ನಾಡುಮೊದಲ ನೋಟ

ಹಸಿರು ವನಗಳ ನಾಡು, ಬೆಟ್ಟ ಘಟ್ಟಗಳ ಬೀಡು. ಶ್ರೀಗಂಧ ಬೀಟೆ ತೇಗ ಹೊನ್ನೆ ನಂದಿ ಮತ್ತಿ ಆಲ ಬೇಲ ಸಂಪಿಗೆ ನೇರಳೆ ಬಾಗೆ ಹಲಸು ಅಶೋಕ ಮಾವು ಬೇವು ತೆಂಗು ಕಂಗು ಮೊದಲಾದ ಉನ್ನತ ಮಲಿಕವೃಕ್ಷಗಳ ಸಿರಿತವರು. ಕಾವೇರಿ, ಕೃಷ್ಣೆ ಗೋದಾವರಿಯರು ಮೈದೊಳೆವ ನಲುನಾಡು. ಆನೆ ಸಿಂಹ ಹುಲಿ ಚಿರತೆ ತೋಳ ಕಿರುಬ ಕರಡಿ ಜಿಂಕೆ ಹಂದಿ; ನವಿಲು ಗಿಳಿ ಕೋಗಿಲೆ ಮೈನಾ ಗೀಜಗ ಪಾರಿವಾಳ ಲಾವಿಗ ಕೊಕ್ಕರೆ ಮುರುಳಿ ಮರಕುಟಿಗ ವಿಂಚುಳ್ಳಿ ಗರುಡ ಡೇಗೆ ಕೊಕ್ಕರೆ ಬಾತುಕೋಳಿ ಗಿಡುಗ ರಣಹದ್ದು; ಮೊಸಳೆ ಹೆಬ್ಬಾವು ಗೋಸುಂಬೆ ನಾಗರಹಾವು ಕೇರೆಹಾವು ಹಸುರುಹಾವು ಮಂಡಲದಹಾವು ಆಮೆ ಹಲ್ಲಿ ಹೆಂಟೆಗೊದ್ದ; ಹಸು ಎಮ್ಮೆ ಆಡು ಕುರಿ – ಮುಂತಾದ ಪ್ರಾಣಿ ಪಕ್ಷಿ ಸರೀಸೃಪಗಳ ಸಮೃದ್ಧಧಾಮ. ದ್ವೈತ ಅದ್ವೈತ ವಿಶಿಷ್ಟಾದ್ವೈತ ಜೈನ ಬೌದ್ಧ ಶೈವ ವೀರಶೈವ ಚಾರ್ವಾಕ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಧರ್ಮಗಳ ಸಂಗಮಭೂಮಿ. ಮಹಾಕವಿಗಳ ಮಹಾಕಲಿಗಳ ಮಹಾ ಕಲಾವಿದರ ಮಹಾತ್ಯಾಗಿಗಳ ಮಹಾತಪಸ್ವಿಗಳ ಸಿದ್ಧಕ್ಷೇತ್ರ – ಈ ಕನ್ನಡ ನಾಡು. ಈ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಪಂಚದ ಭೂಪಟದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಮಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವೂ ಅದ್ವಿತೀಯವೂ ಆದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ, ಅವಿಸ್ಮರಣೀಯ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಹಿರಿಮೆಯ ಹಿರಿನಾಡು ಇದು, ಈ ಕರ್ನಾಟಕ.

ಮೇಲುನೋಟ

ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕರ್ನಾಟಕ. ಭಾರತದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ತೋಳತೆಕ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿರಮಿಸಿರುವ ದೇಶ ಇದು. ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ವಾಯವ್ಯ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ಆಗ್ನೇಯ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ನಾಡು, ನೈರುತ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ, ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಅರಬ್ಬೀ ಕಡಲು – ಇದರ ಹೊರ ರೇಖೆಗಳಾಗಿವೆ. ಮೈಸೂರು, ಬೆಂಗಳೂರು, ಕೋಲಾರ, ಕೊಡಗು, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ, ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ, ಧಾರವಾಡ, ಬಳ್ಳಾರಿ, ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ, ಬೆಳಗಾಂ, ರಾಯಚೂರು, ಬಿಜಪುರ ಮತ್ತು ಬೀದರ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳೆಂಬ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ಒಳಾಂಗಗಳು ಇದಕ್ಕಿವೆ. ಇವು ಮೈಸೂರು, ಬೆಂಗಳೂರು, ಬೆಳಗಾಂ ಮತ್ತು ಗುಲ್ಬರ್ಗಾಗಳೆಂಬ ನಾಲ್ಕು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿವೆ. ಸುಮಾರು ಒಂದು ಲಕ್ಷದ ತೊಂಬತ್ತೆರಡು ಸಾವಿರ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ಇದರ ಹರಹು. ಇದರ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನ ಹತ್ತಿರ ಹತ್ತಿರ ಐದು ಕೋಟಿ. ಇದರ ರಾಜಕೀಯ ಕೇಂದ್ರ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ. ಒಂದು ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಈ ನಾಡಿನ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡುಗಳ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಷ್ಟು, ಗ್ರೀಸಿನ ಎರಡರಷ್ಟು, ಡೆನ್ಮಾರ್ಕಿನ ಐದರಷ್ಟು, ಹಾಲೆಂಡಿನ ಆರರಷ್ಟು, ಬೆಲ್ಜಿಯಂನ ಏಳರಷ್ಟು!

ಹಿನ್ನೋಟ

ಕರ್ನಾಟಕ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಪುರಾತನ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂಬುದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. ೪೫೦ರ ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಮೊತ್ತಮೊದಲು ನಾವು ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಕಾಣುವೆವಾದರೂ ಇದಕ್ಕಿಂತ ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದುವೆನ್ನಲು ಹಲವಾರು ಮೂಲಭೂತವಾದ ಮತ್ತು ನಂಬಲರ್ಹವಾದ ಆಧಾರಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿ, ಮಾಸ್ಕಿ ಮುಂತಾದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಉತ್ಖನನ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಂದ ಕರ್ಣಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸ ತುಂಬ ಪ್ರಾಚೀನ ಯುಗಕ್ಕೆ ಸರಿಯುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಪ್ರಪಂಚ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ತರಗಳನ್ನು ಈ ನಾಡವರು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ವಿಷ್ಣುವಿನ ದಶಾವತಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಅವತಾರಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ ಕರ್ನಾಟಕ. ವಾಮನನಿಂದ ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ತುಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ಬಲಿಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ರಾಜ್ಯ ಈಗಿನ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತೆಂದು ಶ್ರೀ ಆರ್.ಎಚ್. ದೇಶಪಾಂಡೆ ಎಂಬ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಊಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ವಾಮನಾವತಾರದ ಕಾಲ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೨೯೦೦ ಇರಬಹುದೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವಿದೆ. ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಪರಶುರಾಮಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಾದ್ಯಂತ ಪರಶುರಾಮನ ಹಾಗೂ ಅವನ ತಾಯಿ ರೇಣುಕಾದೇವಿಯ ದೇವಾಲಯ ಗಳಿವೆ. ಮಹಾಭಾರತದ ಪಾಂಡವರು ಅಜ್ಞಾತವಾಸ ಮಾಡಿದ ವಿರಾಟನಗರ ಇಂದಿನ ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಾನಗಲ್ಲು ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಚಂದ್ರಹಾಸನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ ಕುಂತಲಪುರ ಈಗಿನ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸೊರಬ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕುಬಟೂರು. ಬಬ್ರುವಾಹನನ ಮಣಿಪುರ ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೆಗ್ಗಡದೇವನಕೋಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ಕೈವಾರ, ಹರಿಹರ, ಬನವಾಸಿ, ಶ್ರೀಶೈಲ, ಬಳ್ಳಿಗಾವಿ ಮಣಿಪುರ ಮುಂತಾದ ಸ್ಥಳಗಳು ಮಹಾಭಾರತದ ಕಥಾಸಂದರ್ಭದೊಡನೆ ಸಂಬಂಧ ಪಡೆದಿವೆ. ಶ್ರೀರಾಮಾಯಣದೊಡನೆ ಕೂಡ ಈ ನಾಡು ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರನ ಅದ್ವಿತೀಯ ಭಕ್ತ, ಅಸಮಸಾಹಸಿ ಆಂಜನೇಯ ಕನ್ನಡಿಗ. ರಾಮನಿಗೆ ಸೀತೆಯನ್ನುತಂದೊಪ್ಪಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಗರಕ್ಕೆ ಸೇತುವೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ, ಆ ಮಹಾಸಮರದಲ್ಲಿ ಅಸೀಮ ಶೌರ್ಯದಿಂದ ಹೋರಾಡಿದ ವಾನರವೀರರು ಕನ್ನಡಿಗರು. ಅಂದಿನ ಕಿಷ್ಕಿಂಧೆಯೇ ಇಂದಿನ ಹಂಪೆ. ರಾವಣನಿಂದ ಗೋಕರ್ಣದ ಮಹಾ ಬಲೇಶ್ವರಲಿಂಗ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು, ಇತ್ಯಾದಿ ಐತಿಹ್ಯಗಳಿವೆ. ಹೀಗೆಯೇ ರಾಮನಾಥಪುರ, ಚುಂಚನಕಟ್ಟೆ, ಶೃಂಗೇರಿ, ಚುದ್ರಗುತ್ತಿ, ಅವನಿ, ನಂದಿ ಮುಂತಾದ ಹಲವಾರು ಊರುಗಳು ರಾಮಾಯಣದೊಡನೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ.

ಫಾದರ್ ಹೆರಾಸ್ ಅವರು ಕನ್ನಡನಾಡಿನ ಹಾಗೂ ಜನರ ಕಾಲವನ್ನು ಹರಪ್ಪಾ ಮೊಹೆಂಜೊದಾರೊ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಯುಗಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದು, ಕನ್ನಡಿಗರು ಮಾನವ ಕುಲದ ನಾಗರಿಕತೆಗೇ ಭಾಗಶಃ ಕಾರಣರೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ : “The future excavations…will all prove a statement to be true, viz that the origin of the kannadiga happens to be karnataka itself and that he is partially responsible for the civilisation of mankind” ಎಂಬ ಅವರ ಮಾತುಗಳು ಕನ್ನಡಿಗರ ಮೈನವಿರೇಳಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಹರಪ್ಪಾ-ಮೊಹೆಂಜೊದಾರೊಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿರುವ ಚಿನ್ನ ಕೋಲಾರ ಮತ್ತು ಹಟ್ಟಿಗಣಿ ಗಳಿಂದ ಬಂದಿರಬಹುದೆಂದು ಮಾರ್ಷೆಲ್ ಅವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಡುತ್ತಾರೆ. ನಂದಿ ಧ್ವಜರಾದ ಈ ಹಟ್ಟಿಕಾರರು ಆರು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ಜನಾಂಗ. ಸಿಂಧೂ ತೀರದ ಉತ್ಖನನದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾದ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನೇ ಹೋಲುವ ಕೆಲವು ಪಾತ್ರೆಗಳು ಬೆಂಗಳೂರು ಸಮೀಪದ ಹುತ್ತನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿವೆ. ಇವು ಲೋಹಯುಗದ ಆರಂಭ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ವಸ್ತುಗಳು. ಆರ್ಯಪೂರ್ವಯುಗದವೆನ್ನಲಾದ ಗೋರಿಗಳು ಬ್ಯಾಡಗಿ ರಟ್ಟಹಳ್ಳಿ ಅಗಡಿ ಮುಂತಾದೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿರುವುದು ಕನ್ನಡನಾಡಿನ ಪ್ರಾಚೀನತೆಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ಜ್ವಲಂತ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಋಗ್ವೇದ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭವಾಯಿತೆಂದು ಡಾ. ಶಂ.ಬಾ. ಜೋಷಿಯವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಈಗ ದೊರೆತಿರುವ ಮಾಹಿತಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಗ್ಗೆ ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಖಚಿತ ಮತ್ತು ಲಿಖಿತ ಆಧಾರ ದೊರೆಯುವುದು ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ. ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೪ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದುದೆಂದು ವಿದ್ವಾಂಸರು ನಿರ್ಣಯಿಸಿರುವ ಈ ಮಹಾಕೃತಿಯ ಸಭಾಪರ್ವ ಮತ್ತು ಭೀಷ್ಮಪರ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹೆಸರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಾಗಿದ್ದ ಮಹಿಷಕ ಮತ್ತು ಕುಂತಲಗಳ ಹೆಸರೂ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿತವಾಗಿದೆ :

ಅಥಾಪರೇ ಜನಪದಾಃ ದಕ್ಷಿಣಾ ಭರತರ್ಷಭ!
ದ್ರಾವಿಡಾಃ ಕೇರಲಾಃ ಪ್ರಾಚ್ಯಾ ಮೂಷಿಕ ವನವಾಸಿಕಾಃ ||
ಕರ್ಣಾಟಕ ಮಹಿಷಕಾ ವಿಕಲ್ಪ ಮೂಷಕಸ್ತಥಾ|
ಝಿಲ್ಲಿಕಾ ಕುಂತಲಾಶ್ಚೈವ ಸೌಹೃದಾ ನಭ ಕಾನನಾಃ ||
(ಭೀಷ್ಮಪರ್ವ, ೯-೫೮, ೫೯)

ಸಭಾಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಜನಪದಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವಾಗ, “ಕರ್ಣಾಟಾಃ ಕಾಂಸ್ಯಕುಟ್ವಾಶ್ಚ ಪದ್ಮಜಲಾಃ ಸತೀನರಾಃ” – ಇತ್ಯಾದಿಯಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭೀಷ್ಮಪರ್ವದ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ‘ಮಹಿಷಕಾ’ ಎಂಬುದು ಮೈಸೂರನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದೆಂದು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಕುಂತಲ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಂತೂ ಕನ್ನಡನಾಡಿನ ಭಾಗಗಳನ್ನೇ ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆಂಬುದು ಸಿದ್ಧಸಂಗತಿ. ಕನ್ನಡನಾಡಿನ ಉತ್ತರ ಭಾಗ ಕುಂತಲ; ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗ ಕರ್ಣಾಟಕ.

ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಮೂರನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದುದೆಂದು ಸಂಶೋಧಕರು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿರುವ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಕರ್ಣಾಟಕ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉಲ್ಲೇಖವಿಲ್ಲವಾದರೂ ‘ಮಹಿಷಕ’ ಮತ್ತು ‘ಋಷಿಕ’ಗಳ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಿದೆ.

ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಸುಮಾರು ೩೦೦ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಗುರುವಾದ ಭದ್ರಬಾಹು ಮುನಿಗಳೊಡನೆ ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಬಂದ ಮರ್ಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಸಲ್ಲೇಖನವ್ರತದಿಂದ ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದನೆಂದು ಐತಿಹ್ಯವಿದೆ. ಅಶೋಕ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಮಹಿಷಮಂಡಲ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಬನವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಧರ್ಮ ಬೋಧಕರನ್ನು ಕಳಿಸಿದನೆಂದು ‘ಮಹಾವಂಶ’ದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿತವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರವೆಂದರೆ ಅಂದಿನ ಕರ್ನಾಟಕದ ಒಂದು ಭಾಗ ಮಾತ್ರ, ಇಂದಿನ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರವಲ್ಲ. ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ, ಸಿದ್ಧಾಪುರ, ಜಟಿಂಗ ರಾಮೇಶ್ವರ, ಮಾಸ್ಕಿ ಮುಂತಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅಶೋಕನ ಹಲವು ಶಾಸನಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಸುಮಾರು ೨೦೫ರಲ್ಲಿ ‘ಏಲಾಲಿ’ ಎಂಬ ಚೋಳರಾಜನು ಲಂಕೆಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಮೈಸೂರು ಸೇನೆಯ ಸಹಾಯ ಪಡೆದನೆಂದು ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಒಂದರಿಂದ ಕ್ರಿ.ಶ. ಒಂದನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದುದೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿರುವ ಶೂದ್ರಕನ ‘ಮೃಚ್ಚಕಟಿಕ’ ನಾಟಕದ ಒಂದು ಸಂವಾದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ “ಕರ್ಣಾಟ ಕಲಹ ಪ್ರಯೋಗಮ್ ಕರಿಷ್ಟಾಮಿ’ ಎಂಬ ಮಾತಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. ಸಂ. ೧೫೦ರಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದ ಗ್ರೀಸಿನ ಟಾಲೆಮಿ ಬಾದಿಯಾ (ಬಾದಾಮಿ), ಇಂಡೆ (ಇಂಡಿ), ಮೊದಗೌಲ (ಮುದ್ಗಲ್), ಕಲ್ಲಿಗೇರಿಸ್ (ಕಲ್ಲಿಗೇರಿ), ಬನವಾಸ್ಯ (ಬನವಾಸಿ), ಪೇಟರ್‌ಗಾಲ (ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು) ಮುಂತಾದ ಊರುಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಪ್ರವಾಸ ಕಥನದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಪುನ್ನಾಟದ ವಜ್ರವೈಢೂರ್ಯಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ.

ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಪುರಾಣದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾಗ (ಕ್ರಿ.ಶ. ಸು. ೧೦೦)ವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿರುವ ೫೫ನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ದೇಶಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುವಾಗ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಮಹಿಷಕ, ಕರ್ಣಾಟಾ, ಕುಂತಲ, ವನವಾಸಿಕ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇವು ಕನ್ನಡನಾಡನ್ನು ಕುರಿತ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಲ್ಲದೆ ಬೇರೆಯಲ್ಲ. ಕ್ರಿ.ಶ. ಸುಮಾರು ಎರಡನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದ ತಮಿಳಿನ ಮಹಾಕೃತಿ ‘ಶಿಲಪ್ಪದಿಗಾರಂ’ನಲ್ಲಿ ‘ಕರುನಾಟರ್’ ಎಂಬ ಪದ ಎರಡು ಬಾರಿ ಪ್ರಯೋಗವಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಕ್ರಿ.ಶ. ಎರಡನೇ ಶತಮಾನದ ಕೃತಿಯಾದ ‘ಅಹನಾನೂರು’ ತಮಿಳು ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಎರುಮೈನಾಡಿನ (ಈಗಿನ ಮೈಸೂರು) ಪ್ರಸ್ತಾಪವಿದೆ. ಸಂಘಯುಗದ ಪ್ರಾಚೀನ ತಮಿಳು ಕೃತಿಗಳಲ್ಲೂ ಕೂಡ ಮಂಗಳೂರು, ಪುನ್ನಾಡು ಮುಂತಾದ ಊರುಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಕಂಡು ಬರುತ್ತವೆ. ಅಶೋಕನ ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ ಶಾಸನದಲ್ಲಿನ ‘ಇಸಿಲ’ ಎಂಬ ಪದ ಕನ್ನಡವೆಂದು ಪ್ರೊ. ಡಿ.ಎಲ್. ನರಸಿಂಹಾ ಚಾರ್ಯರು ಸಂಶೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. ಸು. ೨೦೦ರಲ್ಲಿದ್ದ ಹಾಲರಾಜನ ಗಾಥಾಸಪ್ತಶತಿಯಲ್ಲಿ ಪೊಟ್ಟೆ ಮುಂತಾದ ಕನ್ನಡ ಪದಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ವಿಷ್ಣುಧರ್ಮೋತ್ತರ ಪುರಾಣದ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೪೦೦-೫೦೦) ೧೨೧ನೇ ಅಧ್ಯಾಯದ ೩ನೇ ಖಂಡದಲ್ಲಿ, ವರಾಹಮಿಹಿರನ (ಕ್ರಿ.ಶ. ಸು. ೬೦೦) ಬೃಹತ್ ಸಂಹಿತೆಯ ೧೪ನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ, ಭಾಗವತ ಪುರಾಣದ (ಕ್ರಿ.ಶ. ಸು. ೬೦೦) ೫ನೇ ಸ್ಕಂಧದ ೬ನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ, ‘ಕರ್ಣಾಟಕ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ.

ಮುಂದಿನ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದ ಪದ್ಮಪುರಾಣ, ಬೃಹದ್ದೇಶಿ, ಛಂದೋನು ಶಾಸನ, ರಾಜತರಂಗಿಣಿ, ಔಚಿತ್ಯ ವಿಚಾರ ಚರ್ಚಾ, ವಿಕ್ರಮಾಂಕದೇವ ಚರಿತ ಮುಂತಾದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ‘ಕರ್ಣಾಟಕ’ ಎಂಬ ಪದದ ಬಳಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳ ಅನಂತರ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಶ್ರೀ ವಿಜಯನ ‘ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗ’, ಪಂಪಮಹಾಕವಿಯ ‘ಆದಿಪುರಾಣ’ ಮತ್ತು ‘ವಿಕ್ರಮಾರ್ಜುನ ವಿಜಯ’ಗಳಿಂದ ಮೊದಲುಗೊಂಡು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಮುಖ ಕನ್ನಡ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲೂ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹೆಸರು ಉಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಹಿಂದೆ ‘ಕರ್ನಾಟಕ’ ಎಂಬ ಹೆಸರೊಂದೇ ಇಡೀ ಕನ್ನಡನಾಡನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಲಾಟ, ಕುಂತಳ, ಕೊಂಕಣ, ಪುನ್ನಾಟ ಮೊದಲಾದ ಹೆಸರುಗಳು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯನ್ನಾಡುವ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಇದ್ದವು ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು.

ಕಾಲನಿರ್ಣಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಶಾಸನಗಳು ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ದಾಖಲೆಗಳು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕದಂಬರ ದೊರೆ ಶಾಂತಿವರ್ಮನ ಒಂದು ಶಾಸನ ಗಮನಾರ್ಹ. ಇದು ಕ್ರಿ.ಶ. ೪೫೦ಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು. ಇದರಲ್ಲಿ ‘ವೈಜಯಂತೀ ತಿಲಕ’, ‘ಸಮಗ್ರ ಕರ್ಣಾಟಕ ಭೂವರ್ಗ ಭರ್ತ್ತಾರಂ’ ಎಂಬ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ಇದೇ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಾಕ್ಷಿ. ಹೀಗೆಯೇ ಗಂಗ ದೊರೆ ಭೂವಿಕ್ರಮನ ತಾಮ್ರಶಾಸನ, ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟದ ದಂತಿದುರ್ಗನ ತಾಮ್ರಶಾಸನ ಮೊದಲಾದವುಗಳಲ್ಲೂ ಕರ್ನಾಟಕ ಕರ್ಣಾಟಕ ಎಂಬ ರೂಪಗಳಿವೆ. ಪಾಂಡ್ಯರಾಜ ಶೆಡೈಮನ್ ಪರಾಂತಕನ ತಾಮ್ರಶಾಸನವೊಂದರಲ್ಲೂ ‘ಕರುನಾಡಗನ್’ ಎಂಬ ರೂಪವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ಕನ್ನಡನಾಡಿನ ಉಲ್ಲೇಖವುಳ್ಳ ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಶಾಸನಗಳು ಉಪಲಬ್ಧವಿವೆ.

ಈ ನಾಡಿನ ಬಗ್ಗೆ ದೊರೆಯುವ ಮೊತ್ತ ಮೊದಲ ಕನ್ನಡ ಗ್ರಾಂಥಿಕ ದಾಖಲೆ ‘ಕವಿರಾಜ ಮಾರ್ಗ’. ಕನ್ನಡನಾಡು ನುಡಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಜನತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಭಿಮಾನ ಪೂರ್ಣ ವಿವರಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಈ ಮಹತ್ವದ ಕೃತಿ, ನಾಡಿನ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತ “ಕಾವೇರಿ ಯಿಂದಮಾ ಗೋದಾವರಿ ವರಮಿರ್ದ ನಾಡದಾ ಕನ್ನಡದೋಳ್” ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. ಈ ಹೇಳಿಕೆಯಿಂದ, ನೃಪತುಂಗನ ಕಾಲಕ್ಕೆ (೯ನೇ ಶತಮಾನ) ಈ ರಾಜ್ಯ ದಕ್ಷಿಣದ ಕಾವೇರಿಯಿಂದ ಉತ್ತರದ ಗೋದಾವರಿಯವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ‘ರಾಮನಾಥ ಚರಿತ್ರೆ’ಯನ್ನು ರಚಿಸಿದ ನಂಜುಂಡ ಕೂಡ ಕರ್ನಾಟಕವನ್ನು “ಕಾವೇರಿಯಿಂದ ಗೋದಾವರಿವರಗಮಿರ್ಪ ವಸುಧಾತಳವಳಯ” ಎಂದಿದ್ದಾನೆ. ಕನ್ನಡ ನಿಷ್ಠಕವಿ ಆಂಡಯ್ಯ ತನ್ನ ‘ಕಬ್ಬಿಗರ ಕಾವ್ಯ’ದಲ್ಲಿ ‘ಕನ್ನಡಮೆನಿಪ್ಪಾ ನಾಡು’ ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾನೆ.

ಇದುವರೆಗೆ ಗಮನಿಸಿದಂತೆ ಕರ್ನಾಟ, ಕರ್ನಾಟಕ, ಕರ್ಣಾಟಕ, ಕನ್ನಡ, ಕನ್ನಡ ನಾಡು ಮುಂತಾದ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಈ ರಾಜ್ಯ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿತ ವಾಗಿರುವುದು ನಿಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಆಧಾರಗಳಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕ ಅಥವಾ ಕನ್ನಡ ನಾಡು ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವಯುಗದಿಂದಲೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು.

ಜನತೆ

ಈ ನಾಡಿನ ಉಲ್ಲೇಖದ ಜೊತೆ ಜೊತೆಗೇ ಈ ನಾಡಿನ ಜನತೆಯ ಗುಣ ಸ್ವಭಾವಗಳ ಬಗೆಗೂ ಹೃದಯಸ್ಪರ್ಶಿಯಾದ ವಿವರಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ತಾವಾಡುವ ಮಾತುಗಳ ಅರ್ಥಭಾವಗಳನ್ನು ಅರಿತು ನುಡಿಯಬಲ್ಲವರು, ನುಡಿದುದನ್ನು ಅರ್ಥವಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲವರು ಈ ನಾಡಿನ ಜನ. ಇವರು ಚದುರರು. ಕುರಿತು ಓದದೆಯೂ ಕೂಡ ಇವರು ಕಾವ್ಯಪ್ರಯೋಗ ಮತಿಗಳು. ಇವರು ಸುಭಟರು, ಕವಿಗಳು, ಸುಪ್ರಭುಗಳು, ಚೆಲುವರು, ಗುಣಿಗಳು, ಅಭಿಮಾನಿಗಳು, ಅತ್ಯುಗ್ರರು, ಗಂಭೀರ ಚಿತ್ತರು, ವಿವೇಕಿಗಳು-ಇದು ಕವಿರಾಜ ಮಾರ್ಗಕಾರ ಬಿಡಿಸಿರುವ ಕನ್ನಡ ಜನತೆಯ ಚಿತ್ರ. ಕನ್ನಡ ಜನ ಚಾಗದ ಭೋಗದ ಅಕ್ಕರದ ಗೇಯದ ಗೊಟ್ಟಿಯ ಅಲಂಪಿನ ಇಂಪುಗಳಿಗೆ ಆಗರವಾದ ಮಾನಿಸರು-ಇದು ಪಂಪನ ಅಭಿಮಾನಪೂರ್ಣ ವರ್ಣನೆ. ಈ ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ವೀರರಲ್ಲದೆ ಹೇಡಿಗಳಿಲ್ಲ; ವಿತರಣ ಗುಣಶೂರರಲ್ಲದೆ ಲೋಭಿಗಳಿಲ್ಲ; ಸಾರಗುಣಗ್ರಾಹಿರಸಿಕರಲ್ಲದೆ ದುರ್ವಿಕಾರಿಗಳಿಲ್ಲ; ಇಲ್ಲಿ ಅನೃತವನ್ನು ಆಡುವವರಿಲ್ಲ; ಯುದ್ಧರಂಗದಿಂದ ಓಡುವವರಿಲ್ಲ; ಬೇಡಿದುದನ್ನು ಕೊಡದ ವರಿಲ್ಲ-ಇದು ನಂಜುಂಡ ಕವಿಯ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಉದ್ಗಾರ. ಕನ್ನಡ ಜನರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ಪ್ರಪಂಚ ಈ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರ್ತಿವೆತ್ತಿದೆ.

ಮೇಲಿನ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಕೇವಲ ಭಾವಜೀವಿಗಳ ಭಾವಾವೇಶದ ಅತ್ಯುಕ್ತಿಗಳಲ್ಲ ವೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಿವೆ. ಕ್ರಿ.ಶ.ದ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ಈ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹತ್ತಾರು ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಜವಂಶಗಳ ನೂರಾರು ಜನ ಕದನಕಲಿಗಳೂ ಬುದ್ದಿಶ್ರೀಮಂತರೂ ಕಲಾರಸಿಕರೂ ಪ್ರಜವತ್ಸಲರೂ ಆಡಳಿತ ಸಮರ್ಥರೂ ಆದ ರಾಜರುಗಳು ಆಳಿದ್ದಾರೆ. ಕರ್ನಾಟಕವನ್ನು ಆಳಿದ ಮೊದಲ ರಾಜವಂಶ ಶಾತವಾಹನರದು. ಹಾಲರಾಜ, ಶಾತಕರ್ಣಿ ಇವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತರು. ಹಾಲರಾಜ ಕವಿಯೂ ಆಗಿದ್ದು ‘ಗಾಥಾಸಪ್ತಶತಿ’ ಎಂಬ ಸುಂದರ ಕಾವ್ಯವೊಂದನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಈ ರಾಜವಂಶದವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕವು ಇಟಲಿ ಚೀನಾ ಮುಂತಾದ ದೇಶಗಳೊಡನೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂರ್ಪಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಂತೆ ತಿಳಿದು ಬಂದಿದೆ. ಇವರ ನಂತರದ ಕದಂಬ ರಾಜರು ಅತ್ಯಂತ ಶೌರ್ಯಧೈರ್ಯಗಳಿಂದ ಈ ನಾಡಿನ ಘನತೆಯನ್ನು ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಮೆರೆಸಿದರು. ಇವರು ಬನವಾಸಿಯನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ವೈಜಯಂತೀಪುರವರಾಧೀಶರೆನಿಸಿ ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ವಾಯುವ್ಯ ಭಾಗವನ್ನು ಆಳಿದರು. ಗಂಗರಾಜರದು ಮತ್ತೊಂದು ಖ್ಯಾತ ವಂಶ. ಮೊದಲು ಅನಂತಪುರ ಮತ್ತು ಕಡಪ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಇವರ ರಾಜ್ಯ, ಅನಂತರ ಸೇಲಂ, ಕೊಯಮತ್ತೂರು, ಕೊಡಗು, ತುಮಕೂರು, ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತು. ಕದಂಬ, ಗಂಗ, ಹೈಹಯ ಮೊದಲಾದ ರಾಜವಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ ಹರಿಹಂಚಾಗಿದ್ದ ನಾಡು ಬಾದಾಮಿಯ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಗ್ಗೂಡಿ ವಿಸ್ತಾರವಾಯಿತು. ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನರ್ಮದಾ ನದಿಯವರೆಗೆ, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಕಾವೇರಿಯವರೆಗೆ, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಕರ್ನೂಲ್, ನಲ್ಲೂರು ಮತ್ತು ಗುಂಟೂರುಗಳವರೆಗೆ, ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಅರಬ್ಬೀಸಮುದ್ರದವರೆಗೆ ಇದು ಹಬ್ಬಿತು. ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರಗಳ ಮೇಲೂ ಇವರ ಪ್ರಭುತ್ವ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರಂತೂ ಹಲವು ರಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಕೀರ್ತಿ ಪತಾಕೆಯನ್ನು ಹಾರಿಸಿದರು. ಉಸ್ಮಾನಾಬಾದ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಲಟ್ಟಲೂರು (ಇಂದಿನ ಲಾಟೂರು), ನಾಸಿಕ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಯೂರಖಂಡಿ ಮತ್ತು ಗುಲ್ಬರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಾನ್ಯಖೇಟ (ಮಾಲ್ಕೇಡ್) ಇವರ ರಾಜಧಾನಿಗಳಾಗಿದ್ದವು. ದಕ್ಷಿಣದ ಕಾವೇರಿಯಿಂದ ಉತ್ತರದ ನರ್ಮದೆಯವರೆಗಿನ ವಿಶಾಲ ಭೂಭಾಗವನ್ನು ತನ್ನ ನೇರ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡದ್ದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಗುಜರಾತ್, ಮಾಳವ, ಆಂಧ್ರ, ಕಂಸಿ ಮತ್ತು ತಂಜವೂರು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಮೇಲೂ ತಮ್ಮ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ  ಖ್ಯಾತಿ ಇವರದು. ಸುಮಾರು ಮೂರು ಶತಮಾನಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಕಾಲ ಇಡೀ ಭರತಖಂಡ ವನ್ನೇ ಕರ್ನಾಟಕದ ತೋಳಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಈ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಶ್ವದ ನಾಲ್ಕು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಅರಬ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಸುಲೇಮಾನ್ ಕೈವಾರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಕಾಲಮಾನದ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟಯುಗವೆಂದೇ ಹೆಸರಿಸುವುದು ಔಚಿತ್ಯಪೂರ್ಣವಾದುದೆಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುವಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಕನ್ನಡದ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ದೊರೆಗಳು ಅವಿಸ್ಮರಣೀಯ ಪ್ರಸಿದ್ದಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳಾಗಿ ವಿಜೃಂಭಿಸಿದ ಕಲ್ಯಾಣದ ಚಾಲುಕ್ಯರು ಬನವಾಸಿ, ಪಾನುಂಗಲ್ಲು, ಪುಲಿಗೆರೆ, ಬೆಳುವೊಲ, ವೇಣುಗ್ರಾಮ, ಕಿಸುಕಾಡು, ಬಾಗಡಿಗೆ, ತರ್ದವಾಡಿ ಮುಂತಾದ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಸೊಲ್ಲಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಂಗಳವೇಡೆಯ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಕಲಚೂರ್ಯರು ಬಿಜಪುರ ಮತ್ತು ಸೊಲ್ಲಾಪುರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ತರ್ದವಾಡಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರಿಸಿ ಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅಚ್ಚಗನ್ನಡದ ಹೊಯ್ಸಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವೈಭವದ ತುತ್ತತುದಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿತ್ತು. ದ್ವಾರಸಮುದ್ರವನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಈ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸೇಲಂ (ಕೊಂಗು), ನಂಗಲಿ, ತಲಕಾಡು, ನೊಳಂಬವಾಡಿ, ಗಂಗವಾಡಿ, ಬನವಾಸಿ, ಹಾನಗಲ್, ಹುಲಿಕೆರೆ, ಬೆಳುವೊಲ ಮುಂತಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೊಳ ಗೊಂಡಿತ್ತು. ಅನಂತರ ಕನ್ನಡ ನಾಡಿಗೆ ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ದೊರಕಿಸಿಕೊಟ್ಟವರು ವಿಜಯನಗರದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದವರು. ಕಲೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಸಂಪತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಖರಸ್ಥಾಯಿಯಾಗಿದ್ದ ಈ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ ಒರಿಸ್ಸಾದ ತುದಿಯಿಂದ ಸಿಲೋನಿನವರೆಗೆ ಮೈಚಾಚಿತ್ತು. ವಿಜಯನಗರದ ಪತನಾನಂತರ ಮತ್ತೆ ಈ ನಾಡು ಛಿದ್ರವಾಯಿತು.

ಹೀಗೆ ಕ್ರಿ.ಪೂರ್ವದ ಶಿಲಾಯುಗ ಮತ್ತು ಲೋಹಯುಗಗಳಿಂದಲೂ ಈ ನಾಡು ವಿಕಾಸಗೊಳ್ಳುತ್ತ ಬಂದಿದೆ; ಅನಂತರದ ಇತಿಹಾಸಯುಗದಲ್ಲಿ ಮರ್ಯರು, ಶಾತವಾಹನರು, ಬಾಣರು, ಅಳುಪರು, ಸೇಂದ್ರಕರು, ಪುನ್ನಾಟರು, ಪಲ್ಲವರು, ಕದಂಬರು, ನೊಳಂಬರು, ಗಂಗರು, ಬಾದಾಮಿಯ ಚಾಲುಕ್ಯರು, ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರು, ಕಲ್ಯಾಣದ ಚಾಲುಕ್ಯರು, ಯಾದವರು, ಕಲಚೂರ್ಯರು, ಹೊಯ್ಸಳರು, ಶಿಲಾಹಾರರು, ರಟ್ಟರು, ಕದಂಬರು, ಸಾಳುವರು, ಪಾಂಡ್ಯರು, ವಿಜಯನಗರದವರು, ಕೆಳದಿ, ಇಕ್ಕೇರಿ, ಮೈಸೂರೊಡೆಯರು ಇತ್ಯಾದಿ ರಾಜಮನೆತನಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟು, ಹಲವಾರು ಏಳುಬೀಳುಗಳನ್ನು ಕಂಡು, ತ್ಯಾಗ ಶೌರ್ಯ ಬಲಿದಾನ ಶಕ್ತಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರೋಮಾಂಚನಕಾರಿಯಾಗಿ ಮೆರೆದಿದೆ.

ಪ್ರಭಾವ

ಭಾರತದ ರಮ್ಯೋಜ್ವಲವಾದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಹಲವು ವಿಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ಕರ್ನಾಟಕ ತನ್ನ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಹಲವು ಮುಖದ ಪ್ರಭಾವ ಅವಗಣಿಸುವಂಥದಲ್ಲ. ಇಂದು ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿರುವ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಗುಜರಾತ್, ಬಂಗಾಳ, ಬಿಹಾರ, ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶಗಳು ಒಮ್ಮೆಯಲ್ಲ ಒಮ್ಮೆ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ, ಸಾಹಿತ್ಯಕವಾಗಿ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿವೆ.

ಹಲವಾರು ದೃಷ್ಟಿಗಳಿಂದ ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರುವ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಅಸ್ತಿತ್ವವೇ ಹಿಂದೆ ಇರಲಿಲ್ಲವೆಂದರೆ ವಿಸ್ಮಯವಾದೀತು. ಈಗ ಈ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯ ಲಾಗುವ ರಾಜ್ಯದ ಬಹುಭಾಗ ಶುದ್ಧ ಕನ್ನಡನಾಡಿನ ಅಂಗ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಎಂಬ ಹೆಸರೇ ಮರಾಠಿಯದಲ್ಲ, ಮಹಾನಾಡು ಎಂಬುದರ ಸಂಸ್ಕೃತೀಕರಣ. ಕನ್ನಡ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಇಮ್ಮಡಿ ಪುಲಿಕೇಶಿಯ ಐಹೊಳೆ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಎಂಬ ಪದ ಅವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವಿಶಾಲ ಕನ್ನಡನಾಡನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಕವಿಗಳಲ್ಲೊಬ್ಬನಾದ ಜನ್ನ ನರ್ಮದಾ ಮತ್ತು ಕಾವೇರಿಗಳ ನಡುವಣ ನಾಡನ್ನು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಮಂಡಲವೆಂದು  ಕರೆದಿದ್ದಾನೆ ತನ್ನ ‘ಅನಂತನಾಥ ಪುರಾಣ’ದಲ್ಲಿ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕವೆಂದು ‘ತಾರಾತಂತ್ರ’ ಎಂಬ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಿರುವುದು ಇವೆರಡೂ ಮೂಲತಃ ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದವೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಬಲ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ. ಚೀನಾದ ಯಾತ್ರಿಕ ಹ್ಯೂಯನ್‌ತ್ಯಾಂಗ್ ಪುಲಿಕೇಶಿಯನ್ನು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಒಡೆಯನೆಂದೇ ಕರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕಗಳೆರಡೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಲ್ಲವೆಂದೂ, ಅವೆರಡರಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವುದು ಒಂದೇ ರಕ್ತವೆಂದೂ, ಅವೆರಡರ ಭಾಷೆಯೂ ಮೊದಲು ಕನ್ನಡವೇ ಆಗಿತ್ತೆಂದು ಬಾಲ ಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕ್ ಅವರೇ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೧೩ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲೂ ಸಹ ಭೀಮರತಿಯವರೆಗೂ  ಕನ್ನಡವಿತ್ತೆಂಬುದಕ್ಕೆ ‘ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರಿ’ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಬರೋಡ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿರುವ ತಾಮ್ರಶಾಸನವೊಂದರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಸಹಿ ಇದೆ. ಔರಂಗಾಬಾದ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಪೈಠಣ ಎಂಬುದು ಕನ್ನಡ ನುಡಿಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತೆಂದು ಕ್ರಿ.ಶ. ೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರದ್ಯೋತನ ಸೂರಿ ಎಂಬ ಜೈನ ಕವಿ ತನ್ನ ‘ಕುವಲಾಯಮಾಲಾ’ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಈಗಿನ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿರುವ ನಾಸಿಕ್ ನಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಮುಖ್ಯ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಇಂದಿನ ಮುಂಬಯಿ ನಗರ ಮುಂಬಣಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕನ್ನಡ ಅರಸರಾದ ಶಿಲಾಹಾರರ ರೇವು ಪಟ್ಟಣವಾಗಿತ್ತು. ನಾಗಪುರ, ಪೂನಾ, ಶಿರೂರ್ ಮುಂತಾದವು ಕನ್ನಡ ನುಡಿಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಮರಾಠಿಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೃತಿ ‘ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರಿ’ಯಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ಕನ್ನಡ ಪದಗಳಿವೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ಪಿತಾಮಹರೆನಿಸಿರುವ ಪುರಂದರದಾಸರು ಪುಣೆಯ ಹತ್ತಿರದ ಪುರಂದರಗಡದವರು. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಹಲವು ಸಂತರ ಮೇಲೆ ಬಸವೇಶ್ವರರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ವಚನಗಳ ಪ್ರಭಾವವಾಗಿದೆ. ಸಂತ ತುಕಾರಾಮರು ತಮ್ಮ ಅಭಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಮ್ಮ ಕನ್ನಡ ಕವಿಗಳಾದ ಚೌಂಡರಸ, ಸಾಳ್ವ ಮುಂತಾದವರು ಪಂಡರಿಗೆ ಮತ್ತು ನಗಿರೆ ಊರಿನವರು. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಊರುಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಕನ್ನಡದವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಶೋಧಕರಾದ ಶ್ರೀ ರಾಜವಾಡೆಯವರೇ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ‘ಕನ್ನಡ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಂದು ತಾಲ್ಲೂಕೇ ಇಲ್ಲಿದ್ದು, ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಮೂರನೆಯ ಕೃಷ್ಣ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೈಲಾಸ ದೇವಾಲಯ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ. ನಮ್ಮ ಚಾಮರಸ ಕವಿಯ ‘ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆ’, ಕುಮಾರವ್ಯಾಸನ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ‘ಕರ್ನಾಟಕ ಭಾರತ ಕಥಾಮಂಜರಿ’ ಮರಾಠಿಗೆ ಅನುವಾದಗೊಂಡು ಆ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೇಲೆ ಗಾಢವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿವೆ. ಮರಾಠಿಕೋಶದ ಮೇಲೆ ಕನ್ನಡ ಬೀರಿರುವ ಪರಿಣಾಮವಂತೂ ನಿಚ್ಚಳವಾದುದು.

ಗುಜರಾತ್ ಐದು ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಸುದೀರ್ಘಕಾಲ ಕನ್ನಡ ರಾಜರ ಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಮಂತರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾಗಿದ್ದ ಗೋವೆಯ ಕಂದಬರ ಒಂದನೇ ಜಯಕೇಶಿ ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ಗುಜರಾತಿನ ದೊರೆ ಒಂದನೆಯ ಕರ್ಣನಿಗೆ ವಿವಾಹ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದ. ಕನ್ನಡದ ಮಹಾಕೀರ್ತಿವೆತ್ತ ದೊರೆ ಎರಡನೇ ಪುಲಿಕೇಶಿ ಮರ್ಯ ಲಾಟ ಗುರ್ಜರರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ್ದ. ಏಳನೇ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಇದು ಕಲಚೂರ್ಯ ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಳುಕ್ಯ ರಾಜ ಮಂಗಳೇಶ ಈ ಲಾಟನನ್ನು ಗೆದ್ದ. ಅವನಿಜಶ್ರಯ ಪುಲಿಕೇಶಿ ಗುರ್ಜರ ರಾಜನ ಉತ್ತರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ. ಚಾಲುಕ್ಯರ ಸೇನಾಪತಿ ಭಾರಪನ ಸಂತತಿಯವರು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೦೫೧ರವರೆಗೂ ಲಾಟವನ್ನಾಳಿದರು. ೧೩ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಹಾದೇವರಾಜ ಲಾಟರನ್ನು ಜಯಿಸಿ ರಾಜ್ಯವಾಳಿದ. ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಮೂರನೆಯ ಕೃಷ್ಣನ ಒಂದು ಕನ್ನಡ ಶಾಸನ ಉತ್ತರದ ‘ಜೂರಾ’ ಎಂಬ ಕಡೆ ದೊರೆತಿದೆ. ಎರಡನೇ ಪುಲಿಕೇಶಿ ಹರ್ಷನನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಮುಂಚೆ ಅಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಸೇಂದ್ರಕ ರಾಜರು ಕನ್ನಡಿಗರೆಂದು ಸಹ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ. ಗುಜರಾತಿನ ಎಷ್ಟೋ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಕನ್ನಡದವೆಂಬುದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಇತಿಹಾಸಜ್ಞ ಡಾ. ಬಿ.ಎ. ಸಾಲತೊರೆಯವರ ಅಭಿಮತ. ಚಾಲುಕ್ಯರು ಹಲವು ಹೊಸ ಆಡಳಿತ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಗುಜರಾತಿನಲ್ಲಿ ಜರಿಗೆ ತಂದರೆಂದು ಡಾ. ಸಂಕಾಲಿಯಾ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿನ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ “ಗ್ರಾಮಭೋಜಿತ” ಗ್ರಾಮ ಗುಂಪು, ಪಟ್ಟಸಿಲ ಮುಂತಾದ ಹೆಸರುಗಳು ಇದರ ಫಲಗಳು. ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ದಂತಿವರ್ಮನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಜೈನ ಸನ್ಯಾಸಿ ಸಮಂತಭದ್ರರು ಜೈನ ದಿಗಂಬರ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಳವ, ಸಿಂಧ, ಮಗಧ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದರೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಮಹಾವೀರರ ಜೈನಧರ್ಮ ಇಂದಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ಕರ್ಷ ದೆಸೆಯಲ್ಲಿರುವುದು ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಎಂಬುದೂ ಗಮನಾರ್ಹ. ಗುಜರಾತಿ ಭಾಷೆಯ ಮೇಲೂ ಕೂಡ ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಭಾವ ಸಾಕಷ್ಟು ಆಗಿದೆ.

ಬಂಗಾಳ ಕರ್ನಾಟಕಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಬಂಧವಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. ೮-೯ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರು ಅತ್ಯಂತ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ‘ಸೇನ’ ಮನೆತನದವರು ರಾಜ್ಯವಾಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಸೇನರು ಕನ್ನಡಿಗರು. ತಾವು ಕರ್ನಾಟಕ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ರೆಂದು ಇಂದಿಗೂ ಅವರು ಅಭಿಮಾನದಿಂದ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಬ್ರಹ್ಮ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸಾಮಂತಸೇನ ತಮ್ಮ ಮೂಲಪುರುಷನೆಂಬುದು ಅವರ ಹೇಳಿಕೆ. ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಎರಡನೆ ಕೃಷ್ಮನ ಮುಳಗುಂದದ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೯೦೨) ಈ ಸೇನರ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಿದೆ. ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನಾಳಿದ ಲಕ್ಷಣಸೇನನ ಮಧ್ಯೆನಗರ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ “ಕರ್ನಾಟಕ್ಷತ್ರಿ ಯಾನಾಮ್ ಅಜನಿಕುಲ ಶಿರೋಧಾಮಃ ಸಾಮಂತಸೇನಃ” ಎಂಬ ಖಚಿತ ಉಲ್ಲೇಖವಿರುವುದೂ ಗಮನಾರ್ಹ.

ಪೂರ್ವ ಬಂಗಾಳದ ಬಾರಭೂಜ್ಯ ರಾಜರೂ ಸಹ ಕರ್ನಾಟಕದಿಂದ ಹೋದವರೇ. ಬಂಗಾಳದ ಸೇನವಂಶದ ರಾಜರಲ್ಲಿ ‘ಬಲ್ಲಾಳಸೇನ’ ತುಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದವನು. ಈ ಹೆಸರೂ ಸಹ ಹೊಯ್ಸಳರ ಸುವಿಖ್ಯಾತ ದೊರೆಯಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದು. ಎರಡನೇ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ ಈ ಗೌಡ ಮತ್ತು ಕಾಮರೂಪಗಳ ಮೇಲೆ ಧಾಳಿ ಮಾಡಿದ್ದನೆಂದು ಬಿಲ್ಹಣನ ‘ವಿಕ್ರಮಾಂಕ ಚರಿತೆ’ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಮಿಥಿಲೆಯ ರಾಜನಾಗಿದ್ದ ನಾನ್ಯದೇವ ಗೌಡ ಬಂಗಾಲ ರಾಜರನ್ನು ಗೆದ್ದು ಗುರ್ಜರ ರಾಜಪುತ್ರಿಯೊಬ್ಬಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದ. ಈತ “ಸರಸ್ವತೀ ಹೃದಯಾ ಲಂಕಾರ” ಎಂಬ ಸಂಗೀತಶಾಸ್ತ್ರದ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ದೊರೆ ಮೂರನೇ ಗೋವಿಂದನ ಬಂಧುವಾಗಿದ್ದ ರನ್ನಾದೇವಿ ಎಂಬ ರಾಜಕುಮಾರಿಯನ್ನು ಬಂಗಾಳದ ಧರ್ಮಪಾಲ ಎಂಬ ರಾಜ ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಧ್ಯಾಚಾರ್ಯರ ದ್ವೈತ ಭಕ್ತಿಮಾರ್ಗ ಬಂಗಾಳದ ಚೈತನ್ಯಪಂಥಕ್ಕೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಗಿರುವುದು ಸರ್ವವಿದಿತ. ಸ್ವತಃ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರೇ ವೈಷ್ಣವ ಧರ್ಮಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಂಗಾಲಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದರೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಗ್ರಾಂಥಿಕ ಆಧಾರಗಳೇ ಇವೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವೈಷ್ಣವ ಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರಕರಾದ ರೂಪಗೋಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ಸನಾತನ ಗೋಸ್ವಾಮಿಯವರೂ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೂಲದವರೇ. ಹೀಗೆಯೇ ಬಂಗಾಳಿಯ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಶಬ್ದಕೋಶದ ಮೇಲೂ ಆಗಿರುವ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಭಾವ ಕಡಿಮೆಯದೇನೂ ಅಲ್ಲ.

ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೊರೆಗಳು ತೆಲುಗು ದೇಶವನ್ನೂ ಆಳುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಭಾವ ತೆಲುಗು ನಾಡಿನ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯ ಮೇಲೆ ಆಗಿದೆ. ಕನ್ನಡ ರಾಜರುಗಳೇ ತೆಲುಗು ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿರುವ ನಿದರ್ಶನಗಳೂ ಇವೆ. ಕನ್ನಡ ರಾಜ್ಯ ರಮಾರಮಣನೆನಿಸಿದ್ದ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನೇ ಸ್ವತಃ ‘ಆಮುಕ್ತಮಾಲ್ಯ’ದ ತೆಲುಗು ಕೃತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಬುಕ್ಕರಾಯನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತೆಲುಗು ಕವಿ ನಾಸನ ಸೋಮನಾಥ ಗೌರವದ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದ್ದ. ಪ್ರೌಢ ದೇವರಾಯನ ಆಸ್ಥಾನ ಕವಿ ಯಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀನಾಥ ಆಂಧ್ರದ ಮಹಾಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ. ‘ಕವಿ ಸಾರ್ವಭೌಮ’ನೆಂಬ ಬಿರುದನ್ನೂ ಆತ ಪಡೆದಿದ್ದ. ‘ನಾ ಕವಿತ್ವಂಬು ನಿಜಮು ಕರ್ನಾಟ ಭಾಷಾ’ (ಕಾವ್ಯದ ಭಾಷೆ ಯೆಂದರೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯೇ) ಎಂದು ಅವನು ಉದ್ಗರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಾಸಾನಿ ಪೆದ್ದನ, ನಂದಿ ತಿಮ್ಮಯ್ಯ ಮುಂತಾದ ಖ್ಯಾತ ತೆಲುಗು ಕವಿಗಳು ವಿಜೃಂಭಿಸಿದ್ದರು. ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನ ಸ್ವಂತ ಕೃತಿ ತೆಲುಗು ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡಿಸಿದ ಕೃತಿಯೆಂದು ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದೆ. ಮೈಸೂರೊಡೆಯರ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ತೆಲುಗು ಅಪಾರವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದೆ. ಚಿಕ್ಕದೇವರಾಜರ ದಳವಾಯಿ ವೀರರಾಜ ಮಹಾಭಾರತ ವನ್ನು ತೆಲುಗಿಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ತೆಲುಗಿನ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಗದ್ಯ ಕಾವ್ಯವೂ ಹೌದು. ಇವನ ಪುತ್ರನಾದ ನಂಜರಾಜನೂ ತೆಲುಗು ಗ್ರಂಥಕರ್ತನಾಗಿದ್ದು ‘ಹಾಲಾಸ್ಯ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ’ ಮತ್ತು ‘ಹರಭಕ್ತಿ ವಿಲಾಸ’ಗಳೆಂಬ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಸೃಜಿಸಿದ್ದಾನೆ. ತೆಲುಗು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಆದಿಕವಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿರುವ ನನ್ನಯ್ಯಭಟ್ಟ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೦೪೦) ನಮ್ಮ ಮಹಾಕವಿ ಪಂಪನ ‘ವಿಕ್ರಮಾರ್ಜುನ ವಿಜಯ’ದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತನಾಗಿ, ಕನ್ನಡ ಕವಿ ನಾರಾಯಣ ಭಟ್ಟನಿಂದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಪಡೆದು ತೆಲುಗು ಭಾರತವನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ.

ಬಿಹಾರವಂತೂ ಮೂರು ಶತಮಾನಗಳಿಗೂ ಅಧಿಕಕಾಲ ಕರ್ನಾಟಕ ದೊರೆಗಳ ಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಒರಿಸ್ಸಾದ ಗಜಪತಿರಾಯನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಅವನ ಕುಮಾರಿಯನ್ನು ವಿಜಯನಗರದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ಮದುವೆಯಾದದ್ದು, ಆ ಮೂಲಕ ಒರಿಸ್ಸಾ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕಗಳ ಬಾಂಧವ್ಯ ಭದ್ರವಾದುದೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸತ್ಯ. ನಮ್ಮ ನೆರೆಯ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ಮೇಲೂ ಕನ್ನಡಿಗರ ಪ್ರಭಾವ ಸಾಕಷ್ಟು ದಟ್ಟವಾಗಿಯೇ ಇದೆ. ಹೀಗೇ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಅಖಂಡ ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯಕವಾಗಿ ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಬೆಳಕನ್ನು ಚೆಲ್ಲಿದೆ.

ಈ ದೇಶಕ್ಕಿರುವ ಕರ್ನಾಟ, ಕರ್ಣಾಟ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ಕೂಡ ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿ ವಿಪುಲ ಚರ್ಚೆ ನಡೆದಿದೆ. ಈ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿರುವ ಎರಡನೆಯ ಪದ ನಾಡು ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ವಿವಾದವಿಲ್ಲ. ಮೊದಲನೆಯ ಕರ್, ಕರು ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿ ಕಪ್ಪುಮಣ್ಣಿನ ಪ್ರದೇಶ, ಎತ್ತರವಾದ ಪ್ರದೇಶ, ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪ್ರದೇಶ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಇದು ಧಾರಣ ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯೆಂಬುದು ನಿಸ್ಸಂದೇಹ. ರಾಜಕೀಯ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ; ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದ್ದ ಈ ರಾಜ್ಯ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಭಾಷಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಹೋಗಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ಎನ್ನುವ ಸುದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸವನ್ನುಳ್ಳ ಹೆಸರೇ ಮರೆಯಾಗಿ ಹೋಗಿತ್ತು. ಈ ನಾಡಿನ ಕನ್ನಡ ಪ್ರೇಮಿಗಳ ಅವಿರತ ಹೋರಾಟದಿಂದಾಗಿ, ಈ ಹರಿಹಂಚಾಗಿದ್ದ ಭಾಗಗಳು ೧೯೫೬ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಒಂದುಗೂಡಿದವು. ೧೯೭೩ರ ನವೆಂಬರ್ ಒಂದರಿಂದ. ಕರ್ನಾಟಕ ಎಂಬ ಇತಿಹಾಸ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹೆಸರು ಮತ್ತೆ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಕಾಸರಗೋಡು, ಸೊಲ್ಲಾಪುರ, ಜತ್ತ, ಅಕ್ಕಲ ಕೋಟೆ ಮುಂತಾದ ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಅಚ್ಚಗನ್ನಡ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಈ ರಾಜ್ಯದ ಒಡಲೊಳಗೆ ಬಂದಾಗ ಕರ್ನಾಟಕ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪೂರ್ಣ ವಾಗುತ್ತದೆ, ಅನ್ವರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.