ಹೋಯಿತು. ಅವರು ಆ ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು  ಬಂದು ‘‘ತನ್ನಿಂದ ಅಪಚಾರವಾಯಿತು’’ ಎಂದು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಆಗ ಆ ಸತ್ಪುರುಷರು ‘‘ಬಾದಶಹನೇ, ಇದರಲ್ಲಿ ನಿನ್ನೆ ತಪ್ಪೇನೂ ಇಲ್ಲ, ನಡೆದು ಹೋದುದಕ್ಕೆ ಕ್ಷಮೆ ಕೇಳುವ ಅಗತ್ಯವೂ ಇಲ್ಲ. ನೀನು ಸರ್ವಶಕ್ತನಾದ ದೇವರನ್ನು ಮೊರೆಹೋಗು. ಅದರಿಂದ ನಿನಗೆ ಕಲ್ಯಾಣವಾಗುವುದು’’ ಎಂದು ಹರಸಿದರು.

ಮೊಹರಿನುಂಗುರ ಹೋಯಿತು, ಬಂತು

ಮಹಿಪತಿರಾಯರ ಹೆಂಡತಿ ಭಾಸ್ಕರ ಸ್ವಾಮಿಗಳೆಂಬ ವಿರಕ್ತ ಪುಣ್ಯಪುರುಷರ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರಷ್ಟೆ. ಮಹಿಪತಿರಾಯರು ಕೆಲವು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಸ್ಕರಸ್ವಾಮಿಗಳ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕಾಗಿ ಹೊರಟರು.

ಇದಾದದ್ದು ಒಂದು ಪವಾಡದಿಂದ. ಈ ಪವಾಡವನ್ನು ನಡೆಸಿದವರು ಶಾನುಂಗ-ಶಾನುಂಗಿಯರು ಎಂದು ಭಕ್ತರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಭಕ್ತರು ಹೇಳುವಂತೆ ನಡೆದ ಘಟನೆ ಇದು.

ವಿಜಾಪುರದ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಆದಿಲ್‌ಶಹನು ‘‘ಬೇಗಮ್ ತಲಾಬ್’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಂದು ಕೆರೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದನು. ಅದರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯ ಭಾರವನ್ನು ಮಹಿಪತಿರಾಯರಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದನು. ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಈ ಕೆರೆಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ದುಡಿಯಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಕೆಲಸದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗಾಗಿ ರಾಯರು ಆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು.

ಒಂದು ಸಾಯಂಕಾಲ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಮುಗಿಸಿಕೊಂಡು ರಾಯರು ಅರಮನೆಯತ್ತ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೋಟೆಯ ಒಳಗಿನ ಪ್ರಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಕಂದಕದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿಯೇ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಶಾನುಂಗರು ಅರೇ ಬೇಟಾ (ಎಲೋ ಮಗು) ಎಂದು ಅವರನ್ನು ಕೂಗಿದರು. ರಾಯರು ಬಹು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶಾನುಂಗರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದರು. ಒಂದು ಸಲ ಆ ಯೋಗಿಯು ರಾಯರ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಕೃಪಾದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಹರಿಸಿದರು. ರಾಯರ ಬೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉಂಗುರವಿತ್ತು. ಅದು ಸರ್ಕಾರದ ಮೊಹರಿನ ಉಂಗುರ. ಶಾನುಂಗರು ಅದನ್ನು ತನಗೆ ಕೊಡುವಂತೆ ಕೇಳಿದರು. ಯೋಗಿಯ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾದ ರಾಯರು ಹಿಂದುಮುಂದಿನ ದನ್ನು ಯೋಚಿಸದೆ ಆ ಕ್ಷಣವೇ ಉಂಗುರವನ್ನು ಶಾನುಂಗರಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದರು. ಆತ ಆ ಉಂಗುರವನ್ನು ತಿರುವು ಮುರುವು ಮಾಡಿನೋಡಿ ‘‘ಮಗು ಇದು ವಿಷಯ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ. ನಿನ್ನಂಥವರು ಇದನ್ನು ಧರಿಸಬಾರದು’’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದ ಆಳವಾದ ಕಂದಕದಲ್ಲಿ ಬಿಸಾಡಿದರು.

ಈಗ ರಾಯರಿಗೆ ತುಂಬಾ ಗಾಬರಿಯಾಯಿತು. ರಾಜದರ್ಬಾರಿನ ಮೊಹರಿನ ಉಂಗುರವನ್ನು ಹೀಗೆ ಬಿಸಾಡುವುದೆ? ಇದು ತಮ್ಮ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಆಲಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದಂತಾಯಿತಲ್ಲವೇ? ಎಂದು ಮನಸ್ಸು ವಿಚಲಿತಗೊಂಡಿತು. ಆಳವಾದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಎಸೆದ ಉಂಗುರವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯುವ ಬಗೆ ಹೇಗೆ? ಕಂದಕದ ತುಂಬಾ ಮೊಸಳೆಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಇನ್ನು ಇಂಥ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಶಾನುಂಗರನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸಬೇಕೆಂದರೆ ಅವರೊಬ್ಬ ಮಹಾನುಭಾವರೆಂದು ಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಹೋಗಲಿ, ಉಂಗುರದ ಹಂಬಲವನ್ನೇ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಬೇಕೆಂದರೆ ಅದು ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸೊತ್ತಲ್ಲ. ರಾಜ್ಯಾಧಿಕಾರದ ಗುರುತಾಗಿದ್ದ ಉಂಗುರವಿಲ್ಲದೆ ಬಾದಶರನ್ನು ಕಾಣುವುದಾದರೂ ಹೇಗೆ? ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಅವರನ್ನು ಕಾಡಲಾರಂಭಿಸಿದವು. ಕೊನೆಗೆ ವಿಪತ್ತಿನಿಂದ ಪಾರಾಗಬೇಕಾದಲ್ಲಿ ಈ ಮಹಾನುಭಾವರನ್ನೇ ಶರಣು ಹೋಗುವುದು ವಿಹಿತವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಶಾನುಂಗರಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.

ಆ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಶಾನುಂಗರ ತಂಗಿ ಶಾನುಂಗಿಯೂ ಆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಂದಳು. ಸಿಕ್ಕಾ ಸಿಕ್ಕಾ (ಮೊಹರಿನುಂಗುರ) ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡು ಅವಳು ನಗಲಾರಂಭಿಸಿದಳು. ಅವರಿಬ್ಬರ ನಗುವಿನಿಂದ ರಾಯರ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತಷ್ಟು ಘಾಸಿಗೊಂಡಿತು. ಭಯದಿಂದ ಮುಖವು ಬಿಳುಪಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿತು. ಅದನ್ನರಿತ ಶಾನುಂಗರು ತನ್ನ ಸೋದರಿಯನ್ನು ನೀರಿಗಿಳಿಸಿ ಉಂಗುರ ತೆಗೆದು ಕೊಡುವಂತೆ ಹೇಳಿದರು. ಅವಳು ಮಡುವಿಗೆ ಧುಮುಕಿ ತನ್ನ ಬೊಗಸೆ ತುಂಬಾ ಮುದ್ರೆಯುಂಗುರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಳು. ‘‘ಇದರಲ್ಲಿಯ ನಿನ್ನ ಉಂಗುರವನ್ನು ನೀನೆ ಗುರುತಿಸು’’ ಎಂದು ರಾಯರ ಮುಂದೆ ಬೊಗಸೆಯನ್ನೊಡ್ಡಿದಳು. ಒಂದೇ ತರಹದ ಎಷ್ಟೊ ಉಂಗುರಗಳನ್ನು ಕಂಡಾಗ ರಾಯರಿಗೆ ಪರಮಾಶ್ಚರ್ಯವಾಯಿತು. ಯಾವುದನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೊ ತಿಳಿಯದಂತಾಯಿತು.

ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನ ದುಗುಡವನ್ನರಿತ ಶಾನುಂಗರು ಒಂದು ಉಂಗುರವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ‘‘ಇಗೋ ಇದೇ ನಿನ್ನ ಮುದ್ರೆಯುಂಗುರ’’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅವರನ್ನು ಸಮಾಧಾನಗೊಳಿಸಿದರು. ಸಂತೋಷಭರಿತರಾದ ರಾಯರು ಆ ಮಹಾನುಭಾವರಿಗೆ ನಮಿಸಿ ಹೊರಡಲುದ್ಯುಕ್ತರಾದಾಗ ಮೃತ ವಸ್ತುವಿನ ದುರ್ವಾಸನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತ ಆ ಮಹಿಮರಿಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ಮೂಗನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡರು. ಇದೇ ರೀತಿ ಒಂದು ಸಲ, ಇವರಿಬ್ಬರೂ ರಾಣೀವಾಸದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಈ ಮಾತನ್ನು ನುಡಿದಿದ್ದರು. ಆಗ ಸೇವಕರು ಹುಚ್ಚು ಹಿಡಿದವರೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಇವರನ್ನು ಹೊರಗೆಹಾಕಿದರಂತೆ. (ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೆ ಸಾವಿರಾರು ಜನ ಸಾಯುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದರು ಈ ಅಣ್ಣತಂಗಿಯರು.) ಈ ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ತಿಳಿದುಕೊಂಡ ರಾಯರಿಗೆ ಯೋಗಿಗಳಿಂದ ಹೊರಟ ಈ ಮಾತಿನ ಅಂತರಾರ್ಥವೇನು ಎಂಬ ಚಿಂತೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು.

ರಾಯರನ್ನು ಕಂಡಾಗಲೆಲ್ಲಾ ಶಾನುಂಗರಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಅವರ ಸೋದರಿಯಾಗಲಿ ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳದೇ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಗುಹ್ಯಾರ್ಥದ ತಿರುಳನ್ನು ಅರಿಯದೇ ಕೊನೆಗೆ ಒಂದು ದಿನ ರಾಯರು ಆ ಬೈರಾಗಿಯನ್ನೆ ಭೆಟ್ಟಿಯಾಗಿ ‘‘ತಮ್ಮ ಮಾತಿನ ಅಂತರಾರ್ಥವೇನು ಅದನ್ನು ತಿಳಿಸಿ ನನ್ನನ್ನು ಉದ್ಧಾರ ಮಾಡಿರಿ’’ ಎಂದು ಕೇಳಿಕೊಂಡರು. ಆಗ ಶಾನುಂಗರು ‘‘ಮಗು, ಸಮೀಪದಲ್ಲಿಯೇ ಸಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ಭಾಸ್ಕರ ಸ್ವಾಮಿಗಳಿದ್ದಾರೆ ನೀನು ಅವರಲ್ಲಿ ಹೋಗು. ಆ ಮಹಾನುಭಾವರಿಂದ ನಿನಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವಾಗುವುದು’’ ಎಂದು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿ ಕಳಿಸಿದರು. ಆ ಸೋದರ ಸೋದರಿಯರೇ ಮಹಿಪತಿರಾಯರ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲನೆಯ ಆತ್ಮೋದ್ಧಾರ ಗುರುಗಳಾದರು. ಈ ಶಾನುಂಗ ಶಾನುಂಗಿಯರ ಸಮಾಧಿಯು ಅರಮನೆಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ. ವಿಜಾಪುರದ ಜನರು ಜಾತಿ-ಮತ-ಪಂಥ-ಎಂಬ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಇವರಿಬ್ಬರ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಪೂಜಿಸುತ್ತ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ.

ಅಧಿಕಾರ ಬಿಟ್ಟರು

ಶಾನುಂಗರ ಭೆಟ್ಟಿಯ ನಂತರ ರಾಯರು ಬಾದಶಹರನ್ನು ಕಂಡು ತಮ್ಮನ್ನು ಕೆಲಸದಿಂದ ನಿವೃತ್ತಿಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿಕೊಂಡರು. ತಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ಮಹಾನುಭಾವರಾದ ಭಾಸ್ಕರ ಸ್ವಾಮಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಲು ಹಂಬಲಿಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದರು. ಬಾದಶಹನಿಗಾದರೊ ರಾಯರನ್ನು ಬಿಡಲು ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲ. ಆದುದರಿಂದ ಅವರು ‘‘ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಯಾವ ಕೆಲಸಕ್ಕೂ ಅಡ್ಡಿಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನೀವು ನಮ್ಮಕೆಲಸದಿಂದ ಮಾತ್ರ ನಿವೃತ್ತರಾಗಬೇಡಿ’’ ಎಂದು ಹೇಳಿಬಿಟ್ಟರು. ಆತನ ಸೌಜನ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾರುತ್ತರವನ್ನೀಯಲು ಮನಸ್ಸಾಗದೆ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಮಹಾರಾಣಿಯ ಮನ ಒಲಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಮೊದಮೊದಲು ರಾಯರನ್ನು ಬಿಡಲು ರಾಣಿಯ ಮನಸ್ಸೂ ಒಪ್ಪುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಬಹಳ ಹೇಳಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಹೆಂಗರುಳಿನ ರಾಣಿ ರಾಯರ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಳು. ಅವರು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತ ಬಂದಿರುವ ಕೆಲಸ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ತನ್ನ ಸೋದರನನ್ನೇ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದಳು. ನಂತರ ಉಪಾಯದಿಂದ ಬಾದಶಹರ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನೂ ಪಡೆದಳು. ಅವಳ ಈ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದಾಗಿ ರಾಯರು ಬಾದಶಹರ ಸೇವೆಯಿಂದ ನಿವೃತ್ತರಾದರು.

ಗುರುಗಳ ಅನುಗ್ರಹ

ಮನೆಗೆ ಬಂದ ರಾಯರು ತಾವು ಅಂದಿನಿಂದ ಸರಕಾರಿ ಸೇವೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿ ಮಹಾನುಭಾವರಾದ ಭಾಸ್ಕರ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿಬರಲು ಅಪೇಕ್ಷಿಸಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದರು. ಪತಿಯ ಮಾತುಗಳಿಂದ ತಿರುಮಲಾದೇವಿಗೂ ತುಂಬ ಸಂತೋಷವಾಯಿತು. ಮರುದಿನ ಪತಿ-ಪತ್ನಿಯರಿಬ್ಬರೂ ನಸುಕಿನಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಸ್ನಾನ ಸಂಧ್ಯಾದಿ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ತೀರಿಸಿಕೊಂಡು ಸಾರವಾಡಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿದರು.

ಅವರು ಗುರುಗಳ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಅದೇ ತಾನೇ ಗುರುಗಳು ಯೋಗಸಮಾಧಿಯಿಂದ ಎಚ್ಚೆತ್ತಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ದಂಪತಿಗಳನ್ನು ಕಂಡು ‘‘ಸರ್ವಾಭೀಷ್ಟ ಸಿದ್ಧಿರಸ್ತು’’ಎಂದು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿದರು. ಭಾಸ್ಕರ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ದರ್ಶನವಾಗುವುದೇ ತಡ, ರಾಯರ ಆತ್ಮಜ್ಯೋತಿ ಪ್ರಕಾಶಗೊಂಡಿತು. ಅವರು ಬಹು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ

ಕರುಣಿಸೋ ಗುರುತಾರಿಸೋ!
ಶರಣ ರಕ್ಷಕ ನಮ್ಮಕರುಣಾಕರದೇವಾ||

ಎಂಬ ಪದ್ಯವನ್ನು ಭಾವಪರವಶರಾಗಿ ಹಾಡಿ ಗುರುಗಳ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಿದರು. ಸುಪ್ರೀತರಾದ ಭಾಸ್ಕರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ರಾಯರ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ವರದ ಹಸ್ತವನ್ನಿಟ್ಟು ಗುರೂಪದೇಶ ಮಾಡಿದರು. ಅನಂತರ ತಿರುಮಲಾದೇವಿಯನ್ನು ಕುರಿತು ತಾಯಿ ಭಗವದುಗ್ರಹದಿಂದ ನಿನ್ನ ಮನೋರಥವು ಪೂರ್ಣವಾಗುವುದು. ನಿಮಗೆ ಇಬ್ಬರು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳಾಗುವರು ಎಂದು ಹೇಳಿ ಆ ಸಾಧ್ವಿಯ ಉಡಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಫಲಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾದವೆಂದು ಹಾಕಿ ಆಶೀರ್ವದಿಸಿದರು. ಹೀಗೆ ಗುರುಗಳ ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಮನೆಗೆ ಮರಳಿದ ರಾಯರು ತಮ್ಮ ಸಂಪತ್ತನ್ನೆಲ್ಲ ಬಡಬಗ್ಗರಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಿ ವಿರಕ್ತರಾಗಿ ಜೀವನ ನಡೆಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು.

ಸಾಧನೆ

ಗುರೂಪದೇಶ-ಗುರು ಅನುಗ್ರಹ, ಇವುಗಳ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ರಾಯರ ಕೆಲವು ದಿನ ಸಾರವಾಡದಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದುಕೊಂಡು ಗುರುಗಳ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದರು. ಇಂದ್ರಿಯ ನಿಗ್ರಹ, ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಾದಿಗಳಿಂದ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸದ ಒಂದೊಂದೇ ಹಂತವನ್ನು ಮುಟ್ಟಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಸದಾ ಗುರುಗಳ ಮತ್ತು ಭಗವಂತನ   ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಮಗ್ನರಾದ ಮಹಿಪತಿರಾಯರಿಗೆ ಭಗವಂತನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲೆ ಇರುವಂತೆ ಅನುಭವವಾಯಿತು. ತಮ್ಮ ಆಸೆ, ಸುಖಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸುಟ್ಟು ಹಾಕಿ ಭಗವಂತನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಬದುಕುವುದನ್ನು ಕಲಿತರು. ತಮ್ಮ ಈ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಕುರಿತು ಅವರು ಒಂದು ಕೀರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ

ದಾಸನಾದೆನಯ್ಯಾ ನಿಮ್ಮ ಏಸು ಜನಮಕ್ಕೆ|
ವಾಸನೆ ಪೂಜಿಸೊ ಶ್ರೀ ಹರಿಯೆ ಜೀವಕ್ಕೆ||

ಎಂದು ಹಾಡಿರುವುದುಂಟು. ಭಾಸ್ಕರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಅವರ ಯೋಗ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡು ‘‘ಇನ್ನು ಲೋಕ ಕಲ್ಯಾಣ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರಿ’’ ಎಂದು ಅಪ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.

ಮಂದಾಕಿನಿ ತೀರ್ಥದ ಬಳಿ

ಶಾನುಂಗರು ಹಿಂದೆ ಭವಿಷ್ಯ ನುಡಿದಂತೆ ರಾಜಧಾನಿ ಯಾದ ವಿಜಾಪುರ ನಗರದ ಮೇಲೆ ಪರಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳು ದಾಳಿ ಮಾಡುವುದನ್ನೂ ಆ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನರ ಪ್ರಾಣ ಹಾನಿಯಾಗುವುದನ್ನೂ ಜ್ಞಾನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ತಿಳಿದುಕೊಂಡ ಮಹಿಪತಿರಾಯರು ತಮ್ಮ ವಾಸಸ್ಥಳವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿ ಗುಲಬರ್ಗಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶಹಾಪೂರ ಗ್ರಾಮದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಮಂದಾಕಿನಿ ತೀರ್ಥದ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಬಿಡಾರ ಮಾಡಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ದಿನನಿತ್ಯದ ಪೂಜೆಗಾಗಿ ಒಂದು ಆಂಜನೇಯನ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂಡದ ಮೇಲೆಯೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ ಮಾಡಿದರು. ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ಭಕ್ತರ ಮನೆಗೆ ಭೋಜನಕ್ಕಾಗಿ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಬಂದು ಪುನಃ ಮಂದಾಕಿನಿ ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಮರಳುತ್ತಿದ್ದರು.

ಹೀಗಿರುವಾಗ ಒಂದು ದಿನ ಒಂದು ಅಸಾಧಾರಣ ಘಟನೆ ನಡೆಯಿತು ಎಂದು ಭಕ್ತರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಕುಹಕಿಗಳು ಅವರನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಂಸದ ತುಂಡುಗಳನ್ನಿಟ್ಟು ಮೇಲೆ ಹೊದಿಕೆ ಹಾಕಿ ನೈವೇದ್ಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದಾಸರ ಮುಂದೆ ತಂದಿಟ್ಟರಂತೆ. ದಿನ ನಿತ್ಯದಂತೆ ಪೂಜೆ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು ಮುಗಿದನಂತರ ನೈವೇದ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಇಟ್ಟ ತಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕೊಡಲಾಯಿತು. ಅದನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೊರಬಂದು ನೋಡಿದಾಗ ಮಾಂಸದ ತುಂಡುಗಳು ಮಾಯವಾಗಿ ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮಾವಿನ ಹಣ್ಣುಗಳು ಕಾಣತೊಡಗಿದವಂತೆ. ಅದರಿಂದ ಆಶ್ಚರ್ಯಭರಿತರಾದ ಆ ಕುಹಕಿಗಳು ದಾಸರಲ್ಲಿ ಕ್ಷಮೆ ಕೇಳಿದರರಂತೆ. ಈ ಘಟನೆಯ ನಂತರ ದಾಸರಾಯರ ಕೀರ್ತಿ ಶಹಪುರದ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತಲೆಲ್ಲ ವ್ಯಾಪಿಸತೊಡಗಿತು. ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ ಆಂಜನೇಯನ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಈ ಮಂದಾಕಿನಿತೀರ್ಥದ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ತಪವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರು. ಈ ಮಾತಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಇಂದಿಗೂ ಆಂಜನೇಯ ಅಲ್ಲಿ ಪೂಜೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.

ಕಾಖಂಡಕಿಯಲ್ಲಿ

ಮಂದಾಕಿನಿ ತೀರ್ಥವನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಬರುವ ಜನರ ಗದ್ದಲವು ಹೆಚ್ಚಾದುದರಿಂದ ರಾಯರು ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು  ಬಿಟ್ಟು ವಿಜಾಪುರದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಕಾಖಂಡಕಿ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ಆರಿಸಿಕೊಂಡರು. ರಾಯರ ಬರವಿನಿಂದ ಗ್ರಾಮದ ಹಿರಿಯರಿಗೆಲ್ಲ ಮಹದಾನಂದವಾಯಿತು. ಅವರ ವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಖಂಡಕಿಯ ಗೌಡರು ತಮ್ಮ ತೋಟದಲ್ಲಿಯೇ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು. ಬಲು ರಮ್ಯವಾದ ಏಕಾಂತ ಸ್ಥಳ ವಾದುದರಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನಚಿತ್ತರಾದ ರಾಯರು ತಮ್ಮ ಅನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದರು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ತಿರುಮಲಾದೇವಿಗೆ ಪುತ್ರ ಸಂತಾನವಾಯಿತು. ಆ ಮಗುವಿಗೆ ದೇವರಾಯ ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದರು.

ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸಚಿವರಾಗಿ ಸರದಾರರಿಗೂ ಸಾಮಂತರಿಗೂ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನವರಾಗಿ ಬಾದಶಹರ ಪ್ರೀತಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೊಬ್ಬರು ತಮ್ಮ ಎಲ್ಲ ಸ್ಥಾನಮಾನ, ಘನತೆ, ಗೌರವಗಳನ್ನು ತೊರೆದು ವಿರಕ್ತರಾಗಿ ರಾಜಯೋಗ ಮಾರ್ಗಾವಲಂಬಿಗಳಾಗಿ ಹರಿದಾಸ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕಾರ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಇಷ್ಟಾರ್ಥ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಕಾಖಂಡಕಿಯ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದು ತಪವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಮಾತು ಎಲ್ಲೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಸರಿಸಲಾರಂಭಿಸಿತು. ದಾಸರನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಬಹು ದೂರದಿಂದ ಜನರು ಕಾಖಂಡಕಿ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಯಾತ್ರೆ ಬರಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಹೀಗೆ ಬಂದ ಅತಿಥಿ ಅಭ್ಯಾಗತರನ್ನೆಲ್ಲ ಗ್ರಾಮದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಹಾಗೂ ಧನಿಕ ವರ್ತಕನಾದ ಬಸಪ್ಪನು ಊಟೋಪಚಾರಗಳಿಂದ ಸತ್ಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.

ಒಂದು ದಿನ ದಾಸರು ‘‘ಬಸಪ್ಪನವರೇ, ನಿಮಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಅಡಚಣೆಯು ತಲೆದೋರಿದಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಬಂದು ಕಾಣಿರಿ’’ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಕೆಲವು ಕಾಲಾನಂತರ ಅಂತಹ ಒಂದು ಅನಿವಾರ್ಯ ಪ್ರಸಂಗವು ಬಂದಿತು. ಬಸಪ್ಪನು ಬಂದು ದಾಸರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಡಚಣೆಯನ್ನು ತೋಡಿಕೊಂಡನು. ಆಗ ವರು ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಇದ್ದ ಕಂಬಳಿಯನ್ನು ಹಾಸುವಂತೆ ಹೇಳಿ ಅದರ ಮೇಲೆ ಹಣವನ್ನು ಸುರಿಯಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅದನ್ನೆಲ್ಲ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಮನೆಗೆ ಬಂದ ಆ ವ್ಯಾಪಾರಿಯು ಹಣವನ್ನು ಎಣಿಸಿ ನೋಡಿದಾಗ ಅನ್ನದಾನಕ್ಕಾಗಿ ಈವರೆಗೆ ತನ್ನಿಂದಾದ ಖರ್ಚಿಗೂ ದಾಸರು ತನ್ನ ವಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದ ಹಣಕ್ಕೂ ಒಂದು ದಮ್ಮಡಿ ಸಹ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರಲಿಲ್ಲ! ಅವರು ಎಲ್ಲ ಹಣವನ್ನು ಪಾವತಿ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಯಾವ ಮಾತನ್ನೂ ಹೇಳದಿದ್ದಾಗ ರಾಯರು ಈ ಗುಟ್ಟನ್ನು ಹೇಗೆ ಕಂಡು ಹಿಡಿದರೆಂಬುದೇ ಬಸಪ್ಪನಿಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿತು. ಈ ಘಟನೆಯಿಂದ ಗ್ರಾಮದ ಕೆಲ ಜನರು ದಾಸರಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಹಣವಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಅವರ ಕಣ್ಣು ತಪ್ಪಿಸಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಲು ಯತ್ನಿಸಿದರು. ಆಗ ದಾಸರು ‘‘ಇನ್ನು ಈ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇಲಿ ಹೆಗ್ಗಣ ಇವುಗಳ ಕಾಟ ನಿಂತು ಹೋಗುವುದು’’ ಎಂದು ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಹೇಳಿ, ‘‘ಮನದ ಬಿಲವನ್ನು ಮುಚ್ಚಲು ಯತ್ನಿಸಿರಿ, ಆಗ ನಿಜವಾದ ಸಂಪತ್ತು ಎಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನೀವೇ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವಿರಿ’’ ಎಂದು ಅವರಿಗೆ ಉಪದೇಶ ಮಾಡಿದರು.

ಸಂಸಾರದ ಚಿಂತೆ ಶ್ರೀಹರಿಗೆ

ಗುರುಗಳಾದ ಭಾಸ್ಕರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಈ ಮೊದಲೇ ಆಶೀರ್ವದಿಸಿದಂತೆ ರಾಯರಿಗೆ ಎರಡನೆಯ ಗಂಡು ಸಂತಾನವಾಯಿತು. ಆತನಿಗೆ ಕೃಷ್ಣರಾಯ ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದರು. ಗಂಡ-ಹೆಂಡತಿ ಎರಡು ಮಕ್ಕಳು ಹಾಗೂ ಅತ್ತಿಗೆ ಹೀಗೆ ಐದು ಜನರು ದಾಸರ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಇಂಥ ಕುಟುಂಬದ ಹೊರೆಯನ್ನು ರಾಯರು ಹೇಗೆ ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದೇ ಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ತಾವಾಗಿ ಯಾರಿಂದಲೂ ಎಂದೂ ಯಾವ ಪದಾರ್ಥವನ್ನೂ ಕೇಳಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಭಗವಂತನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ತಾನಾಗಿಯೇ ಯಾವ ಪದಾರ್ಥ ದೊರೆಯುತ್ತದೆಯೋ ಅದರಲ್ಲಿಯೇ ಆ ಕುಟುಂಬವು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುತ್ತಿತ್ತು.

ಸಂಸಾರ ಚಿಂತೆಯು ಸ್ವಾಮಿ ಶ್ರೀ ಹರಿಗುಂಟು|
ಕಂಸಾರಿ ಕೃಷ್ಣ ಕರುಣಿಸುವ ಇದಿರಿಟ್ಟು  ||ಪ||
ತುತ್ತಾಯತವ ಮಾಡಿ ಹೊತ್ತು ನಡೆಸುವ ಪಡೆಯ|
ಮತ್ತೆ ಚಿಂತಿಸಲೇಕೆ ಹತ್ತು ಕಡೆಯ?
ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಸ್ವಾಮಿ ಚಿಂತಾಯತೆನ್ನೊಡೆಯ|
ನಿತ್ಯ ನಡೆಸುವ ಗ್ರಾಸ ಭಕ್ತರೊಡೆಯ|  ||೧||

ಆನೆಮೊದಲಿರುವೆ ಕಡೆ| ತಾ ನಡೆಸುತಿರಲಿಕ್ಕೆ|
ಜನಕೊಡ್ಡಿ ಕೈಯ ನಾ ದಣಿಯಲೇಕೆ|
ಅನುದಿನ ಹರಿವಾಕ್ಯ ಅನುಭವಿಸುತಿರಲಿಕ್ಕೆ|
ಅನುಮಾನವಿಡಿದು ನಾ ಹೆಣಗಲೇಕೆ|  ||೨||

ಭಾರ ವಹಿಸಿರೊಂಡಿರಲು ಮಾರಪಿತ ಪರಿಪೂರ್ಣ|
ಸಾರಾಂಶವಿತ್ತು ವರಕೃಪೆಯ ಜ್ಞಾನ|
ಆರ ಹಂಗೇಕೆ| ತೋರುತಿದೆ ನಿಧಾನ|
ತರಳ ಮಹೀಪತಿ ಪೊರೆವ ಗುರುಕರುಣ  ||೩||

ಹೀಗೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಂಸಾರದ ಭಾರವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಶ್ರೀಹರಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿ ನಿಶ್ಚಿಂತರಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು.

ತುಕ್ಕವ್ವನ ಚಿಂತೆ

ಗ್ರಾಮದ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ದಾಸರ ಮಕ್ಕಳೂ ಬೆಳೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಬಾಲಕರು ಓದು ಬರಹಗಳ ಬದಲಾಗಿ ಆಟಪಾಟಗಳಲ್ಲಿಯೇ ತಮ್ಮ ದಿನಗಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದನ್ನು ಕಂಡು ರಾಯರ ಅತ್ತಿಗೆ ತುಕ್ಕವ್ವನಿಗೆ ತುಂಬ ಬೇಸರವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ತಪಸ್ಸು, ಧ್ಯಾನ, ಜಪ, ಯೋಗ ಇವುಗಳ ವಿನಾಃ ಬೇರೆ ಕಡೆಗೆ ರಾಯರು ಗಮನವನ್ನೇ ಕೊಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆಯೇ ನಡೆದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಕಲ್ಯಾಣವಾಗುವುದು ಹೇಗೆ? ಮಹಿಪತಿಯು ಈ ಹುಡುಗರ ಯೋಗಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಚಿಂತಿಸಬಾರದೆ? ಉಂಡಾಡಿಗಳ ಬೆಳೆದ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಮನೆಯಕೀರ್ತಿ ಹಾಳಾಗಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲವೇ? ಎಂದು ಅವಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಒಂದು ದಿನ ಸೋದರರಿಬ್ಬರೂ ಉಪ್ಪರಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತು ಪತಂಗವನ್ನು ಹಾರಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಕಾಲುಜಾರಿ ದೇವರಾಯ ಬಿದ್ದುಬಿಟ್ಟು. ಮೈತುಂಬ ಗಾಯಗಳಾದವು. ಈ ಮಕ್ಕಳ ಪುಂಡಾಟಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡು ತಿರುಮಲಾದೇವಿ ಹಾಗೂ ದೊಡ್ಡಮ್ಮ ಬೇಸರ ಪಡತೊಡಗಿದರು.

ಯೋಗಸಿದ್ಧಿಯಿಂದ ಪವಾಡಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಜನಮನ ವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸುವುದಾಗಲಿ ಅಥವಾ ತೀರ್ಥ ಪ್ರಸಾದಾ ದಿಗಳಿಂದ ಇಲ್ಲದ ಭರವಸೆಯನ್ನೀವುದಾಗಲಿ ದಾಸರಾಯರಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಇಷ್ಟವಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ‘‘ಮಾನವ ಜೀವಿಯ ಉದ್ಧಾರವಾಗಬೇಕಾದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಆತ, ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಲವಾದ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ತಾಳಬೇಕು. ಸುಖ ದುಃಖಗಳು ಆ ಭಗವಂತನ ಪ್ರಸಾದವೆಂಬ ಸಾತ್ವಿಕ ಮನೋಭಾವನೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಅಂಥ ಜೀವನದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಆ ಮುಕ್ತಿಯು ಸಾಧ್ಯ’’ ಎಂಬ ಮಾತನ್ನು ಅನೇಕ ಪದ-ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಿ ತೋರಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ದಾಸರ ಅತ್ತಿಗೆ ತುಕ್ಕವ್ವನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅವರ ಪವಾಡ ನೋಡುವ ಹಂಬಲವಿತ್ತು. ಅವಳು ದಾಸರಾಯರ ಮುಂದೆ ಅನೇಕ ಸಲ ಆಡಿ ತೋರಿಸಿದ್ದಳು.

ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ

ಮಕ್ಕಳು ಉಪನಯನ ಮಾಡುವ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಬಂದುದರಿಂದ ದಾಸರಾಯರು ತಮ್ಮ ಮನೆತನದ ಗುರು ಗಳಾದ ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಕೃಷ್ಣಾಚಾರ್ಯರನ್ನು ಕರೆಯಿಸಿಕೊಂಡು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಆ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರೋಪದೇಶ ಮಾಡಿಸಿದರು. ಆಗ ಆ ಗುರುಗಳು ‘‘ಮಹಿಪತಿ, ನಾನು ಮನೆತನದ ಗುರು ಎಂಬ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಈ ಉಪದೇಶ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಉಪದೇಶಕ್ಕಿಂತ ಈ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ನಿನ್ನ ಕೃಪಾದೃಷ್ಟಿ ಹಿತ ವಚನಗಳು ಅಗತ್ಯವಾಗಿವೆ. ಆದುದರಿಂದ ಯೋಗ್ಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡು. ಅದರಿಂದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕಲ್ಯಾಣವಾಗುವುದು’’ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಒಂದು ದಿನ ದಾಸರು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕರೆದು ಸ್ನಾನ ಸಂಧ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಮುಗಿಸಿ, ಶುಚಿರ್ಭೂತರಾಗಿ ಬರುವಂತೆ ಹೇಳಿದರು. ತಮ್ಮ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದ್ದ ತಾಳ-ತಂಬೂರಿ-ಖಡ್ಗ-ಲೇಖನಿ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಇಷ್ಟವೊ ಅದನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಆ ಹುಡುಗರಿಗೆ ಹೇಳಿದರು. ಕೃಷ್ಣರಾಯರು ತಾಳ-ತಂಬೂರಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು; ದೇವರಾಯರು ಖಡ್ಗ-ಲೇಖನಿಯನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡರು. ಆದುದರಿಂದಾಗಿ ದೇವರಾಯರು ದೇಸಾಯಿ ಮನೆತನದವರಾದರು; ಕೃಷ್ಣರಾಯರು ಹರಿದಾಸ ಪಂಥವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಹೀಗೆ ದಾಸರ ಸಂತಾನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮತೇಜ ಹಾಗೂ ಕ್ಷಾತ್ರ ತೇಜಗಳು ಹರಿದು ಬರುವಂತಾದವು. ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಾದ ಈ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಕಂಡು ತುಕ್ಕವ್ವ ಹಾಗೂ ತಿರುಮಲಾದೇವಿ ಇವರಿಗೆ ಸಮಾಧಾನವೆನಿಸಿತು.

ಮುರುಡೆಪ್ಪನ ಭಕ್ತಿ

ಮಹಿಪತಿರಾಯರು ಕಾಖಂಡಕಿ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಬಂದು ವಾಸಮಾಡತೊಡಗಿದಂದಿನಿಂದ ಗ್ರಾಮನಿವಾಸಿ ಮುರುಡೆಪ್ಪನು ಅವರ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿದ್ದನು. ರಾಯರಲ್ಲಿ ಆತನಿಗೆ ತುಂಬ ಭಕ್ತಿ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ಒಂದು ಸಲ ಮುರಡಪ್ಪನ ಪತ್ನಿಗೆ ವಿಪರೀತ ಕಾಯಿಲೆಯಾಯಿತು. ಸನ್ನಿಪಾತ ಜ್ವರದಿಂದ ಬಳಸತೊಡಗಿದರು. ತುಕ್ಕವ್ವ-ತಿರುಮಲಾದೇವಿ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಅವಳ ಆರೋಗ್ಯ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಔಷದೋಪಚಾರವನ್ನು ನಡೆಸಲು ಮುರುಡೆಪ್ಪನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಸಹ ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ರೋಗವು ಉಲ್ಬಣವಾಗುತ್ತ ಸಾಗಿತು. ಆದರೆ ಮುರುಡೆಪ್ಪನು ಮಾತ್ರ ವಿಚಲಿತನಾಗದೇ ರಾಯರ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿಯೇ ನಿರತನಾಗಿದ್ದನು. ರಾಯರು ಅನೇಕ ಸಲ ಆತನಿಗೆ ಹೆಂಡತಿಯ ಆರೋಗ್ಯದತ್ತ ಗಮನವೀಯಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಿದರು. ಆಗ ‘‘ಸ್ವಾಮಿ, ಗುರುಸೇವೆಗಿಂತ ಪತ್ನಿಯ ಸೇವೆ ಹೆಚ್ಚಿನದಲ್ಲ. ಅವಳನ್ನು ಬದುಕಿಸುವ ಭಾರ ತಮ್ಮ ಮೇಲಿರುವಾಗ ನಾನೇಕೆ ಚಿಂತಿಸಲಿ!’’ ಎಂದು ಸ್ತಿತಪ್ರಜ್ಞನಾಗಿ ತನ್ನ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗುತ್ತಿದ್ದನು. ಗಾಬರಿಯಾದ ತುಕ್ಕವ್ವನು ‘‘ಮಹಿಪತಿ, ಮುರುಡೆಪ್ಪನ ಪತ್ನಿ ಬದುಕಲಾರಳು’’ ಎಂದು ಹೇಳಿದಾಗ ದಾಸರು ‘‘ಸತ್ತರೆ ಬದುಕುವಳು, ಬದುಕಿದರೆ ಸಾಯುವಳು’’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ತಮ್ಮ ಮೈಮೇಲಿನ ಉತ್ತರೀಯವನ್ನು ತೆಗೆದು ರೋಗಿಯ ಮೈಮೇಲೆ ಹೊದಿಸುವಂತೆ ಹೇಳಿದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮುರುಡೆಪ್ಪನ ಹೆಂಡತಿ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಹೊಂದಿ ಬದುಕಿಕೊಂಡಳಂತೆ. ದಾಸರಾಯರು ತಮ್ಮ ಆಯುಷ್ಯದ ಕೆಲಭಾಗವನ್ನೇ ಆ ಸಾಧ್ವಿಗೆ ಧಾರೆಯೆರೆದರೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ದೇವರಾಯ

ಆಗರ್ಭ ಶ್ರೀಮಂತರ ಮಗಳಾಗಿ ಜನಿಸಿ ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಭಗವದ್ಭಕ್ತರ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಅವರ ಬಾಳಿನೊಂದಿಗೆ ಒಂದಾಗಿ ಬೆರೆತು ಸಾರ್ಥಕ ಜೀವನ ನಡೆಸಿದ ತಿರುಮಲಾದೇವಿಯು ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಒಂದುದಿನ ಪತಿಯ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮರಣಹೊಂದಿದಳು. ಮಾತೃವಿಯೋಗದಿಂದ ಮಕ್ಕಳಿಬ್ಬರ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ತುಂಬ ಪರಿಣಾಮವಾಯಿತು. ತಬ್ಬಲಿಗಳಾದ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ತಂದೆಯಂತೆ ಏಕಾಂತ ಜೀವಿಗಳಾಗತೊಡಗಿದರು. ಅದನ್ನರಿತ ತಿರುಮಲಾದೇವಿಯ ತಂದೆ ದೇವರಾಯನನ್ನು ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದರು. ಕಾಲಾನಂತರ ದೇವರಾಯರು ಬೀದರ ಶಾಹಿಯ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಹು ದೊಡ್ಡ ಸೈನ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿ ಸರ್ದಾರರಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡಿ ಅನೇಕ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಜಯವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದರು. ಸುಪ್ರೀತರಾದ ಬಾದಶಹರು ಇವರಿಗೆ ಜಾಲವಾದಿ ಭಾಗದ ದೇಸಾಯಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟರು. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಶಿವಾಜಿಯಂತೆ ಇವರ ಯುದ್ಧ ತಂತ್ರಗಳೆಲ್ಲಾ ನಿಗೂಢವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ದೇವರಾಯರು ಮೈ ಕಟ್ಟಿನಿಂದಲೂ ತೇಜಃಪುಂಜವಾದ ಕಾಂತಿಯಿಂದಲೂ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರಂತೆಯೇ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದುದರಿಂದ ಪರಿಸರದ ಜನರು ಇವರನ್ನು ‘ಡೋಣ ಶಿವಾಜಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಮಹಿಪತಿದಾಸರ ಸಂತಾನದ ಶಾಖೆಯು ಜಾಲವಾದಿಯ ದೇಸಾಯರಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವಂತಾಯಿತು.

ಕೃಷ್ಣರಾಯ

ದಾಸರಾಯರಿಗೆ ಕೃಷ್ಣರಾಯರಿಂದ ರಚಿತವಾದ ಪದ ಪದ್ಯಗಳ ಕಟ್ಟು ಕಾಣಸಿಕ್ಕಿತು. ಅದನ್ನೆಲ್ಲ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ದಾಸರು ಮಗನನ್ನು ‘‘ಮಗು, ಯಾವಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳಾಚರಣ ಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಗುರುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿರುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅಂಥ ಕೃತಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ದಿನ ಬಾಳಲಾರವು. ಅವುಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸುವುದೂ ಸಹ ಪುಣ್ಯದ ಕೆಲಸವೆನಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದುದರಿಂದ ಈ ಕಟ್ಟನ್ನು ಮೊದಲು ಕೃಷ್ಣೆಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸು. ಇದರಿಂದ ಆ ಭಾಗೀರಥಿ ಸುಪ್ರೀತಳಾಗುವಳು’’ ಎಂದರು. ತಂದೆಯ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಕೃಷ್ಣರಾಯರು ತಾರತಮ್ಯ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಮಂಗಳಾಚರಣದೊಂದಿಗೆ ಪುನಃ ಕೃತಿ ರಚನೆಗೆ ತೊಡಗಿದರು. ಕೃಷ್ಣರಾಯರಿಗೆ ಅವರ ತಂದೆಯೇ ಮೊದಲ ಗುರುಗಳಾದರು. ಅವರಿಂದ ಅನುಗ್ರಹ ರೂಪವಾಗಿ ದೊರೆತ ತಾಳ ತಂಬೂರಿಗಳೇ ಅವರಿಗೆ ಚಿರಂತನ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡವು. ಗುರು ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಅವರ ಕಾವ್ಯಧಾರೆ ಓತಪ್ರೋತವಾಗಿ ಹರಿಯಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಪತಿರಾಯರ ಇನ್ನೊಂದು ಸಂತಾನವು ಹರಿದಾಸ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಕೈಕೊಂಡು ಹರಿಭಜನೆ ಹರಿಕಥಾ ಕಾಲಕ್ಷೇಪಗಳಿಂದ ಜನಮನವನ್ನು ರಂಜಿಸುತ್ತ ಸದ್ವೆ ಷ್ಣವರಾಗಿ ಜೀವಿಸುವಂತಾಯಿತು.

ದೇಹತ್ಯಾಗ

ಯೋಗ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದ ಮಹಿಪತಿರಾಯ ರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಅವತಾರ ಸಮಾಪ್ತಿಯ ಕಾಲವು ಸನ್ನಿಹಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅರಿವಾಯಿತು. ತಕ್ಷಣವೇ ಅವರು ಕೃಷ್ಣರಾಯ ರೊಂದಿಗೆ ಕುಲಗುರುಗಳಾದ ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಕೃಷ್ಣಾಚಾರ್ಯರನ್ನು ಕಾಣಲು ಹೊರಟುಬಿಟ್ಟರು. ನಿಸರ್ಗ ರಮಣೀಯವಾದ ಕೊಲ್ಲಾರ ಗ್ರಾಮದ ಕೃಷ್ಣಾ ತೀರದಲ್ಲಿ ಏಳುದಿನಗಳ ಕಾಲ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ.೧೬೮೧ರಲ್ಲಿ) ಕಾರ್ತೀಕ ಮಾಸ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯದಿನ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಕಾಲವಶರಾದರು. ಅವರ ಚಿತಾಭಸ್ಮಮಾಡಿದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಕಾಣಸಿಗುವ ವೃಂದಾವನವನ್ನು ಮಹಿಪತಿದಾಸರ ವೃಂದಾವನವೆಂದು ಕೊಲ್ಲಾರ ನಿವಾಸಿಗಳು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಬಾಳಿಗೆ ಬೆಳಕು

ಕನ್ನಡನಾಡಿನ ಹರಿದಾಸರ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ‘‘ವಿಠಲ’’ ಎಂಬ ಅಂಕಿತವನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಕವನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ಮಹನೀಯರು ಮಾತ್ರ ‘‘ಗುರು ಮಹಿಪತಿ’’ ಎಂಬ ಅಂಕಿತವಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಸುಮಾರು ಏಳುನೂರು ಕೀರ್ತನೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿರುವರು.ಇವರು ಹುಟ್ಟು ಮಾಧ್ವಮತಾವಲಂಬಿಗಳು. ಆದರೆ ಸಂಕುಚಿತ ಮನೋಭಾವದವರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಮಾತಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಅವರು ರಚಿಸಿದ ಒಂದು ಪದ್ಯವನ್ನೇ ಇಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಿಸ ಬಹುದು.

‘‘ದ್ವೆ ತ ಅದ್ವೆ ತೆಂದು ಹೊಡೆದಾಡದಿರೋ ಪ್ರಾಣಿ!
ಚೇತಿಸೋ ಬ್ಯಾರಿಹ ವಸ್ತುಗಾಣಿ||
ದ್ವೆ ತನೆಂದವನು ಪರಮ ವೈಷ್ಣವನಲ್ಲ!
ಅದ್ವೆ ತನೆಂದವನು ಸ್ಮಾರ್ತನಲ್ಲ!
ದ್ವೆ ತ ಅದ್ವೆ ತಕ್ಕೆ ಬ್ಯಾರಿಹ ಗುಟ್ಟು!
ಅದನ್ನು ಗುರುಮಧ್ವಮುನಿ ಬಲ್ಲ||’’

ಹದಿನೇಳನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವಿಜಾಪುರ ಪ್ರಾಂತದಲ್ಲಿ  ಮರಾಠಿಯ ಪ್ರಭಾವ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಿತು. ಮಹಿಪತಿರಾಯರು ಹಲವು ಮರಾಠಿ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು  ಕೂಡ ರಚಿಸಿದರು. ಒಂದು ಮಾತ್ರ ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದೆ.

‘‘ದತ್ತ ದಿಗಂಬರ ತೂಚಿ ಮಾಝಾ ಗುರು!
ಜಾಣಾತೊ ನಿರ್ಧಾರ ಸ್ವಾಮಿ ಮಾಝಾ!
ದತ್ತ ಮಾಝ ಮಾತಾ ದತ್ತ ಮಾಝಾ ಪಿತಾ!
ಮಹಿಪತೀಚಾ ದಾತಾ ದತ್ತ ಏಕು’’ ||

ಮಹಿಪತಿರಾಯರ ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ದಶಾವತಾರದ ಕೋಲಿನ ಪದ, ಪುಗುಡಿಯ ಆಟ, ಶ್ರೀರಾಮೇಶ್ವರಸ್ತವನ, ಭಾಗೀರಥಿ ಸ್ತೋತ್ರ, ದಶಾವತಾರ ಲೀಲೆ, ಭಾಗವತ ಸ್ತೋತ್ರ ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಕೃತಿಗಳು ಉತ್ತಮವಾಗಿವೆ.

ಕನ್ನಡನಾಡಿನ ದಾಸಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಇವರ ಕೊಡುಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದುದು. ನಮ್ಮ ನಾಡಿನ ಯಾವ ದಾಸರೂ ಬಳಸದಿದ್ದ ತ್ರಿಭಾಷಾ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಆಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಕನ್ನಡ-ಮರಾಠಿ-ಉರ್ದು ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ತ್ರಿವೇಣಿ ಸಂಗಮದಂತೆ ಏಕತ್ರಗೊಳಿಸಿ ಪದ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಾದರಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಪದ್ಯವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ.

ರಾಗ-ಕೇದಾರ; ತಾಳ-ಆದಿ

ಬಾಟ ಪಕಡೊ ಸೀದಾ| ನಫಡೇ ತೇಥೆ ಬಾಧಾ|
ಇದುವೆ ಗುರು ನಿಜ ಬೋಧ| ಸ್ವಸುಖ
ಸಮ್ಮತವಾದಾ ||ಪ||
ಬಂದಗೀಕರ್ತಾ ಕರಕೇ ಝೂಟಾ| ತಿಳಿಯದು
ನಿಜ ಘನದಾಟಾ|
ಮರ್ಮನ-ಕಳತಾ ಕರಣೇಖೋಟಾ| ಕೇಳಿ ಶ್ರೀ
ಗುರುವಿಗೆ ನೀಟಾ ||೧||

ಜಾನ ಭೂಜಕರ ಚಲನಾ ಭಾಯಿ | ಲಕ್ಷಲಾವುನೀ
ಗುರು ಪಾಯಿ|
ಇದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ದೋರುದೇನಯ್ಯ| ಹೇ ಸಮರೆs
ವಿರಲಾ ಕೋಯಿ ||೨||

ತಿಳಿದುನೋಡಿ ಶ್ರೀಗುರು ಕೃಪೆಯಿಂದ | ಹುವಾ
ಖುದಾಕಾ ಬಂದಾ|
ಮಹೀಪತಿಗಾಯಿತು ಬಲು ಆನಂದಾ|
ಹರೀಮ್ಹಣಾ ಗೋವಿಂದಾ ||೩||

ಇನ್ನೂ ಬೆಳಗುತ್ತಿರುವ ದೀಪ

ಮಹಿಪತಿರಾಯರ ಜೀವನ ತುಂಬಾ ಕುತೂಹಲ ಕಾರಿಯಾದದ್ದು. ತಂದೆ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವಂತಹ ಶ್ರೀಮಂತರಲ್ಲ, ಅಧಿಕಾರವಿದ್ದವರಲ್ಲ. ವೈದಿಕ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಗೌರವವಾಗಿ ಸಾತ್ವಿಕ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ವೈದಿಕ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಮಹಿಪತಿ ರಾಯರಿಗೆ ಅದೃಷ್ಟ ಒಲಿಯಿತು. ಅಧಿಕಾರ, ಹಣ, ಅಂತಸ್ತು, ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಭುವಿನ ಆತ್ಮೀಯತೆ ಎಲ್ಲ ತಾನಾಗಿ ಬಂದವು. ಇಷ್ಟಾದರೂ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಹೆಮ್ಮೆ ಪಡದೆ, ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳದೆ ಬಾಳಿ, ಯಾವ ವ್ಯಥೆಯೂ ಇಲ್ಲದೆ ತಾನಾಗಿ ಒಂದು ಗಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಅಂತಸ್ತು-ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕೈತೊಳೆದ ಪುಣ್ಯಪುರುಷರು ಇವರು. ಇಂಥವರೇ ಗುರುಗಳಾಗಲು, ಇತರರಿಗೆ ಉಪದೇಶ ಮಾಡಲು ಯೋಗ್ಯರಾದವರು. ಶ್ರೇಷ್ಠ ವೈದಿಕರು, ವಿದ್ವಾಂಸರು, ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಚನ ಮಾಡಿದರು, ಬಾದಶಹನ ನಂಬಿಕೆ ಗಳಿಸಿದರು, ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಪುಣ್ಯಚೇತನರಿಂದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಪಡೆದರು, ಭಾಸ್ಕರ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಅನುಗ್ರಹ ಗಳಿಸಿದರು. ಹಿರಿಮೆ-ನಿರ್ಮಲ ಜೀವನ-ಭಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಜಾತಿಮತಗಳ ಎಲ್ಲೆಗಳ ಗೆರೆಗಳು ಸೆರೆಹಿಡಿದಿಡಲಾರವು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಮಹಿಪತಿರಾಯರ ಜೀವನ-ರೀತಿಗಳು ಉಜ್ವಲ ನಿದರ್ಶನ.

ಮಹಿಪತಿದಾಸರು ಕಾಲವಾಗಿ ಇಂದಿಗೆ ಮೂರು ನೂರು ವರ್ಷವು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಲಿವೆ. ಆದರೂ ಸಹ ಈ ಮಹಾನುಭಾವರು ಬೆಳಗಿಸಿದ ಅನುಭಾವ ಪಂಥದ ಬೆಳಕು ಸಾಧಕರಿಗೆ ದಾರಿದೀಪವಾಗಿ ಇಂದಿಗೂ ಬೆಳಗುತ್ತಲಿದೆ.