ವಿಶ್ವ ಎಂದರೇನು?

ಸಮಸ್ತ ಗೋಚರ ಮತ್ತು ಅಗೋಚರ ಆಕಾಶಕಾಯಗಳ ಸಮುದಾಯವೇ ವಿಶ್ವ (universe). ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಶ್ವ ಎಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿದೆ ಎನ್ನುವ ಪ್ರಸ್ನೆಗೆ ಅರ್ಥವಿಲ್ಲ.

ನಮ್ಮ ಮನೆ ಭೂಮಿ. ಇದೊಂದು ಗ್ರ (planet). ಇಂಥ ಒಂಬತ್ತು ಗ್ರಹಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಪರಿವಾರದಲ್ಲಿವೆ. ಧೂಮಕೇತುಗಳು, ಉಲ್ಕೆಗಳು, ಕ್ಷುದ್ರ ಗ್ರಹಗಳು, ಅಲ್ಲದೇ ಭೂಮಿಗೆ ಚಂದ್ರನಿರುವಂತೆ ಹಲವು ಗ್ರಹಗಳಿಗಿರುವ ಉಪಗ್ರಹಗಳು (satellites) ಕೂಡ ಇದೇ ಬಳಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸೌರವ್ಯೂಹವೆಂದು (Solar System) ಹೆಸರು. ಸೂರ್ಯ ಇದರ ಕೇಂದ್ರನಕ್ಷತ್ರ (star). ಇದರಿಂದ ಪ್ರವಹಿಸುವ ಬೆಳಕು, ಶಾಖ ಮುಂತಾದ ವಿಕಿರಣ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಕಡಲಿನಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯ ಕಾಯಗಳೂ ಸೂರ್ಯನನ್ನೂ, ಇದರ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣಬಲ ವಿಧಿಸುವ ತೆರದಲ್ಲಿ, ಸದಾ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿದೆ.

ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥಗೆ ಬಂಧಿತವಾಗಿರುವ ನಕ್ಷತ್ರ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ (galaxy) ಎಂದು ಹೆಸರು. ಇದರಲ್ಲಿಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನಕ್ಷತ್ರುವೂ ಇತರ ಎಲ್ಲ ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನೂ ತನ್ನತ್ತ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದು ಇಡೀ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಗತ್ಯಾತ್ಮಕ ಸಮತೋಲದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯ ಸದಸ್ಯತಾರೆಯಾಗಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಕ್ಕೆ ಆಕಾಶಗಂಗೆ (Milky Way) ಎಂಬ ವಿಶೇಷ ಹೆಸರುಂಟು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 400,000,000,000 ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿವೆ. ಇಷ್ಟೇ ವಿವಿಕ್ತ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳೂ ಇವೆ ಎಂದು ಈ ತನಕ (2002) ತಿಳಿದಿದೆ. ಇನ್ನೂ ಇವೆಯೇ? ಭವಿಷ್ಯವೇ ಉತ್ತರ ನಿಡಿಯಬೇಕು.

ಯಾವುದೇ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ತವರನ್ನು ಅಥವಾ ನೆಲೆಯನ್ನು ನೀಹಾರಿಕೆ (nebula) ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ. ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮೂಲಕಣಗಳಿಂದ – ಪ್ರೋರಾನ್, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್, ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ ಇತ್ಯಾದಿ – ರಚಿತವಾಗಿರುವ ವಿಸ್ತಾರ ಮೇಘರಾಶಿ. ನಿರಂತರ ಆವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿರುವ ನೀಹಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಮೇಣ (ಅಂದರೆ ಹಲವು ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ) ಹೈಡ್ರೊಜನ್ನಿನ ಸಡಿಲ ಗೋಳಗಳು ಮೈದಳೆಯುತ್ತವೆ – ಮೊಸರು ಕಡೆವಾಗ ಬೆಣ್ಣೆ ತುಣುಕುಗಳು ಘನಿಸುವಂತೆ. ಇವು ವಿವಿಧ ಗಾತ್ರಗಳವು ಮತ್ತು ರಾಶಿಗಳವು. ಕಾಲ ಸಂದಂತೆ ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ಗೋಳಗಳು ಸ್ವಂತ ಗುರುತ್ವಬಲದ ಕಾರಣವಾಗಿ ಸಂಕೋಚಿಸುತ್ತವೆ. ಆಗ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬೈಜಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಸಿಡಿದು ವಿಕಿರಣ (radiation) ವಿಮೋಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಗಾತ್ರ ‘ವ್ಯಾಪ್ತಿ’ ವೈವಿಧ್ಯ ಯಾವುದೂ ನಮ್ಮ ಊಹೆಗೆ ನಿಲುಕದು. ವಿಶ್ವದ ಅನಂತಾಲ್ಪ ಭಾಗ ಆಕಾಶಗಂಗೆ. ಇದರ ಅನಂತಾಲ್ಪ ಸದಸ್ಯ ಸೂರ್ಯ. ಇದರ ಅನಂತಾಲ್ಪ ಅಂಶ ಭೂಮಿ. ಮಾನವ ಜೀವನ ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ. ದೇಶ ಮತ್ತು ಕಾಲ ಎರಡರಲ್ಲಿಯೂ, ಅನಂತಾಲ್ಪವಾದದ್ದು. ಅಂಶವೆಂದಾದರೂ ಪೂರ್ಣವನ್ನು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸೀತೇ?

ಡಾಪ್ಲರ್ ಪರಿಣಾಮ

ನೇರ ರೇಲ್ವೇ ಹಳಿಯ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ಒಂದು ಕೊನೆಯಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಕೊನೆಗೆ ಏಕರೀತಿ ವೇಗದಿಂದ ಧಾವಿಸುತ್ತಿರುವ ರೇಲ್ವೇ ಎಂಜಿನ್ನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆಂದು ಭಾವಿಸೋಣ. ನಮಗೆ ಕಾಣುವಷ್ಟು ದೂರವೂ ಎಂಜಿನ್ ಶಿಳ್ಳನ್ನು ಒಂದೆ ಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಮೊಳಗಿಸುತ್ತ ಬರಲಿ. ಚಾಲಕನ ಕಿವಿಗಳಿಗೆ ಅದರ ಶ್ರುತಿ ಏಕಸ್ಥಾಯಿಯಲ್ಲಿದೆಯೆಂದು ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಜ, ಆದರೆ ನಮಗೆ ಮಾತ್ರ ಎಂಜಿನ್ ಹತ್ತಿರ ಹತ್ತಿರ ಬಂದಂತೆ ಶ್ರುತಿ ಕ್ರಮೇಣ ತಾರಕ್ಕೆ ಏರಿದಂತೆಯೂ ದೂರ ದೂರ ಹೋದಂತೆ ಮಂದ್ರಕ್ಕೆ ಇಳಿದಂತೆಯೂ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಎಂದಜಿನ್ನಿನ ಚಲನವೇಗ ಶಬ್ದದ ಸಹಜ ವೇಗದ ಜೊತೆ ಎರಕಗೊಳ್ಳುವುದರ ಪರಿಣಾಮವಿದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಶಿಳ್ಳಿನ ಶ್ರುತಿ ಏರುತ್ತಿರುವಾಗ ಆಕರ (ಎಂಜಿನ್) ನಮ್ಮ ಬಳಿ ಸಾರುತ್ತಿದೆಯೆಂದೂ ಇಳಿಯುತ್ತಿರುವಾಗ ನಮ್ಮಿಂದ ದೂರ ಸರಿಯುತ್ತಿದೆಯೆಂದೂ ತರ್ಕಿಸಬಹುದು. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ. ಈ ಏರಿಳಿತಗಳನ್ನು ಯುಕ್ತ ಉಪಕರಣಗಳ ನೆರವಿನಿಂದ ಅಳೆದು ಎಂಜಿನ್ನಿನ ವೇಗವನ್ನು ಗಣಿಸಬಹುದು ಕೂಡ. ಎಂಜಿನ್ನಿನ (ಆಕರ) ವೇಗದ ಕಾರಣವಾಗಿ ಶಿಳ್ಳಿನ ಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಿ ಬರುವ ವ್ಯತ್ಯಯಕ್ಕೆ ಶಬ್ದದ ಡಾಪ್ಲರ್ ಪರಿಣಾಮವೆಂದು ಹೆಸರು. ಇದರ ಆವಿಷ್ಕರ್ತೃ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಯೋಹನ್ ಡಾಪ್ಲರ್ (1803-53)

ಬೆಳಕನ್ನು ಕುರಿತಂತೆ ಕೂಡ ಡಾಪ್ಲರ್ ಪರಿನಾವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಿವಿ ಅಲ್ಲ ನಿರ್ಣಾಯಕ, ಕಣ್ಣು. ಬೆಳಕಿನ ಆಕರ ನಮ್ಮತ್ತ ಬರುತ್ತಿರುವಾಗ ಅದರ ‘ಶ್ರುತಿ’ ಏರುವುದೆಂದೂ ನಮ್ಮಿಂದ ದೂರ ಹೋಗುತ್ತಿರುವಾಗ ಇಳಿಯುವುದೆಂದೂ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಬೆಳಕಿನ ‘ಶ್ರುತಿ’ಯ ಏರಿಳಿತಗಳನ್ನು ಅಳೆಯುವುದು ಹೇಗೆ?

ಬಿಸಿಲ ಕಂಬಿಯನ್ನು ಅಶ್ರಗದ ಮೂಲಕ ಹಾಯಿಸಿದಾಗ ಎದುರಿನ ತೆರೆಯ ಅಥವಾ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ (ಕೃತಕ) ಕಾಮನಬಿಲ್ಲು ಪಡಿಮೂಡುವುದು ಸರಿಯಷ್ಟೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಬಿಸಿಲಿನ (ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ, ಬೆಳಕಿನ) ರೋಹಿತವೆಂದು (spectrum) ಹೆಸರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಪ್ತವರ್ಣಗಳ ಸಾಪೇಕ್ಷ ಸ್ಥಾನಗಳೂ ವಿಸ್ತಾರಗಳೂ ನಿಗದಿ ಆಗಿವೆ (VIBGYOR – ನೇರಿಳೆ, ಕಡುನೀಲಿ, ನೀಲಿ, ಹಸುರು, ಹಳದಿ, ಕಿತ್ತಳೆ, ಕೆಂಪು). ಈ ಏಳು ಬಣ್ಣಗಳ ತೋರಣದಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯ ನೀಟಗೆರೆಗಳು ಹಚ್ಚೆ ಚುಚ್ಚಿದಂತೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಜೋಸೆಫ್ ಫಾನ್‌ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ಹಾಫ್‌ರ್ (1787 – 1826) ಇವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ವಿವರಿಸಿದದರಿಂದ ಇವುಗಳಿಗೆ ಫ್ರಾನ್‌ಹಾಫರ್ ರೇಖೆಗಳೆಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಇವು ಬಿಸಿಲಿನ ಆಕರವಾದ ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿರುವ ವಿವಿಧ ಧಾತುಗಳನ್ನು (ಹೈಡ್ರೊಜನ್, ಹೀಲಿಯಮ್ ಮುಂತಾದವು) ಪ್ರತೀಕಿಸುತ್ತವೆ: ನೀರ ಹೊನಲಿನಲ್ಲಿ ಹರಿದು ಬರುವ ವಿವಿಧ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಹೇಗೆ ಅದರ ಉಗಮಸ್ಥಾನದ ರಚನೆ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವ: ರಾಯಭಾರಿಗಳೋ ಹಾಗೆ. ಒಂದೊಂದು ಧಾತುವಿಗೂ ನಿಗದಿಯಾದ ಒಂದೊಂದು ಗೆರೆ ಇದೆ, ರೋಹಿತದಲ್ಲಿ ಇದರ ಸ್ಥಾನವೂ ನಿರ್ಣೀತವಾಗಿದೆ. ಎಂದೇ ಈ ಗೆರೆಗೆ ಆಯಾ ಧಾತುವಿನ ಬೆರಳಚ್ಚು ಎಂಬ ವಿವರಣೆ ಅನ್ವರ್ಥಕವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಬೆಳಕಿನ ಆಕರದ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನಕ್ಷತ್ರದ, ರೋಹಿತದಲ್ಲಿಯ ಫ್ರಾನ್‌ಹಾಫರ್ ರೇಖೆಗಳನ್ನು ‘ಓದಿ’ – ಅಂದರೆ ಧಾತುಗಳ ಬೆರಳಚ್ಚುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ – ಆ ಆಕರವನ್ನು ರಚಿಸಿರುವ ಘಟಕಧಾತುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯಬಹುದು.

ಈಗ, ನಕ್ಷತ್ರವೊಂದರ ರೋಹಿತದಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್‌ಹಾಫ್‌ರೇಖೆಗಳು ಅವುಗಳಿಗೆ ನಿಗದಿಯಾದ ನೆಲೆಗಳಿಂದ ರೋಹಿತದ ನೀಲಿಕೊನೆಯತ್ತ ಇಲ್ಲವೇ ಕೆಂಪು (ರಕ್ತ) ಕೊನೆಯತ್ತ ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟಗೊಂಡಿದ್ದರೆ ಈ ವಿದ್ಯಮಾನಕ್ಕೆ ಏನು ವಿವರಣೆ ನೀಡಬಹುದು? ರೇಖೆಗಳು ನೀಲಿಕೊನೆಯತ್ತ ಸರಿಯುವುದನ್ನು ನೀಲಪಲ್ಲಟವೆಂದೂ (blue shift) ಕೆಂಪು ಕೊನೆಯತ್ತ ಸರಿಯುವುದನ್ನು ರಕ್ತಪಲ್ಲಟವೆಂದೂ (red shift) ಕರೆಯೋಣ. ನೀಲಪಲ್ಲಟ ಬೆಳಕಿನ ‘ಶ್ರುತಿ’ ತಾರಗಾಮಿ ಆಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನೂ ರಕ್ತಪಲ್ಲಟ ಮಂದ್ರಗಾಮಿ ಆಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನೂ ಪ್ರತೀಕಿಸುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವ ನಕ್ಷತ್ರದ ರೋಹಿತದಲ್ಲಿ ನೀಲಪಲ್ಲಟ ಪ್ರಕಟವಾಗುವುದೋ ಅದು ನಮ್ಮತ್ತ ಬರುತ್ತಿದೆಯೆಂದೂ ರಕ್ತಪಲ್ಲಟ ಕಂಡುಬರುವುದೋ ಅದು ನಮ್ಮಿಂದ ದೂರ ಹೋಗುತ್ತಿದೆಯೆಂದೂ ತರ್ಕಿಸುತ್ತೇವೆ. ಬೆಳಕನ್ನು ಕುರಿತ ಡಾಪ್ಲರ್ ಪರಿಣಾಮವಿದು. ಪಲ್ಲಟದ ಮೊತ್ತ ಅಳೆದು ನಕ್ಷತ್ರದ ವೇಗವನ್ನು ಗಣಿಸಬಹುದು.

ವ್ಯಾಕೋಚನಶೀಲ ವಿಶ್ವ

1912ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ದೂರದೂರದ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳ ರೋಹಿತಗಳನ್ನು ಆಳಾಳವಾಗಿ ಅಭ್ಯಸಿಸತೊಡಗಿದರು. ಆಗ ಅವರೆದುರು ಹೊಸತೊಂದು ವಿಚಿತ್ರ ಸನ್ನಿವೇಶ ಅನಾವರಣಗೊಂಡಿತು: ಅತ್ಯಂತ ಸಮೀಪದ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳ ಹೊರತಾಗಿ ಉಳಿದವುಗಳಲ್ಲಿ ರೋಹಿತಗಳಲ್ಲಿ ರಕ್ತಪಲ್ಲಟ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಎದ್ದುಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು, ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ದೂರದೊಡನೆ ರಕ್ತಪಲ್ಲಟದ ಮೊತ್ತವೂ ವರ್ಧಿಸುತ್ತಿತ್ತು.

ಡಾಪ್ಲರ್ ಪರಿಣಾಮದ ಪ್ರಕಾರ ಈ ವಿಚಿತ್ರ ಸನ್ನಿವೇಶದ ಅರ್ಥ ಸುವೇದ್ಯ: ನಮಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವಾರು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಉಳಿದವೆಲ್ಲವೂ ನಮ್ಮಿಂದ ದೂರದೂರ ಸರಿಯುತ್ತಿವೆ; ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ದೂರ ಹಿರಿದಾದಷ್ಟೂ ದೂರಧಾವನವೇಗ ಏರುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವದ ಅಧಿಕಸಂಖ್ಯಾತ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳು ನಮಗೆ ‘ಹೆದರಿ’ ನಮ್ಮಿಂದ ದೂರಕ್ಕೆ ಸಿಡಿದು ಜಿಗಿದೋಡುತ್ತಿವೆಯೋ ಎನ್ನುವಂಥ ಅನುಭವ!

ಎಡ್ವಿನ್ ಪೊವೆಲ್ ಹಬ್ಬಲ್ (1889 – 1953) ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಹೊಸ ಗಣಿತನಿಯಮ ಮಂಡಿಸಿದರು: ಯಾವುದೇ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಧಾವನವೇಗ ನಮ್ಮಿಂದ ಅದರ ದೂರದ ನೇರ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಹಬ್ಬಲ್ ನಿಯಮ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ Aಯ ಧಾವನವೇಗ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ Bಯದರ 7 ಮಡಿ ಇದ್ದರೆ ನಮ್ಮಿಂದ Aಯ ದೂರ Bಯದರ 7 ಮಡಿ ಇರುವುದು.

ಈ ನಿಯಮವನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಿ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಖಗೋಳ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮಂಡಿಸಿರುವ ಅಂದಾಜು ಗಣನೆ ಹೀಗಿದೆ: ಪ್ರತಿಕೋಟಿ (1,00,00,000) ಜ್ಯೋತಿರ್ವರ್ಷ (light – year) ದೂರಕ್ಕೆ ಧಾವನವೇಗ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ 160 ಕಿಮೀ ಅಧಿಕವಾಗುವುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನಮ್ಮಿಂದ 1 ಕೋಟಿ ಜ್ಯೋತಿರ್ವರ್ಷ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಧಾವನವೇಗ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ 160 ಕಿಮೀ ಆಗಿದ್ದರೆ 2 ಕೋಟಿ ಜ್ಯೋತಿರ್ವರ್ಷ ದೂರದಲ್ಲಿರುವುದರದು ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ 320 ಕಿಮೀ ಆಗುತ್ತದೆ.

ಇಂಥ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರ ನಮ್ಮ ಅಹಂಕಾರಕ್ಕೆ ತನಿ ಎರೆಯುವಂತಿದೆ: ನಾವೇ ವಿಶ್ವದ ಕೇಂದ್ರ, ಇತರ ಎಲ್ಲ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳೂ ನಮ್ಮಿಂದ ದೂರ ರಟ್ಟುತ್ತಿವೆ! ಇದು ನಿಜವೇ?

ವಿಲ್ಲೆಮ್ ಡ ಸಿಟ್ಟರ್ (1872 – 1934) ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸಾಪೇಕ್ಷತಾ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು (General theory of Relativity) ಆಧರಿಸಿ ಹೊಸತೊಂದು ವಿವರಣೆ ನೀಡಿದರು (1917): ವಿಶ್ವವು ಸತತವಾಗಿ ವ್ಯಾಕೋಚಿಸುತ್ತಿದೆ (expand) – ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳೆಲ್ಲವೂ ಪರಸ್ಪರ ದೂರ ದೂರ ಧಾವಿಸುತ್ತ ವಿಶ್ವದ ಗಾತ್ರ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹಿಗ್ಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದರ್ಥ. ಅಂದ ಮೇಲೆ ನಮಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿರಬಹುದಾದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೀವಿಗೂ ತಾನೊಂದೇ ವಿಶ್ವಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಯಿಯಾಗಿದ್ದು ಇತರ ಸಮಸ್ತ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳೂ ತನ್ನಿಂದ ದೂರಕ್ಕೆ ಧಾವಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗಬೇಕು.

ಇದು ನಿಜ. ಇದನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ನೀಡುವ ವಿವರಣೆ ಅತಿ ಸರಳವಾಗಿದೆ. ಬಲೂನಿನ ಮೈಮೇಲೆ ಅಸಂಖ್ಯ ಮಚ್ಚೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಗಾಳಿ ಊದುತ್ತ ಹೋಗೋಣ; ಅದು ಉಬ್ಬಿದಂತೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮುಚ್ಚೆಯೂ ಇತರ ಎಲ್ಲ ಮಚ್ಚೆಗಳಿಂದ ದೂರ ಸರಿಯುತ್ತಿರುವ ದೃಶ್ಯ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಮಚ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತರೂ ಇತರ ಎಲ್ಲವೂ ನಮ್ಮಿಂದ ದೂರಕ್ಕೆ ಧಾವಿಸುವ ಅನುಭವವಾಗುವುದು. ಅಂದಮೇಲೆ ಹಬ್ಬಲ್ ನಿಯಮ ನಮ್ಮ ನೆಲೆಯಾದ ಆಕಾಶಗಂಗೆ ಎಂಬ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವೊಂದನ್ನೇ ಕುರಿತಂತೆ ಅಲ್ಲ, ಇತರ ಯಾವುದೇ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಕುರಿತಂತೆ ಕೂಡ ಸಾಧು ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟ.

ವಿಶ್ವದ ಆದಿ

ವ್ಯಾಕೋಚನಶೀಲ ವಿಶ್ವ ಎಂಬ ಈ ವಾದ ಈಗ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಬಹುತೇಕ ತೃಪ್ತಿಕರವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವುದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಇದನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗಾದರೆ ಕಾಲದ ಜೊತೆ ಹಿಗ್ಗುತ್ತಿರುವ ಈ ವಿಶ್ವದ ಭೂತ ವೃತ್ತಾಂತವೇನೆಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಏಳುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಸದಾ ಏಕಮುಖವಾಗಿ ಏಕವೇಗದಿಂದ ಪ್ರವಹಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುವ ಕಾಲದ ವಿರುದ್ಧ ದಿಶೆಯಲ್ಲಿ ನಾವು ಕಾಲ್ಪನಿಕವಾಗಿ ತೆರಳಿದ್ದಾದರೆ ವಿಶ್ವ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಯಾವ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಿರಬಹುದು? ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಈಗ್ಗೆ 1 ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ? 100 ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ? ಅರ್ಥಾತ್ ಆಯಾ ಶಕದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾದೀತೇ? ಅಂದರೆ ಈಗ ನಾವು ನೋಡುತ್ತಿರುವುದು ಸಂಕೋಚನಶೀಲ ವಿಶ್ವವನ್ನು, ವಿಶ್ವವಿಕಾಸವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಸಿನೆಮಾ ಫಿಲ್ಮನ್ನು ವಿಪರ್ಯಯವಾಗಿ ತಿರುಗಿಸಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದಾಗ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ದೃಶ್ಯವನ್ನು, ಸಕಲ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳೂ ಹತ್ತಿರ ಹತ್ತಿರ ಬಂದು ಒಂದುಗೂಡುತ್ತ ಅವ್ಯಕ್ತ ಕೇಂದ್ರವೊಂದರ ಸುತ್ತ ರಭಸದಿಂದ ಮುತ್ತುವ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಹಾಗಾದರೆ ಗತಕಾಲದ ಯಾವುದೋ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ವರ್ತಮಾನ ವಿಶ್ವದ ಸಮಸ್ತ ದ್ರವ್ಯವೂ (matter) ಅಖಂಡ ಪಿಂಡವಾಗಿ ಗಿಡಿದುಕೊಂಡಿದ್ದಿರಬಹುದೇ?

ಈ ಧಾಟಿಯಲ್ಲಿ ಚಿಂತನೆ ಹರಿಸಿದವರು ಅಬ್ಬೆ ಜಾರ್ಜಸ್‌ಎಡೂವರ್ಡ್‌ಲೆಮೇಟರ್ (1894 – 1966). ಇವರ ಪ್ರಕಾರ ಇಂದಿನ ವಿಶ್ವ ಹಲವು ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಪರಮಾದಿ ಪರಮಾಣುವೆಂಬ (primordial atom) ಅಖಂಡ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಇದರ ಹೆಸರು ಅಂಡವಿಶ್ವ (cosmic egg). ಇದು ವರ್ತಮಾನ ವಿಶ್ವದ ಬೀಜ, ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಕಾಲ ತೊಡಗುವುದು ಇಲ್ಲಿಂದ. ಅಂಡವಿಶ್ವದ ಆಚೆಗೆ ಅಥವಾ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಏನಿತ್ತು ಅದರ ರೂಪಣೆ ಹೇಗಾಯಿತು? ಕಾರಣವೇನು? ಮುಂತಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಸದ್ಯ (2002) ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಪಕ ಉತ್ತರವಿಲ್ಲ. ಲೆಮೇಟರ್ ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ ಅಂಡವಿಶ್ವ ಯಾವುದೋ ಗಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಾಸ್ಫೋಟನೆಗೆ ಈಡಾಗಿ ವಿಶ್ವದ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಎಂದಿದೆ.

ಮಹಾಬಾಜಣೆ

ವರ್ತಮಾನ ವಿಜ್ಞಾನದ ಅನುಕೂಲ ಮಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಸಂದಯಗಗಳ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಸಿಂಹಾವಲೋಕಿಸುವ ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನಿ ವಿಶ್ವವಿಕಾಸ ಕುರಿತಂತೆ ಬರೆಯುವ ಮೊದಲ ಕೆಲವು ಸಾಲುಗಳು ಹೀಗಿರುತ್ತವೆ:

“ಸುಮಾರು 15,000,000,000 (1500 ಕೋಟಿ) ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಕತೆ. ಇಂದಿನ ವಿಸ್ತೃತ ವಿಶ್ವ ಅಂದು ಅಂಡವಿಶ್ವವೆಂಬ ಒಂದೇ ಘಟಕವಾಗಿ ಗಿಡಿದುಕೋಂಡಿತ್ತು. ಪ್ರೋಟಾನ್, ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್‌ಮುಂತಾದ ಮೂಲಕಣಗಳ ದಟ್ಟರಾಶಿ ಅದು. ತನ್ನ ಭಾರಕ್ಕೆ ತಾನೇ ಮಣಿದ ಅದರ ತಿರುಳಿನಲ್ಲಿ ಅಗಾಧ ಸಂಮರ್ಧ ಉದ್ಭವಿಸಿ ರೌರವದ ಅತಿಶಾಖ ಸಂಜನಿಸಿತು. ಆಗ ಸಂಭವಿಸಿತೊಂದು ಪ್ರಳಯರುದ್ರನ ವಿಲಯ ತಾಂಡವದಂಥ ಮಹಾವಿಸ್ಫೋಟ: ಮಹಾಬಾಜಣೆ (Big Bang). ಈ ಘಟನೆಯೇ ವಿಶ್ವದ ಆದಿ, ಕಾಲದೇಶಗಳ (time and space) ಮೂಲಬಿಂದು.” Big Bang ಪದವನ್ನು ಟಂಕಿಸಿದವರು ಫ್ರೆಡ್ ಹಾಯ್ಲ್ (1915 – 2001). ಚಲಾವಣೆಗೆ ತಂದವರು ಜಾರ್ಜ್‌ಗ್ಯಾಮೊ (1904 – 68).

ಮಹಾಬಾಜಣೆಯ ಫಲವಾಗಿ ಅಂಡವಿಶ್ವ ಅಸಂಖ್ಯ ಅಸಮ ಗಾತ್ರಗಳ ಖಂಡಗಳಾಗಿ ಒಡೆಯಿತು. ಇವು ಸ್ಫೋಟಕೇಂದ್ರದಿಂದ ವಿರುದ್ಧ ದಿಶೆಗಳಿಗೆ ಧಾವಿಸತೊಡಗಿದುವು – ಬಾಂಬ್ ಸ್ಫೋಟನಾನಂತರ ದಶದಿಶೆಗಳಿಗೆ ಸಿಡಿಯುವ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳಂತೆ. 1 ಸೆಕೆಂಡಿನ ಅನಂತಾಲ್ಪ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈ ಆದಿ ಘಟನೆ ನಡೆದು ಹೋಯಿತು. ಇದೇ ವ್ಯಾಕೋಚನಶೀಲ ವಿಶ್ವದ ಆರಂಭಬಿಂದು, ದೇಶ ಮತ್ತು ಕಾಲ ಆರಂಭವಾಗುವುದು ಇಲ್ಲಿಂದ.

ಈ ವರ್ಣನೆ ಕಲ್ಪನಾವಿಲಾಸವಲ್ಲ, ಬದಲು, ಲಭ್ಯ ಮಾಹಿತಿಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ವಿವರಣೆ ನೀಡುವ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಾದ. ಇದನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಬಲ್ಲ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಉಪಕರಣಗಳ ನೆರವಿನಿಂದ ವಿಶ್ವವೀಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಿ ಇವನ್ನು ತಾಳೆ ನೋಡಬಹುದು.

ಒಂದು, ಮಹಾಬಾಜಣೆಯಿಂದ ವಿಶ್ವ ಆರಂಭವಾದುದಾದರೆ ಅಂಡವಿಶ್ವದ ಖಂಡಗಳು ಇಂದು ಪರಸ್ಪರ ದೂರಗಾಮಿಗಳಾಗಿರಬೇಕು. ಅಲ್ಲದೇ ದೂರದೊಡನೆ ವೇಗವೂ ವರ್ಧಿಸುತ್ತಿರಬೇಕು. ಅರ್ಥಾತ್ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಕೋಚಿಸುತ್ತಿರಬೇಕು. ಹಬ್ಬಲ್ ನಿಯಮ ಇದನ್ನು ರುಜುವಾತಿಸಿದೆ ಎಂದು ನೋಡಿದ್ದೇವೆ.

ಎರಡು, ಮಹಾಬಾಜಣೆಯ ‘ನಿನಾದ’ ಇಂದಿಗೂ ಮಂದ್ರಸ್ಥಾಯಿಯಲ್ಲಾದರೂ ವಿಶ್ವ ಸರ್ವತ್ರ ಅನುರಣಿಸುತ್ತಿರಬೇಕು – ಗೊಂಡಾರಣ್ಯದ ಅಂತರಾಳದಲ್ಲಿ ಡೈನಮೈಟನ್ನು ಹೊಟ್ಟಿಸಿದಾಗ ಅದರ ನಿನಾದ ಕ್ರಮೇಣ ತಗ್ಗುವ ಠಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಲೂ ಪಸರಿಸುವಂತೆ ಆದರೆ ಮಹಾಬಾಜಣೆಯ ಶೇಷ ‘ನಿನಾದ’ವನ್ನು ಯಾವುದೇ ಶ್ರವಣೋಪಕರಣದಿಂದ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಶಬ್ದ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ವಾಯುಮಾಧ್ಯಮ ಅಗತ್ಯ. ವಿಶ್ವದ ಬಹ್ವಂಶ ವಾಯುವಾಗಲೀ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಪದಾರ್ಥವಾಗಲೀ ಇರದ ನಿರ್ದ್ರವ್ಯತೆ (vacuum). ಇಲ್ಲಿಯ ಪ್ರಸಾರವಾಹನಗಳೆಂದರೆ ರೇಡಿಯೊ ತರಂಗ, ಶಾಖ, ಬೆಳಕು, ಎಕ್ಸ್‌ಕಿರಣ ಮುಂತಾದ ಶಕ್ತಿ ಪ್ರಕಾರಗಳು. ಇವುಗಳಿಗೆ ಒಟ್ಟಾಗಿ ವಿಕಿರಣವೆಂದು (radiation) ಹೆಸರು.

ಅಂದ ಮೇಲೆ ಮಹಾಬಾಜಣೆ ಘಟಿಸಿದ್ದು ನಿಜವಾದರೆ ಅದರ ‘ನಿನಾದ’ ದುರ್ಬಲ ಅಥವಾ ಕ್ಷೀಣ ವಿಕಿರಣವಾಗಿಯಾದರೂ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಅನುರಣಿಸುತ್ತಿರಬೇಕಷ್ಟೆ? ಇದು ನಿಜ. ವಿಶ್ವದ ಈ ಶಾಶ್ವತ ‘ಹಿನ್ನೆಲೆ ನಿನಾದ’ ಅಥವಾ ವಿಕಿರಣವನ್ನು 1964ರಲ್ಲಿ ಮೊತ್ತ ಮೊದಲಿಗೆ ಆವಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು.

ನೀರು ಬರ್ಫವಾಗುವ (ಅಂದರೆ ಘನೀಭವಿಸುವ) ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು 0 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ (C) ಎಂದು ನಿಗದಿಸಿರುವುದು ಸರಿಯಷ್ಟೆ. ಈ ಬಿಂದುವಿನಿಂದ ಋಣದಿಶೆಯಲ್ಲಿ (ಅಥವಾ ಕೆಳಕ್ಕೆ) ಸುಮಾರು 273 ಡಿಗ್ರಿ ಸರಿದಾಗ ಸಂಧಿಸುವ ಬಿಂದುವಿಗೆ ನಿರಪೇಕ್ಷಶೂನ್ಯವೆಂದು ಹೆಸರು. ಇದನ್ನು 0 ಕೆಲ್ವಿನ್ (K) ಎಂದು ಅಂಕಿಸಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀರಿನ ಘನೀಭವನ ಬಿಂದು ಕೆಲ್ವಿನ್ ಮಾನಕದಲ್ಲಿ 273K.

ಉಷ್ಣತೆಯ (temperature) ಕನಿಷ್ಠ ಪರಿಮಿತಿ 0 ಕೆಲ್ವಿನ್. ಇಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ಅಣು ಪರಮಾಣುಗಳೂ ಪ್ರೋಟಾನ್ ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಮೂಲಕಣಗಳೂ ನಿಶ್ಚಲ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವುವೆಂದು ಗಣನೆಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನೈದುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ ಆದರೆ ನಿರಪೇಕ್ಷ ಶೂನ್ಯದ ಕೇವಲ ಕೆಲವೇ ದಶಮಾಂಶಗಳವರೆಗೆ ಸಾಮೀಪ್ಯ ತಲಪಲಾಗಿದೆ – ಅತಿ ಸನ್ನಿಕಟಸಾಮೀಪ್ಯ ಕೂಡ. ಸಾಯುಜ್ಯ ಮಾತ್ರ ಅಸಾಧ್ಯ ಎನ್ನುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ.

ಹಿನ್ನೆಲೆ ವಿಕಿರಣದ ಉಷ್ಣತೆ 3K. ಇದನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮತರಂಗ ವಿಕಿರಣವೆಂದೂ ಹೇಳುವುದುಂಟು. ವಿಶ್ವದ ಸಂತತ ಮೌನಗಾನದ ಆಧಾರಶ್ರುತಿ ಈ ವಿಕಿರಣ. ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಬಲ ಆದರೂ ಖಚಿತ ವಿಕಿರಣವಿದು.

ಮೂರು, ಮಹಾಬಾಜಣೆಯಿಂದ ವಿಶ್ವ ಆರಂಭವಾದುದಾಗಿದ್ದರೆ ಇಂದಿನ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಲಘುಧಾತುಗಳ ಅಧಿಕ್ಯ ಗುರುತಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗಬೇಕು. ಮಹಾಬಾಜಣೆ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ಅಂಡ ವಿಶ್ವದ ಉಷ್ಣತೆ ಯಾವ ಎತ್ತರ ಏರಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಗಣಿಸಿ ಅಂದಾಜಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದು ಸಂಭವಿಸಿ 1 ಸೆಕೆಂಡ್ ಸಂದಾಗ ಉಷ್ಣತೆ 1500 ಕೋಟಿ K ಇದ್ದು 700 ಸೆಕೆಂಡುಗಳು ಗತಿಸಿದಾಗ 50 ಕೋಟಿ Kಗೆ ಇಳಿದಿರಬೇಕೆಂದು ತಿಳಿದಿದೆ. (ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ಉಷ್ಣತೆ ಸುಮಾರು 6000 K.)

ಮೂಲತಃ ಮೂಲ ಕಣಗಳ ದಟ್ಟ ಮುದ್ದೆ ಆಗಿದ್ದಿರಬಹುದಾದ ಅಂಡ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಮಹಾಬಾಜಣೆಯ ಅದೇ ತರುಣದಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ಅನಿಲ ಅತಿಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಪಾಕಗೊಂಡಿರಬೇಕು. ಬೀಜದಲ್ಲಿ 1 ಪ್ರೋಟಾನ್ (ಧನವಿದ್ಯುದಾವಿಷ್ಟ ಕಣ) ಮತ್ತು ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ 1 ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ (ಋಣವಿದ್ಯುದಾವಿಷ್ಟ ಕಣ) ಸೇರಿ ಆಗಿರುವ ಧಾತುವೇ ಹೈಡ್ರೊಜನ್. ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಸರಳ ಮತ್ತು ಲಘುಧಾತು. ಮಹಾಬಾಜಣೆಯ ಮುಂದಿನ ಲಘುಧಾತುಗಳಾದ ಡ್ಯೂಟೀರಿಯಮ್, ಹೀಲಿಯಮ್ ಮತ್ತು ಲೀಥಿಯಮ್ ಬೀಜಗಳು ಮೈದಳೆದಿರಬೇಕು. ಪ್ರಸಕ್ತ ವಿಶ್ವದ ನಕ್ಷತ್ರ ನೀಹಾರಿಕೆ ಮುಂತಾದ ಸದಸ್ಯ ಕಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಲಘು ಧಾತುಗಳು ಅತಿ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿರಬೇಕೆಂಬುದು ಇದರ ಅರ್ಥ. ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವೀಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಈ ನಿರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿವೆ.

ಮಹಾಬಾಜಣೆಯ ತರುವಾಯ

ಮಹಾಬಾಜಣೆಯ ಕಾರಣವಾಗಿ ದಶ ದಿಶೆಗಳಿಗೆ ಸಿಡಿದ ಅಂಡವಿಶ್ವದ ಖಂಡಗಳು ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ಅನಿಲ ಮೇಘಗಳಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡುವು. ಇವೇ ನೀಹಾರಿಕೆಗಳು (nebulae). ಇವುಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ಜನ್ಮತಃ ಎರಡು ಬಗೆಯ ಚಲನೆಗಳು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಿರುತ್ತವೆ: ದೂರಚಲನೆ, ಆವರ್ತನ ಚಲನೆ. ಮೊದಲನಯದರ ಕಾರಣವಾಗಿ ವಿಶ್ವ ಹಿಗ್ಗುತ್ತದೆ, ಎರಡನೆಯದರ ಕಾರಣವಾಗಿ ನೀಹಾರಿಕೆಯ ಒಡಲಿನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಅನಿಲಗೋಳಗಳು ಮಯದಳೆಯುತ್ತವೆ. ಒಂದೊಂದು ಗೋಳದ ರಾಶಿ ಒಂದೊಂದು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗೋಳವೂ ಸ್ವಂತ ಭಾರದ ಕಾರಣವಾಗಿ ಉದ್ಭವಿಸುವ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣಬಲದಿಂದ ಕೇಂದ್ರಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಬಗಲ್ಪಟ್ಟು ಸಂಕೋಚಿಸತೊಡಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಅದರ ಆಂತರಿಕ ಉಷ್ಣತೆ ಅತಿಶಯವಾಗಿ ವರ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಉಷ್ಣತೆಯೊಂದು ಸಂದಿಗ್ಧ ಪರಿಮಿತಿ (critical – limit) ದಾಟಿದಾಗ ಗೋಳ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶಾಖಬೈಜಿಕ (thermonuclear) ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಸಿಡಿಮಿಡಯುತ್ತವೆ – ಅಂದರೆ ಪರಮಾಣವಿಕಾಗ್ನಿ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಬೈಜಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಇಂಧನ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸಮೃದ್ಧ ಹೈಡ್ರೊಜನ್, ಇದರ ಉತ್ಪನ್ನ ಬೆಳಕು, ಶಾಖ ಮುಂತಾದ ವಿವಿಧ ವಿಕರಣ ಪ್ರಕಾರಗಳು, ಬೂದಿ ಹೀಲಿಯಮ್. ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಗೋಳಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆಗ ಅಸಂಖ್ಯ ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ಬಾಂಬುಗಳು ಸ್ಫೋಟಿಸುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಅನಿಲಗೋಳವೀಗ ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ನಕ್ಷತ್ರವಾಗಿ ಬಡ್ತಿ ಪಡೆದಿರುತ್ತದೆ – ಸೂರ್ಯನಂತೆ. ಹೀಗಲ್ಲದೆ ಗೋಳದ ಉಷ್ಣತೆ ಸಂದಿಗ್ಧ ಪರಿಮಿತಿ ದಾಟದಿದ್ದರೆ ಅದು ನಕ್ಷತ್ರವಾಗದು. ಅದೊಂದು ಅಜಾತ ನಕ್ಷತ್ರ – ಗುರುವಿನಂತೆ. ಮಾತೃ ನೀಹಾರಿಕೆಯಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದ ಸರಕು ಸಾಕಾಗದಿರುವುದೇ ಇದರ ಕಾರಣ.

ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ವಿಕಿರಣ ಎಂಬ ಎರಡು ಪರಸ್ಪರ ವಿರುದ್ಧ ಬಲಗಳು ವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಮೊದಲನೆಯದು ನಕ್ಷತ್ರಗಾತ್ರವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯದು. ಎರಡನೆಯದು ಹಿಗ್ಗಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯದು. ಇವರೆಡರ ನಡುವೆ ಸಮತೋಲ ಏರ್ಪಟ್ಟಾಗ ನಕ್ಷತ್ರಕ್ಕೆ ಸ್ಥಿರತೆ ಒದಗುತ್ತದೆ. ಇದೇನೂ ಶಾಶ್ವತ ಸ್ಥಿತಿ ಅಲ್ಲ. ನಿರಂತರ ದಹನದಿಂದ ನಕ್ಷತ್ರದ ಆಂತರಿಕ ಉಷ್ಣತೆ ಏರಿ ವಿಕಿರಣದ ಕೈ ಮೇಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ನಕ್ಷತ್ರವು ದೈತ್ಯ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಉಬ್ಬುತ್ತದೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಉಷ್ಣತೆ ತಗ್ಗಿ ನಕ್ಷತ್ರ ರಕ್ತವರ್ಣ ತಳೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ರಕ್ತದೈತ್ಯ (Red Giant) ಎಂದು ಹೆಸರು. ಇದು ಬಹುತೇಕ ಹೀಲಿಯಮ್‌ಮಯವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಹೀಲಿಯಮ್ ನಕ್ಷತ್ರವೂ ಹೌದು.

ರಕ್ತದೈತ್ಯದ ಶಕ್ತಿ ಸ್ಥಾವರ ಕೂಡ ಗುರುತ್ವಾತ್ಮಕ ಸಂಕೋಚನವೇ. ಇಲ್ಲಿ ಇಂಧನ ಹೀಲಿಯಮ್, ದಹನಶೇಷ ಕಾರ್ಬನ್, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಸರಕು ತೀರಿ ನಕ್ಷತ್ರದ ಆಯ ವ್ಯಯದಲ್ಲಿ ಹದ ತಪ್ಪುತ್ತದೆ. ಆಗ ಆ ನಕ್ಷತ್ರ ತನ್ನ ವಿಕಾಸ ಪಥದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಹಾದಿಗಳು ಕವಲೊಡೆಯುವ ಸಂಧಿಸ್ಥಾನ ತಲಪಿರುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ರಾಶಿಯನ್ನು 1 ಎಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡರೆ 1.4 x ಸೌರರಾಶಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ರಾಶಿ ಇರುವ ತಾರೆಗಳ ಹಾದಿ ಒಂದು ಬಗೆಯದು. ಜಾಸ್ತಿ ಇರುವವುಗಳದು ಇನ್ನೊಂದು ಬಗೆಯದು ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯನ್ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ (1910 – 95) ಈ ವಿಶ್ವಭೌತಸ್ಥಿರಾಂಕದ ಆವಿಷ್ಕರ್ತೃ (1935). ಎಂದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಪರಿಮಿತಿ ಎಂದು ಹೆಸರು.

ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಪರಿಮಿತಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ರಾಶಿ ಇರುವ ನಕ್ಷತ್ರ – ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸೂರ್ಯ – ಶ್ವೇತಕುಬ್ಜವಾಗಿ (White Dwarf) ಪರ್ಯವಸಾನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಗುಜ್ಜಾರಿ ಗಾತ್ರದ, ಆದರೆ ಆತಿಶಯ ವಿಕಿರಣಬೀರುವ, ಆದ್ದರಿಂದ ಬಿಳಿಬಣ್ಣ ತಳೆದಿರುವ ನಕ್ಷತ್ರ ವೈಚಿತ್ರವಿದು. ಹೀಲಿಯಮ್ ತಾರೆ ಮುಂದೆ ಕಾರ್ಬನ್ ಹಂತಕ್ಕೆ ವಿಕಾಸಗೊಂಡಾಗ ಈ ಕಾರ್ಬನ್ ತಾರೆಯ ರಾಶಿ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಪರಿಮಿತಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುವಾಗ ಮಾತ್ರ ಇದನ್ನು ಶ್ವೇತಕುಬ್ಜ ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ; ಅಧಿಕವಾಗಿರುವಾಗ ಅದೇ ಹೆಸರು (ಕಾರ್ಬನ್ ತಾರೆ) ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.

ಮತ್ತೆ ಈ ಕಾರ್ಬನ್ ನಕ್ಷತ್ರದ ಎದುರು ಎರಡು ಹಾದಿಗಳು ಕವಲೊಡೆದಿರುತ್ತವೆ: ಸುಮಾರು 30 ಸೌರರಾಶಿಯ ಮಿತಿಯೊಳಗಿರುವ ಕಾರ್ಬನ್ ನಕ್ಷತ್ರ ಮುಂದೆ ಕ್ರಮಶಃ ಆಕ್ಸಿಜನ್, ಸಿಲಿಕಾನ್ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣ ಹಂತದವರೆಗೆ ಏರುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಅದು ಸ್ಫೋಟಗೊಂಡು ನಿರ್ನಾಮವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. 30 ಸೌರಾಶಿಯ ಮಿತಿಯನ್ನು ಮೀರುವ ತಾರೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸ್ಫೋಟನಾನಂತರ ತಿರುಳು ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಪರಿಮಿತಿ ಮೀರುವ ಕಾರ್ಬನ್ ತಾರೆಯ ಅಂತಿಮ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಸರ್ವನಾಶಕ್ಕೆ ಸೂಪರ್ನೋವಾಸ್ಫೋಟನೆ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಶೇಷ ತಿರುಳು ಅಡಕವಾಗಿ ಗಿಡಿದ ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ ಕಣಗಳ ಮುದ್ದೆ. ಇದು ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ ನಕ್ಷತ್ರ.

ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಸೂಪರ್ನೋವಾಗಳನ್ನು ಮಾನವ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಗುರುತಿಸುತ್ತ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಕಾರಣ ಅಂದು ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ಕೋಟಿಭಾನುಗಳು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಂದೆಡೆ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುವಂಥ ಈ ಅಪೂರ್ವ ವಿದ್ಯಮಾನದಲ್ಲಿ ಆತ ಕಾಲಭೈರವನ ಭಾಲನೇತ್ರವನ್ನೇ ಕಂಡಿದ್ದರೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವಿಲ್ಲ. ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಶ್ವೇತಕುಬ್ಜ 1915ರಲ್ಲಿಯೂ ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ ನಕ್ಷತ್ರ (ಪಲ್ಸಾರ್) 1967ರಲ್ಲಿಯೂ ಪತ್ತೆ ಆದುವು ರಕ್ತದೈತ್ಯಗಳು ಇತಿಹಾಸ ಪೂರ್ವದಿನಗಳಿಂದಲೇ ಗಗನವೈಭವಗಳಾಗಿ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿವೆ: ರೋಹಿಣಿ, ಆರ್ದ್ರಾ ಮತ್ತು ಜೇಷ್ಠಾ. ಇವುಗಳ ರಚನೆ ತಿಳಿಯಲು ಮಾನವ 20ನೆಯ ಶತಮಾನದ ತನಕವೂ ಕಾಯಬೇಕಾಯಿತು.

ಸೂತ್ರರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ನೀಹಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆದಿಮ ತಾರೆ ಜನಿಸುತ್ತದೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಚಿತವಾಗಿರುವ ರಾಶಿಯ ಕಾರಣವಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣ ಬಲ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ; ಹೀಗೆ ಆದಿಮ ನಕ್ಷತ್ರ ತನ್ನ ಕೇಂದ್ರದತ್ತ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಸಂಕೋಚಿಸುವಾಗ ಅದರ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬೈಜಿಕಾಗ್ನಿ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುತ್ತದೆ; ಫಲವಾಗಿ ವಿಕಿರಣವು ವಿಮೋಚನೆಗೊಂಡು ವಿಶ್ವದ ಅಪಾರ ಗರ್ತಕ್ಕೆ ಸೋರಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಒಂದಿಗೆ ಬೈಜಿಕ ದಹನಶೇಷ ಅಲ್ಲೇ ಜಮೆ ಆಗುತ್ತದೆ; ಹೀಗೆ ಹೈಡ್ರೊಜನ್, ಹೀಲಿಯಮ್, ಕಾರ್ಬನ್ ಹಂತದವರೆಗೆ ವಿಕಸಿಸುವ ಒಂದು ಆದಿಮ ನಕ್ಷತ್ರ ಮೂರನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಅದರ ರಾಶಿ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಪರಿಮಿತಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದರೆ ಶ್ವೇತಕುಬ್ಜವಾಗಿ ಸಂಕೋಚಿಸಿ ಮುಂದೆ ನಂದಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ, ಅಧಿಕವಿದ್ದರೆ ಆಕ್ಸಿಜನ್, ಸಿಲಿಕಾನ್, ಕಬ್ಬಿಣ ಹಂತಗಳವರೆಗೆ ಏರುತ್ತದೆ; ಸೌರರಾಶಿಯ ಸುಮಾರು 30 ಮಡಿ ರಾಶಿ ಇರುವ ಕಾರ್ಬನ್ ತಾರೆ ಕಬ್ಬಿಣ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಗುರುತ್ವದ ಸಂಕೋಚನ ಬಲವನ್ನು ತಡೆಯಲಾಗದೆ ಸೂಪರ್ನೋವಾ ಆಗಿ ಆಸ್ಫೋಟಿಸಿ ನಿರ್ನಾಮವಾಗುತ್ತದೆ, ಅದಕ್ಕಿಂತ ಜಾಸ್ತಿ ಇರುವ ಕಾರ್ಬನ್ ತಾರೆಯಲ್ಲಿ ಸೂಪರ್ನೋವಾಸ್ಫೋಟನಾನಂತರ ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ ತಾರೆ ಎಂಬ ತಿರುಳು ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿಯೂ ಗುರುತ್ವದ ಸಂತತ ಸಂಕೋಚಕ ನಕ್ರದಂಷ್ಟ್ರಗಳು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಈ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸಂತತ ಗುರುತ್ವಾತ್ಮಕ ನಿಪತನ ಎಂದು ಹೆಸರು – ಅಂತಕನ ದೂತರಿಗೆ ಕಿಂಚಿತ್ತು ದಯವಿಲ್ಲ!

ಸಂತತ ಗುರುತ್ವಾತ್ಮಕ ನಿಪತನಕ್ಕೆ (continuous gravitational collapse) ಈಡಾಗುವ ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ ತಾರೆಯಲ್ಲಿ ಶಾಖಬೈಜಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಇಂಧನವಾಗುವ ದ್ರವ್ಯ ಇಲ್ಲ. ಹಾಗಾದರೆ?

ಕೃಷ್ಣವಿವರದರ್ಶನ

ನೆಲದಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎಸೆದ ಕಲ್ಲು ಮರಳುವುದೇಕೆ? ತೊಟ್ಟು ಕಳಚಿದ ಹಣ್ಣು ಕೆಳಕ್ಕೆ ಬೀಳುವುದೇಕೆ? ಸುಲಭ ಉತತರ: ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣ ಬಲ. ಈ ಸೆಳೆತವನ್ನು ಮೀರಿ ಪಾರಾಗುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೇ? ಹೌದು ಅನ್ನುತ್ತದೆ ಗಣಿತ. ಯಾವುದೇ ಕಾಯದ ಗುರುತ್ವಾಲಿಂಗನದಿಂದ ವಿಮೋಚನೆಗೊಂಡು ವಿಸ್ತಾರಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಪಾರಾಗಿ ಹೋಗಲು ಒಂದು ವಸ್ತುವಿಗೆ ಊಡಬೇಕಾದ ಕನಿಷ್ಠ ಪ್ರಾರಂಭವೇಗಕ್ಕೆ ಆ ಕಾಯದ ವಿಮೋಚನವೇಗವೆಂದು (escape velocity) ಹೆಸರು. ಇದು ಕಾಯದ ರಾಶಿಗೆ ಅನುಲೋಮಾನುಪಾತೀಯವಾಗಿಯೂ (directly proportional) ತ್ರಿಜ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಲೋಮಾನುಪಾತವಾಗಿಯೂ (inversely propottional) ಇದೆ. ಭೂಮಿಗೆ ಇದು ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ 11.19 ಕಿಮೀ. ಸೂರ್ಯನಿಗೆ 618. ಬೆಳಕಿನ ವೇಗದೊಡನೆ ( = c = 300,000 ಕಿಮೀ/ಸೆ) ಹೋಲಿಸುವಾಗ ಇವು ಎಷ್ಟು ಅಲ್ಪವಾದವು ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಏಕೆಂದರೆ ಬೆಳಕಿಗೆ ಈ ಹಿರಿವೇಗ ಇರದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಂದ ಅದರ ಕಣಗಳು (ಘೋಟಾನುಗಳೆಂದು ಹೆಸರು) ಹೊರಕ್ಕೆ ಸಿಡಿಯುತ್ತಲೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಬಾನಿಡೀ ಮಸಿಮಯ ಕರ್ರಗೆ ಇರುತ್ತಿತ್ತು! ಆದ್ದರಿಂದ ಒಂದು ಆಕಾಶಕಾಯದ ಭೌತ ಅಸ್ತಿತ್ವ ನಮಗೆ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದರೆ ಅದರಿಂದ ವಿಕಿರಣ ಹೊಮ್ಮಬೇಕು, ಈ ವಿಕಿರಣ ನಮ್ಮನ್ನು ತಲಪಬೇಕು. ನಾವು ಇದನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಆ ಕಾಯವಿದೆ ಎಂದು ಸ್ಥಿರೀಕರಿಸಬೇಕು.

ಈಗ, ಸಂತತ ಗುರುತ್ವಾತ್ಮಕ ನಿಪತನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ ತಾರೆಯ ವಿಕಾಸ ಪಥವನ್ನು ಗಮನಿಸೋಣ. ಇದರ ರಾಶಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದು ತ್ರಿಜ್ಯ ಮಾತ್ರ ಸಂಕೋಚಿಸುತ್ತ ಹೋಗುವುದು. ಫಲವಾಗಿ ವಿಮೋಚನವೇಗ ಏರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ ತಾರೆಯ ವಿಮೋಚನವೇಗ ಯನ್ನೂ (ಬೆಳಕಿನ ವೇಗ) ಮೀರಿ ನೆಗೆಯುತ್ತದೆ. ಆಗ ತಾರೆಯಿಂದ ಬಾಹ್ಯ ಜಗತ್ತಿಗೆ ವಿಕಿರಣ ಪ್ರಸಾರ ಕೈದಾಗುತ್ತದೆ! ಭೌತ ಅಸ್ತಿತ್ವ ದೃಢವಾಗಿದ್ದೂ ಅದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗದ ವಿಚಿತ್ರ ಸನ್ನಿವೇಶ. ಇದೊಂದು ನಕ್ಷತ್ರ ವೈಚಿತ್ರ್ಯ. ಇದರ ಹೆಸರು ಕೃಷ್ಣವಿವರ (Black Hole). 1967ರ ವೇಳೆಗೆ ಸಿದ್ಧಾಂತವೂ ವೀಕ್ಷಣೆಯೂ ಹೊಯ್ಕಯ್ ಆಗಿ ಮುನ್ನಡೆದಿದ್ದುವು – ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಪರಿಮಿತಿಯೂ ಸೂಪರ್ನೋವಾಸ್ಫೋಟನೆಯೂ ಸ್ಥಿರೀಕೃತವಾಗಿದ್ದುವು. ಆದರೆ ಕೃಷ್ಣವಿವರದ ಅಸ್ತಿತ್ವ? ಸಿದ್ಧಾಂತ ಹೇಳುತ್ತದೆ, “ಅದು ಇದೆ, ನಮಗೆ ಅದರ ಇರವನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ.”

1995 ಜೂನ್ 22, 23ರಂದು ನಾನು ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಅವರನ್ನು ಚಿಕಾಗೊ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಂದರ್ಶಿಸಿದ್ದೆ.

“ಸೌಂದರ್ಯಾರಾಧಕರಾಗಿರುವ ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಕಾರ ಭೌತವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಪರಮ ಸುಂದರ ನಿರ್ಮಿತಿ ಯಾವುದು?”

ಅವರೆಂದರು, “ಕೃಷ್ಣವಿವರ – ಸಂದೇಹಾತೀತವಾಗಿ ಕೃಷ್ಣವಿವರ. ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ತನ್ನೆಲ್ಲ ಕೌಶಲವನ್ನೂ ಹೂಡಿ ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿರುವನೋ ಎಂಬಂತೆ!”

“ವೀಕ್ಷಣೆಯಿಂದ ಅದು ಇನ್ನೂ ಸ್ಥಿರೀಕೃತವಾಗಿಲ್ಲವಲ್ಲ?”

“ನಮ್ಮ ತಂತ್ರವಿದ್ಯೆ (technology) ಪ್ರವರ್ಧಿಸಿದಂತೆ ಅದು ಕೈಗೂಡಿಯೇ ತೀರುತ್ತದೆ.”

ಅಮೆರಿಕದ ನಾಸಾ ಸಂಸ್ಥೆ 199ರಲ್ಲಿ “ಚಂದ್ರ ಗಗನನೇತ್ರ”ವನ್ನು ಕಕ್ಷೆಗೆ ಉಡಾಯಿಸಿತು. ಕೃಷ್ಣವಿವರಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಪರೋಕ್ಷ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಖಚಿತ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ. ಹೌದು, ಆ ವರ್ಷ (ಶತಮಾನೆ ಹಾಗೂ ಸಹಸ್ರಮಾನ ಕೂಡ) ಕೊನೆಗಾಣುವ ಮೊದಲೇ ಈ ಉದ್ದೇಶ ಈಡೇರಿತು! ಕೃಷ್ಣವಿವರಗಳ ಭೌತ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಸ್ಥಿರಪಟ್ಟಿದೆ.

ಕೃಷ್ಣವಿವರದ ಮುಂದೇನು? ಮಹಾಬಾಜಣೆಯ ಹಿಂದೇನು? ಅನ್ವೇಷಕರಿಗೆ ಪಥ ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ:
“ಎಲ್ಲಿಯೂ ನಿಲ್ಲದಿರು!”

ವಿಜ್ಞಾನಪುರುಷ ಪ್ರಯೋಗ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಪದ
ಗಳಲಿ ಪಥವಳೆವ ವಿಶ್ವಾನ್ವೇಷಕಂ, ನಡೆಗೆ
ಮೊದಲಿಹುದೆ? ಕೊನೆಯುಂಟೆ? ಗತಿಶೀಲವರ್ತಮಾ
ನಂ ಮಾತ್ರ ಶಾಶ್ವತಂನೀಸಾಕ್ಷಿ ಅತ್ರಿಸೂನು ||
(2002)

1924ರ ಅಂದಾಜಿಗೆ ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ನಕ್ಷತ್ರ ರೋಹಿತಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ ಯಾದಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಮೇಲ್ಮೈ ಉಷ್ಣತೆಗಳ ಅವರೋಹಿ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಈ ರೋಹಿತಗಳನ್ನು W, O, B, A, F, G, K, M, R, N, S ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ (ಅ – ) ಕ್ರಮವನ್ನು ನೆನಪಿನಲ್ಲಿಡಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ Wha Oh De A Fine Girl Kiss Me Right Now Sweet ಎಂಬ ಸೂತ್ರ ವಾಕ್ಯವೂ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂತು. ಸಂವಾದೀ ಕನ್ನಡ ರೂಪ: ವ್ಹಾರೆವಾ! ಜನನ ಬಾಳ್ಬಳಕೆ ಆಗಮಿಸು ಫೇನಮಯ ಗೋರಸವ ಕೇಡುನನಗೆ ಮೃದುಭಾಷಿ ರಸಿಕಮಣಿ ನಗುನಗುತ ಸಾರೆಲೇ!