ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ

ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ (ಮೂಲ) ಮತ್ತು ಉನ್ನತವೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಸುವದು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ.

[1] ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಇವೆರಡರ ನಡುವೆ ಪ್ರೌಢಶಿಕ್ಷಣ ಹಾಗೂ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಶಿಕ್ಷಣವೆಂಬ ಮಧ್ಯಂತರ ಹಂತಗಳೂ ಇವೆ.[2] ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಧ್ಯಯನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ೧ ರಿಂದ ೧೦ನೆಯ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಾಗೂ ಪ್ರೌಢಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕವೆಂದು ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರದ್ದನ್ನು ಉನ್ನತವೆಂದೂ ವರ್ಗೀಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪುರ್ವ ಪ್ರಾಥಮಿಕವೆಂ ಹಂತವೂ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ.

ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪಾತ್ರ ತುಂಬಾ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ – ಆರ್ಥಿಕ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮುಖಿ ಚಲನೆಯು ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ಸಾಧ್ಯವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ‘ಮಾನವ ಬಂಡವಾಳ’ವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದರ ಮೇಲೆ ತೊಡಗಿಸುವ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಹೂಡಿಕೆಯೆಂದು ಪರಿಭಾವಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಶಿಕ್ಷಣಖ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಮಹತ್ವ ಸಲ್ಲಬೇಕೋ ಅಷ್ಟು ಮಹತ್ವವನ್ನು ನಮ್ಮ ಸರ್ಕಾರಗಳು ನೀಡುತ್ತಿಲ್ಲ (ಗೇಲ್‌ ಒಮ್‌ ವಿಡ್ಟ್‌೧೯೯೯:೧೩೪). ಅದರಲ್ಲೂ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವೂ ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿ ನಿರೂಪಣೆ ಹಾಗೂ ಆಯವ್ಯಯಗಳಲ್ಲಿ ಆದ್ಯತೆಯ ಸಂಗತಿಯಾಗಿಲ್ಲ. ಇಂದು ಸಮಾಜವು ಉನ್ನತ ಶಿ‌ಕ್ಷಣ – ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ವ್ಯಸನದಂತೆ ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ನಮ್ಮ ಸಮಾಜದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಲಾಗಾಯ್ತಿನಿಂದ ಶಿಕ್ಷಣ – ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಕೆಲವು ವರ್ಗಗಳು ಗುತ್ತಿಗೆ ಹಿಡಿದಿದ್ದವು (ಜೀನ್ ಡ್ರೀಜ್ ಮತ್ತು ಅಮರ್ತ್ಯಸೆನ್: ೨೦೦೨:೧೪೫).[3] ಇಂದಿಗೂ ಅವುಗಳ ಗುತ್ತಿಗೆ ಪ್ರಚ್ಛನ್ನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾ ನಂತರ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಜನಸಮೂಹಕ್ಕೆ ಒದಗಿಸುವ ಜವಾಬುದಾರಿಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರವು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸರ್ಕಾರದ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾದುದಾಗಿದೆ.[4] ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ತುಂಬಾ ಸರಳವಾಗಿವೆ. ಶಾಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರೆ ಸಾಕು, ಜನರು ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ಸರ್ಕಾರವು ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿರುವ ನೀತಿಯಾಗಿದೆ. ಶಾಲಾಕಟ್ಟಡ, ಶಿ‌ಕ್ಷಕರು, ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದೇ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೆಂದು ಸರ್ಕಾರವು ಭಾವಿಸಿದಂತಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯು ಸರ್ಕಾರವು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಷ್ಟು ಮುಗ್ಧವಾಗಿಲ್ಲ.[5] ಶಿಕ್ಷಣ, ಅಕ್ಷರ, ವಿದ್ಯೆ, ಶಾಲೆ ಮುಂತಾದ ಸಂಗತಿಗಳೆಲ್ಲ ಸಾಮಾಜಿಕ – ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಯಾರು ಅಕ್ಷರ ಕಲಿಯಬೇಕು – ಯಾರು ಕಲಿಯಬಹುದು – ಯಾರು ಕಲಿಯಬಾರದು ಎಂಬ ಸಂಗತಿಗಳೆಲ್ಲ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುವ ಸಂಗತಿಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿ – ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪರಿಭಾವಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿ – ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪರಿಭಾವಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿ – ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವಾಗ ಜನಸಮೂಹವನ್ನು ಸರ್ಕಾರವು ಅವಿಭಕ್ತ – ಏಕರೂಪಿ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಭಾವಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಅದು ಒಂದು ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸರಿಯಿರಬಹುದು! ಆದರೆ ಜನಸಮೂಹವೆಂಬುದು ಏಕರೂಪಿ – ಅಖಂಡವಾದುದಲ್ಲವೆಂಬುದು ಈಗೀಗ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗತೊಡಗಿದೆ. ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ನಾವು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಜನವರಿ ೨೬, ೧೯೫೦ರ ನಂತರ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒದಗುವಂತಾಗಬೇಕು ಎಂಬ ಗುರಿಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅದು ಇಂದಿಗೂ ಗುರಿಯಾಗೆ ಉಳಿದಿದೆ. ಸಮಾಜದ ವಿವಿಧ ವರ್ಗಗಳು ಸಾಕ್ಷರತೆಗೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಾಧಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಸಾಧನೆಯೂ ಏಕರೂಪಿಯಾಗಿಲ್ಲ. ಅಂದಮೇಲೆ ಜನಸಮೂಹವೆಂಬುದು ಅಖಂಡವಾದುದಲ್ಲವೆಂಬುದು ಇದರಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ (ಗೋಪಾಲಗುರು; ೨೦೦೩). ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಬಂಧದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ಸಂಗತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಗಮನವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.

೧. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ದಾಖಲಾತಿ

೨. ಶಾಲೆಯನ್ನು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಿಡುವ ಮಕ್ಕಳ ಪ್ರಮಾಣ.

ಇವೆರಡೂ ಸಂಗತಿಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪೃಥಕ್ಕರಿಸಲು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

೧. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸ್ವರೂಪ

೨. ಜಾತಿ ಸ್ವರೂಪ

೩. ಲಿಂಗ ಸಂಬಂಧಿ ಸ್ವರೂಪ

ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಪ್ರಬಂಧವನ್ನು ಆನುಷಂಗಿಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಸರ್ವ ಶಿಕ್ಷಣ ಅಭಿಯಾನ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆಯು “ತಾಲ್ಲೂಕುವಾರು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಂಕಿ – ಅಂಶ : ೨೦೦೫” ಎಂಬ ಕೋಶವೊಂದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ ಅದು ೨೦೦೬ ‘ಸಮಗ್ರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮಾಹಿತಿಕೋಶ’ವೆಂಬ ವರದಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ಈ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಇಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಕ್ಷರತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಜನಗಣತಿ ವರದಿಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಸರಳವಾದ ಗಣಿತಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಕೆಲವು ಪಥ್ಯಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಿರುವ ತಥ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ತೀರ್ಮಾನಗಳು ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಮರುರೂಪಿಸಲು ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೆಲವು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ತರಲಾಗಿದೆ. ನೀತಿ ನಿರೂಪಣೆ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಬಂಧವು ತುಂಬಾ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಈಗಾಗಲೆ ತಿಳಿಸಿರುವಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಮೊದಲನೆಯದು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸ್ವರೂಪ. ಇದು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಾಗೂ ಅದನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ಮಾರ್ಗೋ ಪಾಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಬಂಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಶಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಹಾಗೂ ಸಾಕ್ಷರತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ದಲಿತರ ಸಿದ್ಧಾಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಮೂರನೆಯದಾಗಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಲಿಂಗಸಂಬಂಧಿ ಆಯಾಮವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಲಿಂಗ ಸಂಬಂಧಿ ಆಯಾಮದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸುವಾಗ ದಲಿತ ಮಹಿಳೆ ಹಾಗೂ ದಲಿತೇತರ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿಸಿ ತಥ್ಯಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.[6]

ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಹಾಗೂ ಅಧ್ಯಯನದ ತಥ್ಯಗಳ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಪ್ರಬಂಧದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಿವೆ. ಮೊದಲನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕವು ೧೯೮೧ – ೯೧ ಮತ್ತು ೧೯೯೧ – ೨೦೦೧ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷರತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಾಧಿಸಿಕೊಂಡ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ದಲಿತ ಹಾಗೂ ದಲಿತೇತರ ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಲಿಂಗ ಸಂಬಂಧಿ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಅಂಕಿಸಂಖ್ಯೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಡೀ ಪ್ರಬಂಧದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸ್ವರೂಪದ ಬಗ್ಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಎರಡನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ದಾಖಲಾತಿ ಹಾಗೂ ಅದರ ವಿವಿಧ ಮುಖಗಳನ್ನು ಕುರಿತಂತೆ ಚರ್ಚೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಮೂರನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಿಡುವ ಮಕ್ಕಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕುರಿತಂತೆ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಂಗ್ರಹ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನದ ಮುಖ್ಯ ತಥ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ತಥ್ಯಗಳು ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನೀತಿ – ನಿರೂಪಣೆ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ತುಂಬಾ ಮಹತ್ವವಾದವುಗಳೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಭಾಗ
ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ವರೂಪ

ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೀಗೆ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ :

“ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಗಳು ಲಿಖಿತ ಮಾಧ್ಯಮದ ಮೂಲಕ ಸಂಭವಿಸುವುದರಿಂದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷರತೆಯು ಆತ್ಮರಕ್ಷಣೆಯ ಸಾಧನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಷರಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದವರು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಕಟಕಟೆಯಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಿಸಿ ಕೊಳ್ಳಲಾರರು, ಬ್ಯಾಂಕಿನಿಂದ ಸಾಲ ಎತ್ತಲಾರರು, ತಮ್ಮ ವಾರಸುದಾರಿಕೆ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಲಾರರು, ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಅನುಕೂಲ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಾರರು, ಉದ್ಯೋಗ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಪೈಪೋಟಿ ಮಾಡಲಾರರು, ಸರಿಯಾದ ಬಸ್ಸು ಏರಲಾರರು, ರಾಜಕೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲಾರರು – ಒಟ್ಟಾರೆ ಆಧುನಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಸಹ ಪಾಲುದಾರರಾಗಲಾರರು.” (ಜೀನ್‌ಡ್ರೀಜ್ ಮತ್ತು ಅಮರ್ತ್ಯಸೆನ್, ೨೦೦೨: ೧೪೩)

ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತುಂಬಾ ಸರಳವಾದ ನಿದರ್ಶನದ ಮೂಲಕ ತೋರಿಸಬಹುದು. ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿವಿಧ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಬಂಧಿ ಸಿದ್ಧಿಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿಸಿದರೆ ಯಾವ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಪ್ರಮಾಣವು ಉನ್ನತವಾಗಿರುವುದೋ ಅದು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಉನ್ನತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಾಧಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ, ಉಡುಪಿ ಮತ್ತು ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು. ಯಾವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಪ್ರಮಾಣವು ಕನಿಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೋ ಅವು ಸಹಜವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದಿರುವ – ದುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆ ಗುಲಬರ್ಗಾ, ಕೊಪ್ಪಳ ಮತ್ತು ರಾಯಚೂರು.[7]

ಆಧುನಿಕ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಎದುರಿಸಬೇಕಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಲಕ್ಷ್ಯ ಹಾಗೂ ಹತಾಶೆಗಳನ್ನು ಅಕ್ಷರಸ್ಥರು ಹೆಚ್ಚು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಎದುರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸಶಕ್ತೀಕರಣದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಈ ಕೋಷ್ಟಕ – ೧, ಎರಡು ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವವಾದುದಾಗಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ದಲಿತರು ಮತ್ತು ದಲಿತೇತರರ ನಡುವಣ ಸಾಕ್ಷರತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಂತರವನ್ನು ಅದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಅಂತರವೂ ೧೯೯೧ ಮತ್ತು ೨೦೦೧ ಎರಡೂ ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ದಲಿತರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನವು ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವುದು ಇದರಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ವರೂಪ: ೧೯೯೧ ಮತ್ತು ೨೦೦೧

ಕೋಷ್ಟಕ

ವಿವರ

ಸಾಕ್ಷರತೆ ದಶಕವಾರು ಶೇಕಡ ಪ್ರಮಾಣ ೧೯೯೧ ಶೇಕಡ ೨೦೦೧ ಬೆಳವಣಿಗೆ
(೧೯೯೧೨೦೦೧)
ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಒಟ್ಟು ೫೬.೦೪ ೬೬.೬ ೧೮.೮೪
ಪು. ೬೭.೨೬ ೭೬.೧ ೧೩.೧೪
ಮ. ೪೪.೩೪ ೫೬.೯ ೨೮.೩೩
ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆ ಸೂಚಿ ೬೫.೯೨ ೭೪.೭೭ ೧೩.೪೨
ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ದಲಿತೇತರ ಸಾಕ್ಷರತೆ (ಪ.ಜಾ + ಪ.ಪಂ. ಬಿಟ್ಟು ಇತರೆ) ಒಟ್ಟು ೬೧.೬೩ ೭೧.೪೫ ೧೭.೮೪
ಪು. ೭೧.೭೪ ೮೦.೧೮ ೧೧.೭೬
ಮ. ೪೯.೦೬ ೬೩.೩೯ ೨೯.೨೧
ಲಿಂಗ ಸಮಾನತಾ ಸೂಚಿ ೬೮.೩೮ ೭೯.೦೬ ೧೫.೬೨
ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ .ಜಾ. ಸಾಕ್ಷರತೆ ಒಟ್ಟು ೩೮.೦೬ ೫೨.೯ ೩೮.೯೯
ಪು ೪೯.೬೯ ೬೩.೮ ೨೮.೩೯
ಮ. ೨೫.೯೫ ೪೧.೭೬ ೬೦.೬೯
ಲಿಂಗ ಸಮಾನತಾ ಸೂಚಿ ೫೨.೨೨ ೬೫.೩೬ ೨೫.೧೬
ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಒಟ್ಟು ೩೬.೦೧ ೪೮.೩ ೩೪.೧೩
ಪು. ೪೭.೯೫ ೫೯.೭ ೨೪.೫೧
ಮ. ೨೩.೫೭ ೩೬.೬ ೫೫.೨೮
ಲಿಂಗ ಸಮಾನತಾ ಸೂಚಿ ೪೯.೧೫ ೬೧.೩೧ ೨೪.೭೪
ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ದಲಿತರ ಸಾಕ್ಷರತೆ (ಪ.ಜಾ. + ಪ.ಪಂ.) ಒಟ್ಟು ೩೭.೬೩ ೫೧.೫೫ ೩೬.೯೯
ಪು. ೪೯.೩೩ ೬೨.೫೮ ೨೬.೮೬
ಮ. ೨೫.೪೬ ೪೦.೨೩ ೫೮.೦೧
ಲಿಂಗ ಸಮಾನತಾ ಸೂಚಿ ೫೧.೬೧ ೬೪.೨೮ ೨೪.೫೫

ಮೂಲ : ಜನಗಣತಿ ವರದಿಗಳು, ೧೯೯೧ ಮತ್ತು ೨೦೦೧, ಕರ್ನಾಟಕ

ಈ ಕೋಷ್ಟಕವು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಎರಡನೆಯ ಸಂಗತಿಯು ತುಂಬಾ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದುದಾಗಿದೆ. ದಲಿತರು ಮತ್ತು ದಲಿತೇತರರ ನಡುವಣ ಸಾಕ್ಷರತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಂತರವು ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಕೋಷ್ಟಕವು ತೋರಿಸುತ್ತಿದೆ. ದಲಿತೇತರರ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಪ್ರಮಾಣವು ೧೯೯೧ರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣದ ಶೇ. ೧೦೮.೧೯ ರಷ್ಟಿದ್ದುದು ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಅದು ಶೇ. ೧೦೭.೨೮ ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ೧೯೯೧ ರಿಂದ ೨೦೦೧ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು ಶೇ. ೧೭.೮೪ ರಷ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಇದಿರಾಗಿ ದಲಿತರ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣದ ಶೇ. ೬೭.೧೫ ರಷ್ಟಿದ್ದುದು ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಶೇ. ೭೭.೪ ರಷ್ಟಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ಇನ್ನೊಂದು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಬಹುದು. ದಲಿತರ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಪ್ರಮಾಣವು ೧೯೯೧ರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣದ ೨/೩ ರಷ್ಟಿದ್ದುದು ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ ಅದು ೩/೪ ರಷ್ಟಾಗಿದೆ. ಇವರ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು ೧೯೯೧ ರಿಂದ ೨೦೦೧ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಶೇ. ೩೬.೯೯ ರಷ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡಿದೆ. ದಲಿತರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಉತ್ತಮವಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಇದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು – ದಲಿತರು ಮತ್ತು ದಲಿತೇತರರು – ಎರಡೂ ಗುಂಪಿನಲ್ಲೂ ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತೆಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿರುವುದು ಕೋಷ್ಟಕದಿಂದ ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಕ್ಷರತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಲಿಂಗ ಸಂಬಂಧಿ ಅಸಮಾನತೆಯ ಒಂದು ಮುಖ ಮಾತ್ರವಾಗಿದೆ. ದಲಿತ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು ದಲಿತೇತರ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿರುವುದು ಸಮಸ್ಯೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಕರಾಳ ಮುಖವಾಗಿದೆ. ಕುತೂಹಲದ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ ದಲಿತೇತರ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು ದಲಿತೇತರ ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣದ ಶೇ. ೬೯.೨೨ರಷ್ಟು ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿದ್ದುದು ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ ಅದು ಶೇ. ೭೯.೦೬ ಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ. ಆದರೆ ದಲಿತ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು ದಲಿತ ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣದ ಶೇ. ೫೧.೬೧ರಷ್ಟು ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿತ್ತು. ಇದು ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ ಶೇ. ೬೪.೫೯ಕ್ಕೇರಿದೆ. ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ದಲಿತ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಿತಿಯು ದಲಿತೇತರ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಿತಿಗಿಂತ ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವುದು ಇದರಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ದಲಿತೇತರ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು ೧೯೯೧ – ೨೦೦೧ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಶೇ. ೨೯.೨೧ರಷ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡಿದೆ. ಆದರೆ ದಲಿತ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಕ್ಷರತೆಯು ೧೯೯೧ – ೨೦೦೧ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಶೇ. ೫೮ರಷ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡಿದ್ದರೂ ಅದು ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ (ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ೧೯೯೯).

ಸಾಕ್ಷರತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದಶಕವಾರು ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಕೋಷ್ಟಕ – ೧ ಇನ್ನೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದುದಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣ ಅತ್ಯಂತ ಕನಿಷ್ಟ ಶೇ. ೧೧.೭೬ ದಲಿತೇತರ ಪುರುಷರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದರೆ ಅದರ ಗರಿಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣ ಶೇ. ೫೮.೦೧ ದಲಿತ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ತುಂಬಾ ಕುತೂಹಲಕಾರಿಯಾದ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸಾಕ್ಷರತೆ ಮಟ್ಟವು ಉನ್ನತ ಹಂತವನ್ನು ತಲುಪಿದಂತೆ ಅದರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಗತಿಯು ಮಂದವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಿತಯಾಗಿ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅದರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಗತಿಯು ತೀವ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಕ್ಷರತೆಯು ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಕನಿಷ್ಟವಿರುವುದರಿಂದ ಅದರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣವು ಗರಿಷ್ಟವಿವಾಗಿದೆ (ವಿಮಲಾ ರಾಮಚಂದ್ರನ್, ೨೦೦೪).

ಕೋಷ್ಟಕ – ೨ ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ನೆಲೆಯನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂತರವನ್ನು ಎರಡು ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲನೆದಾಗಿ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ, ಅಂದರೆ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳ ಜನಸಮೂಹವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟರ ಸಾಕ್ಷರತೆ ನಡುವಣ ಅಂತರವನ್ನು ಸಾಲು – ೩ ರಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿದೆ. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ ಶಿಷ್ಟರು ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟರ ಸಾಕ್ಷರತೆ ನಡುವಣ ಅಂತರವನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಲಾಗಿದೆ (ನೋಡಿ : ಸಾಲು ೫). ಇದರಿಂದ ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂತರದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಮಾಪನ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸಾಲು – ೩ರಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಅಂತರ ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ಶೇ. ೧೮.೪೧ ಅಂಶಗಳಿಷ್ಟಿದ್ದುದು ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ ಅದು ಶೇ. ೧೫.೦೫ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಇಳಿದಿದೆ. ಆದರೆ ಶಿಷ್ಟರು ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಅಂತರವನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಿದರೆ ಅಂತರ ಅಧಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅಂತರ ೧೯೯೧ರಲ್ಲಿ ಶೇ. ೨೪ ಅಂಶಗಳಷ್ಟಿದ್ದುದು ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ ಶೇ. ೧೯.೯೦ ಅಂಶಗಳಷ್ಟಾಗಿದೆ.

ಸಾಕ್ಷರತಾ ಅಂತರದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ವರೂಪ ೧೯೯೧ ಮತ್ತು ೨೦೦೧

ಕೋಷ್ಟಕ

ವಿವರಗಳು

ಒಟ್ಟು ಸಾಕ್ಷರತೆ ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಕ್ಷರತೆ
೧೯೯೧ ೨೦೦೧ ೧೯೯೧ ೨೦೦೧ ೧೯೯೧ ೨೦೦೧
ಒಟ್ಟು ಸಾಕ್ಷರತೆ ೫೬.೦೪ ೬೬.೬೦ ೬೭.೨೬ ೭೬.೧೦ ೪೪.೩೪ ೫೬.೯೦
ಪರಿಶಿಷ್ಟರ ಸಾಕ್ಷರತೆ ೩೭.೬೩ ೫೧.೫೫ ೪೯.೩೩ ೬೨.೫೮ ೨೫.೪೬ ೪೦.೨೩
ಅಂತರ ೧೮.೪೧ ೧೫.೦೫ ೧೭.೯೩ ೧೩.೫೨ ೧೮.೮೮ ೧೬.೬೭
ಶಿಷ್ಟರ ಸಾಕ್ಷರತೆ ೬೧.೬೩ ೭೧.೪೫ ೭೧.೭೪ ೮೦.೧೮ ೪೯.೦೬ ೬೩.೩೯
ವ್ಯತ್ಯಾಸ ೨೪.೦೦ ೧೯.೯೦ ೨೨.೪೧ ೧೭.೬೦ ೨೩.೬೦ ೨೩.೧೬

ಟಿಪ್ಪಣಿ : ಸಾಲು ಮತ್ತು ಸಾಲು ರಲ್ಲಿನ ಅಂತರಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನುಗುರುತಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಸಾಲು ೫ರಲ್ಲಿನ ಅಂತರವು ಸಾಲು ೩ರಲ್ಲಿನ ಅಂತರಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದೆ.

ಲಿಂಗ ಸಮಾನತಾ ಸೂಚಿ

ಸಾಕ್ಷರತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಮಾಪನ ಮಾಡಲು ಸರಳವಾದ ಲಿಂಗ ಸಮಾನತಾ ಸೂಚಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಅದು ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಕ್ಷರತೆಯು ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತೆಯಿಂದ ಎಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸೂಚಿಯು ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆಯಿಂದ ವಾಸ್ತವಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯು ಎಷ್ಟು ಅಂತರದಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲೂ ಕುತೂಹಲದ ಸಂಗತಿಯೊಂದು ನಮಗೆ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ದಲಿತೇತರರ ಲಿಂಗ ಸಮಾನತಾ ಸೂಚಿಯು (೭೯.೦೬) ದಲಿತರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಲಿಂಗ ಸಮಾನತಾ ಸೂಚಿಗಿಂತ (೬೪.೨೮) ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ೧೯೯೧ – ೨೦೦೧ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಸಮಾನತಾ ಸೂಚಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ದಲಿತರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣವು (ಶೇ. ೨೪.೫೫) ದಲಿತೇತರರ ಸೂಚಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ (ಶೇ. ೧೫.೬೨) ಉತ್ತಮವಾಗದೆ. ದಲಿತೇತರರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಕ್ಷರತೆಯು ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ೩/೪ಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕವಿದ್ದರೆ ದಲಿತರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸದಂತೆ ಅದು ಕೇವಲ ೨/೩ ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿದೆ. ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವಾಗ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಪುರುಷರ ನಡುವಿನ ಸಾಕ್ಷರತೆಯಲ್ಲಿನ ಅಂತರದ ಜೊತೆಗೆ ದಲಿತ ಮಹಿಳೆ ಮತ್ತು ದಲಿತೇತರ ಮಹಿಳೆಯರ ನಡುವಣ ಅಂತರದ ಕಡೆಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

[1] ಪ್ರೋಬ್‌ ತಂಡವು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ‘ಮೂಲಶಿಕ್ಷಣ’ವೆಂಬ ನುಡಿಯನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ ಸಂಸ್ಥೆ (ಎನ್‌ಐಈಪಿಎ) ಯು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿರುವ ‘ಸ್ಟೇಟ್‌ರಿಪೋರ್ಟ್‌ಕಾರ್ಡ್ಸ್ ೨೦೦೫’ ರಲ್ಲಿ ‘ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ’ ಎಂಬ ನುಡಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. [ನೋಡಿ: ಪಬ್ಲಿಕ್ ರಿಪೋರ್ಟ್‌ಆನ್‌ಬೇಸಿಕ್ ಎಜುಕೇಶನ್ (೨೦೦೨) ಮತ್ತು ಎಲಿಮೆಂಟರಿ ಎಜುಕೇಶನ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ: ವೇರ್ ಡು ವಿ ಸ್ಟಾಂಡ್? (೨೦೦೬)]

[2] ಈ ಮೂರು ಹಂತಗಳನ್ನು ಅಂಕಿಗಳಲ್ಲಿ ‘೧೦+೨+೩’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ‘೧೦’ ಎಂಬುದು ೧೦ ವರ್ಷಗಳ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಾಗೂ ಪ್ರೌಢಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರೆ ‘೨’ ಎಂಬುದು ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮತ್ತು ‘೩’ ಎಂಬುದು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಪದವಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.

[3] ವಿವರವಾದ ಚರ್ಚೆಗೆ ನೋಡಿ – ಗೆಲ್ ಒಮ್‌ವೆಡ್ಟ್‌: ೧೯೯೯:೧೩೪

[4] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಂದು (೨೦೦೫) ಸರಿಸುಮಾರು ೫೩,೪೬೧ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ (೧ ರಿಂದ ೭ನೆಯ ತರಗತಿ). ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ೪೩೫೯೧ (ಶೇ. ೮೧.೫೪). ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ೨೦೦೬ – ೦೭ನೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಒಟ್ಟು ರೂ. ೪೪೬೬ ಕೋಟಿ ಮಿಸಲಿಟ್ಟಿದೆ. ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಯೋಜನೇತರ ವೆಚ್ಚದ ಶೇ. ೧೨ ರಷ್ಟಾಗುತ್ತದೆ. (ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ : ಆಯವ್ಯಯ ೨೦೦೬ – ೦೭) ‘ಈ ಸಂವಿಧಾನವು ಶುರುವಾದ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳೊಳಗಾಗಿ ೧೪ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಪ್ರತಿ ಮಗುವಿಗೂ ಉಚಿತ ಹಾಗೂ ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ಸರ್ಕಾರ ದುಡಿಯುತ್ತದೆ.’ (ಭಾರತ ಸಂವಿದಾನ, ಆರ‍್ಟಿಕಲ್ – ೪೫)

[5] ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಕೇವಲ ಪೂರೈಕೆ ನೆಲೆಯಿಂದ ಪರಿಭಾವಿಸಿ ಕೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ ಸರ್ಕಾರುವ ಒದಗಿಸುವ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಜನರಿಗಿರಬೇಕಲ್ಲ! ಇದನ್ನು ಅಮರ್ತ್ಯಸೆನ್ ಬಹಳ ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ‘ಜಾನ್’ ಎನ್ನುವ ಮಗುವಿಗೆ ಶಾಲೆಯನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಗಿದೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಿಂತ ಜಾನ್ ಎಂಬ ಮಗು ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುವಷ್ಟು ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಹೊಂದಿದೆಯೇ ಎಂಬುದು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎಂದು ಅವರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ (೧೯೯೯:೪). ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುವಷ್ಟು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮಗುವಿಗಿದೆಯೇ ಎಂಬುದು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯೆಂದು ಅವರು ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ‘ಅವಕಾಶ’ಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಒಂದು ಸಂಗತಿಯಾದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ‘ಧಾರಣೆ’ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಬೇರೊಂದು ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ.

‘ಒಂದು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಶಾಲಾ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದೇ ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರುವ ವಯೋಮಾನದ ಮಕ್ಕಳೆಲ್ಲ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಖಾತ್ರಿಯಲ್ಲ’ (ವಿಮಲಾ ರಾಮಚಂದ್ರನ್, ೨೦೦೪, ೨೧ ಮತ್ತು ೭೦.)

[6] ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಒಂದು ಅಖಂಡ ವರ್ಗವಾಗಿ ನೋಡುವ ಕ್ರಮವಿದೆ. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಭಾರತದ – ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಅಖಂಡ ವರ್ಗವಾಗಿ ನೋಡುವುದರಿಂದ ಅನೇಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಮೂಲೆಗುಂಪಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ದಲಿತ ಮತ್ತು ದಲಿತೇತರರೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಅನೇಕ ಉಪಯುಕ್ತ ಸೂಚನೆಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಲಿಂಗಸಂಬಂಧಿ ಅಸಮಾನತೆ ಕುರಿತ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಮಹಿಳೆ ಮತ್ತು ಪುರುಷರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಆಧರೆ ದಲಿತ ಮಹಿಳೆ ಮತ್ತು ದಲಿತೇತರ ಮಹಿಳೆಯರ ನಡುವಿನ ಅಂತರದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಗಮನ ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ (ಗೋಪಾಲ ಗುರು : ೨೦೦೩).

[7]

ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ (೨೦೦೧) ತಲಾ ಒಟ್ಟು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನ ೧೯೯೯ ೨೦೦೦ (ಚಾಲ್ತಿ ಬೆಲೆ)
ಪುರುಷ ಮಹಿಳೆ ಒಟ್ಟು
ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು
ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ೮೯.೭ ೭೭.೨ ೮೩.೪ ರೂ.೩೯೮೧೭
ಉಡುಪಿ ೮೮.೨ ೭೫.೨ ೮೧.೨ ರೂ. ೧೯೨೦೮
ಶಿವಮೊಗ್ಗ ೮೨.೦ ೬೬.೯ ೭೪.೫ ರೂ. ೧೯೩೪೯
ಹಿಂದುಳಿದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು
ಗುಲಬರ್ಗಾ ೬೧.೮ ೩೭.೯ ೫೦.೦ ರೂ. ೧೩೪೪೬
ಕೊಪ್ಪಳ ೬೮.೪ ೩೯.೬ ೫೪.೧ ರೂ. ೧೩೭೮೯
ರಾಯಚೂರು ೬೧.೫ ೩೫.೯ ೪೮.೮ ರೂ. ೧೧೩೪೪

ಮೂಲ : ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ, ೨೦೦೨, ಸ್ಟೇಟ್ಡೊಮೆಸ್ಟಿಕ್ ಪ್ರಾಡಕ್ಟ್‌, ಕರ್ನಾಟಕ, ೧೯೯೩೯೪ ರಿಂದ ೨೦೦೦೨೦೦೧, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಬೆಂಗಳೂರು, ಜನಗಣತಿ ವರದಿ, ೨೦೦೧.

ಈ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವಂತೆ ಸಾಕ್ಷರತೆಯಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟ ಸಾಧಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿಯೂ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟ ಸಾಧಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ತಲಾ ಒಟ್ಟು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನವು ೧೯೯೯ – ೨೦೦೦ ದಲ್ಲಿ ರೂ. ೧೮೫೬೧ (ಚಾಲ್ತಿ ಬೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ). ಹಿಂದುಳಿದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಮಟ್ಟವು ಕನಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ತಲಾ ಒಟ್ಟು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನವೂ ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದೆ.