ಬಾಲಕನಿಗೂ ಸಂಗೀತ ಕಲಿಯುವಾಸೆ. “ಬೇಡ, ಸಂಗೀತದ ಬೆನ್ನು ಹತ್ತಿ ನಾನು ಉಂಡ ಕಷ್ಟವೆ ಸಾಕು. ನೀನು ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ಒಳ್ಳೆಯ ಉದ್ಯೋಗ ದೊರಕಿಸಿಕೊಂಡು ಸುಖದಿಂದಿರು” ಎಂಬುದು ತಂದೆಯ ಉಪದೇಶ. ಬಾಲಕನಿಗೆ ಶಾಲಾಶಿಕ್ಷಣ ಸೇರಲೊಲ್ಲದು. ತಂದೆಯ ಒತ್ತಾಯಕ್ಕೆ ಶಾಲೆಗೇನೋ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ. ಆದರೆ, ಮನಸ್ಸೆಲ್ಲ ಸಂಗೀತದ ಮೇಲೆ. ಅಂದು ಹೈಸ್ಕೂಲ ಎರಡನೆಯ ಇಯತ್ತೆಯ ಗಣಿತ ಪರೀಕ್ಷೆ, ಶಾಲೆಯ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ರೇಡಿಯೊದಿಂದ ಬಿತ್ತರವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಅಬ್ದುಲ್‌ ಕರೀಮಖಾನರ ಗಾಯನ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿತ್ತು. “ಪರೀಕ್ಷೆ ಹಾಳಾಗಿ ಹೋಗಲಿ” ಎಂದು ಬಾಲಕ ರೇಡಿಯೊ ಕೇಳುತ್ತ ಮಂತ್ರಮುಗ್ಧನಾಗಿ ನಿಂತುಬಿಟ್ಟ. ಅಂದಿನಿಂದ ಅಬ್ದುಲ್‌ ಕರೀಮಖಾನರ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಅನುಕರಣ ಮಾಡುವುದೇ ಕಾಯಕವಾಯಿತು. ಇಂಥ ಸಂಗೀತನಿಷ್ಠೆ ತೋರಿದ ಅಂದಿನ ಬಾಲಕನೆ ಇಂದಿನ ಹಿರಿಯ ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಗಾಯಕ ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ಗುರವ. ಜನನ ೭.೧೨.೧೯೩೧ ರಂದು ಜಖಂಡಿಯಲ್ಲಿ.

ಸಂಗಮೇಶ್ವರನ ಹೆಣ್ಣಜ್ಜ ರಾಮಚಂದ್ರಪ್ಪ ಸಂಗಮೇಶ್ವರನ ತಾಯಿ ನಂದೆವ್ವ ಅವರಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ: “ನಿನ್ನ ಮಗ ದೊಡ್ಡ ಗಾಯಕ ಆಗತಾನ, ನೋಡತಿರು, ಆದರೆ, ಅವನಪ್ಪ ಅವನಿಗೆ ಕಲಿಸಾಕ ಒಲ್ಲ”. ಮಗ ಸಮಗೀತ ಬಿಡಲೊಲ್ಲ. ಅಪ್ಪ ಸಂಗೀತ ಕಲಿಸಲೊಲ್ಲ. ಬೇರಯವರೂ ಹೇಳಿ ನೋಡಿದರು. ಅಪ್ಪ ಜಪ್ಪೆನಲಿಲ್ಲ. ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಸಾರಂಗಿಯನ್ನು ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ಹುಡಿಕಿ ತೆಗೆದ. ತಂದೆಯ ಸೋದರವಮಾವ ಬಾಳಪ್ಪ ಸಾರಂಗಿ ನುಡಿಸುವುದನ್ನು ಕಲಿಸಿದ. ಮರುದಿನ ಅದರಂತೆಯೇ ನುಡಿಸಬೇಕೆ! “ಮೀನಿಗೆ ಯಾರಾದರೂ ಈಜು ಕಲಿಸುವ ಅಗ್ಯವಿದೆಯ!” ಎಂಧು ಸೋದರಮವಾವ ಬಾಳಪ್ಪನ ಉದ್ಗಾರ.

ಸಂಗಮೇಶ್ವರನ ತಂದೆ ಗಣಪತರಾವ ಗುರವ ಜಮಖಂಡಿ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಆಸ್ಥಾನ ಗಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು. ೧೯೪೮ರಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥಾನ ವಿಲೀನಗೊಂಡು ರಾಜಾಶ್ರಯ ತಪ್ಪಿ ಬೆಳಗಾವಿಗೆ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದರು. ಗಣಪತರಾವ ಕಿರಾಣಾ ಘರಾಣೆಯ ಅಧ್ವರ್ಯು ಅಬ್ದುಲ್‌ ಕರೀಮಖಾನರ ಪ್ರಥಮ ಶಿಷ್ಯರಲ್ಲೊಬ್ಬರು. ಒಂದು ದಿನ ಮಗ ಕದ್ದು ಸಾರಂಗಿ ಬಾರಿಸುವುದು ಕಿವಿಗೆ ಬಿತ್ತು. “ಅದನ್ಯಾಕ ಜಮಖಂಡಿಯಿಂದ ಬೆಳಗಾವಿಗೆ ತಂದೀ” ಎಂದು ಮಗನನ್ನು ಗದರಿಸಿದರು. ಸಂಗೀತದ ಬೆನ್ನು ಹತ್ತಿ ಅನುಭವಿಸಿದ ಕಷ್ಟನಷ್ಟದಿಂದ ಬೇಸತ್ತ ಜೀವ ಅವರದು. “ಬಾರಿಸಾಕ ತಂದೀನಿ”, ಮಗ ಶಾಂತಚಿತ್ತನಾಗಿಯೆ ಉತ್ತರಿಸಿದ.

ಒಂದು ದಿನ ತಂದೆ ಅಂದರು: “ಸಾರಂಗಿ ಬಾರಿಸು, ನೋಡೋಣು’, ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ಬಿಹಾಗ ರಾಗವನ್ನು ನುಡಿಸಿದ. ತಂದೆಗೆ ಮೆಚ್ಚಿಗೆಯಾಯಿತು. ೧೦-೧೫ ದಿನ ಸಾರಂಗಿ ನುಡಿಸುವುದನ್ನು ಕಲಿಸಿದರು. ಆದರೆ, ಮಗ ಗಾಯಕನಾಗಬಯಸಿದ್ದ. ತಂದೆ ಹಾಡುವಾಗ ಬಾಗಿಲ ಮರೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತು ರಾಗಗಳನ್ನು ಕದ್ದು ಆಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಅಷ್ಟೊತ್ತಿಗಾಗಲೆ ಶಾಲೆಗೆ ಶರಣು ಹೊಡೆದಾಗಿತ್ತು. ಬೆಳಗಾವಿಯ ಶಹಾಪುರದಲ್ಲಿದ್ದ ಗಂಜೀಫ್ರಾಕ್‌ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿಯಲ್ಲಿ ವಾರಕ್ಕೆ ಮೂರು ರೂಪಾಯಿ ಸಂಬಳಕ್ಕೆ ದುಡಿಯಲಾರಂಭಿಸಿದ್ದ.

ತಂದೆಯ ಗಾಯನ ಕದ್ದು ಕೇಳುತ್ತಿರುವಾಗ ಒಂದುದಿನ ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದ. ‘ಹಾಡು, ನಿನ್ನ ದನಿ ಹ್ಯಾಂಗೈತಿ, ನೋಡೂನು” ಎಂದರು ಗಣಪತರಾವ. ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ಐದು ನಿಮಿಷ ಹಾಡಿದ್ದನೊ ಇಲ್ಲವೊ ಗಣಪತರಾವ ತಮ್ಮ ತಂಬೂರಿ ಪಕ್ಕಕ್ಕಿಟ್ಟು ಎರಡೂ ಕೈಗಳಿಂದ ತಲೆಯನ್ನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡರು. ‘ಏನಾರ ತಪ್ಪಾತೇನಪಾ” ಎಂದು ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ಕೇಳಿದ. “ಇಲ್ಲಪಾ, ತಪ್ಪುನಂದೇ ಆಗೇತಿ. ನಿನಗ ಮೊದ್ಲಗಾಯನ ಕಲಿಸಾಕ ಸುರು ಮಾಡಬೇಕಿತ್ತು. ಇವತ್ತಿನಿಂದ ಸಾರಂಗಿ ಬಿಟ್‌ಬಿಡು. ನಿನ್ನ ದನಿ ಇಷ್ಟು ಛಂದ ಐತಿ. ನೀ ಸಾರಂಗಿ ಯಾಕ ಬಾರಿಸ್ಬೇಕು” ಅಂದರು ತಂದೆ. ಸಂಗಮೇಶ್ವರನಿಗೆ ಆಗ ೧೭ ವರ್ಷ.

ಗಾಯನಪಾಠ ರಭಸದಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡವು. ಕಳೆದು ಹೋಗಿದ್ದ ಸಮಯ ಸರಿದೂಗಿಸಬೇಕಿತ್ತಲ್ಲ! ಹರಕುಮುರುಕು ತಬಲಾ ಡಗ್ಗಾ ಸಹಾಯದಿಂದ ಮುಂಜಾನೆ ತೋಡಿ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಭೀಮಪಲಾಸ, ಸಂಜೆ ಬಿಹಾಗ ರಾಗಗಳ ಪಾಠ. ತಂದೆ ಮಗ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಹುಚ್ಚು ಹಿಡಿದಂತಾಗಿತ್ತು. ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ಸಂಜೆಗೆ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿಯಿಂದ ಬರುವುದೇ ತಡ, ಸಂಗೀತಪಾಠ ಆರಂಭ. ತರಕಾರಿ ತರಲು ಪೇಟೆಗೆ ಹೋಗಿ ಬರುವಾಗಲೂ ದಾರಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಪಾಠ. ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಜನರಿದ್ದಾರೆಂಬ ಪರಿವೆಯಿಲ್ಲ. ಗಣಪತರಾವ ರಾಗಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮಗಳನ್ನು ದಾರಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಹಾಡುತ್ತ ತಿಳಿಸಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು. “ನೋಡು, ನೋಡು, ಆ ಆ ಆ ಜೋಡಿ ಹೊರಟೈತಿ” ಎಂದು ಜನ ತಮಾಷೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಂಗೀತ ಕಲಿಸುವ, ಸಂಗೀತ ಕಲಿಯುವ ಹುಚ್ಚು ಎಷ್ಟು ತಾರಕಕ್ಕೇರಿತ್ತೆಂದರೆ ನಿದ್ದೆಗೆಟ್ಟ ನೆರೆಹೊರೆಯವರು ಪೋಲೀಸರಿಗೆ ತಕರಾರು ಕೊಟ್ಟರು. “ನಾಳೆಯಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಗಾಯನ ಗದ್ದಲ ನಿಲ್ಲಿಸಿರಿ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನೆಟ್ಟಗಾಗಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಪೋಲೀಸರು ಮನೆಗೆ ಬಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದರು. ಅಂದಿನಿಂದ ರಾತ್ರಿ ಪಾಠ ನಿಂತಿತು. ಆ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಕ್ಟಿಸಿಗೆ ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕೋಣೆ ಗೊತ್ತು ಮಾಡಿದರು. ತಾಲದ ಸರಿಯಾದ ಗ್ರಹಿಕೆಯಾದ ದಿನ ಸಂಗಮೇಶ್ವರರಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗ ಸಿಕ್ಕಿಂತಾಯಿತು.

ಗಣೇಶೋತ್ಸವ ಮತ್ತು ದಸರಾ ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಸ್ಥಳೀಯ ಕಚೇರಿಗಳು ಆರಂಭಗೊಂಡವು. ಆ ಮೇಲೆ ೩-೪ ತಾಸಿನ ಕಚೇರಿಗಳು. ಸಂಭಾವನೆ ಐದು ರೂಪಾಯಿ, ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ ಹತ್ತು ರೂಪಾಯಿ.

೧೯೫೦ರಲ್ಲಿ ಧಾರವಾಡ ಆಕಾಶವಾಣಿ ಕೇಂದ್ರದ ಉದ್ಘಾಟನೆಯಾಯಿತು. ಕೇಂದ್ರದ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ ಗುಲ್ವಾಡಿ ಪ್ರತಿಭೆಗಳನ್ನರಿಸಿ ಬೆಳಗಾವಿಗೆ ಬಂದರು. ಲಿಂಗರಾಜ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಪರೀಕ್ಷೆ. ಸಂಗಮೇರ್ಶವರನನ್ನು ಕಣಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಬೇಕೆ ಬೇಡವೆ ಎಂದು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಿರುಸಿನ ಚರ್ಚೆ. “ಹಾಡಿಸೋಣ” ಎಂದು ಸೋದರಮಾವ ಅಂದರೆ” ಬೇಡ, ಅವನಿನ್ನೂ ಚಿಕ್ಕವ’ ಎಂದು ತಂದೆ ಅಂದರು. ಜಿದ್ದಾಜಿದ್ದಿಯಲ್ಲಿ ಸೋದರಮಾವನೆ ಗೆದ್ದ. ಟಿಳಕವಾಡಿಯಿಂದ ಲಿಂಗರಾಜ ಕಾಲೇಜಿನವರೆಗೆ ಕಾಲುನಡಿಗೆಯ ಪಯಣ. ಬಸ್ಸಿಗೆ ದುಡ್ಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲರೂ ಒಬ್ಬರಾದ ಮೇಲೊಬ್ಬರು ಹಾಡಿದರು. “ಇನ್ನಾರಾದರೂ ಇದ್ದಾರೆಯೆ?” ಎಂದು ಗುಲ್ವಾಡಿ ವಿಚಾರಿಸಿದರು. ಯಾರೋ ಹೇಳಿದರು. “ಜಮಖಂಡಿಯ ಹುಡುಗನೊಬ್ಬ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹಾಡುತ್ತಾನೆ”. ಸಂಗಮೇಸ್ವರರು ಮೂಲತಃ ಜಮಖಂಡಿಯ ಬಳಿಯ ಮದರಖಂಡಿಯವರು.

ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ನಂದ ರಾಗವನ್ನು ಹಾಡಿದರು. “ಒಂದೂವರೆ ವರ್ಷ ತಾಲೀಮು ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ” ಎಂದು ಗಣಪತರಾವ ವಿವರಿಸಿದರು. “ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದೂವರೆ ವರ್ಷದ ತಾಲೀಮೇ?” ಎಂದು ಗುಲ್ವಾಡಿ ಅಚ್ಚರಿಪಟ್ಟರು. ಗುಲ್ವಾಡಿ ಎಷ್ಟೊಂದು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡರೆಂದರೆ ಮಧ್ಯ ರಾತ್ರಿಯವರೆಗೂ ಸಂಗಮೇಶ್ವರರನ್ನು ಹಾಡಿದಿರು. ಸಂಗಮೇಶ್ವರರನ್ನು ಆಕಾಶವಾಣಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗ ಳಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿರುವುದಾಗಿ ಗುಲ್ವಾಡಿ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೆ ಘೋಷಿಸಿದರು. ಜನವರಿ ೩೧, ೧೯೫೦ರಂದು ಧಾರವಾಡದ ಆಕಾಶವಾಣಿಯ ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟ್‌ ಬಂತು. ಅದನ್ನು ಸಂಗಮೇಶ್ವರರು ೧೯೫೨ರಲ್ಲಿ ಮರಳಿ ಧಾರವಾಡಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿಕೊಂಡರು. ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ಗುರವ ಸುಮಾರಾಗಿ ದೇಶದ ಎಲ್ಲ ಆಕಾಶವಾಣಿ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಂದಲೂ ಹಾಡಿರುವರು.

೧೯೩೦. ಸಾಂಗ್ಲಿ ಮ್ಯೂಜಿಕ್‌ ಸರ್ಕಲ್‌ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿಕ ಸಂಗಮೇಶ್ವರರ ಗಾಯನ. ಶ್ರೀಮಂತ ರಸಿಕ ನನ್ನೂಭಾಯಿ ನಾಥ ಸರ್ಕಲ್ಲಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು. ಅವರು ಅಬ್ದುಲ್‌ ಕರೀಮಖಾನರ ಒಡನಾಡಿ. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಬಳಿಯೆ ಅವರ ಮನೆ. ಅಂದು ಅವರಿಗೆ ಅನಾರೋಗ್ಯ. ಜ್ವರ ಬಂದು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದ್ದರು. “ರೇಡಿಯೊ ಹಚ್ಚು. ಪಕ್ಕದ ಮನೆಯ ರೇಡಿಯೊದಿಂದ ಅಬ್ದುಲ್‌ ಕರೀಮಖಾನರ ಗಾಯನ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿದೆ” ಎಂದು ಪತ್ನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು.  “ಈಗ ರಾತ್ರಿ ೧೧.೩೦. ಎಲ್ಲ ಆಕಾಶವಾಣಿ ಕೇಂದ್ರಗಳೂ ಮುಚ್ಚಿರುತ್ತವೆ” ಎಂದು ಪತ್ನಿ ಸಮಜಾಯಿಷಿ ಹೇಳಿದರು. ನನ್ನೂಭಾಯಿ ನಾಥ ಗಾಯನ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿದ್ದ ಜಾಡು ಹಿಡಿದು ಬಂದರು. ಅರೆ, ತಮ್ಮದೇ ಸರ್ಕಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ! ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಭವನಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೆ ನನ್ನೂ ಭಾಯಿ ನಾಥ ಜೋರಾಗಿ ಹೇಳಿದರು: “ಯಾರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಅಬ್ದುಲ್‌ ಕರೀಮಖಾನರು ಸ್ವರ್ಗಸ್ಥರಾಗಿರುವೆಂದು? ಅವರು ಈ ಯುವಗಾಯಕನ ಗಂಟಲಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದಾರೆ.”

ಒಮ್ಮೆ ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗಮೇಶ್ವರರ ಕಚೇರಿ. ಇಬ್ಬರು ಶ್ರೋತೃಗಳು ಕಚೇರಿಗೆ ತಡವಾಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ದೂರದಿಂದ ಮೈಕಿನಲ್ಲಿ ಗಾಯನ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ಇಬ್ಬರಲ್ಲೊಬ್ಬ ಅಂದ “ಅಬ್ದುಲ್‌ ಕರೀಮಖಾನರ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ ಹಾಕಿದ್ದಾರೆ”. ಇನ್ನೊಬ್ಬನೆಂದ “ಇಲ್ಲ. ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ಗುರವ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ”. “ಹಾಗಾದರೆ ಬೆಟ್‌ಕಟ್ಟುವೆಯಾ?” “ಓಹೋ”. ಯಾರು ಗೆದ್ದರೆಂದು ಬೇರೆ ಹೇಳಬೇಕಿಲ್ಲ. ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ಗುರುವ ಥೇಟ ಅಬ್ದುಲ್‌ ಕರೀಮಖಾನರಂತೆಯ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದ ದಿನಗಳವು.

ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಸಂಗ. ೧೯೭೨ರಲ್ಲಿ ಭೀಮಸೇನ ಜೋಶಿ ಅವರಿಗೆ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಬಂದಿತ್ತು. ಅಭಿನಂದಾನಾರ್ಥ ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ಗುರವ ಅವರ ಗಾಯನ. ಹಿರಿಯ ಗಾಯಕಿ ಹೀರಾಬಾಯಿ ಬಡೋಧಕರ ಅಲ್ಲದೆ ಅನೇಕ ಗಾಯಕರು, ರಸಿಕರು ನೆರೆದಿದ್ದರು. ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ತಮ್ಮ ಗಾಯನದಿಂದ ಶ್ರೋತೃಹೃದಯ ಗೆದ್ದರು. ಪುಳಕಿತಗೊಂಡ ಭೀಮಸೇನ ಜೋಶಿ ಹೀಗೆಂದರು: “ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ನನ್ನ ಗಾಯನ, ಹೀರಾಬಾಯಿ ಬಡೋದಕರ ಗಾಯನ, ಗಂಗೂಬಾಯಿ ಹಾನಗಲ್ಲ ಗಾಯನ, ಎಲ್ಲ ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ಗುರವ ಅವರ ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿರಿ. ಕಿರಾಣಾ ಘರಾಣೆಯ ನಿಶಾನೆಯನ್ನು ನಾವು ಸಂಗಮೇಶ್ವರರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.”

ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮರಾಠಿ ಸಾಹಿತಿ ರಣಜಿತ್‌ದೇಸಾಯಿ ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ಗುರವ ಅವರ ಆತ್ಮೀಯ ಮಿತ್ರರು. ಅವರ ಗಾಯನವನ್ನು ತುಂಬಾ ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡವರು. ಒಮ್ಮೆ ರಣಜಿತ್‌ ದೇಸಾಯಿ ಅವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಬೈಠಕ. ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೆ ಅಶ್ರುಧಾರೆ ಸುರಿಸಿದರು. ಮನೆಯೊಳಗೆ ಹೋಗಿ ಕಣ್ಣೋರೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದರು. “ನಿಮ್ಮ ಗಾಯನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೊರತೆಯಿದೆ” ಅಂದರು. ಇದೇನಪ್ಪಾ ಎಂದು ಎಲ್ಲರೂ ಕುತೂಹಲಭರಿತರಾಗಿದ್ದಂತೆಯೆ ದೇಸಾಯಿ ಮಾತು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು.: “ನೀ ಹಾಡುವಾಗ ನಿನ್ನ ಬೆರಳಲ್ಲಿ ಉಂಗುರ ಇಲ್ಲ”. ತಮ್ಮ ಬೆರಳಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಉಂಗುರವನ್ನೇ ಸಂಗಮೇಶ್ವರರ ಬೆರಳಿಗೆ ತೊಡಿಸಿದರು.

೧೯೭೯. ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಸಂಗೀತ ವಿಭಾಗದ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಡಾ. ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಮನಸೂರ ಇದ್ದರು. ತಕ್ಷಣ ಹೊರಟು ಬರುವಂತೆ ಸಂಗಮೇಶ್ವರರಿಗೆ ಮನಸೂರದಿಂದ ತಾರುಸಂದೇಶ. ಏನು, ಎಂತು ಎಂದು ಸಂಗಮೇಶ್ವರರಿಗೆ ತಿಳಿಯದು. ಬೆಳಗಾವಿಯಿಂದ ಬಂದವರೇ ಮನಸೂರ ಅವರನ್ನು ಕಂಡರು. “ಹಾಂಗs ಬಂದೀಯೇನು? ಲಗೇಜ ವಗೈರೆ ಏಕೆ ತರಲಿಲ್ಲ. ಹೋಗು, ಸಾಮಾನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಬಾ. ನಿನ್ನನ್ನು ಅಧ್ಯಾಪಕನನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿರುವರ” ಎಂದರು ಮನಸೂರ. ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ಅವಾಕ್‌ ಆದರು. ಅರ್ಜಿ ಇಲ್ಲ. ಸಮದರ್ಶನ ಇಲ್ಲ. ವಾಪಸು ಹೋಗಿ ಸಾಮಾನು ತಂದು ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಆ ಕಾಲ ಹಾಗಿತ್ತು. ಯಾವ ಡಿಗ್ರಿ ಎಂದು ನೋಡಲಿಲ್ಲ. ಡಿಗ್ರಿಗಳಿಗೂ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಗೂ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ, ಮನಸೂರರಿಗೆ ಯಾವ ಡಿಗ್ರಿ ಇತ್ತು? ಬಸವರಾಜ ರಾಜಗುರು ಅವರಿಗೆ ಯಾವ ಡಿಗ್ರಿ ಇತ್ತು? ಗಂಗೂಬಾಯಿ ಹಾನಗಲ್ಲ, ಭೀಮಸೇನ ಜೋಶಿ ಅವರಿಗೆ ಯಾವ ಡಿಗ್ರಿ ಇದೆ? ಆದರೆ, ಯಾವ ಡಿಗ್ರಿ ಅವರ ಕಲಾಯೋಗ್ಯತೆಗೆ ಸಮನಾದೀತು! ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ಗುರವ ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲದಷ್ಟು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸಂಗೀತವಿದ್ಯೆ ಕಲಿಸಿ ಈಗ ನಿವೃತ್ತರಾಗಿರುವರು.

ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ಗುರವ ಅವರ ಕಂಠ ಬಲು ಮಧುರ. ಸುರೀಲಿ ಗಾಯಕರೆಂದೆ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಒಮ್ಮೆ ಒಬ್ಬರು ಬಾಲಗಂಧರ್ವರಿಗೆ ಸಂಗಮೇಶ್ವರರನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತ “ಬಹಳ ಮಧುರವಗಿ ಹಾಡುತ್ತಾರೆ” ಎಂದರು.” ಅವರು ಮಾತಾಡುವುದನ್ನು ಕೇಳಿದರೆ ಗೊತ್ತಾಗುವುದಿಲ್ಲವೆ?” ಎಂದು ಬಾಲಗಂಧರ್ವ ಉದ್ಗರಿಸಿದರು.

ಸಂಗಮೇಶ್ವರರ ಗಾಯನದಲ್ಲಿ ಚಕಮಕಿ ಇಲ್ಲ. ಅವರ ಗಾಯನದಲ್ಲಿರುವುದು ಸ್ವರಶುದ್ಧತೆ, ಶಾಸ್ತ್ರಶುದ್ಧತೆ, ಶ್ರೀಮದ್ಗಾಂಭೀರ್ಯ, ಬಹು ಕಲ್ಪಕತೆ. ಇಟ್ಟಿಗೆ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಇಟ್ಟು ಮನೆ ಕಟ್ಟಿದಂತೆ ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಸಂಗಮೇಶ್ವರರ ಗಾಯನದಲ್ಲಿ ಭಾವನಾತ್ಮಕತೆ ಇದೆ. ರಾಗದ ಭಾವದೊಂದಿಗೆ ತಾದಾತ್ಮ್ಯ ಬೆಸೆಯುವ ತುಡಿತವಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ, ಅವರ ಗಾಯನ ಶ್ರೋತೃಗಳನ್ನು ಭಾವಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾವವು ರಾಗದೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆಯಬೇಕು, ತಾನಗಳು ತಾವೇ ತಾವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುಬೇಕು ಮತ್ತು ರಾಗ ಪ್ರತಿ ಸಲ ಹೊಸತು ಎನಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಸಂಗಮೇಶ್ವರರ ದೃಢ ನಂಬಿಕೆ. ತತ್ಫಲವಾಗಿ, ಅವರ ಕಚೇರಿಗಳು ಆಳ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ. ಶುದ್ಧ ಕಿರಾಣಾ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಹಡುವ ವಿರಳ ಗಾಯಕರವರು. ಭಕ್ತಿ ಸಂಗಮೇಶ್ವರರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಪ್ರಧಾನ ಗುಣ. ವಚನಗಳನ್ನೆ ಹಾಡಲಿ, ಅಭಂಗಗಳನ್ನೇ ಹಾಡಲಿ, ಕಬೀರ ಭಜನೆಗಳನ್ನೆ ಹಾಡಲಿ, ಪುರಂದರದಾಸರ ಪದಗಳನ್ನೆ ಹಾಡಲಿ ಭಕ್ತಿರಸ ಹೊರಸೂಸುತ್ತದೆ. ಅವರು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ರಾಗಗಳಾದ ಸಂಗಮ, ರುದ್ರ, ಗೌರಿಧರ, ಗರಗಜಗಳೂ ಭಕ್ತಿಪ್ರಧಾನವಾಗಿವೆ.

ಕಿರಾಣಾ ಘರಾಣೆಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಅವರ ಮಕ್ಕಳೂ ಮುಂದುವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಿರಿಯ ಮಗ ನಂದಿಕೇರ್ಶವರ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ತಬಲಾ ಅಧ್ಯಾಪಕ. ಕಿರಿಯ ಮಗ ಕೈವಲ್ಯಕುಮಾರ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದು ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅವರಿಗೆ ಆಕಾಶವಾಣಿಯ ಟಾಪ್‌ ಗ್ರೇಡ್‌ ಬಂದಿದೆ. ಅದು ಅವರ ತಲೆಗೆ ಲಿನ್ನೊಂದು ತುರಾಯಿ. ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಾದ ಶಶಿಕಲಾ, ಸುಜಾತಾ ಕೂಡ ಚೆನ್ನಗಿ ಹಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ಗುರವ ಅವರಿಗೆ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೭, ೨೦೦೨ರಂದು ೭೧ ತುಂಬಿತು. ಅವರನ್ನರಸಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಬಂದಿವೆ. ಪುಣೆಯ ಪಂಥನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಸೂರಸೇನ ಬಿರುದು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿರುವರು. ೧೯೮೨ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ನೃತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶ್ತಿ ಬಂದಿದೆ. ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಸಂಗೀತ ವಿದ್ವಾನ್‌ ಪದವಿ ಬಂದಿದೆ. ಇದು ರಾಜರ ಕಾಲದ ಆಸ್ಥಾನ ವಿದ್ವಾನ್‌ ಪದವಿಯಿದ್ದಂತೆ. ಈಗ ರಾಜರಿಲ್ಲ, ಆಸ್ಥಾನಗಳಿಲ್ಲ. ಸರಕಾರವೇ ಎಲ್ಲ. ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬಂದಿದೆ. ಅದು ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಗೌರವ.