(ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೮೯೩-೧೯೫೬)

ವಿಜ್ಞಾನಿ ತನ್ನದೇ ದಂತಗೋಪುರದಲ್ಲಿರುತ್ತಾನೆ, ವಾಸ್ತವಿಕ ಜಗತ್ತಿನ ಅಂದಾಜು ಅಥವಾ ಅದನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬ ಆಸ್ಥೆ ಆತನಿಗಿರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದೆ.
ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದು ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಮೇಘನಾದ ಸಹಾರಿಗೆ ಈ ಮಾತು ಅನ್ವಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಮೇಘನಾದ ಸಹಾ ಈಗಿನ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಢಾಕಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಿಯೋರಟಾಲಿ ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೬, ೧೮೯೩ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಬಡತನದ ಜೀವನ ಎನ್ನಬಹುದು. ಸಹಾರಿಗೆ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಅದಮ್ಯ ಬಯಕೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಇದ್ದುದು ಆ ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಏಳು ಮೈಲು ದೂರದಲ್ಲಿ. ಆ ಊರಿನ ಒಬ್ಬ ವೈದ್ಯ ಇವರ ಅಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ನೆರವು ನೀಡಿದರು. ಸಹಾ ಜಿಲ್ಲೆಗೇ ಮೊದಲಿಗರಾಗಿ ತೇರ್ಗಡೆಯಾದಾಗ ತಿಂಗಳಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ರೂಪಾಯಿನ ವ್ಯಾಸಂಗ ವೇತನ ದೊರಕಿತು. ಇದರಿಂದ ಮುಂದಿನ ಓದಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಷನುಕೂಲವಾಯಿತು.
ಮುಂದೆ ಢಾಕಾದಲ್ಲಿ ಸರಕಾರಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿದರು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಅಂದೋಲನ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲ ಅದು. ಅವರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಮ್ಮೆ ಶಾಲೆಯ ಬಹಿಷ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದುಕ್ಕಾಗಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ವೇತನಕ್ಕೂ ಕುತ್ತು ಬಂದಿತು.
೧೯೧೩ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಗಣಿತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಂಕಗಳ ಸಹಿತ ಬಿ.ಎಸ್‌ಸಿ. ಪದವಿ ಗಳಿಸಿದರು. ೧೯೧೫ರಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎಸ್‌ಸಿ.ಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಕ್ಕೆ ಎರಡನೆಯವರಾಗಿ ತೇರ್ಗಡೆಯಾದರು. ಮೊದಲನೆಯವರಾಗಿ ತೇರ್ಗಡೆಯಾದವರು ಅವರ ಸಹಪಾಠಿ ಎಸ್.ಎನ್. ಬೋಸ್ ಅವರು.
ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಕತ್ತದಲ್ಲಿ ಬಿಲಿಯರ ಆಡಳಿತ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಹೊಸತಾದ ಒಂದು ಹೊಸ ವಿಜ್ಞಾನ ಕಾಲೇಜು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ, ಸಹಾ ಹಾಗೂ ಎಸ್.ಎನ್ ಬೋಸ್ ಅವರುಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಾಪಕರುಗಳಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರ ಬೋಧನೆ, ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಶೋಧನೆ ಮುಂದುವರಿದವು. ಇಬ್ಬರೂ ಸೇರಿ ಅನಿಲಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ಬರೆದರು.
ಸಹಾ ವಿದ್ಯುತ್ ಆಯಸ್ಕಾಂತ ಮತ್ತು ಭೌತ ವಿಜ್ಞಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್ ಒತ್ತಡ ಹಾಗೂ ವಿಕಿರಣ ಒತ್ತಡದ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ಮೂಲ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆದರು. ಈ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಮಾನ್ಯ ಮಾಡಿ ೧೯೧೮ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಕತ್ತಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಅವರಿಗೆ ಡಿ.ಎಸ್.ಸಿ ಪದವಿ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು.
ಪರಮಾಣುವಿನಿಂದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನು ಹೊರಬಿದ್ದಾಗ ಅದು ಆಯಾನು ಆಗುವುದು ರಾಸಾಯನಿಕ ವಿಯೋಜನೆಯಂತೆಯೇ, ಅಧಿಕ ಉಷ್ಣ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಪರಮಾಣುಗಳು ಚೆಲ್ಲಾಪಿಲ್ಲಿಯಾಗಿ ಓಡಾಡುವಾಗ ಇಂತಹ ಆಯಾನೀಕರಣ ಉಂಟಾಗಬಹುದು ಎಂಬುದು ಅವರ ತರ್ಕ. ಹೀಗೆ ಆಯಾನೀಕರಣ ಆದಾಗ ಜೊತೆಗೇ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು ಮತ್ತು ಆಯಾನುಗಳು ಸಮ್ಮಿಳನಗೊಂಡು ಪುನಃ ಪರಮಾಣುಗಳಾಗಬಹುದು. ಈ ಮಾಹಿತಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅವರು ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಸಮೀರಕಣ ಮಾಡಿದರು. ಅದು ಸಹಾ ಸಮೀಕರಣ ಎಂದೇ ಸೆಸರಾಗಿದೆ. ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಂದ ರೇಡಿಯೋ ಅಲೆಗಳು, ಏಕಧ್ರುವಗಳು ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಸಹಾ ಅವರ ಸಂಶೋಧನೆ ವಿಜ್ಞಾನಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
ಇಷೆ ಅಲ್ಲದೆ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ, ಜಡೋಷ್ಣ, ಸಂಖ್ಯಾಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಹೊಸ ವಿಷಯಗಳು, ರಾಸಾಯನಿಕ ವಸ್ತುಗಳ ಬಣ್ಣ, ವಾತಾವರಣದ ಅಭ್ಯಾಸ, ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಕಾಂತ ಅಲೆಗಳ ಚಲನೆ, ಪರಮಾಣು ಮೀಜದ ಅಭ್ಯಾಸ, ರೇಡಿಯೋ ವಿಕಿರಣ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಅವರು ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದ್ದರು.
ವಿಜ್ಞಾನ ಜನಹಿತಕ್ಕೆ ಬಲಕೆಯಾಗಬೇಕು ಎಂಬ ನಿಲುವಿನ ಇವರು ನಮ್ಮ ದೇಶದ ನದಿ ಕಣಿವೆಗಳ ಯೋಜನೆ (ಈ ಸಲಹಾ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಎಂ.ವಿಶೆಶ್ವರಯ್ಯನವರೂ ಇದ್ದರು), ವಕ್ತಿ ಮೂಲಗಳ ಶೋಧನೆ, ಭೂವಿಜ್ಞಾನ ಶೋಧನೆ, ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿ ಸಂಶೋಧನೆ-ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದರು. ದಾಮೋದರ್ ನದಿ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.
ಒಬ್ಬ ಪ್ರಗತಿಪರ ನಿಲುವಿನ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯನಾದರೆ ಏನು ಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಹಾ ಒಳ್ಳೆಯ ದೃಷ್ಟಾಂತವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೊರಲನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಗಮನವಿಟ್ಟು ಕೇಳಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ, ಕೈಗಾರಿಕೆಯಗಳು ಮತ್ತು ಜಲಯೋಜನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಖಚಿತ ನಿಲುವಿಲ್ಲದಿದ್ದ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಅವರು ಕಟುವಾಗಿ ತರಾಟೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ತೈಲೋದ್ಯಮವನ್ನು ವಿದೇಶಿ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ವಹಿಸಿಕೊಡುವ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಬಂದಾಗ ಅದನ್ನು ಸಹಾರಷ್ಟು ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದವರು ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಇರಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಅನೇಕ ಸಲ ಸರಕಾರ ಇವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡದೆ ಅನ್ಯಮಾರ್ಗವಿರಲಿಲ್ಲ.
ಚಿಕ್ಕಂದಿನಿಂದಲೂ ಬಡತನದ ಬವಣೆಯನ್ನು ಬಲ್ಲ ಸಹಾ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಬಡವರ ಪಕ್ಷಪಾತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಮನೆ ಬಡವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮನೆಯೇ ಆಗಿತ್ತು. ಸಾಮಾಜಿಗಕ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸದಾ ಮುಂದಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ೧೯೫೬ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೧೬ರಂದು ದಿಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕಛೇರಿಗೆ ನಡೆದು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನದಿಂದ ನಿಧನರಾದರು.