ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಇದು ಅಂದಿನ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಪದ್ಧತಿ. ಒಬ್ಬ ಸೋದರ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಅಕಾಲ ಮರಣಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಸೋದರ ಅವಳನ್ನು ಕೂಡುವುದಕ್ಕೆ ನಿಷೇಧವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದಿಮ ಸಮಾಜಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ರೂಢಿ. ಮಾರೀಚ ಮಾಯಾಜಿಂಕೆಯಾಗಿ ಬಂದು ರಾಮನ ಬಾಣಾಘಾತದಿಂದ ಸಾಯುವಾಗ ಹಾ ಸೀತಾ ಹಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ ಎಂದು ಕೂಗುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ ರಾಮನಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಸೀತೆ ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ಕುರಿತು ಆಡುವ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. “ರಾಮನ ಸಾವಿನ ನಂತರ ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮಾಡಿದ್ದೀಯ, ಅದು ಮಾತ್ರ ಎಂದಿಗೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ” ಎಂಬ ಮಾತುಗಳು ಕೂಡ ಅಂಥ ಒಂದು ಮುಕ್ತ ಸಮಾಜದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತವೆ. ಬಹುಶಃ ಇಂತಹ ಸಮಾಜಿಕ ಪದ್ಧತಿ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದುದರಿಂದಲೇ ಕೆಲವು ಬುಡಕಟ್ಟು ರಾಮಾಯಣಗಳು ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ಸೀತೆಯ ಜೊತೆ ಸಮೀಕರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿವೆ ಎನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪುರಾತತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಹೆಚ್.ಡಿ.ಸಂಕಾಲಿಯಾ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ನೋಡಿ: “ಅರಣ್ಯ ಕಾಂಡವು ಇನ್ನೂ ಎರಡು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಮೊದಲನೆಯದು ಹಿರಿಯಣ್ಣನ ಪತ್ನಿಯ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮನಿಗಿರುವ ಅಧಿಕಾರದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಟ್ಟಳೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಸೀತೆಯೊಬ್ಬಳನ್ನೇ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದಾಗ, ಆಕೆ ರಾಮನ ಮರಣಾನಂತರ ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ವ್ಯಂಗ್ಯೋಕ್ತಿಯನ್ನು ಆಡುತ್ತಾಳೆ. ಪ್ರಾಯಶಃ ಅಣ್ಣನು ತೀರಿಕೊಂಡರೆ ಅವನ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ತಮ್ಮನು ಮದುವೆಯಾಗುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಇದ್ದಿರಬೇಕು. ಆಸಕ್ತಿ ಕೆರಳಿಸುವ ಎರಡನೆಯ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಕ್ಷಮೆಯನ್ನು ಕುರಿತಾದ ಸ್ತುತಿ. ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ರಾಮನಿಗೆ ಕ್ಷಮೆಯೇ ಆರ್ಯರ ಪ್ರಧಾನ ಲಕ್ಷಣವೆಂದೂ ಆದ್ದರಿಂದ ತಾಳ್ಮೆಯಿಂದ ಇದ್ದು ಸೀತಾಪಹರಣ ಮಾಡಿದವರನ್ನು ಕಂಡು ಹುಡುಕಬೇಕಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಕೊಲ್ಲುತ್ತ ಹೋಗುವುದಲ್ಲ ಎಂದು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ರಾಮ ರಾವಣರ ನಿಜವಾದ ಸಂಘರ್ಷದ ಕಾರಣ ಅರಣ್ಯ ಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿತವಾಗಿದ್ದರೂ ಇದನ್ನು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮತ್ತು ಶ್ರೀಸಾಮಾನ್ಯರು ಗಮನಿಸಲು ವಿಫಲರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮೇಲಾಗಿ ನಮ್ಮ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಶತಶತಮಾನಗಳಿಂದಲೂ ರಾಮರಾವಣರ ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಸೀತಾಪಹರಣವೇ ಕಾರಣ ಎಂಬ ಕ್ಷುಲ್ಲಕ ವಿಚಾರಣ ತಪ್ಪು ಹಾದಿ ತುಳಿದಿದ್ದಾರೆ”[1]

ವಾನರ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಸ್ನೇಹವೇನೋ ಆಯಿತು. ಈಗ ರಾಕ್ಷಸರ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಬರೋಣ. ನಾನೀಗಾಗಲೇ ಹೇಳಿದಂತೆ ರಾವಣನ ಸೋದರರು ಎನ್ನಲಾದ ಖರದೂಷಣರ ಮೂಲಕ ಹಾಗೂ ಶೂರ್ಪನಖಿಯ ಘಟನೆಯ ಮೂಲಕ ರಾಕ್ಷಸರ ನಿಕಟ ಪರಿಚಯ ರಾಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣರಿಗೆ ಆಗಿದೆ. ಸೀತೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿರುವವನು ರಾವಣ ಎಂದು ಗೊತ್ತಾದ ಮೇಲಂತೂ ಅವನ ಮೇಲೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಕಾಯಕವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು ಬಂದ ರಾಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣರಿಗೆ ಇದೇ ಬೇಕಾಗಿತ್ತು ಕೂಡ. ಗೆಳೆಯ ಸುಗ್ರೀವನ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಲಾಢ್ಯನೆನಿಸಿದ ಹನುಮಂತ ತನ್ನೆಲ್ಲ ಸಾಹಸದೊಡನೆ ಲಂಕೆಗೆ ಹಾರಿದ್ದಾನೆ. ಮೂಲ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಲಂಕೆಯ ಬಾಗಿಲಲ್ಲೆ ಲಂಕಿಣಿ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸಿ ಬೃಹದಾಕಾರವಾಗಿ ಅಡ್ಡಡ್ಡ ಬಿದ್ದಿರುತ್ತಿದ್ದಳು. ಆದರೆ, ಗೊಂಡರ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಲಂಕಿಣಿಯ ಬದಲು ಕುಂಭಕರ್ಣನೇ ಬೃಹದಾಕಾರವಾಗಿ ಮಲಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಜೋರಾಗಿ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಅದನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಹೋದ ಹನುಮಂತ, ಆ ಬಲವಾದ ಉಸಿರಿನ ಸೆಳೆತಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿ ತಾನೂ ಮೂಗಿನಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಸಿಕ್ಕಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಸತ್ತೆನಲ್ಲಾ ಎಂದು ರಾಮನನ್ನು ನೆನೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ, ಕುಂಭಕರ್ಣ ಬಲವಾಗಿ ಸೀನುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಹನುಮಂತ ಹನ್ನೆರಡು ಮುಡಿಗೆದ್ದೆ ತಲೆಗಡುಗೆ ಹೋಗಿ ಬಿದ್ದನಂತೆ! ಈ ಕಲ್ಪನೆಯೇ ತುಂಬ ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ. ಲಂಕೆ ಎಂದ ಮೇಲೆ ಅದು ನೀರಿನ ಜಾಗ. ಗದ್ದೆಬಯಲು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡರೇ ಆಹ್ಲಾದಕರ. ಅಂಥ ವಿಶಾಲ ಗದ್ದೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಹನ್ನೆರಡು ಮುಡಿ ಗದ್ದೆಗಳ ಆಚೆ ಹನುಮಂತ ಬಿದ್ದನಂತೆ. ಇದು ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆ ಎಂಬುದೇನೋ ನಿಜ. ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಇಡೀ ಕಾವ್ಯವೇ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆ ತಾನೆ? ಆದರೂ ಈ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಯ ಮೂಲಕವೇ ಮತ್ತೊಂದು ವಾಸ್ತವಕ್ಕೆ ನಾವು ಮರಳೋಣ. ಅದು ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ರಾಜರು ಲಂಕೆಯ ಪ್ರಾಚೀನ ಪದ್ಧತಿಯ ಕೃಷಿಕರನ್ನು ಗೆದ್ದ ವಾಸ್ತವತೆಯ ಬಗೆ.

ಲಂಕೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿಕೊಂಡರೆ ವಾನರರ ಕಿಷ್ಕಿಂದೆ ತುಂಬಾ ಹಿಂದುಳಿದಿತ್ತು ಎಂಬುದು ವಿದ್ವಾಂಸರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಇಡೀ ಕಿಷ್ಕಿಂಧೆಯನ್ನೆ ಒಂದು ಗುಹೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಅವುಗಳ ಮೂಲಕವೆ ಜೀವನ ಮಾಡುವುದು ಅವರ ಪದ್ಧತಿ. ಅಂದರೆ ಇವರಿಗೆ ಸ್ವತಹ ಬೆಳೆಯುವ ವಿಧಾನಗಳು ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಕೃಷಿಯ ಉಪಕರಣಗಳ ವಿಚಾರವೂ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಹಣ್ಣು ಹಂಪಲು, ಗೆಡ್ಡೆ ಗೆಣಸು ಇವರ ಪ್ರಮುಖ ಆಹಾರವಾಗಿತ್ತು. ನಿಶೆ ಏರುವಂಥ ಮಾದಕ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಧಾರಳವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದೂ ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ. ಯುದ್ಧ ಮಾಡುವ ಶಸ್ತ್ರಗಳ ವಿಚಾರದಲ್ಲೂ ಅಷ್ಟೆ. ಅವರಿಗೆ ಕಲ್ಲು, ಮರ ಇಂಥ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ವಸ್ತುಗಳೇ ಆಯುಧಗಳು.

ಆದರೆ ಲಂಕಾ, ಕಿಷ್ಕಿಂಧೆಯಷ್ಟು ಹಿಂದುಳಿದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ರಾಮಾಯಣಗಳ ಉಲ್ಲೇಖದ ಪ್ರಕಾರವೇ ಅಲ್ಲಿ ಸೆಣಬಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅನೇಕ ವಿಧವಾದ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯಗಳೂ, ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಮಾಂಸಾಹಾರಗಳು, ಖಾದ್ಯ ಪದಾರ್ಥಗಳೂ ಉಲ್ಲೇಖಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಹನುಮಂತ ನೋಡಿದ ಲಂಕೆ ಹಾಗೂ ರಾವಣನ ಅರಮನೆ ಹೇಗಿತ್ತೆಂದರೆ:

“ಗಿರಿಯ ನೆತ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿಳಿಯ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಂದ ಕೂಡಿ ಸುಂದರವಾಗಿದ್ದ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದೆಯೋ ಎಂಬಂತಿದ್ದ ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ನಿರ್ಮಿಸಿದ, ಲಂಕೆಯಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸ ರಾಜ ಆಳುತ್ತಿದ್ದ. ಆಗಸದಲ್ಲಿ ತೇಲುವಂತಿದ್ದ ಆ ಲಂಕಾ ನಗರವನ್ನು ಹನುಮಂತನು ಕಂಡನು. ಮಹಾರರಾದ ಸಾವಿರಾರು ಮಂದಿ ರಾಕ್ಷಸರಿಂದ ರಕ್ಷಿತವಾದ ರಾಕ್ಷಸ ರಾಜನ ಆ ಮನೆಯನ್ನು ವಾನರನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಹಲವಾರು ಉಪ್ಪರಿಗೆಗಳಿಂದಲೂ ನೂರಾರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಂದಲೂ ದೊಡ್ಡ ಕೋಣೆಗಳಿಂದಲೂ ಕೂಡಿದ ಆ ಮಹಾಗೃಹವನ್ನ ಅವನು ಹೊಕ್ಕನು.”[2]

“ಆ ಸ್ಥಳದ ಸಂಪತ್ತು ವೈಭವವೂ ಹನುಮಂತನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ತಟ್ಟಿ ಅದು ದೇವಲೋಕದಂತಿದೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ನಡುರಾತ್ರಿಯ ಸಮಯ. ದೊಡ್ಡ ಹಜಾರದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಚೆಲುವೆಯರು ನಯವಾದ ತೆಳುಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನೂ ಆಭರಣಗಳನ್ನೂ ಧರಿಸಿ ಮಲಗಿದ್ದರು. ಸ್ವಲ್ಪ ಮುಂಚೆ ಭೋಗ ಸಂಭೋಗಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದು ‘ಪಾನನಿದ್ರಾವಶಂಗತಂ’ ಪಾನಮತ್ತರಾಗಿ ನಿದ್ರೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲವರು ಧರಿಸಿದ್ದ ಮುತ್ತಿನ ಸರಗಳು ಅವರ ಕೊರಳಿಂದ ಜಾರಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದವು. ಚಿನ್ನದ ಮತ್ತು ರತ್ನಖಚಿತವಾದ ಡಾಬುಗಳು ಸಡಿಲವಾಗಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದವು… ಸ್ವಲ್ಪ ಮುಂದೆ ಹೋಗಲು ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಪಾನಗಳಿದ್ದವು. ಬಗೆಬಗೆಯ ಭೋಜ್ಯಗಳು, ಅನೇಕ ಮಾಂಸದ್ರವ್ಯಗಳು, ಜಿಂಕೆ, ಎಮ್ಮೆ, ಕಾಟಿ, ನವಿಲು ಬಗೆಬಗೆಯ ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಹಂದಿಯ ಮಾಂಸ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಆಮಿಷಗಳಿದ್ದವು. ಸಾಮೂಹಿಕ ನರ್ತನಗಳಿಗೆ, ಗಾಯನಕ್ಕೆ, ವಿಲಾಸಗಳಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದ ಎಲ್ಲರೂ ಅವನ್ನು ಬಳಸಿದಂತಿತ್ತು. ಈ ಎಲ್ಲದರಲ್ಲಿಯೂ ತೃಪ್ತಿ, ಪ್ರೀತಿ, ಸಂತಸ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು.”[3]

ಈ ಮೇಲಿನ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಕಾರಣವಿದೆ. ಇತಿಹಾಸ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉಳುವ ಮೂಲಕ ವ್ಯವಸಾಯ ಮಾಡುವ ಪದ್ಧತಿ ಅವರಿಗೆ ಗೊತ್ತಿದ್ದಂತಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕೆತ್ತು ಬೇಸಾಯ ಅಥವಾ ಇನ್ನಾವುದೇ ರೀತಿಯ ನಿಸರ್ಗ ಬೇಸಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಮೇಲ್ಕಾಣಿಸಿದ ಉಲ್ಲೇಖದಲ್ಲಿನ ವೈಭವೋಪೇತವಾದ ರಾವಣನ ಜೀವನ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ಎಂದು ನಾವು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದಾದರೂ, ಇತಿಹಾಸಕಾರರೇ ಹೇಳುವಂತೆ ಅಲ್ಲಿ ಯಥೇಚ್ಚ ಖನಿಜ ಸಂಪತ್ತು ದೊರೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ತಾಮ್ರ, ಚಿನ್ನ, ಬೆಳ್ಳಿ, ಕಬ್ಬಿಣ ಇತ್ಯಾದಿಯಾಗಿ ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಬೇರೆ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಗೆ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೇ ಇಲ್ಲವೇ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದ ವರ್ಣನೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಅಡುಗೆ ಪಾತ್ರೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯದ ಮಧು ಪಾತ್ರೆಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುವಾಗ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವದ ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸಂಪರ್ಕವಿತ್ತೇ ಎಂಬ ಸಂಶಯ ಬರುವುದೂ ಉಂಟು ಅಥವಾ ರೋಮ್ ಜೊತೆಗಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ವ್ಯವಹಾರ ಆರಂಭವಾದ ನಂತರದ ತಿಳುವಳಿಕೆಯಿಂದ ಅನಂತರದ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ರಾಮಾಯಣಕ್ಕೆ ಈ ವಿವರಗಳು ಸೇರ್ಪಡೆಯೂ ಆಗಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೂ ಇದೆ.

ಇನ್ನು ನರ್ತನ, ಗಾಯನ, ವಿಲಾಸದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದ ಮಹಿಳೆಯರ ವರ್ಣನೆಗಳಿಗೂ ಆಗಿನ ಲಂಕಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಸ್ವಚ್ಚಂದತೆಗೂ ಸಾಮ್ಯವಿದೆ. ರೋಮಿಲಾ ಥಾಪರ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಿತ್ತು. ಅಯೋಧ್ಯೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆದ ಹಾಗೂ ಸ್ವಾಭಿಮಾನಿಯಾದ ಮಹಿಳೆಯರು ಅಲ್ಲಿದ್ದರು. ಹೊಡೆದಾಟ ಅಥವಾ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ಭಾಗವಹಿಸುವುದು ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಹಾಗೆಯೇ ಮದುವೆಯಾದ ಹೆಣ್ಣೊಬ್ಬಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸುವುದು ಅವರ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿನ ಕೆಲಸವೇನು ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಇಡೀ ಸಮಾಜದ ರಚನೆಯೇ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಎಲ್ಲ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿತ್ತಲ್ಲದೆ, ಆ ಪರಂಪರೆಯ ಪಾತಳಿಯಲ್ಲೇ ರಚನೆಗೊಂಡಿತ್ತು. ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಕುಶಲ ಕೆಲಸಗಾರರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಅಷ್ಟಿಷ್ಟು ಮಾಹಿತಿಗಳು ದೊರಕುತ್ತವೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ ಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಸಂಪತ್ತಿಗೆ ಯಾವ ಕೊರತೆಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಮುತ್ತು, ರತ್ನಗಳು, ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿಯೇ ಮುಂತಾದ ಬೆಲೆ-ಬಾಳುವ ಖನಿಜ ಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅಯೋಧ್ಯೆಗಿಂತ ಎಷ್ಟೋ ಮುಂದಿತ್ತು.[4] ರಾಮನ ದಕ್ಷಿಣ ಪರ್ಯಟನೆ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಇಂಥ ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಖನಿಜದ ನಾಡಿಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ದೇಶದ ಮಾರ್ಗವೂ ಆಗಿತ್ತೆಂಬುದರಲ್ಲಿ ಅನುಮಾನವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಡಿ.ಡಿ.ಕೋಸಾಂಬಿಯವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಕೂಡ. ಈ ಎಲ್ಲ ಅಂಶಗಳು ರಾಮನ ರಾಜ್ಯ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತವೆ.[5] ಇಷ್ಟಾಗಿಯೂ ಲಂಕೆ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂರಚನೆಗೊಂಡ ಒಂದು ಸಮಾಜವಾಗಿತ್ತೆಂದೂ ಅದರ ನಾಯಕನಾದ ರಾವಣ ಸ್ವಚ್ಛಂದ ಸಮಾಜವೊಂದರ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿ ಮತ್ತಾರೂ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡದಂತೆ ಬಲಾಢ್ಯನಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದನೆಂದೂ ‘ರಾಕ್ಷಸ’ರು ಎಂದು ನಾವು ಕರೆಯುವ ಸ್ವಲ್ಪ ಒರಟುತನದ ಮಹಾ ಪರಾಕ್ರಮಿಗಳೆನಿಸಿದ ಜನರನ್ನು ತನ್ನ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದನೆಂದೂ ಸಾಧಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ವಾಲಿ ಮತ್ತು ಸುಗ್ರೀವರಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ಅಲ್ಲಿಯೂ ಅಣ್ಣ ತಮ್ಮಂದಿರ ನಡುವೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ. ಸೀತೆಯ ಅಪಹರಣವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ವಿಭೀಷಣನಿಗೂ ರಾವಣನಿಗೂ ಮನಸ್ಥಾಪ ಉಂಟಾಯಿತೆಂಬ ಕಾವ್ರೋನಾವು ಒಪ್ಪಬಹುದಾದರೂ, ಅಧಿಕಾರದ ಆಸೆಯಿದ್ದ ವಿಭೀಷಣ, ರಾಮನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಅದು ದೊರಕುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಖಚಿತವಾದಾಗ ರಾಮನ ಬೆನ್ನಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದೂ ಅಷ್ಟೇ ವ್ಯವಹಾರಿಕ ಸತ್ಯ.

ಗೊಂಡರ ರಾಮಾಯಣದ ಪ್ರಕಾರ ರಾಮನ ಮೇಲೆ ಮೊದಲು ವಿಭೀಷಣನೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಹಿಂದೆ ಬಂದು, ರಾಮನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅವನು ಬಲಶಾಲಿ, ಯುದ್ಧಬೇಡ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ರಾವಣ ಅವನನ್ನು ದೂಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಿಭೀಷಣ ರಾವಣನ ಪಕ್ಷ ತೊರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಈ ಪ್ರಸಂಗ ವಾಸ್ತವಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಹತ್ತಿರವಾಗಿದೆ.

ರಾಮನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ವಿಭೀಷಣನು ಬಂದದ್ದಾರೂ ಯಾಕೆ? ರಾವಣನ ಸೈನ್ಯದ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೋದ ವಿಭೀಷಣನಿಗೆ ರಾಮನಲ್ಲಿರುವ ಆಧುನಿಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಪರಿಚಯವಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಮನಲ್ಲಿದ್ದ ‘ಸಂಯುಕ್ತ ಸ್ವರೂಪದ ಬಿಲ್ಲು’ ಇವತ್ತಿಗೆ ಅಣುಬಾಂಬು ಎಷ್ಟು ಅಪಾಯಕಾರಿಯೋ ಹಾಗೆ, ಆವತ್ತಿಗೆ ಅದೇ ದೊಡ್ಡ ವಿನಾಶಕಾರಿ. ಇತಿಹಾಸ ತಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ ರಾಕ್ಷಸರಿಗೆ ಈ ಸಂಯುಕ್ತ ಬಿಲ್ಲಿನ ತಯಾರಿಕೆ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಸಾಧಾರಣ ಬಿಲ್ಲಿನ ಉಪಯೋಗ ಗೊತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣರ ಬಿಲ್ಲು ಹಾಗಲ್ಲ. ಚೂಪು ಮಾಡಿಸಿ, ಬಿಲ್ಲಿನ ದಾರಗಳನ್ನು ಚರ್ಮದ ಎಳೆಗಳಿಂದ ಬಿಗಿದು, ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹಲವು ಸೂತ್ರಗಳಿಂದ ಸಜ್ಜುಗೊಂಡ ಆ ಬಿಲ್ಲು ಏನನ್ನು ಬೇಕಾದರೂ ಭೇದಿಸುವ ಅಸಾಧಾರಣ ಗುಣ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಂಕಾಲಿಯಾ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ನೋಡೋಣ. “ರಾವಣನ ಸೋದರರೆಂದು ಬಣ್ಣಿಸಲಾದ ಖರದೂಷಣರು ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನ ಕಾಳಗ ನಡೆಸಿದರು. ಆದರೆ ಈ ಇಬ್ಬರು ಸೋದರರು ಮತ್ತು ಅವರ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ರಾಮನೊಬ್ಬನೆ ಸಂಹರಿಸಿದನು. ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪೌರಾಣಿಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ನೋಡಿದರೆ ಮರದ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿನ ಯುದ್ಧ ಸಾಮಾಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಗಳು ರಾಮನಿಗೆ ಸಾಟಿಯಲ್ಲ. ಮೊದಲ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ರಾಕ್ಷಸರು ಶೂಲ ಹಿಡಿದು ಹೋರಾಡಿದರು. ಹದಿನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರದಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಸೈನ್ಯ ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದರೂ, ಬಿಲ್ಲು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಿಲ್ಲ, ಹೆಚ್ಚೇಕೆ ದೂಷಣನೂ? ಕೂಡ ಹಳೆಯ ಆಯುಧವನ್ನೇ ಹಿಡಿದು ಹೋರಾಡಿದ, ಧನುರ್ಧಾರಿಯಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದವನು ಖರನೊಬ್ಬನೇ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ರಾಮನ ಆ “ಸಂಯುಕ್ತ ಧನುಸ್ಸಿಗೆ” ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಸರಳವಾಗಿರಬೇಕು. ಸಂಯುಕ್ತ ಧನಸ್ಸು ಎಂದರೆ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಧನುಸ್ಸು ಎಂದರ್ಥ. ಧನುಸ್ಸಿನ ಮಧ್ಯಭಾಗ ಮತ್ತು ಎರಡು ತುದಿಗಳನ್ನು ತಾಮ್ರದ ತಗಡು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಯ ಚರ್ಮ ಸೇರಿಸಿ ಬಿಗಿಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಧನುಸ್ಸುಗಳು ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲು ಕ್ರಿ.ಪೂ.೩೦೦೦ದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ತಯಾರಾದವು.”[6]

ಈ ಹಿಂದೆಯೇ ಖರದೂಷಣದ ಮೇಲೆ ರಾಮ ಯುದ್ಧಮಾಡಿ ಹೇಗೆ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ಜನರನ್ನು ಕೊಂದ ಎಂಬುದೂ ವಿಭೀಷಣನಿಗೆ ಗೊತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ರಾವಣನ ಅಜ್ಞಾನುಸಾರ ಅವನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ರಾಮನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡವನಾಗಿ ಭಯದಿಂದಲೇ ‘ರಾಮನನ್ನು ಜಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಬಹುಶಃ ವಿಭೀಷಣನ ಪುಕ್ಕಲುತನವನ್ನು ಅರಿತ ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣರು ಗೆದ್ದ ನಂತರ ಅವನಿಗೇ ರಾಜ್ಯ ಕೊಡುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿ, ರಾವಣನ ಒಳಗಿನ ಎಲ್ಲ ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಭೀಷಣನಿಂದಲೇ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಗೊಂಡರ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ ವೈಭಕರಣವಿಲ್ಲದೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅದು ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಎಂದರೆ ನಾನೀಗಾಗಲೇ ಹೇಳಿದಂತೆ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವಿನ ಹೊಡೆದಾಟದಂತೆ. ಹನಮಂತ ಸಂಜೀವಿನಿ ಪರ್ವತ ತರುವ ಪ್ರಸಂಗವೊಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಇನ್ನಾವ ಪವಾಡಗಳೂ ಇಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಹನುಮಂತ ಸಂಜೀವಿನಿ ತರುವುದೂ ಕಿಷ್ಕಿಂದೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರ, ರಾಮ ಮತ್ತು ರಾವಣರ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯುವಾಗ ಯಾರಿಗೂ ಸೋಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾವಣನ ಎದೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಅಮೃತಗಿಂಡಿ ಕಳಸಕ್ಕೆ ಬಾಣ ಬಿಟ್ಟರೆ ಅವನು ಸಾಯುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಕುರುಹನ್ನು ವಿಭೀಷಣನೇ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಅದರಂತೆ ರಾಮ ಬಾಣ ಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ರಾವಣ ತಕ್ಷಣ ಸತ್ತು ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ಮೂಲ ರಾಮಾಯಣದ ಯುದ್ಧಕಾಂಡ ಅನೇಕಾನೇಕ ಪವಾಡ ಸದೃಶ ಘಟನೆಗಳ ಸಂಗಮ. ಒಂದೊಂದು ಯುದ್ಧವೂ ಅಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ವೈಭಕರಣಗೊಂಡಿದೆ. ಗೊಂಡರ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯ ಅಗ್ನಿಪ್ರವೇಶ ಪ್ರಸಂಗ ಬರುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ರಾವಣನ ಸಾವಿನ ನಂತರ, ತಕ್ಷಣವೇ ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಸೀತೆಯ ಜೊತೆಗೂಡಿ ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಭರತ, ಶತೃಜ್ಞರು ಇನ್ನು ಒಂದು ದಿನ ತಡಮಾಡಿದ್ದರೂ ಕೊಂಡಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದು ಆಹುತಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬುದೇ ಈ ತಕ್ಷಣದ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಆದರೆ ಮೂಲ ರಾಮಾಯಣದ ಸೀತೆಯ ಅಗ್ನಿ ಪ್ರವೇಶದ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ನಾವು ನೋಡುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ರಾಮನಿಗೆ ಸೀತೆಯ ಪ್ರೀತಿಗಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾದದ್ದು ರಾವಣನ ಸೋಲು, ಆ ಮೂಲಕ ಅವನ ರಾಜ್ಯ. ರಾಮನ ಈ ರಾಜ್ಯಾಕಾಂಕ್ಷೆಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ ಯುದ್ಧಕಾಂಡದ ಆ ಕೊನೆಯ ಪ್ರಸಂಗ.

“ವಿಭೀಷಣನು ಸೀತೆಯನ್ನು ರಾಮನೆದುರಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದ. ಅವನ ಹಿಂದೆ ಹೋಗಿ, ತನ್ನ ಮೇಲು ಹೊದಿಕೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಮುಖವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು, ಅಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪಿನ ನಡುವೆ ಸಿಗ್ಗು ಪಡುತ್ತಿರುವಳಂತೆ ಅಳತೊಡಗಿದಳು. ಆರ್ಯಪುತ್ರ ಎಂಬ ಒಂದೇ ಒಂದು ಮಾತನ್ನಾಡಿ ಮುಂದೇನನ್ನೂ ನುಡಿಯಲಾರದವಳಾದಳು. ಕಟ್ಟ ಕಡೆಗೆ ತನ್ನ ಗಂಡನ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡಲು ಆಯಿತೆಂದು ಅವಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಆಕೆಯ ಕಿವಿಗೆ ಬಿದ್ದುದು ದಾರುಣವಾದ ಅಗ್ನಿಪ್ರಪಾತ. ಸೀತೆಯನ್ನು ಕಂಡ ರಾಮನಿಗೆ ಕ್ರೋಧಾವೇಶ ಹುಬ್ಬುಗಂಟಿಕ್ಕಿದವು; ಕಣ್ಣು ಬೇರೆಡೆ ನೋಡಿದವು. ವಾನರರು ರಾಕ್ಷಸರ ನಡುವೆ ಸೀತೆ ನಿಂತಿದ್ದಾಗ ಕ್ರೂರವಾದ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದ; ‘ನಿನಗೋಸ್ಕರ ನಾನು ಈ ಯಾವುದನ್ನೂ ಮಾಡಿಲ್ಲ. ಕಣ್ಣು ಬೇನೆ ಇರುವವರೆಗೆ ದೀಪ ಹೇಗೆ ತೊಂದರೆ ಪಡಿಸುವುದೋ ಹಾಗೆ ನಿನ್ನನ್ನು ಕಂಡು ನನಗಾಗಿದೆ,’ ಆದುದರಿಂದ

ತದ್ಕಚ್ಛಹ್ಯಭ್ಯನುಜ್ಞಾತಾ ಯಥೇಷ್ಟಂ ಜನಕಾತ್ಮ ಜೇ
ಏತಾ ದಶದಿಶೋ ಭದ್ರೇ ಕಾರ್ಯಮಸ್ತಿ ನಮೇ ತ್ವಯಾ

ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳೂ ನಿನಗೆ ತೆರೆದಿವೆ; ನಿನ್ನ ಇಷ್ಟ ಬಂದ ಕಡೆ ಹೋಗು; ನನ್ನ ಅಪ್ಪಣೆ ಇದೆ. ನನಗೆ ನಿನ್ನ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದನು.

ನಾಸ್ತಿ ಮೇ ತ್ವಯ್ಯಭಿಷ್ಟಂಗೋ ಯಥೇಷ್ಟಂ ಗಮ್ಯತಾಮಿತಃ

ನೀನು ಯಾರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಾದರೂ ಹೋಗಿರು. ಇಷ್ಟ ಬಂದ ಹಾಗೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನೋ ಭರತನೋ ಸುಗ್ರೀವನೋ ವಿಭೀಷಣನೋ ಯಾರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಾದರೂ ಸಂಸಾರ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರು. ಅವರ ಯಾರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಾದರೂ ಬದುಕು ಎಂದ. ಕೋಪದಿಂದ ರಾಘವನು ಆಡಿದ ಈ ಮಾತುಗಳ ಕಾಠಿಣ್ಯ ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಬಡ ಹೆಂಗಸಿಗೆ ಧಕ್ಕೆ ಬಡಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ.

ಓ ವೀರಾ, ಈಗ ನೀನು ಹೇಳುತ್ತಿರುವ ಮಾತುಗಳು ಎಂಥವು? ನಿನ್ನ ಯೋಗ್ಯೆತೆಗಾಗಲೀ ನನ್ನದಕ್ಕಾಗಲೀ ತಕ್ಕುವಲ್ಲ. ಕೇಳಲು ಕಿವಿಗೆ ಕಷ್ಟ. ಒರಟು ಗ್ರಾಮ್ಯನು ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಗ್ರಾಮ್ಯನಿಗೆ ಆಡುವಂಥವು…”[7]

ಈ ಪ್ರಸಂಗಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ತರ್ಕ ಬೇಕಿಲ್ಲ. ಯಾರಾದರೂ ಇಲ್ಲಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ರಾಮನಿಗೆ ಸೀತೆ ಮುಖ್ಯಳೋ ಇಲ್ಲವೇ ರಾವಣನ ರಾಜ್ಯ ಮುಖ್ಯವೋ ಎಂದು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಡಾ.ರಾಮಮನೋಹರ ಲೋಹಿಯಾ ಅವರು ಹೇಳುವ ಒಂದು ಮಾತನ್ನು ನೆನಪಿಗೆ ತಂದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. “ರಾಮನದು ಸೀಮಿತ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ, ಕೃಷ್ಣನದು ಸಮೃದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ, ಸೀಮಿತ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದವನು ಅನೈತಿಕವಾಗುವ ಅಪಾಯಗಳಿರುತ್ತವೆ.”[8]

ಕೃಷಿಯನ್ನೇ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಂತ ದೊರೆಗಳು, ಇನ್ನೂ ಕೃಷಿಯ ಹಂತವನ್ನೂ ಮುಟ್ಟದ ಕೇವಲ ಆಹಾರ ಸಂಗ್ರಾಹಕರಾಗಿದ್ದ ವಾನರರನ್ನು ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಗೆದ್ದದ್ದು ರಾಮಾಯಣದ ಮೊದಲ ಘಟ್ಟವಾದರೆ, ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಇರಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಎಲ್ಲ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನೂ ಪಡೆದು ಶಸ್ತ್ರನೈಪುಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಹಿಂದುಳಿದವರಾಗಿ ಸ್ವಾಭಿಮಾನದಿಂದ ಆರ್ಯರ ರಾಜ್ಯವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತಿದ್ದ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಗೆದ್ದದ್ದು ಎರಡನೇಘಟ್ಟ, ಹೀಗೆ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಘಟಿಸಿರಬಹುದಾದ ಯುದ್ಧ, ಘನ ಉದ್ದೇಶ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾದ ರಾಜ್ಯ ವಿಸ್ತರಣೆ, ಮುಂದೆ ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಮಾರ್ಪಾಟುಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ರಾಮಾಯಣದ ಕಾಲಕ್ಕಾಗಲೇ ವರ್ಣಾಶ್ರಮ ಧರ್ಮದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಒಂದು ರೂಪ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಅದು ಕೇವಲ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ರೂಪ ಪಡೆದಿತ್ತು. ರಾಮನ ರಾಜ್ಯವಿಸ್ತರಣೆಯ ನಂತರ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೂ ಅದು ಪಸರಿಸಿತು. ಖ್ಯಾತ ಚಿಂತಕ ಡಿ.ಡಿ.ಕೋಸಂಬಿ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ “ಊಳಿಗ ಮಾನ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡದ್ದು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಮಗದ ಕೋಸಲ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರಥಮ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಆ ರಾಜ್ಯಗಳ ನೆರೆಹೊರೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಇನ್ನೂ ರಾಜ್ಯವ್ಯವಸ್ಥೆ ರೂಪುಗೊಳ್ಳದ ದೆಸೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಗಣ ಸಂಘಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ, ಆ ಜನರನ್ನು ತಂದು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಶ್ರಮಪಡಬೇಕಾದ ವರ್ಣಗಳೊಳಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿ ಅವರು ಓಡಿ ಹೋಗದಂತೆ ನಿರ್ಬಂಧ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು.”

ಹೀಗಾದ ನಂತರ ‘ಕೃಷಿಗೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾದ ನಾಲ್ಕು ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಾದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿಂದ ವರ್ಣಾಶ್ರಮದ ಶ್ರಮ ವಿಭಜನೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಧರ್ಮಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಪುರೋಹಿತ ವರ್ಗ, ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಕಾವಲು ಹಾಗೂ ನೆರೆಯ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ದಾಳಿಯಿಂದ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಕ್ಷತ್ರಿಯ ವರ್ಗ, ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ವೈಶ್ಯವರ್ಗ, ಇತರೆ ದೈಹಿಕ ಶ್ರಮದ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕೃಷಿಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿವುದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಶೂದ್ರ ವರ್ಗ, ಹೀಗೆ ಕೃಷಿ ವಿಸ್ತರಣೆ ಎಂದರೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪದ್ಧತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದ ಜನರನ್ನು ಊಳಿಗಮಾನ್ಯತೆಯ ವರ್ಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಳಕ್ಕೆ ತಂದು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು. ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮಾಜಗಳನ್ನು ಆವರಿಸುತ್ತಾ ವ್ಯವಸಾಯ ಪ್ರಧಾನವಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾ ಬಂತು. ಇದು ರಾಮನಿಗಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಮೌರ್ಯರ ಸಾಮ್ರಾಟನೆನಿಸಿದ ಅಶೋಕನೂ ಇದೇ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ. ಸಮುದ್ರ ಗುಪ್ತ ಕೂಡ ಬುಡಕಟ್ಟು ನಾಯಕರುಗಳನ್ನು ಸೇವಕರನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ.’

ಹೀಗೆ ನಡೆದ ರಾಮನ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಹಾಗೂ ಅವನ ಜಯವನ್ನು ಪ್ರಥಮದಲ್ಲಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆದನೋ, ಕಂಡು ಬರೆದೆನೋ, ಕೇಳಿ ಬರೆದನೋ, ಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ ಬರೆದನೋ; ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಆನಂತರದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತಾದರೂ ಅದಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಮರ್ಯಾದೆ ಇತ್ತು. ಅದನ್ನು ಬಲ್ಲವರು ರಾಜರುಗಳ ಎಡಬಲದಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತಿದ್ದವರಾದ್ದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗುವಂತೆ ಅಥವಾ ಅವರ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗುವಂತೆ ಅರ್ಥಾತ್ ವರ್ಣಾಶ್ರಮ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸದಾ ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಎಚ್ಚರ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಪುನರ್‌ರೂಪಿಸಿದರು. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಗಳಿಗೂ ಸಂಸ್ಕೃತ ರಾಮಾಯಣವೇ ಅನುವಾದವೋ ರೂಪಾಂತರವೋ ಆಯಿತು. ಅದನ್ನು ಮಾಡಿದವರು ಕೂಡ ಬಹುತೇಕ ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಲಿತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪಂಡಿತರೇ ಆದುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ವೈಭಕರಿಸಿದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಆಳುವ ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾದ ಪುರೋಹಿತ ವರ್ಗದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗೆ ಹಾಗೂ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆಯೇ ರಾಮಾಯಣಗಳು ಪುನರ್ ನಿರ್ಮಾಣವಾದವು. ರಾಮಾಯಣದ ಈ ಅವಸ್ಥಾಂತರದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರಗಳ ಕಲ್ಪನೆ ಕುಡಿಯೊಡೆಯಿತು. ರಾಮ ಮಹಾವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರವಾದ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಹತ್ತು ಅವತಾರಗಳನ್ನು ಎತ್ತುವ ಮೂಲಕ ಇಡೀ ಪುರಾಣಗಳ ಜನಕ ವಿಷ್ಣುವಾದ. ಈ ಎಲ್ಲ ಹತ್ತು ಪುರಾಣಗಳ ನಾಯಕರ ಆಶಯವೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದೇ ಆಗಿತ್ತು. ಮಹಾವಿಷ್ಣು ಹತ್ತು ಅವತಾರಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂದ ರಾಕ್ಷಸರೆಲ್ಲ ಮತ್ತಾರು ಅಲ್ಲದೆ ವಿವಿಧ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ನಾಯಕರೇ ಆಗಿದ್ದರು. ಆರ್ಯರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ವಿವಿಧ ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಅವರಿಂದ ಹತರಾದ ವಿರೋಧಿ ನಾಯಕರೆಲ್ಲ ಹೀಗೆ ರಾಕ್ಷಸರೆಂಬ ನಾಮಕರಣ ಪಡೆದು ಕಡೆಗೆ ಮಹಾವಿಷ್ಣು ದಯಪಾಲಿಸಿದ ಸದ್ಗತಿಗೆ ಒಳಗಾದರು! ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಚ್ಛಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದು, ಅವರನ್ನೆಲ್ಲ ವರ್ಣಾಶ್ರಮ ಧರ್ಮದ ಬೋನಿಗೆ ಹಾಕಿ, ಅವರನ್ನು ‘ಸುಸಂಸ್ಕೃತ’ಗೊಳಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಆರ್ಯರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.[9]

ಸಹ್ಯಾದ್ರಿಯ ಅರಣ್ಯಶ್ರೇಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಇವತ್ತಿಗೂ ಸ್ವಚ್ಛಂದವಾಗಿ ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ಗೊಂಡ ಜನಾಂಗದ ರಾಮಾಯಣದ ಕಥೆ ಹೇಳಲು ಹೊರಟ ನಾನು ಮತ್ತೆಲ್ಲೆಲ್ಲಿಯೋ ಸುತ್ತಾಡಿ, ದಾರಿ ತಪ್ಪಿ, ಮತ್ತೆ ಸರಿ ದಾರಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಅನ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈಗ ಉಳಿದಿರುವುದು ಉತ್ತರ ಕಾಂಡ. ಉತ್ತರ ಕಾಂಡ ಎಂಬ ವಿಂಗಡಣೆ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ. ನಮ್ಮ ಗೊಂಡರ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಅಂಥ ಯಾವ ವಿಂಗಡಣೆಗಳೂ ಇಲ್ಲ. ದಶರಥುವಿನ ಬೇಟೆಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಈ ರಾಮಾಯಣ ಎಲ್ಲಿಯೂ ನಿಲ್ಲದೆ, ಕಡೆಗೆ ಸೀತೆ ಭೂಮಿಗೆ ಹೋಗುವವರೆಗೆ ಒಂದೇ ಸಮನೆ ನಿರರ್ಗಳವಾಗಿ ಹರಿದು, ಅಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ನಡುವೆ ಲಂಕೆಯಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನಿದ್ದಾಗ ಏನೇನು ನಡೆಯಿತು ಎಂಬ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿಲ್ಲ. ಕಾವ್ಯ ನಿಮ್ಮ ಮುಂದೆಯೇ ಇರುವುದರಿಂದ ಅವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುವ ಅಗತ್ಯವೂ ಇಲ್ಲ. ಒಂದೆರಡು ವಿಶೇಷಗಳು ಹೀಗಿವೆ:

ಹನುಮಂತ ತನ್ನ ಬಾಲದ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಇಡೀ ಲಂಕೆಯನ್ನು ಸುಡುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಅದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೇ ಕುಶಲಿಗಳಾದ ಇಬ್ಬರು ಆಚಾರಿಗಳಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಎಷ್ಟು ಪರಿಣಿತರು ಎಂದರೆ ಒಂದು ಉಳಿ ಹೊಡೆದರೆ ಒಂದು ಸಾವಿರ ಮನೆಗಳು ಹೊಸದಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹನುಮಂತನ ನಾಶಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಇವರು ಹೊಸ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಕಡೆಗೆ ರಾಮಾಧ್ಯಾನದಿಂದ ಹನುಮಂತ ಇದನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಸಂಗ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಪ್ರತಿಮೆಯಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗಿದೆ ಎನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ನಾಶ ಮಾಡುವ ರಾಮನ ಪಂಗಡಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ರಾವಣನ ಪಂಗಡ ಇಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಲಂಕಾದಹನ ಆದಮೇಲೆ ಹನುಮಂತನ ಬಾಲದ ಬೆಂಕಿ ಆರುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಅವನನ್ನೇ ಸುಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ವಿಚಿತ್ರ ಪ್ರಸಂಗ. ಕಡೆಗೆ ರಾಮನ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ನಿಗಿದತವಾದ ಒಂದು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಆ ಬಾಲವನ್ನು ಅದ್ದಿದಾಗ ಬೆಂಕಿ ಆರುತ್ತದೆ. ಮಾವಿನ ತೋಪಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸೀತೆಯನ್ನು ನೋಡಲು ಹೋದ ಹನುಮಂತ ಅಲ್ಲಿ ಮಾವಿನ ಮರಗಳನ್ನು ಏರಿ, ಧಾಂದಲೆ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಸಂಗವೂ ತುಂಬಾ ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ. ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿನ ಈ ಭಾಗದ ಮತ್ತೊಂದು ಮುಖ್ಯಾಂಶವೆಂದರೆ ಸೇತುವೆ ಕಟ್ಟುವುದಕ್ಕೆ ಮೊದಲೇ ಹನುಮಂತ ಲಂಕೆಗೆ ಹಾರುವುದಿಲ್ಲ. ಮೊದಲು ಕಪಿರರೆಲ್ಲ ಸೇರಿ ಸೇತುವೆ ಕಟ್ಟಿ, ಅನಂತರ ಹನಮಂತನನ್ನು ಲಂಕೆಯ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ ನೋಡಿ ಬರಲು ಕಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾವ್ಯ, ಕಾವ್ಯವಾಗೂ ಇರಬೇಕು, ನಿಜ ಸಂಗತಿ ನಿಜವಾಗೂ ಇರಬೇಕು. ಬುಡಕಟ್ಟು ಕವಿಗಳ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಮೆಚ್ಚಲೇ ಬೇಕು.

ಉತ್ತರ ಕಾಂಡದ ಭಿನ್ನವಾದ ವಿವರಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಇಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ. ನದಿಯಲ್ಲಿ ಬಟ್ಟೆ ಒಗೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಮಡಿವಾಳ ಮಾಚಯ್ಯನಿಗೂ ಅವನ ಹೆಂಡತಿಗೂ ಜಗಳವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರ ಜಗಳದ ನಡುವೆ ಮಾಚಯ್ಯ ರಾಮನನ್ನು ಹೀಯಾಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ಗೂಢಾಚಾರನಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದ ಹನುಮಂತ ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡು ರಾಮನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಮಡಿವಾಳು ಮಾಚಯ್ಯನಿಗೆ ಇರುವಷ್ಟು ಘನತೆಯೂ ತನಗಿಲ್ಲವಲ್ಲ ಎಂದು ಪರಿತಪಿಸುವ ರಾಮ ಸೀತೆಯನ್ನು ಕೊಂದುಹಾಕಲು ತೀರ್ಮಾನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸೀತೆಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಲೆಗಡುಕರಾದ ‘ಕಿರಾತ’ರಿಗೆ ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಯೋಧ್ಯೆಯಿಂದ ಬಹು ದೂರ ಹೋಗಿ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅವಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಮುಂದಾದಾಗ ಅವರ ಕತ್ತಿಯ ಅಲುಗಿನಲ್ಲಿ ಮಗುವಿನ ಮುಖ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸೀತೆ ಗರ್ಭಿಣಿ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದು ‘ಶಿಶು ಹತ್ಯೆ ದೋಷ’ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ ಕಿರಾತರು ಸೀತೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಬಿಟ್ಟು ಬರುತ್ತಾರೆ. ಕಾಡಿನ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸೀತೆ ‘ಪಡುಗಲು ಪಡುದೊಡೆಯ ನೀನಾಳ ಗೋವಿಂದ’ ಎಂದು ತಿರುಪತಿ ತಿಮ್ಮಪ್ಪನನ್ನು ನೆನೆಯುತ್ತಾಳೆ! (ಗೊಂಡರ ಈಗಿನ ಮುಖ್ಯ ದೈವ ತಿರುಪತಿ ತಿಮ್ಮಪ್ಪ ಎಂಬುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೆನಪಿಡಬೇಕು) ಮುಂದೆ ಸೀತೆಗೆ ಒಬ್ಬ ಮಗ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ. ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದಂತೆ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ. ಸೀತೆಯ ಮಗ ಲವ ಮಾತ್ರ. ಕುಶ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಆತಂಕದಿಂದ ದರ್ಬೆ ಹುಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನು. ಈ ಕಥೆ ತುಂಬ ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ. ವಾಲ್ಮೀಕಿಯಿಂದ ನಿಜ ಏನೆಂದು ತಿಳಿದ ಸೀತಾ ಅವನನ್ನು ಮಗನನ್ನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಮಾಮೂಲಿಯಾಗಿವೆ. ಲವಕುಶರು ರಾಮನನ್ನು ಸೋಲಿಸುವುದು. ಅವರ ತಾಯಿಯಿಂದ ಅವನೇ ತಂದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುವುದು. ನಂತರ ಅಪ್ಪ ಮಕ್ಕಳು ಒಂದಾಗಿ ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಹೊರಡುವವರೆಗೆ ಮಾಮೂಲಿ ಕಥೆ. ಎಲ್ಲರೂ ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಹೊರಟಾಗ ಸೀತೆ ಅಯೊಧ್ಯೆಯನ್ನು ಧಿಕ್ಕರಿಸುತ್ತಾಳೆ.

ನಾನಿನ್ನಾದರೂ ಉಳಿಲಾರೆ
ಇಲ್ಲು ನಾನೊಂದೆ ಬಾಳಲಾರೆ
ಭೂಮಿ ಪಾಲಾಗಿ ಹೋಗುತೀದಾ

ಎಂದು ಹೇಳಿ ತನ್ನ ಮಾತೃವಾದ ಭೂಮಿ ತಾಯಿಯನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ನೀನು ನನ್ನ ತಾಯಿಯೇ ಆಗಿದ್ದರೆ ನನ್ನನ್ನು ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಕರೆದುಕೋ ಎಂದು. ಭೂಮಿ ಬಾಯಿ ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಸೀತೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಐಕ್ಯವಾಗುತ್ತಾಳೆ.

ಸೀತೆಯ ಭೂ ಐಕ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ರೋಮಿಲಾ ಥಾಪರ್ ಬಹುಮುಖ್ಯವಾದ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಎತ್ತುತ್ತಾರೆ. ಸೀತೆ ಇಲ್ಲಿನ ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ಸಮೃದ್ಧ ದೇವತೆಯ ಪ್ರತೀಕ. ಆದಿಮ ಸಮಾಜಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳೀಯ ದೇವತೆಯನ್ನು ಫಲ ಸಮೃದ್ದಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಆರಾಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇವು ಫಲಸಮೃದ್ದಿಯ ದೇವತೆಗಳೂ ಹೌದು, ಕೃಷಿ ರಕ್ಷಕ ದೇವತೆಗಳೂ ಹೌದು. ಆರ್ಯಕುಲಸಂಜಾತನಾದ ರಾಮ ಆರಾಧಿಸುತ್ತಿದ್ದುದು ಯಜ್ಞದ ಅದಿಪತ್ಯದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು. ಆರ್ಯರಿಗೆ ಫಲ ಸಮೃದ್ದಿ ಕರುಣಿಸುವವರು ಇಂದ್ರ, ಅಗ್ನಿ, ವಾಯು, ವರುಣರೇ ಹೊರತು ಈ ಯಕಃಶ್ಚಿತ್ ಗ್ರಾಮದೇವತೆಯರಲ್ಲ. ಸೀತೆಯ ಭೂ ಐಕ್ಯ ಎಂದರೆ ಇಂಥ ಆದಿಮ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಆರ್ಯರು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಅಥವಾ ಅಡಿಯಾಳಾಗಿಸಿಕೊಂಡ ಸಂಕೇತ ಎಂಬುದೇ ಥಾಪರ್ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.[10]

ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ನಮ್ಮ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರು ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಯಾವ ಯಾವ ರೀತಿಯಿಂದ ಅರ್ಥೈಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕೆಲವು ಪ್ರಸಂಗಗಳ ಮೂಲಕ ಈಗಾಗಲೇ ನೋಡಿದ್ದೇವೆ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ನೋಡಿ ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವನಾ ರೂಪದ ಪ್ರಬಂಧವನ್ನು ಮುಗಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿನ ಲಂಕಾ ನಗರದ ರಾವಣನ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ವಿಲಾಸ ಗೋಷ್ಠಿಗಳು ಮತ್ತು ಮದಿರೆಯ ರಾತ್ರಿಗಳನ್ನು ಬಹು ಚೆನ್ನಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿರುವುದನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ನೋಡಿದ್ದೇವೆ. ಮದಿರೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒರಿಸ್ಸಾದ ಬೊಂಡೋ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಿರುವ ಕಥೆ ಹೀಗಿದೆ: “ರಾಮ ಒಂದು ಸಲ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಗೆಡ್ಡೆ ಗೆಣಸುಗಳಿಗಾಗಿ ಅಲೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಒಂದು ಮಡಿಕೆಯ ತುಂಬಾ ನೀರಿನಂಥ ದ್ರವ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ತುಂಬಾ ಬಾಯಾರಿಕೆ ಆಗಿದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾನೆ. ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಮತ್ತಿನ ಪರವಶತೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ತೂರಾಡುವುದಲ್ಲದೆ, ಅನೇಕ ರಂಪಾಟಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಮನೆಗೆ ಬಾರದಿದ್ದ ರಾಮನನ್ನು ಸೀತೆ ಹುಡುಕಿ ಬರುತ್ತಾಳೆ. ಸೀತೆಯ ಜೊತೆ ಹೋಗಲೂ ರಾಮ ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನೆಂದು ಅವಳು ಪರಿಶೀಲಿಸುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಆ ಮಡಿಕೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದರದೇ ಪ್ರಭಾವ ಎಂದು ಅವಳಿಗೆ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ. ಸಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಆ ಮಡಿಕೆಯನ್ನು ಜಾಡಿಸಿ ಒದೆಯುತ್ತಾಳೆ. ಅದು ಹಾರಿ, ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಇದ್ದ ಈಚ್ಲು ಮರದ ತುದಿ ಸೇರಿ, ಗರಿಗಳ ನಡುವೆ ಕೂರುತ್ತದೆ! ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಯಾರೂ ಇದನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಕುಡಿಯುವಂತಿಲ್ಲ. ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಮರ ಏರಿದವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಇದು ಲಭ್ಯವಾಗತಕ್ಕದ್ದು ಎಂದು ಶಾಪ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಈಚಲು ಮರದ ಬೇರಿನಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದ ಹೆಂಡ ಸೀತೆಯ ಶಾಪದಿಂದಾಗಿ ಮರದ ತುದಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ!

ಗುಜರಾತಿನ ದುಬ್ಲಾ ಜನರಲ್ಲಿ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿರುವ ರಾಮ ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ರಾಮ ಮತ್ತೆ ಸೀತೆ ಮದುವೆಯಾಗುವುದು ಅವರಿಗೆ ಕೇವಲ ಒಂಬತ್ತು ಮತ್ತು ಏಳು ವರ್ಷಗಳಿದ್ದಾಗ. ಇದು ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿರುವ ಬುಡಕಟ್ಟೊಂದರ ಕಲ್ಪನೆ.

ಬಿಲ್ಲರ ಬಿಲ್ಲೋಡಿ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ರಾಮಾಯಣದ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬಿಲ್ಲರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರರು ಮತ್ತು ಅವರ ರಾಜರೇ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಅಸ್ಸಾಮಿನ ಕೆಲವು ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿನ ರಾಮ ಕಥೆ ಬೇರೆಲ್ಲ ಕಥೆಗಳಿಗಿಂತ ವಿಭಿನ್ನ. ಇಲ್ಲಿನ ರಾಮ ಮತ್ತು ಸೀತೆ ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೇಮಿಗಳು. ರಾಮ ತನ್ನ ಬಾಣದ ಮೂಲಕ ಸೀತೆಗೆ ಪ್ರೇಮ ಪತ್ರ ಕಳಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಇಂಥ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಆ ಪತ್ರ ಜನಕನ ಕೈ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಕಂಡ ಜನಕ ಮದುವೆ ಏರ್ಪಾಟು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

ಅದೇ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಇನ್ನೊಂದು ಪಠ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸೀತಾ ಭೂದೇವಿಯ ಮಡಿಲು ಸೇರುವ ಪ್ರಸಂಗ ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರವಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲರಿಂದ ತ್ಯಾಜ್ಯಳಾಗಿ ಬರುವಾಗ ಉಂಟಾದ ಭೂಕಂಪನದಿಂದ ಭೂಮಿ ಬಾಯಿ ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಸೀತೆ ಅದರೊಡಲು ಸೇರುತ್ತಾಳೆ.

ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ ಕರಬಿ ಜನವರ್ಗದ ಪ್ರಕಾರ ವಾಲಿ ಮತ್ತು ಸುಗ್ರೀವ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುವುದು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಲ್ಲ. ಮರದ ರೆಂಬೆಗಳ ಮೇಲೆ. ಹೇಗಿದ್ದರೂ ಅವರು ವಾನರರು ತಾನೇ? ಕಲ್ಪನೆ ಸಹಜವಾಗಿದೆ!

ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಜನವರ್ಗಗಳು ರಾಮಾಯಣದ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಬಿಲ್ಲರು ಹಾಗೂ ಸೌರಾ ಜನರು ತಾವು ಶಬರಿಯ ವಂಶಸ್ಥರು ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೇಡರು ತಾವು ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ವಂಶಸ್ಥರು ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಮಧ್ಯ ಭಾರತದ ಗೊಂಡರು ತಾವು ರಾವಣನ ವಂಶಸ್ಥರು ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರಲ್ಲದೆ ‘ರಾವಣೋತ್ಸವ’ವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಂತಾಲರು ರಾಮರಾವಣರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತಾವು ರಾಮನಿಗೆ ನೆರವಾದವರು ಎಂದು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ರಾಮಾಯಣ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದ್ದು ಅವರ ರಾಮ ಭೋಧಿಸತ್ವನ ರೂಪದವನು. ಪ್ರಾಚೀನ ದಾಖಲೆಗಳೆನಿಸಿದ ದಶರಥ ಜಾತಕ ಮತ್ತು ಶಂಬುಲ ಜಾತಕಗಳ ಪ್ರಕಾರ ರಾಮಕಥೆ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣಕ್ಕಿಂತ ಬಹು-ಭಿನ್ನ. ಜೈನ ರಾಮಾಯಣಗಳ ಭಿನ್ನ ರೂಪಗಳೂ ಅಧ್ಯಯನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ತುಂಬಾ ಮುಖ್ಯ.

ಇಷ್ಟು ವಿವರಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆ ‘ರಾಮಾಯಣ’ ಎಂಬ ಈ ಪುರಾಣ ಕಾವ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದೆರಡು ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ ನನ್ನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಮುಗಿಸಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ರಾಮಾಯಣ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಬರೆದ ಆದಿಕವಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿಗಿಂತ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿಯೆ ರಾಮನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದ್ದವು ಎಂಬುದನ್ನು ನಂಬುವುದಾದರೆ, ಬಹುಶಃ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯೂ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಿದ್ದ ಅನೇಕ ರಾಮಕಥೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಸಂಕಲಿಸಿ ತನ್ನದೇ ಪ್ರತಿಭಾಪೂರ್ಣವಾದ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಬರೆದಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಬರೆದದ್ದಷ್ಟಕ್ಕೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿ ಅದೇ ಮೂಲ ಪ್ರತಿ ಉಳಿದು ಬಂದಿದ್ದ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಆ ರಾಮಾಯಣ ಹೇಗಿರುತ್ತಿತ್ತೋ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ ಕೂಡ ಅನೇಕ ಪ್ರಕ್ಷೇಪಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು. ರೂಪಾಂತರವೂ ಆಯಿತು. ಮನುಷ್ಯನಾಗಿದ್ದ ರಾಮ ದೈವವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತಗೊಂಡ.

ಆದರೆ ಇವತ್ತಿಗೂ ಅನೇಕ ಆದಿಮ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು ತಮ್ಮ ಕಾವ್ಯಪರಂಪರೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಕಾಡಿನ ರಾಮಾಯಣಗಳು ವಾಸ್ತವಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಹತ್ತಿರವಾಗುತ್ತವೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಅನೇಕ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು ಇವತ್ತಿಗೂ ಬದುಕುತ್ತಿರುವುದು ಹೊರ ಸಂಪರ್ಕ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಇರದ ನಿಬಿಡಾರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಬೆಟ್ಟ ಕಣಿವೆಗಳ ಅಬೇದ್ಯ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ಇವರ ಬದುಕು, ಬೇಟೆ, ಆಹಾರ, ಮಾಟ, ಮಂತ್ರ, ಪೂಜೆ, ಆರಾಧನೆ, ಪ್ರೀತಿ, ದ್ವೇಷ, ಅಸೂಯೆ, ಕಾಳಗ, ಹೊಡೆದಾಟ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅತ್ಯಂತ ಸಹಜವಾದವುಗಳು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಂದಿಷ್ಟು ನಾಗರೀಕತೆ ಕಂಡಿದ್ದ ಅಯೋಧ್ಯೆ ಮತ್ತು ಲಂಕೆಯ ಬದುಕು ಹೇಗೇ ಇರಲಿ, ಇವುಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದ ರಾಮಾಯಣದ ಅರಣ್ಯ ಜೀವನವಂತೂ ಇವತ್ತಿನ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಮಾದರಿಯದೇ ಆಗಿತ್ತು ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಅನುಮಾನವಿಲ್ಲ. ಇಡೀ ರಾಮಾಯಣದ ಬಹುಭಾಗ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು ಎಂಬುದೂ ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇವತ್ತಿಗೂ ನಮ್ಮ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿರುವ ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಕೆದಕಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.

ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಾತು. ಈ ನೆಲದ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಗಳು, ಆದಿಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಹರಿಕಾರರು ಎಂದೆಲ್ಲ ಕರೆಯುವ ನಮ್ಮ ಪರಿಶಿಷ್ಟರ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸ್ವರೂಪದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಉಪಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅಥವಾ ಉಪಪರಂಪರೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದೇವೆ. ನಮ್ಮ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಹೊರತಂದ ಇಂಥ ಪರಿಶಿಷ್ಟರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ವಿಶೇಷಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಉಪಸಂಸ್ಕೃತಿ ‘ಮಾಲೆ’ ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಬಹುಶಃ ಈ ರೀತಿಯ ವಿಂಗಡಣೆಯನ್ನು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಮೆಕ್ಸಿಕೋದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಜನವರ್ಗಗಳ ಜೀವನವನ್ನು ಕುರಿತು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ ರಾಬರ್ಟ್ ರೆಡ್ ಫಿಲ್ಡ್ ಎಂಬ ವಿದ್ವಾಂಸ ಮಾಡಿದ. ರೆಡ್‌ಫಿಲ್ಡ್ ತನ್ನ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದ ಜನರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಪಕವಾದುದನ್ನು Greater Tradition ಎಂದು ವ್ಯಾಪಕವಲ್ಲದ್ದು ಮತ್ತು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ್ದನ್ನು Little Tradition ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲೂ ಪರಿಗಣಿಸಿದಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತವನ್ನು ಕುರಿತು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ ಮಿಲ್ಟನ್ ಸಿಂಗರ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾರಿಯಟ್ ಎಂಬ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಕೂಡ ರೆಡ್ ಫಿಲ್ಡ್ ಸೂತ್ರವನ್ನೇ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ನಿರ್ಲಕ್ಷಿತ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಇಂದಿನ ಅನೇಕ ಪ್ರಗತಿಪರ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಕೂಡ ಈ ಮಹಾಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಉಪಪರಂಪರೆಗಳ ಸೂತ್ರವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಈ ಪರಿಭಾಷೆ ಸರಿಯೇ? ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು, ಆದಿಮವಾದದ್ದನ್ನು ಉಪಪರಂಪರೆ ಎಂದೂ ಇಂಥ ಬುಡಕಟ್ಟು ರಾಮಾಯಣಗಳು ಉಪಪರಂಪರೆಗೆ ಸೇರಿದವುಗಳೆಂದೂ ಅರ್ಥೈಸಿದರೆ ಸರಿ ಹೋಗಬಹುದು? ರಾಮಾಯಣದ ಚರ್ಚೆಯ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಈ ಸ್ವರೂಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಚರ್ಚೆಯೂ ನಡೆದರೆ ಒಳ್ಳೆಯದೇನೋ ಎನ್ನುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯದೊಂದಿಗೆ ನನ್ನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಮುಗಿಸ ಬಯಸುತ್ತೇನೆ.

—-
(ಸಂಖ್ಯಾಗೊಂದಲ / ಚುಕ್ಕಿ ಚಿಹ್ನೆಯ ಗೊಂದಲ ಇರುವುದರಿಂದ ಈ ಅಧ್ಯಾಯದ ಕೆಲವು ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ನಮೂದಿಸಿಲ್ಲ)

[1] ಹೆಚ್.ಡಿ. ಸಂಕಾಲಿಯಾ: ಇತಿಹಾಸದ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ರಾಮಾಯಣ: ಪುಟ-೮೦-೮೧

[2] ಸಿ.ಪಿ.ಕೆ.: ಸಂಗ್ರಹ ರಾಮಾಯಣ (ಸುಂದರಕಾಂಡ)

[3] ವಿ.ಸೀತಾರಾಮಯ್ಯ-ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ: ಪುಟ-೧೬೬-೧೬೩

[4] Romila Thaper: Exile and Kingdom, P.೧೯-೨೦

[5] D.D. Kosambi-Myth and Reality

[6] ಹೆಚ್.ಡಿ.ಸಂಕಾಲಿಯಾ-ಇತಿಹಾಸದ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ರಾಮಾಯಣ, ಪುಟ ೮೩-೮೪

[7] ವಿ.ಸೀತಾರಾಮಯ್ಯ-ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ ಪುಟ ೧೦೩-೧೦೪

[8] ಡಾ.ರಾಮಮನೋಹರ ಲೋಹಿಯಾ-ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಅಂತರ್ಜಲ, ಸಂ.ಕಾಳೇಗೌಡ ನಾಗವಾರ, ನಟರಾಜ ಹುಳಿಯಾರ್.

[9] ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ರೋಮಿಲಾ ಥಾಪರ್ ಮತ್ತು ಡಿ.ಡಿ. ಕೋಸಾಂಬಿ ಅವರ ಬರಹಗಳನ್ನು ನೋಡಿ.

[10] Romila Thaper: Exile and Kingdom, p.25