ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ರತ್ನಗಳು ಇವೆ – ಒಂದು ಮಾತೃ ಹೃದಯದ ಗಂಡು; ಇನ್ನೊಂದು ಧೀರ ಹೆಣ್ಣು. ಯಾರ ಬಗ್ಗೆ ನಾವು ಮಾತಾಡುವುದೆಂದು ಗೊಂದಲವಾಗದಿರಲು ‘ಗಂಡು ರತ್ನನೋ ಹೆಣ್ಣು ರತ್ನನೋ?’ ಎಂದು ನಾವು ಕೇಳುವುದುಂಟು. ಅಥವಾ ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನ್ನು ಕಿಚಾಯಿಸಿ ಗುರುತಿಸಲು, ‘ಕಪ್ಪು ರತ್ನವೋ ಕೆಂಪು ರತ್ನವೋ’ ಎಂದು ಕೇಳುವುದೂ ಉಂಟು.

ನನ್ನ ಪರಮ ಮಿತ್ರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ ಮಿರ್ಲೆ ವಿಶ್ವನಾಥನ ಹೆಂಡತಿ ‘ಒಂದು’ ರತ್ನ; ಈ ವಿರ್ಶವನಾಥನ ಪರಮ ಮಿತ್ರನಾಗಿದ್ದವನು. ‘ಇನ್ನೊಂದು’ ಈ ಡಾ. ನ. ರತ್ನ.

ನಾವು ಮಹಾರಾಜ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಆನರ್ಸ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಾಗಿದ್ದ ದಿನಗಳಿಂದ ಇಬ್ಬರೂ ನನ್ನ ಒಳಬಾಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ ಪ್ರತಿಭಾವರಂತರು. ನನ್ನಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯದ ಪ್ರೀತಿ ಬೆಳೆದದ್ದೇ ವಿಶ್ವನಾಥನ ಜೊತೆ ಹಗಲು ರಾತ್ರಿ ಎನ್ನದೆ, ಮೈಸೂರಿನ ಬೀದಿ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡುವ ನಮ್ಮ ಗಂಭೀರವಾದ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ. ನಾವು ಈಗ ಈ ಬೀದಿ ಬದಿಯಲ್ಲಿನಿಂತು ಸಿಗರೇಟು ಸೇದುತ್ತ ಈ ಪದ್ಯದಿಂದ ಪಡೆಯುತ್ತ ಇದ್ದ ಅರ್ಥವೇ ಅದರ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥವಿರಬಹುದೆಂಬ ಆತ್ಮನಂಬಿಕೆ ಎಳೆಯರಾಗಿದ್ದ ನಮಗೆ ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ. ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಅಡಿಗ, ರಾಮಚಂದ್ರಶರ್ಮ, ಎಲಿಯಟ್- ಈ ಕವಿಗಳ ಮುಖ್ಯ ಕವನಗಳ ನನ್ನ ಗ್ರಹಣ ನಡೆದದ್ದು ವಿಶ್ವನಾಥನ ಜೊತೆ. ನನ್ನ ಮೊದಲ ಕಥೆಗಳ ನಾಟಕೀಯ ಸ್ವಾರಸ್ಯ ಅರಿತದ್ದು ರತ್ನನ ಜೊತೆ. ರತ್ನ ಸುಮ್ಮನೇ ಹಾಗೆಲ್ಲ ನನ್ನನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವವನಲ್ಲ. ನನ್ನ ಕ್ಲಾಸ್‌ಮೇಟ್ ಆಗಿದ್ದ, ಈಚೆಗೆ ತೀರಿಕೊಂಡ ಮಿತಭಾಷಿ, ಭಾವಸಂಪನ್ನನಾಗಿದ್ದ ಸೀತಾರಾಮಶಾಸ್ತ್ರಿ ಏನಾದರೂ ಬರೆದರೆ ‘ನಿನಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಇನ್ನೊಂದು ಆಳದಲ್ಲಿ’ ಬರೆಯಬಲ್ಲವನೊಬ್ಬನಿದ್ದಾನೆಂದು ರತ್ನ ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತ ಇದ್ದ. ನಾನು ಕೊಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವವನ್ನು ಟಿ ಜಿ ರಾಘವನ ಬರವಣಿಗೆಗೆ ರತ್ನ ಕೊಡುತ್ತ ಇದ್ದ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಕನ್ನಡ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬರೆಯಬಲ್ಲ ಈ ರತ್ನ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವನಾಥ- ಇಬ್ಬರೂ, ವಿ.ಎಸ್. ರಾಘವನ್ ಎಂಬ (ಮುಂದೆ World Bank ನಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಹೆಸರು ಮಾಡಿದ ಸ್ಫುರದ್ರೂಪಿಯೂ ಆದ) ಸಮರ್ಥಗೆಳೆಯನ ಜೊತೆ ಕೂಡಿ ಆಗ ಹೊರತರುತ್ತ ಇದ್ದ ಮಹಾರಾಜಕಾಲೇಜಿನ ಪತ್ರಿಕೆ Varsity Times. ನಮ್ಮ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಲ ಕ್ಲಾಸ್‌ರೂಮಿನ ಬದಲಾಗಿ ಈ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಪ್ರಕಟಣೆಗೆ ಸಹಕರಿಸುವುದರಲ್ಲೂ, ರತ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ತನ್ನನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಮಿತ್ರ ಮೇಳದ ನಾಟಕಗಳ ತಯ್ಯಾರಿಯಲ್ಲೂ ವ್ಯಯವಾಗುತ್ತ ಇತ್ತು. ನಾವು ಮನುಷ್ಯ ಸಂಬಂಧದ ಎಲ್ಲ ರುಚಿ ಗಳನ್ನೂ ಕಂಡುಕೊಂಡದ್ದು ಹೀಗೆ ಕಾಲಕಳೆಯುವುದರಲ್ಲಿ.

ವಿಶ್ವನಾಥನಿಗೆ ಇದ್ದ ಒಂದು ಹವ್ಯಾಸವನ್ನೋ ಅಥವಾ ಒಂದು ಚಟವನ್ನೋ ಇಲ್ಲಿ ಬರೆದು ಮುಂದುವರೆಯಬೇಕು. ರತ್ನನಲ್ಲಿ ಹುಡುಗಾಟಿಕೆ ಇದ್ದಂತೆಯೇ ವಿಶ್ವನಾಥನೂ ಇನ್ನೂ ಚೇಷ್ಟೇಮಾಡುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡದ ಬಾಲಕನಾಗಿಯೇ ಬಹಳ ಕಾಲ ಉಳಿದಿದ್ದನು. ಮಹಾರಾಜ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಅವನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಿದ್ದ ನಾಯಿಯೊಂದನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡು ಅದರ ಮೇಲೊಂದು ಪುಟ್ಟ ಕಲ್ಲನ್ನು ಗುರಿತಪ್ಪದಂತೆ ಎಸೆಯುವುದರಿಂದ ಈ ಚೇಷ್ಟೆ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಬಾಲ ಮುದುರಿಸಿ ಓಡಲು ತೊಡಗಿದಂತೆ ಅದು ಹೋಗುವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲೇ ನಾವು ನಡೆಯುವುದು. ನಡೆಯುವಾಗ ಯಾವುದಾದರೂ ಪದ್ಯವನ್ನು ನೆನಸಿಕೊಂಡು ನಾನು ಬೋರ್ ಹೊಡೆಯಲು ತೊಡಗಿದ್ದೇ ವಿಶ್ವನಾಥ ಏಕಕಾಲ ದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಕಾವ್ಯ ವ್ಯಸನದಲ್ಲೂ, ಅವನ ಶ್ವಾನ ವ್ಯಸನದಲ್ಲೂ ಏಕಾಗ್ರನಾಗಿ ಒಳಗೊಂಡವನಂತೆ ನಡೆಯುವುದು. ನಾನು ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ ಮೈ ಮರೆತರೆ ವಿಶ್ವನಾಥನ ಒಂದು ಕಣ್ಣು ಮಾತ್ರ ನಾಯಿ ಓಡಿದ ದಿಕ್ಕಿನ ಮೇಲೆ. ಅದು ಅಡಗಿರುವ ಬೀದಿ ತುದಿಯನ್ನು ನಾವೂ ತಲುಪಿದ್ದೇ ವಿಶ್ವನಾಥ ಇನ್ನೊಂದು ಕಲ್ಲು ಎಸೆಯುವದು. ಹೀಗೆ ನಾಯಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ದಿಕ್‌ಇನಲ್ಲಿ ನಾವು ನಡೆದಾಡುತ್ತ, ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತ, ಕೊನೆಗೆ ನಾವು ಹೊರಟಲ್ಲಿಗೇ ನಾಯಿಯ ಬರುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡು ಅದಕ್ಕೆ ಎರಡು ಬಿಸ್ಕಟ್ ಕೊಟ್ಟು ನಾನು, ರತ್ನ, ವಿಶ್ವ ಹಾಸ್ಟೆಲಿನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಆ ದಿನದ ನಮ್ಮ ಸಾಹಸಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ನಾವು ನಗಲು ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ವಿಷಯವೂ ಸಾಕಾಗುತ್ತ ಇತ್ತು.

ಒಂದು ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನಾವು ಬೇರೆ. ವಿಶ್ವನಾಥನಿಗೆ ಈ ಬಗೆಯ ಕಾವ್ಯಾವ ಧಾನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸ್ವಾರ್ಥವೂ ಇರುತ್ತ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅವನಿಗೆ ಬರೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ಮೋಹ ವಿರಲಿಲ್ಲ; ತನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿದವರು ತನ್ನನ್ನು ಹೊಗಳಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆಯಿರಲಿಲ್ಲ. ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪಾಸಾಗಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ನಾನೇ ಬಲವಂತ ಮಾಡಿ ಅವನನ್ನು ಚಾಮುಂಡಿಪುರದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಾಸ್ಟೆಲಿನ ರೂಮೊಂದರಲ್ಲಿ ಹಗಲು ರಾತ್ರಿ ಕೂರಿಸಿಕೊಂಡು ಪಾಸಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದಷ್ಟನ್ನು ಮಾತ್ರ ಓದಿಸಿದ್ದು, ರತ್ನ ಮಾತ್ರ ಆನರ್ಸ್ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ತಯಾರಾಗಲೇ ಇಲ್ಲ. ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ್ದನ್ನು ಓದಲೆಂದು ಕುಳಿತ ರತ್ನ ಕೋಲ್ರಿಜ್‌ನ Ancient Mariner ಓದಬೇಕಾಯಿತು. ಓದಿದ. ಓದಿ ಎಷ್ಟು ಖುಷಿಯಾಗಿಬಿಟ್ಟ ಎಂದರೆ ಬರೇ ಅದೊಂದೇ ಪದ್ಯವನ್ನು ಉರುಹಚ್ಚುವಂತೆ ಓದಿ ಓದಿ ಮರುಳಾದ. ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಬಹು ಬಿಗಿಯ ಪರೀಕ್ಷೆ. ನಮಗಿಂತ ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ಕಮ್ಮಿಯಿಲ್ಲದ ರತ್ನನಿಗೆ ಆನರ್ಸ್ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ  B A Consolation ಸಿಕ್ಕಿತು. ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಡಿಗ್ರಿ ಪಡೆಯಲು ಬಂದಾಗ ನಮಗೆಲ್ಲರಿಗೂ ತೋರುವಂತೆ ರತ್ನ ಒಂದು ಬಿಳಿಯ ಕರ್ಚೀಫನ್ನು ತಂದಿದ್ದ. ‘ಇದು ಕಣ್ಣೀರು ಒರೆಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಕ್ಕೆ ಅಂತ ನನಗೆ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಕಾನ್ಸೋಲೇಷನ್’ ಎಂದು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರನ್ನೂ ನಗಿಸಿದ್ದ. ಆಮೇಲಿಂದ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಬಹು ದೊಡ್ಡ Speech an Hearing ತಜ್ಞನಾಗಿ ಕಲಿತು ಮೈಸೂರಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಸಿದ.

ರತ್ನನ ವ್ಯಾಮೋಹ ನಾಟಕದ್ದು. ಅವನದೇ ಆದ ಒಳನೋಟಗಳು ಅವನ ಓದಿನಲ್ಲು ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲೂ ಇದ್ದವು. ಜೊತೆಗೇ ಅಪಾರವಾದ ಹಾಸ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆ ಅವನಲ್ಲಿ ಇತ್ತು. ನಮಗಿಂತ ಎತ್ತರವಾಗಿ ಧೃಡಕಾಯನಾಗಿದ್ದ ರತ್ನ ಅವನ ಕಂಠದ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆ ಯಿಂದಾಗಿ ಎಲ್ಲರ ಗಮನವನ್ನು ಥಟ್ಟನೇ ಪಡೆಯುತ್ತ ಇದ್ದ. ಅವನು ಮಾಡುತ್ತ ಇದ್ದ ಜೋಕುಗಳು ಇಂದಿಗೂ ನೆನಪಾಗುತ್ತವೆ.

ರಜಾ ಮುಗಿದಿದೆ. ನಾವೆಲ್ಲರೂ ನೂರಡಿ ರಸ್ತೆಯ ಮೊದಲಲ್ಲೇ ಇದ್ದ ಹೋಟೆಲಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದೇವೆ. ಸದಾ ಹಸಿದಿರುತ್ತಿದ್ದ ನಮಗೆ ಈ ಹೋಟೆಲಲ್ಲಿ ಸಾಲದ ಲೆಕ್ಕವಿರುತ್ತ ಇತ್ತು. ಒಂದು ದಿನ ನಾನು ಹೋಟೆಲಿನ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಸಾಲವೆಂದು ಬರೆದರೆ, ಇನ್ನೊಂದು ದಿನ ರತ್ನ ಬರೆಯುವುದು-ಹೀಗೆ. ಯಾರಿಗೆ ಮೊದಲು ಮನಿ ಆರ್ಡರ್ ಬರುತ್ತದೋ ಅವರು ಎಲ್ಲ ಲೆಕ್ಕ ಚುಕ್ತಮಾಡುವುದು. ನಮ್ಮ ಜೊತೆ ಟಿ.ಜಿ. ರಾಘವನೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇರುತ್ತ ಇದ್ದ. ಹಣಕಾಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಬಲಿಷ್ಠನೆಂದರೆ ನನ್ನ ಹೆಸರಿನವನೇ ಆದ, ನನ್ನ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದಾಟ ಸಿಂಧುವಳ್ಳಿ ಅನಂತಮೂರ್ತಿ. ಅವನಿಗೆ ಹಣದ ಬಗ್ಗೆ ತನ್ನ ಜಾಗರೂಕತೆ ತಪ್ಪುವಷ್ಟು ಈ ವಿಶ್ವನಾಥ. ರತ್ನರೆಂದರೆ ಪ್ರೀತಿ.

ನಾವು ಅವನನ್ನು ಕೇಳಬೇಕು; ಅವನು ಗೊಣಗಬೇಕು. ಗೊಣಗುವುದರ ಸುಖ ಪಡೆದನಂತರ ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದನ್ನು ಅವನು ಕೊಡಿಸಬೇಕು. ಎಲ್ಲ ಆದ ಮೇಲೆ ಜುಗ್ಗನಿಂದ. ನಮಗೆ ಅವನು ಒಂದು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಜಮಾನ; ಸಿಂದುವಳ್ಳಿ ಇನ್ನೊಂದು ಬಗೆಯ ಯಜಮಾನ.

ಹೋಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಾವು ಕಾಫಿ ಕುಡಿಯುತ್ತ ಕೂತಿರುವಂತೆ ರತ್ನ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನ್ನು ಅವತ್ತಿನ ತನ್ನ ಬಲಿಯಾಗಿ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದು. ಹತ್ತಿರಬಂದು ನಮ್ಮ ಕಿವಿಯ ಹತ್ತಿರ ಬಗ್ಗುವುದು, ತನ್ನ ಎರಡು ಹಸ್ತಗಳನ್ನೂ ಒಂದು ಸ್ಪೀಕರ್‌ನಂತೆ ಅಂಜಲಿ ಮಾಡಿ ನಮ್ಮ ಕಿವಿಯ ಹತ್ತಿರ ತಂದು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಕೂಗಿ ಕೇಳುವುದು: ‘ಹೇಗಿದೀಯೊ’ ಯಾಖೆ ಕೂಗುತ್ತ ಇದ್ದಾನೆಂದು ನಾವು ಅಚ್ಚರಿಪಟ್ಟಾಗ ಇನ್ನಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಕೇಳುವುದು. ‘ಯಾಕೆ ಚೂರೂ ಕೇಳಿಸೋದೇ ಇಲ್ವ’ ಹೋಟೇಲಲ್ಲಿ ಕೂತವರೆಲ್ಲ ಈ ಬಲಿಪಶುವನ್ನು ಪಾಪ ಕಿವುಡ ಎಂದು ಕನಿಕರ ಪಡಬೇಕು-ಹಾಗೆ.

ಈ ಜೋಕಿನ ವೇರಿಯೇಶನ್ ಇನ್ನೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮ. ಕಿವಿಯ ಹತ್ತಿರ ಬಂದು ಯಾವ ಸದ್ದೂ ಮಾಡದೆ, ಆದರೆ ಮಾಡುತ್ತ ಇರುವಂತೆ ಬಾಯಿತೆರೆದು ಮುಚ್ಚುತ್ತ ಏನೋ ಹೇಳುತ್ತ ಇರುವವನ ಅಂಗ ಚೇಷ್ಟೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಮಾಡುವುದು. ಆಗ ನಾವೇ ನಮ್ಮನ್ನು ಕಿವುಡರೆಂದು ತಿಳಿದು ಕಂಗಾಲಾಗಬೇಕು. ಇದಕ್ಕೆ ಟಿ ಜಿ ರಾಘವ ಗುರಿಯಾದರೆ ರತ್ನ ಖಂಡಿತ ಗೆಲ್ಲುವುದೇ ನಮ್ಮಲ್ಲೆಲ್ಲ ಫಿಲಾಸಾಫಿಕಲ್ ಎಂದರೆ ರಾಘವನಾದ್ದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ಹಿಂಸಿಸಿ ರೇಗಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಖುಷಿ.

ಇನ್ನೊಂದು ರತ್ನನ ಜೋಕು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಯಾಮ ಪಡೆದದ್ದು. ಇಡೀ ಮೈಸೂರಿಗೆ ಏಕಮಾತ್ರವೆಂದು ನಾವು ತಿಳಿದಿದ್ದ ಸಿಟಿ ಬಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಅವನದೇ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಧಾಳಿ ನಡೆಯುವುದು ಇತ್ತು. ಈ ಬಸ್ಸುಗಳಿಗೆ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಕಡೆ ನಿಲುಗಡೆಯೆಂಬುದರಿಲಿಲ್ಲ. ನಾವು ತಡೆದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಹತ್ತಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಬಸ್ಸು ಇದು.

ನೂರಡಿ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ಹತ್ತಿಯಾರು ಎಂಬ ಆಸೆಯಲ್ಲಿ ಬಸ್ಸು ಓಡುತ್ತ ಇದೆ. ಬಸ್ಸು ಅಷ್ಟು ದೂರ ಓಡಿಯಾದ ಮೇಲೆ ಫುಟ್‌ಬೋರ್ಡಿನ ಮೇಲೆ ನಿಂತ ಕಂಡಕ್ಟರ್ ದೃಢಕಾಯನಾದ ನಮ್ಮ ರತ್ನ ಬಸ್ಸು ಹೋದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಓಡಿ ಬರುತ್ತ ಇರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಬಸ್ಸನ್ನ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಕಾಯುತ್ತಾನೆ. ಓಡುತ್ತ ಇರುವ ರತ್ನ ಬಸ್ಸನ್ನು ಗಮನಿಸಿದೆ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಓಡಿ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಬಸ್ಸಿನ ಕಂಡಕ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಕಾದು ಕುಳಿತ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಅವನಿಗೆ ಹಿಡಿ ಹಿಡಿ ಶಾಪ ಹಾಕುವುದನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತ ನಾವು, ರತ್ನ ಆರಾಮಾಗಿ ಹಿಂದೆ ಬರುವುದನ್ನು ಕಾಯುತ್ತೇವೆ.

ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಸಿ.ಡಿ. ನರಸಿಂಹಯ್ಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತ ಇದ್ದ ನಮ್ಮ ಕ್ಲಾಸಿನಲ್ಲಿ ಇದ್ದವರು ಏಳೋ ಎಂಟೋ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮಾತ್ರ. ಬಿರುಸಿನ ಚರ್ಚೆಗಳ ಮೂಲಕವೇ ಬಹು ಆಕರ್ಷಕರಾಗಿದ್ದ ನಮ್ಮ ಯುವ ಗುರುಗಳು ಪಾಠ ಮಾಡುವದು. ಒಂದು ದಿನ ಅವರು ಹ್ಯಾಪ್ಕಿನ್ಸ್ ಪಾಠಮಾಡುತ್ತ, ಅವನು ಹೇಳಿದ ಒಂದು ಮಾತನ್ನೇ ಬಲು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಹೇಳಿದರು. ಈ ಕವಿ ಅರ್ಥವಾಗಲ್ಲ ಎನ್ನಬೇಡಿ. ಅವನೇ ಹೇಳುವುದನ್ನು ಕೇಳಿ. `Read it with your ears’ ರತ್ನ ಅಕ್ಷರಶಃ ಗುರುವಾಕ್ಯ ಪರಿಪಾಲನೆ ಮಾಡಿದ್ದ. ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ತನ್ನ ಕಿವಿಗೆ ಹಿಡಿದು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ತಲೆಯಲ್ಲಾಡಿಸಿದ. ಪಾಠದ ನಡುವೆ ನಗದ ಸಿಡಿಎನ್ ನಕ್ಕಿದ್ದರು.

ವಿಶ್ವನಾಥನ ಶಕ್ತಿಯಿದ್ದದ್ದು ಕಾವ್ಯದ ಸ್ಪಂದನದಲ್ಲಿ ಎಂದೆ. ಇದು ಬರಿಯ ಮಾತಾಗಬಾರದೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಸಂಗೀತಗಾರ ಅಪಸ್ವರವನ್ನು ಥಟ್ಟನೇ ಗುರುತಿಸುವಷ್ಟು ಸಹಜವಾಗಿ ವಿಶ್ವನಾಥನಿಗೆ ಈ ಪದ್ಯ ಠೊಳ್ಳೊ ನಿಜವೋ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತ ಇತ್ತು. ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಾತಿದೆ. ‘ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಂದ ಕೆಡದ ಮನಸ್ಸು ತಾಜಾ ಆಗಿರುತ್ತದೆ’ ಎಂದು. ವಿರ್ಶವನಾಥ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೂ ಸಂಗೀತಕ್ಕೂ ತಾಜಾ ಆಗಿ ಸ್ಪಂದಿಸುತ್ತ ಇದ್ದಂತೆ, ರತ್ನ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಅನನ್ಯವಾದ್ದನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದವನು; ಸ್ವತಃ ಕೃತಿಕಾರನಾಗಿ, ನಿರ್ದೇಶಕನಾಗಿ, ನಟನಾಗಿ. ಬಿ.ವಿ. ಕಾರಂತರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆಳವಾಗಿ ರತ್ನ, ಜೆ.ಬಿ. ಜೋಷಿಯವರ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದನೆಂದೇ ನನ್ನ ಭಾವನೆ. ಬಿ.ವಿ. ಕಾರಂತರು ರಂಗ ನಿಷ್ಠರು; ರತ್ನ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೃತಿ ನಿಷ್ಠ. ರಂಗದ ಮೇಲೆ ನಾಟಕ ರಂಜಿಸುತ್ತಲೇ ಇರಬೇಕೆಂದು ಹಠ ರತ್ನನಿಗೆ ಇರಲಿಲ್ಲ.

ಈ ನಮ್ಮ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಬಾಲಗೋಪಾಲ ವರ್ಮ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಮಾಡಿ, ನಾಟಕದ ಲಯಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅವನ ಮಲೆಯಾಳಿ ಸಂವೇದನೆಯಿಂದ ಬಲಪಡಿಸಿ, ರಾಮೇರ್ಶವರಿಯ ಬಹುಮುಖ ಕನ್ನಡ ಪ್ರತಿಭೆಯಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಒಳಗಿನವನಾದವನು. ಯಾರು ಬೇಕಾದರೂ ಯಾವ ಹೊತ್ತಿಗಾದರೂ ಬಂದು, ಕೂತು ಹರಟಿ, ಇದ್ದದ್ದನ್ನು ತಿಂದು ಹೋಗಬಲ್ಲ ವಾತಾವರಣ ರತ್ನನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ: ರತ್ನನ ಹೆಂಡತಿ ಲತಾರ ಸೌಜನ್ಯ ಹಾಗೂ ಧಾರಾಳ. ಎಷ್ಟು ಬೇಕೋ ಅಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಮಾತಾಡುವ ಲತಾ ಬಡಿಸಿದ ಊಟಮಾಡದವರನ್ನೇ ನಾನು ಕಾಣೆ…

ಇಷ್ಟು open ಎನ್ನಿಸಿದರೂ ರತ್ನನ ಸ್ನೇಹಕೂಟದಲ್ಲಿ ಒಂದು inner circle ಕೂಡ ಇತ್ತು. ಇದರ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದವರು ಕೆಲವೇ ಮಂದಿ. ನಾನೊಬ್ಬ ಇದರಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಸದಸ್ಯನಲ್ಲ; ಆನರರಿ ಸದಸ್ಯನೆಂದೇ ನನ್ನ ಭಾವನೆ. ಆದರೆ ಬಿಡಿ ಬಿಡಿಯಾಗಿ ಇವರೆಲ್ಲರಿಗೂ ನಾನು ಗೆಳೆಯ. ಹಾಗೆಯೇ ಕೆ.ವಿ. ಸುಬ್ಬಣ್ಣನೂ ನನ್ನ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಗೆಳೆಯ. ಸಾಹಿತ್ಯಲೋಕದ ಈ ಎರಡು ಸರ್ಕಲ್‌ಗಳಲ್ಲದೆ, ಅದರ ಅಂಚಿನಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತ ಇದ್ದ ಶಾಂತವೇರಿ ಗೋಪಾಲಗೌಡ, ಶಂಕರನಾರಾಯಣ ಭಟ್ಟರಂಥ ಸೋಷಲಿಸ್ಟ್ ಗೆಳೆಯರ ಬಳಗ, ನನ್ನ ಎಲ್ಲ ಹಡೆತನಗಳಿಗೂ ಜಂಬಗಾರಿಕೆಗೂ ಹಾಸ್ಯದ ಚುರುಕು ಮುಟ್ಟಿಸುತ್ತ ಇದ್ದ ಗಂಗಾಧರ-ಇವು ನನ್ನ ಇತರೇ ಸರ್ಕಲ್‌ಗಳು.

ಈ ಇನ್ನರ್ ಸರ್ಕಲ್ ಅಲ್ಲದೆ ರತ್ನನಿಗೊಂದು ಪಡೆಯೇ ಇತ್ತು. ಅದು ಯುವಜನರ ಪಡೆ. ರತ್ನನ ವಿಶಾಲಕುಟುಂಬ ಅದು. ಅವರೆಲ್ಲರು ಮಲಗುವುದು ಓದುವುದು ರತ್ನದಂಪತಿಗಳ ಧಾರಾಳದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ.

ರತ್ನನಿಗೆ ತನ್ನದೇ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶ್ರವಣ ವಿಜ್ಞಾನದ ತಜ್ಞನೆಂದು ಗೌರವವಿತ್ತು. ರೋಗಿಯಾದವನು ಅವನನ್ನು ತಾಯಿಯಂತೆ ಕಾಣುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿತ್ತು. ಗುಣಪಡಿಸುವುದೂ ಒಂದು ಕಲೆ; ಒಂದು ವರ. ಈ ಎರಡೂ ಸಿದ್ಧಿಸಿದ್ಧ ರತ್ನನ ಬಗ್ಗೆ ನಾನು ಹೇಳಬಹುದಾದ್ದು ಏನೇನೂ ಸಾಲದು.

ರತ್ನ ನನ್ನ ಕಾಲದ ಘನ ಪಂಡಿತ ವೈದ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ.

ದೇವರನ್ನು ನಂಬದ ದೇವರಂತಹ ಮನುಷ್ಯ ಈ ನಮ್ಮ ರತ್ನ.

(www. kendasampige.com, ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೮)

* * *