ವಸುಧ ದಾಲ್ಮಿಯ, ಆಂಜೆಲಿಕ ಮಲಿನರ್ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಟಿನ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಾಫ್ ತಮ್ಮ ಇತ್ತೀಚಿನ ಕೃತಿ (Charisma & Canon: Essays on the Religious History of the Indian Subcontinent, ೨೦೦೧) ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣಿಕೃತ್ತ (Canon) ಕೃತಿ ಮತ್ತು ವರ್ಚಸ್ಸುಗಳ (Charisma) ನಡುವೆ ಇರುವ ಸಂಬಂಧದ ಬಗ್ಗೆ ಅನೇಕ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ನಾನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣಿಕೃತ ಕೃತಿ, ವರ್ಚಸ್ಸು ಮತ್ತು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ ಗೋಚರಿಸುವ ಒಡಕುಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತೇನೆ. ವಸಾಹತೋತ್ತರ ಕಾಲಘಟ್ಟದ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ವಚನಗಳನ್ನು ಅರ್ಥೈಸುವಾಗ ಅವುಗಳ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತದ ಸ್ಥಾನ-ಮಾನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ವರ್ಚಸ್ಸು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಆಗಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಇಕ್ಕಟ್ಟು-ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಅವಲೋಕಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಚನಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ, ಮತ್ತೆ ಹೊಸ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಅರ್ಥೈಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಒಡಕುಗಳು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಚರ್ಚೆಗೆ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿ ನಾನು ಒಂದು ವಿಚಾರವನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ. ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಠ್ಯಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ (personal) ಮತ್ತು ಸಾಂಘಿಕ (collective) ಗುರುತಿಗೆ (identity) ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದ ಆಧಾರ ಸ್ತಂಭಗಳಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ. ಇವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಳುವಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು (ಮೂಲಭೂತವಾದಿತನದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಉದ್ಭವವಾಗಿರುವಂತದ್ದಲ್ಲ) ಜಾತ್ಯಾತೀತ ಗುರುತಿನ ರಚನೆಗೆ ಪರ್ಯಾಯ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಮೂಲದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ನವೀಕರಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಈ ಪರ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಸಾಹಸವನ್ನು ನಾವು ಇಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು. ಇವುಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಆವರಿಸಿರುವ ಸಮಕಾಲೀನ ಮೂಲಭೂತವಾದಿತನದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಹರಿಸಿವೆ. ಇದರರ್ಥ ಈ ಅಧ್ಯಯನಗಳಾಚೆ ಹೋಗಿ ಭಾರತೀಯ ಇತರ ಸಮಾಜಗಳು, ಪರಂಪರೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ನಡುವಿನ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಯಾರೂ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದಲ್ಲ. ಇವೆರಡೂ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು (ಮೂಲಭೂತವಾದಿತನ ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯತೆಗಳು) ಒಟ್ಟೊಟ್ಟಿಗೆ ಜೀವಂತವಿದ್ದು ಅವು ಅನೇಕ ವಿರೋಧಾಭಾಸಗಳು ಮತ್ತು ವೈರುಧ್ಯಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಹಾಕುವ ಮತ್ತು ಜೊತೆ, ಜೊತೆಗೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸುವ ಅವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಈ ಲೇಖನವು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.

೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ವಚನಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು,

ಅ) ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗಾಯತರ ಪ್ರಥಮ ಮಹಿಳಾ ಗುರುವಾದ ಮಾತೆ ಮಹಾದೇವಿಯವರ ಬಸವ ವಚನ ದೀಪ್ತಿ (೧೯೯೬) ಯನ್ನು ವಿಮರ್ಶೆಗೊಳಪಡಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಮೂಲಭೂತವಾದಿತನದಿಂದ ಹೊರಟ ಹಾಗು ತೀವ್ರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅರ್ಥಗಳನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವ ಅವರ ವಚನ ಸಂಕಲನ ಯಾವ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ತಳಹದಿಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ ಎಂದು ಇಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಚನಗಳನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ಪರಿಧಿಯೊಳಗೆ ಬಂಧಿಸಿ, ಬಸವಣ್ಣನ ವರ್ಚಸ್ಸು ಅಭಾದಿತವಾಗಿ ಮುಂದುವರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಕಲನವು ತನ್ನ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.

ಆ) ಧಾರ್ಮಿಕ ಮೂಲಭೂತವಾದಿ ಅರ್ಥಗಳ ನಡುವೆ ನುಗ್ಗಿ ಅವಕ್ಕೆ ಜಾತ್ಯಾತೀತ ಧೋರಣೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿ ಸೈನ್ ಕೃತಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಾತೆ ಮಹಾದೇವಿಯಂತವರ ಸಂಕಲನಗಳಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಜಾತ್ಯಾತೀತ ಅರ್ಥ ಲೋಕವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿ ಹಾಕುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದೆಂದು ಇಲ್ಲಿ ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

ಭಾಗ

ವಸುಧ ದಾಲ್ಮಿಯ ಹಾಗು ಇತರರು ತಮ್ಮ ಕೃತಿಯ ಮುನ್ನುಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣಿಕೃತತೆ ಹಾಗು ವರ್ಚಸ್ಸಿನ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕೆಲವೊಂದು ಅಂಶಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ :

ವರ್ಚಸ್ಸು

ಅ) ಹೊಸ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳು ತಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ವರ್ಚಸ್ಸು (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗತಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವರ್ಚಸ್ಸು) ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಯಾವಾಗಲೂ ದೈವದ ಅಂಶವನ್ನು ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ,

ಆ) ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಹೊಸ ಮೌಲ್ಯ, ನಿಯಮ ಹಾಗು ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಇದರ ಮೂಲಕ ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸಲಾಗುವುದು.

ಇ) ಇದು ನವೀನ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ಕೃತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಹೊಸ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಿಗೆ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡಿ, ಅಧಿಕೃತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಮಾಣಿಕೃತತೆ

ಅ) ಪ್ರಮಾಣಿಕೃತ ಕೃತಿಗಳು ಪಠ್ಯದ ಆಚಾರ-ವಿಚಾರ, ದಾರ್ಶನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ

ಆ) ಅವು ಧರ್ಮ ಶಾಸ್ತ್ರ, ಆಚಾರ-ವಿಚಾರಗಳು ಹಾಗೂ ನೈತಿಕ ತಳಹದಿಯ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯದ ಗುರುತನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ದೃಢವಾಗಿಸುತ್ತವೆ.

ವಸುಧಾರವರ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಅಂಶವು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ತನ್ನ ಅಧಿಕೃತತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ, ವರ್ಚಸ್ಸಿನ ಪ್ರಭಾವವು ಗತ ಕಾಲದ ಅಥವಾ ಜೀವಂತವಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹೆಸರಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಅಧಿಕೃತಗೊಳಿಸಿ ಸಮಕಾಲೀನ ಅಗತ್ಯಗನುಗುಣವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಜೀವನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತತೆ ಹಾಗು ವರ್ಚಸ್ಸು ಒಂದನ್ನೊಂದು ಸಂಬಂಧವುಳ್ಳ ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಹಾಗು ಆಚಾರಗಳನ್ನು ಇವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಒಳಗೊಳ್ಳದಿದ್ದರೂ, ಈ ಎರಡು ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ವಸುಧಾರವರು ಧರ್ಮದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿಶ್ಲೇಶಾತ್ಮಕ ಆಕರಗಳಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಎರಡು ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು ವಿಶ್ವಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಬದಲಾಗದೇ ಉಳಿಯುವ ಅಂಶಗಳೇನಲ್ಲ. ಅವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಆಗಾಗ ಒಡೆದು, ಹೊಸದಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡಿಸಿರುವ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಒಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಅರ್ಥಗಳು, ಹೊಸ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ನುಸುಳುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಹಾಗು ವರ್ಚಸ್ಸು ವ್ಯಕ್ತಿ, ಕೃತಿ ಹಾಗು ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸುವುದಲ್ಲದೇ, ಅವೂ ಸಹ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತವೆ.

ಮೇಲಿನ ಅಂಶಗಳು ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಕೃತಿಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ವರ್ಚಸ್ಸು ಇವೆರಡರ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆ ಲಿಂಗಾಯತ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ ಮತ್ತು ಅವು ಆ ಧರ್ಮದ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ೧೯೯೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಅನೇಕ ‘ಸಾಹಿತ್ಯ’ ವಿವಾದಗಳು (೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು) ಬಸವಣ್ಣನ ವರ್ಚಸ್ಸನ್ನು ಮತ್ತು ವಚನಗಳ ಅಧಿಕೃತತೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಮತ್ತು ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ ಅವನ್ನು ಪ್ರಬಲವಾಗಿ, ಏಕಪಕ್ಷೀಯವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯು, ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವಚನಗಳ ಭಾಷಾಂತರಗಳು (ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಭಾಷಾಂತರಗೊಂಡಂಥವು) ಸಮಕಾಲೀನ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿರುವ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತಮಯವಾದ ಅಥವಾ ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತವಾದ ವಚನಗಳ ಅರ್ಥ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಮತ್ತು ಅವಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳೆಂದು ನಾವು ನೋಡಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವ ಅಂಶವೇನೆಂದರೆ ಇವೆರಡು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ (ಮೂಲಭೂತವಾದಿತನದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಮತ್ತು ಜಾತ್ಯಾತೀತ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು) ಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ಅರ್ಥ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ವಿರುದ್ಧವಿದ್ದರೂ, ಅವುಗಳು ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತಿರುವ ಭೌದ್ಧಿಕ ಕಸರತ್ತುಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಎರಡು ಬೌದ್ಧಿಕ ಕಸರತ್ತುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವ ಮೊದಲು ಲಿಂಗಾಯತ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ವಚನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರಾಸ್ತಾವಿಕ ಮಾತುಗಳು ಅವಶ್ಯಕ.

ಭಾಗ

ಲಿಂಗಾಯತರ ಪ್ರತಿಮೆ, ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತತೆ ಮತ್ತು ವರ್ಚಸ್ಸು

ನಮಗೆಲ್ಲಾ ತಿಳಿದಿರುವ ಹಾಗೆ ಲಿಂಗಾಯತ ಸಮಾಜವು ಅನೇಕ ಒಳ ಪಂಗಡಗಳು ಮತ್ತು ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಸಮುದಾಯ. ಆಂತರಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಈ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಪರಂಪರೆಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚಾರ-ವಿಚಾರಗಳು ಮತ್ತು ರೀತಿ-ರಿವಾಜುಗಳು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಅದು ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾದ ಮತ್ತು ಏಕರೂಪತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಸಮುದಾಯವೆಂದು ನಾವು ಹೇಳಲಿಕ್ಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅನೇಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಈ ಸಮುದಾಯವು ಹೊಂದಿದೆ. ಲಿಂಗಾಯತ ಧರ್ಮವನ್ನು ಯಾರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಎಂಬ ಅಂಶದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವಾದವಿದ್ದರೂ, ಬಹುತೇಕ ಜನರು ಈ ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಸವಣ್ಣನು ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದಾರೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಒಂದು ರೂಪ ಕೊಟ್ಟು, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಧರ್ಮವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಶಿವಶರಣರ ಪಾತ್ರ ಮುಖ್ಯ ಎಂದು ಅನೇಕರು ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಪೂರ್ವವಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣೆಯ ಚಳುವಳಿಯುಂಟಾಯಿತು, ಅದೇ ಲಿಂಗಾಯತ ಚಳುವಳಿ ಎಂದು ಅನೇಕರು ಈಗಲೂ ಗರ್ವದಿಂದ ಜ್ಞಾಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

[1] ಅನೇಕ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮತ್ತು ಲೇಖಕರ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಲಿಂಗಾಯತ ಚಳುವಳಿಯ ಮುಖ್ಯ ರುವಾರಿ ಬಸವಣ್ಣನಾಗಿದ್ದು, ಅವನ ವರ್ಚಸ್ಸಿನಿಂದ ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವದಿಂದ ವಿಚಾರ ಕ್ರಾಂತಿಯಾಯಿತು. ವೈದಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಧೈರ್ಯವಾಗಿ ಎದುರಿಸಿ, ವಿವಿಧ ಜಾತಿಯ ಮತ್ತು ವರ್ಗದ ಜನರನ್ನು ತನ್ನ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಆಕರ್ಷಿಸಿದ ಮಹಾನ್ ವ್ಯಕ್ತಿ ಆತ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಈ ಚಳುವಳಿಯು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಜಾತಿ-ವಿರೋಧಿ ವಿಚಾರಗಳು ಕೆಳಜಾತಿಯ ಮತ್ತು ವರ್ಗದ ಜನರನ್ನು ತನ್ನೆಡೆಗೆ ಆಕರ್ಷಿಸಿ, ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರೀಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು ಎಂದು ಅನೇಕರು ನಂಬಿದ್ದಾರೆ.

ಅನೇಕ ಶಿವಶರಣರಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಚನಗಳು ಮತ್ತು ಬಸವಣ್ಣನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಪ್ರಸ್ತುತ ಲೇಖನದ ವಿಚಾರ ಮಂಡನೆಗೆ ಮುಖ್ಯ. ಶರಣರ ಮುಖ್ಯ ವಾಹಿನಿಯಾಗಿ ವಚನಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿರುವುದು ನಮಗೆಲ್ಲಾ ಗೊತ್ತಿರುವ ವಿಷಯವೆ. ನೂರಾರು ವಚನಕಾರರಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣನ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ. ಅವನನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಹರಿಕಾರ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಾಯಕನೆಂದು ಬಿಂಬಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅನೇಕರು ಬಸವಣ್ಣನನ್ನು ದ್ವಿತೀಯ ಶಂಭು ಎಂದು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವನ ವಚನಗಳನ್ನು ದೈವದ ನುಡಿಗಳೆಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ವಚನಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಬಸವಣ್ಣನ ವರ್ಚಸ್ಸಿನಿಂದ ಅಳೆದು ಅವಕ್ಕೆ ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಥಾನ-ಮಾನವನ್ನು ನೀಡಿರುವುದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿದಿರುವ ಅಂಶ. ವಚನಗಳು ಅವನ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಕನ್ನಡಿಯೆಂದು, ಅವುಗಳ ಮೂಲಕ ಲಿಂಗಾಯತ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಚಾರವಾಗಬೇಕೆಂದು ಅನೇಕ ಲಿಂಗಾಯತರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಚನಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಸೂತ್ರ, ನಿಯಮ, ಅರ್ಥ, ವ್ಯಾಕರಣ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಇರುವದರಿಂದ ಅವು ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ರಚನೆಗಳೆಂದು ಕೆಲವರು ನಂಬಿದ್ದಾರೆ.

ಅನೇಕ ಲಿಂಗಾಯತರು ವಚನಗಳನ್ನು ಮತೀಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುವ ಹವ್ಯಾಸವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಈ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ ಸ್ಪೋಟಗೊಳ್ಳುವ ಭಿನ್ನತೆ/ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಲಿಂಗಾಯತರಿಗೆ ಹೊಸ ಹಾಗು ವಿಲಕ್ಷಣವಾದ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟಿ ಹಾಕಿವೆ. ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನ, ಭಿನ್ನವಾದ ಮಠ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾದ ತಾತ್ವಿಕ ಚಿಂತನಾ ಮಾರ್ಗಗಳು ಈ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಸಂಕೀರ್ಣಮಯವಾಗಿಸಿವೆ. ಯಾವತ್ತೂ ಸಹ ಲಿಂಗಾಯತರಲ್ಲಿ ಏಕದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯಿದ್ದಿಲ್ಲ. ಸಮುದಾಯದ ಸಣ್ಣ ಅಥವಾ ದೊಡ್ಡ ಪರಂಪರೆಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕವು ಸದಾ ಕಾಲ ಒಂದೇ ಸಮನಾಗಿಲ್ಲ. ಮೂಲಭೂತ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಾದ ದೈವ, ಪಠ್ಯ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಅನೇಕ ಭಿನ್ನತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಠದ ಮಠಾಧೀಶರು ತಾವು ಹಿಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯವರ ವರ್ಚಸ್ಸಿನ ವಾರಸುದಾರರು ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವದರಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಪರಂಪರೆ, ಅಧಿಕೃತತೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸುವಾಗ ಇವರು ಅನೇಕ ಸಲ ವ್ಯತ್ಯಾಸ, ಆತಂಕ ಮತ್ತು ಸಂಘರ್ಷಗಳನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ತಾತ್ವಿಕತೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಗಳನ್ನು ಸ್ವಪ್ರಮಾಣಿಕೃತ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡು ಅವಕ್ಕೆ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಸ್ಥಾನ-ಮಾನಗಳನ್ನು ಕೊಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಚನಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವಾಗ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಬಹು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಲಿಂಗಾಯತ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ‘ಬೆದರಿಕೆ’ಯನ್ನು ತಾವು (ಲಿಂಗಾಯತ ಮೂಲಭೂತವಾದಿಗಳು) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಪರಂಪರೆಗೆ ಮಾರಕವಾದುದೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುವುದು.

ಭಾಗ

ಒಡಕು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತಗಳು

ಶಿವಶರಣರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವರು ರಚಿಸಿರುವ ವಚನಗಳು ಅನೇಕ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿವೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸುವುದಾದರೆ ದಲಿತ-ಬಂಡಾಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಗತಿ ಪರ ಚಿಂತನೆಯ ಅಲೆಯು ವಚನಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನವೀನ ಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಗಳನ್ನು ನಮ್ಮ ಮುಂದಿಟ್ಟಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ದಲಿತ ಚಿಂತನೆಗಳು ವಚನಗಳನ್ನು ಹೊಸ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥೈಸುವ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿವೆ.[2] ೧೯೭೦ರ ದಶಕದ ನಂತರ ಬೌದ್ಧಿಕ ಚಿಂತನೆಗಳು ವಚನಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಮತ್ತು ಅರ್ಥೈಸುವ ಪರಿಯಲ್ಲಿ ಗುರುತರವಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾದವು. ವಚನಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಜಾತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಅವು ಕೈಗೊಂಡವು. ವಚನಗಳನ್ನು ಪ್ರಬಲ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ಹತೋಟಿಯಿಂದ ಕಸಿದುಕೊಂಡು ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಅರ್ಥವನ್ನು ವಿಶಾಲಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿವೆ. ವಚನಗಳ ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದುವಾಗಿರುವ ಬಸವಣ್ಣನನ್ನು ದೈವತ್ವಕ್ಕೆ ಏರಿಸದೇ, ಅವನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪರಿಭಾವಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗಿರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳು. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ದಟ್ಟವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿರುವುದು ಎಲ್ಲರಿಗು ತಿಳಿದಿರುವ ಅಂಶ. ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಪಾಟೀಲ ಬರೆದಿರುವ ಮಾತುಗಳು ಈ ಅಂಶವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟ ಮಾಡುತ್ತದೆ,

ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ನವೋದಯ ಮತ್ತು ನವ್ಯದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ‘ಸಾಹಿತ್ಯ’ವನ್ನಾಗಿ ಅಭ್ಯಸಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಒತ್ತು ಇದ್ದರೆ, ಈಗ-ಅಂದರೆ ದಲಿತ ಮತ್ತು ಬಂಡಾಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚಳುವಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ-ಇಡೀ ಚಳುವಳಿಯ ಎಲ್ಲ ಮಗ್ಗಲುಗಳನ್ನು ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದೆ. (ಪಾಟೀಲ, ೧೯೯೬ : ೧೩).

ಸಾಂಸ್ಥಿಕವಾಗಿಯೂ ಕೂಡ ಮೇಲ್ಜಾತಿ ಲಿಂಗಾಯತರ ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅನೇಕ ಮಠ-ಮಾನ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತಿರುವ ಜಾತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸವಾಲನ್ನು ಒಡ್ಡಲಾಗಿದೆ.[3] ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಿಂದ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹೊರಬಂದ ವಚನಗಳ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷಾಂತರಗಳು (ದಿ ಸೈನ್) ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಈ ಭಾಷಾಂತರಗಳು ಸಂಪ್ರದಾಯಬದ್ಧ, ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ವಚನಗಳನ್ನು ಒಡೆದು, ಅವಕ್ಕೆ ಹೊಸ ರೂಪ ಕೊಡುವ ಮಾದರಿಗಳಾಗಿವೆ.

ಭಾಗ

ಘರ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ದಿ ಸೈನ್

ದಿ ಸೈನ್ ವಚನಗಳ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷಾಂತರದ ಸಂಕಲನ. ಈ ಸಂಕಲನದ ಸಂಪಾದಕರಾದ ಓ.ಎಲ್. ನಾಗಭೂಷಣ (ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಓಎಲ್ಎನ್) ಹೇಳುವ ಹಾಗೆ ಈ ಸಂಕಲನವು ೬೨ ವಚನಕಾರರ ೪೭೬ ವಚನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಕನ್ನಡ ಸಂಕಲನ ವಚನ ಸಾವಿರ[4] ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಆಧಾರಿಸಿದೆ (ಓಎಲ್ಎನ್, ೨೦೦೭ : ೫). ವಚನಗಳನ್ನು ಸಂಕುಚತೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಮತೀಯವಾಗಿ ಓದುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಂಕಲನ ವಿಶೇಷವಾದದ್ದು. ಈ ಸಂಕಲನ ಮುಕ್ತತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಅದು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು “ಸಂಘರ್ಷಣಾತ್ಮಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಮತ್ತು ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ” (ಓಎಲ್ಎನ್, ೨೦೦೭ : ೫) ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಏಕೀಕೃತ ಹಾಗು ಏಕದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ವಚನಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತವಾಗಿಸಿ ವಚನಗಳ ಒಳ ಲೋಕವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳ ಪ್ರವಾಹವನ್ನೇ ಉಂಟು ಮಾಡುವ ಬಯಕೆ ಓಎಲ್ಎನ್ ರವರದು. ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಭಾಷಾಂತರ ಸರಣಿಯ ಸಂಚಾಲಕರಾದ ತಾರಕೇಶ್ವರರು ಗಮನಿಸುವ ಹಾಗೆ ಈ ಸಂಕಲನವು ಮುಖ್ಯ ವಾಹಿನಿ ವಚನಕಾರರಾದ ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ, ಅಲ್ಲಮ ಪ್ರಭು, ಬಸವಣ್ಣ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನಬಸವಣ್ಣರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿತ ಅಥವಾ ಅಷ್ಟೇನು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಾರದ ವಚನಕಾರರನ್ನೂ ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ (೨೦೦೭ : xiii). ಅವರು ತಮ್ಮ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿತ ಎಂಬ ದ್ವಿ-ವಿರೋಧಿ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಪರಿಧಿಯೊಳಗೆ ಮಂಡಿಸಿದ್ದರೂ, ಈ ವೈರುಧ್ಯವು ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಸೃಷ್ಟಿಗಳು ಎಂಬ ಅರಿವಿದೆ.

ಈ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅಂಶಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟ. ಮೊದಲನೇಯದು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ ವಚನಕಾರರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷಾಂತರದ ಪರಿಧಿಯೊಳಗೆ ತರಲಾಗಿದೆ. ಈ ವಚನಕಾರರನ್ನು ಇದುವರೆಗೂ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಭಾಷಾಂತರಿಸಿದ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿಲ್ಲ. ಅಮುಗೆ ರಾಯಮ್ಮ, ಅರಿವಿನ ಮಾರಿತಂದೆ, ಬಾಲಬೊಮ್ಮನ್ನ, ಭೋಗಣ್ಣ, ಚಂಡಿಮರಸ, ಗೊಗ್ಗವ್ವೆ, ನೀಲಮ್ಮ, ಸತ್ಯಕ್ಕ, ಸೂಳೆ ಸಂಕವ್ವ, ವೀರಗೊಲ್ಲಾಳ, ತುರುಗಾಯಿ ರಾಮಣ್ಣ, ಉರಿಲಿಂಗಪೆದ್ದಿ, ಇತ್ಯಾದಿಯವರು ಈ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿ ಭಾಷಾಂತರಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯು ಸಂಪಾದಕರ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ವಚನಕಾರರಾದ ಬಸವಣ್ಣ, ಅಲ್ಲಮ, ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿಯವರು ಸಿಂಹ ಪಾಲನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಎರಡನೇಯ ಅಂಶವು ಈ ಸಂಕಲನದ ನವೀನತೆಗೆ ಅಥವಾ ಹೊಸತನದ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಚಾಲಕರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹವಿಲ್ಲದಿರುವುದು. ಅಂದರೆ ತಮ್ಮ ಸಂಕಲನವು path-breaking ಪ್ರಯತ್ನವೆಂದು ಅವರು ಭಾವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರು ಬರೆಯುವ ಹಾಗೆ “ನಿರ್ಲಕ್ಷಿತ ವಚನಕಾರರನ್ನು ಗಮನಿಸುವ ಒಲವು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಅಧ್ಯಯನಗಳ” ಮುಂದುವರಿಕೆಯ ಭಾಗ ಅಷ್ಟೆ (೨೦೦೭ : xiii). ಈ ಅಂಶವನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದೇವೆ.

ಈ ಸಂಕಲನದ ಸಂಪಾದಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಚಾಲಕರಿಗೆ ಕೇವಲ ಭಾಷಾಂತರದಿಂದ ಸಮಾಧಾನವಾಗುವ ಹಾಗೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರು ವಚನಕಾರರ ‘ಪಾವಿತ್ರಯ ತೆ’ ಮತ್ತು ‘ಅಧಿಕೃತತೆ’ಯ ಬಗ್ಗೆ ಅನೇಕ ಅನುಮಾನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಅವರಿಬ್ಬರು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಇತರ ಸಂಕಲನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದು ವಿರಳ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಓಎಲ್ಎನ್ ತಮ್ಮ ಮುನ್ನುಡಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಚನದ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಅರ್ಥವನ್ನು ‘ಅಧಿಕೃತ’ವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೆ? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಓದುಗರ ಮುಂದೆ ಇಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾರೆ. ತಾರಕೇಶ್ವರ್ ವಚನಗಳ ಭಾಷೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಮಾನಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ವಾದಿಸುವ ಹಾಗೆ ವಚನಗಳ ಭಾಷೆ ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ತರಹ ಇರಲು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ? ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ವಚನ ಕನ್ನಡಕ್ಕೂ, ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಕನ್ನಡಕ್ಕೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಲ್ಲವೇ? ಇಂತಹ ಅನೇಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಒಂದು ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಅವರು ಸಾಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದು ಭಾಷಾಂತರದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ‍್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಸಂಕಲನದ ಇತರ ಭಾಷಾಂತರಕಾರರಾದ ವಿಜಯ ಗುತ್ತಲ್ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಜೊತೆಗೆ ಅವರು ಭಾಷಾಂತರಿಸುವಾಗ ಸಾಕಷ್ಟು ಸ್ವಾತಂತ್ರ‍್ಯವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಓಎಲ್ಎನ್ ತಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯವರ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷಾಂತರಗಳನ್ನು ಕೃತಜ್ಞತೆಯಿಂದ ಸ್ಮರಿಸಿದರೂ, ಈ ಭಾಷಾಂತರಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ವಚನಕಾರರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಿರುವುದನ್ನು ಟೀಕೆಯಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಕಾಣುವುದು ವಚನಗಳನ್ನು ಬಂಧ-ಮುಕ್ತವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿರುವ ವೈರುಧ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊರಗೆಳೆದಿರುವ ಅಂಶ. ಸದಾ ಕಾಲ ಪದೇ, ಪದೇ ಒಂದೇ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತವಾಗಿರುವ ವಚನಗಳನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸಲು ಇದು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ.

ಭಾಷಾಂತರಕಾರರು ಚಲಾಯಿಸಿರುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ‍್ಯವನ್ನು ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯ ಮೂಲಕ ನಾವು ಚರ್ಚಿಸಬಹುದು.

What can the stream do if the oar breaks
what can the weapon do if there is a killer
can you blame the arrow when shot by a bowman
I have done as you directed my mind
carried out the work you assigned me
labored without wage as you bid me
a tenant I wish nothing but the love of my masters
I acted as you made me
Oh aaturavairy Maareshwara (೨೦೦೭ : ೨೦೨)

ಈ ವಚನದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ನಗೆಯ ಮಾರಿತಂದೆ ರಚಿಸಿದ ಒಂದು ವಚನ. ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಇದನ್ನು ಭಾಷಾಂತರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ವಚನದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಭಾಷೆಯ ಚಿನ್ಹೆಗಳಾದ ವಿರಾಮ, ಅಲ್ಪ ವಿರಾಮ, ಆಶ್ಚರ್ಯ ಸೂಚಕ ಚಿನ್ಹೆ ಅಥವಾ ಇನ್ನ್ಯಾವುದೇ ಚಿನ್ಹೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಇತರ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೀಗೆಯೆ ಭಾಷಾಂತರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಓಎಲ್ಎನ್ ಸೂಚಿಸುವ ಹಾಗೆ ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಚಿನ್ಹೆಗಳ ಬಳಕೆ ಇದ್ದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಭಾಷಾಂತರದಲ್ಲಿ ಅವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗೇಯತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೋಸ್ಕರ ವಚನಗಳ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಸಣ್ಣ, ಸಣ್ಣ ಸಾಲುಗಳನ್ನಾಗಿ ಒಡೆಯಲಾಗಿದೆ. ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಮುರಿಯುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ನಾವಿಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕನ್ನಡ ವಾಕ್ಯರಚನೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೀಗೆ ಭಾಷಾಂತರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಓಎಲ್ಎನ್ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಗೇಯತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಆಧುನಿಕವೋ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನದೋ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಲ್ಲಿ ಮೂಡದೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

*

ಲಿಂಗಾಯತ ಗಣ್ಯರು, ನಾಯಕರು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮುಖಂಡರ ಮೇಲೆ ಇಂತಹ ಭಾಷಾಂತರಗಳು ಅಥವಾ ಇತರ ಕನ್ನಡ ಸಂಕಲನಗಳು ಯಾವ ರೀತಿಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿವೆ? ಇಂತಹ ವಚನ ಸಂಕಲನಗಳನ್ನು ಅವರು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ? ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಉಂಟಾದ ‘ಸಾಹಿತ್ಯ’ ವಿವಾದಗಳಲ್ಲಿ ಇವರು ಸಕ್ರೀಯ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿ ಲಿಂಗಾಯತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ‘ಪಾವಿತ್ರ‍್ಯತೆ’ಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಸ್ವಯಂ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡಿದ್ದು ನಮಗೆಲ್ಲಾ ತಿಳಿದಿರುವ ವಿಷಯವೇ. ಅವರಿಗೆ ಇಂತಹ ಸಂಕಲನಗಳು ಮತ್ತು ಅವು ಹೊರಡಿಸುವ ಅರ್ಥಗಳಿಂದ ಅಸಮಾಧಾನ ಉಂಟಾಗಿರುವದಕ್ಕೆ ಈ ‘ಸಾಹಿತ್ಯ’ ವಿವಾದಗಳೇ ಸಾಕ್ಷಿ. ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೇಲೆ ತಮಗಿರುವ ಹತೋಟಿ ಕೈ ತಪ್ಪಿಹೋಗುವ ಆತಂಕ ಕೂಡ ಅವರಿಗಿದೆ.

ಲಿಂಗಾಯತರು ತಾವು ಒಂದೇ ಸಮುದಾಯದವರು ಎಂದು ತೋರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಎಷ್ಟೇ ಪ್ರಯತ್ನಪಟ್ಟರೂ, ತಮ್ಮೊಳಗಿರುವ ವೈರುಧ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಘರ್ಷಗಳನ್ನು ದೂರವಾಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುವ ವೈರುಧ್ಯಗಳನ್ನು  ಅವರು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಭಾಯಿಸಬೇಕೆಂದು ತಿಳಿಯದೇ ಈಗಲೂ ಪರದಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವೆಲ್ಲಾ ಅಂಶಗಳು ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವದರ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿವೆ. ಇಂತಹ ಇಕ್ಕಟ್ಟು-ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಲಿಂಗಾಯತರು ತಮ್ಮ ಮಠಾಧೀಶರಿಗೆ ಶರಣು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಈಗ ಇವರೆಲ್ಲರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಹಿಂದಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಮತ್ತು ಕೆಚ್ಚಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ತಮ್ಮ ಅರ್ಥದ ಪರಿಧಿಯೊಳಗೆ ಬಂಧಿಸಲು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ವಚನಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ವೈರುಧ್ಯಗಳು ಮರೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಮರೆಯಾಗಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ನಾವಿಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಮಾತೆ ಮಹಾದೇವಿಯವರ ಬಸವ ವಚನ ದೀಪ್ತಿ (೧೯೯೬) ಯನ್ನು ಈ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನಾಗಿ ನಾವು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಬಹುದು. ಇದೂ ಕೂಡ ವಚನಗಳ ಸಂಕಲನ. ಆದರೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ. ಈ ಸಂಕಲನದ ಮೂಲಕ ವಚನಗಳ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯತೆ ಮತ್ತು ವರ್ಚಸ್ಸನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಅವುಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ರೂಪವನ್ನು ಕೊಡುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಭಾಗ

ಬಸವ ವಚನ ದೀಪ್ತಿ ಮತ್ತು ದೈವತ್ವ

ಬಸವ ವಚನ ದೀಪ್ತಿ ಬಸವಣ್ಣನ ವಚನಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ರೂಪ. ಆಯ್ದ ವಚನಗಳನ್ನು ಪುನರ್-ಸಂಕಲಿಸಿ ಮಾತಾ ಮಹಾದೇವಿಯವರಿಂದ ಸಂಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಸಂಕಲನ ಪ್ರಕಟವಾದದ್ದು ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ. ಬಸವಾತ್ಮಜೆ ಎಂಬ ನಾಮಾಂಕಿತದಲ್ಲಿ ಈ ವಚನಗಳನ್ನು ಸಂಕಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂಕಲನದ ವಿಶೇಷವೇನೆಂದರೆ ಬಸವಣ್ಣನ ವಚನಗಳನ್ನು ಪುನರ್-ತಿದ್ದಿ ಅವುಗಳ ವಚನಾಂಕಿತವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದ್ದು ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಅರ್ಥವನ್ನು ಬೆಸೆದಿದ್ದು. ನಮಗೆಲ್ಲ ತಿಳಿದಿರುವ ಹಾಗೆ ಬಸವಣ್ಣನ ವಚನಗಳು ಕೂಡಲಸಂಗಮ ಎಂಬ ಅಂಕಿತನಾಮದಿಂದ ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಈ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗದೇವ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಮಾತೆ ಮಹಾದೇವಿಯವರು ಅನೇಕ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ವಚನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ಅಪಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀಕರಣದಿಂದ ಬಸವನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಆಗಿರುವ ಅಪವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವುದು ಈ ಸಂಕಲನದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವೆಂದು ಅವರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. “ಜಾತಿವಾದಿಗಳಿಂದ ಮಾಲಿನ್ಯಗೊಂಡ” (ಮಾತೆ ಮಹಾದೇವಿ, ೧೯೯೮ : ೧೪) ವಚನಗಳನ್ನು ತಿದ್ದುವುದು ಮತ್ತು “ಸುಸಂಬದ್ಧತೆ” (ಮಾತೆ ಮಹಾದೇವಿ, ೧೯೯೬ : xlvi) ಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದು ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳಾಗಿವೆ. ವಚನಗಳನ್ನು ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುವುದು ಲಿಂಗಾಯತರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿದ ಹಾಗೆ ಎಂದು ಅವರು ದೃಢವಾಗಿ ನಂಬಿದ್ದಾರೆ.

ವಚನಗಳ ಪುನರ್-ಲೇಖನ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ

ಬಸವಣ್ಣನ ವಚನಗಳ ಅಂಕಿತನಾಮವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದ್ದು ಲಿಂಗಾನಂದರ (ಮಾತೆ ಮಹಾದೇವಿಯವರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುರು) ಬಯಕೆಯಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಮಾತ ಮಹಾದೇವಿಯವರು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.[5] ಲಿಂಗಾನಂದರಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಮಾತೆ ಮಹಾದೇವಿಯವರು ಅವರ ವರ್ಚಸ್ಸನ್ನು ಈ ಸಂಕಲನದ ಮೂಲಕ ಮುಂದುವರೆಸುವ ಇಂಗಿತವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಮತ್ತೊಂದು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸಂಕಲನದ ಸಮರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಯಿಂದ ಹೊರಡುವ ಕಲ್ಯಾಣ ಕಿರಣ ಎಂಬ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತೆ ಮಹಾದೇವಿಯವರು ಈ ಸಂಕಲನಕ್ಕೆ ಬಸವಣ್ಣನ ದೈವ ಸ್ಪೂರ್ತಿಯೇ ಕಾರಣ ಎಂದು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಬಸವಣ್ಣನು ತಮ್ಮ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಬಂದು ವಚನಗಳ ಅಂಕಿತನಾಮವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿದನು ಎಂದು ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಮರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತಾರೆ. ಬೌದ್ಧಿಕ ಕಸರತ್ತುಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಸತ್ಯವನ್ನು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಹೇಳುವ ಈ ಸಂಕಲನವು ಯಾವುದೇ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸೂಕ್ತವಾದ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆಯೆಂದು ಅವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಡುತ್ತಾರೆ.

ಬಸವಣ್ಣನು ಏಕದೇವೋಪಾಸನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದ. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ವಚನಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ನಾನು ಈ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿ ಮರು-ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದೇನೆಂದು ಮಾತೆ ಮಹಾದೇವಿಯವರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ (ಮಾತೆ ಮಹಾದೇವಿ, ೨೦೦೦ : ೮). ಈ ವಚನಗಳನ್ನು ಮರು-ಸಂಕಲಿಸಿ, ಸಂಪಾದಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಬಸವಣ್ಣನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಭಿನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುವುದಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಮತ್ತು ಸರಿಯಾದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಮರು-ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೋಸ್ಕರ. ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯಗಳಿಂದ ಬಸವಣ್ಣನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವುದು ಮಾತೆ ಮಹಾದೇವಿಯವರಿಗೆ ಸರಿ ಬೀಳುವದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಅವನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಈ ಹೊಸ ಸಂಕಲನದಿಂದ ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಿ, “ತಾತ್ವಿಕ ಖಚಿತತೆ ಮತ್ತು ಸುಸಂಬದ್ಧತೆ” (ಮಾತೆ ಮಹಾದೇವಿ, ೧೯೯೬ : xlvi) ಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಈ ಸಂಕಲನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಬಸವಣ್ಣನವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಪುನರಚಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಈ ಸಂಕಲನವು ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ. ಬಸವಣ್ಣನು ಸ್ವತಂತ್ರ ಧರ್ಮ ಸ್ಥಾಪಕರಾಗುವ ಪೂರ್ವದಲ್ಲೇ ಅವರಿಂದ ವಚನ ರಚನೆ ಆರಂಭವಾಗಿದೆಯೆಂದು, ಆ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಶೈವ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ‘ಛಾಯೆಯು ದಟ್ಟವಾಗಿರುವುದೆಂದು ಅವರು ವಿಷಾದ ವ್ಯಕ್ತ ಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ,

ಶಿವಲೋಕಕ್ಕೆ ಸರಿ ಬೇರೆ ಲೋಕವಿಲ್ಲ
ಶಿವಮಂತ್ರಕ್ಕೆ ಸರಿ ಬೇರೆ ಮಂತ್ರವಿಲ್ಲ
ಜಗಕ್ಕೆ ಇಕ್ಕಿದೆ ಮುಂಡಿತೆಯನೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಿ
ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವನೊಬ್ಬನೆ ದೈವನೆಂದು (೧೯೯೬ : xlvii)

ಶಿವನು ಇಲ್ಲಿ ಮೂರ್ತ ಸ್ವರೂಪವುಳ್ಳವನು. ಬಸವಣ್ಣನು ತನ್ನ ಮಾನಸಾಂತರದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಬರೆದ ವಚನ ಇದು ಎಂದು ಮಾತೆ ಮಹಾದೇವಿಯವರು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಮೂರ್ತ ಸ್ವರೂಪದ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತೆ ಮಹಾದೇವಿಯವರಿಗೆ ಬಹಳ ಅಸಮಾಧಾನ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದರಿಂದ ಬಸವಣ್ಣನ ನಿಜವಾದ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ ವಚನ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಅರಿಯಲು ತೊಡಕುಗಳುಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಶೈವ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀಕೃತವಾದ ಪುರಾಣಗಳೇ ಕಾರಣ ಎಂದು ಅವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಡುತ್ತಾರೆ.[6] ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣನವರು ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗೊಳಗಾಗುತ್ತಾರೆಂದು, ಅವರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳುಂಟಾಗಿ “ಇಷ್ಟಲಿಂಗವೆಂಬ ಗೋಲಾಕಾರದ ಕುರುಹು ಲಿಂಗಾಯತ ಧರ್ಮದ ಅಸ್ತಿಭಾರ” (೧೯೯೬ : xlviii) ಹಾಕಲು ಅವರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು ಎಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದಾರೆ. ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವ ಮತ್ತು ಬಹಳ ಮಹತ್ವವಾದ ಈ ಇಷ್ಟಲಿಂಗದ ತತ್ವವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಪಡೆದು, ಅದನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುವದಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಈ ಸಂಕಲನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇಷ್ಟಲಿಂಗದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಅವರು ಲಿಂಗದೇವ ಎಂಬ ಅಂಕಿತನಾಮದಿಂದ ಮರಳಿ ಪಡೆಯುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ ಹೀಗಿದೆ,

ಮಾಡಿ ಮಾಡಿ ಕೆಟ್ಟರು ಮನವಿಲ್ಲದೆ;
ನೀಡಿ ನೀಡಿ ಕೆಟ್ಟರು ನಿಜವಿಲ್ಲದೆ!
ಮಾಡುವ ನೀಡುವ ನಿಜಗುಣವುಳ್ಳಡೆ
ಕೂಡಿಕೊಂಬ ನಮ್ಮ ಲಿಂಗದೇವ!  (೧೯೯೬ : ೩೯)

ಬಸವಣ್ಣನ ಇಷ್ಟಲಿಂಗದ ತತ್ವವನ್ನು ಅವರು ವಚನಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಧಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನ ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳು, ಶಾಸನಗಳು ಅಥವಾ ಓಲೆಗರಿಯ/ತಾಳೆಗರಿಯ ಆಧಾರಗಳು ಅವರಿಗೆ ಅಮುಖ್ಯ. ಭಾವನಾತ್ಮಕತೆ ಮತ್ತು ದೈವ ಭಕ್ತಿ ಅವರ ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠತೆ ಇಲ್ಲಿ ಗೌಣ. ಇಷ್ಟಲಿಂಗದ ಮೂಲ ತತ್ವವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯುವ ಭರದಲ್ಲಿ ಮಾತೆ ಮಹಾದೇವಿಯವರು ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗಿರುವ ಆಧುನಿಕ ಚಿನ್ಹೆಗಳನ್ನು ಅಳಿಸಿಹಾಕಲು ಮರೆತುಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ!  ಇಷ್ಟಲಿಂಗದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುವ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ವ್ಯಾಕರಣ/ಭಾಷೆಯ ಚಿನ್ಹೆಗಳು ಹೇಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೂಡದೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ!

ಈ ಸಂಕಲನದ ಸಮರ್ಥನೆಯ ಭರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಅನೇಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೇಖಕರ ವಿರುದ್ಧ ಖಡ್ಗವನ್ನು ಝಳಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಲೇಖಕರು ಬಸವಣ್ಣ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದೆ, ತಪ್ಪಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಮಾತೆ ಮಹಾದೇವಿಯವರು ಏ.ಕೆ. ರಾಮಾನುಜನ್ನರ ಸ್ಪೀಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ಶಿವ ಕೃತಿಯನ್ನು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನಾಗಿ ನೀಡಿ, ರಾಮಾನುಜನ್ ವಚನಗಳ ಮೂಲ ಮತ್ತು ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲು ವಿಫಲರಾಗಿದ್ದಾರೆಂದು ಆಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬಸವಣ್ಣ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದ ಇಷ್ಟಲಿಂಗದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದಿರುವುದು ರಾಮಾನುಜನ್ನರ ವಿಫಲತೆಗೆ ಕಾರಣ ಎಂದು ಮಾತೆ ಮಹಾದೇವಿಯವರ ಮುಖ್ಯ ಆರೋಪ. ರಾಮಾನುಜನ್ನರು ಕೂಡಲಸಂಗಮ ಅಂಕಿತನಾಮವನ್ನು The Lord of Meeting River ಎಂದು ಭಾಷಾಂತರಿಸಿದ್ದು ಮಾತೆ ಮಹಾದೇವಿಯರ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗುತದೆ. ಲಿಂಗಾಯತ ಧರ್ಮವು ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ, ದೈವ ಇತ್ಯಾದಿ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಭಾವಿಸಿದೆ ಎಂದು ಕೂಲಂಕಷವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸದೆ ವಚನಗಳನ್ನು ಭಾಷಾಂತರಿಸಿದ್ದು ಮಾತೆ ಮಹಾದೇವಿಯವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಅಪರಾಧ (ಮಾತೆ ಮಹಾದೇವಿ, ೧೯೯೭ : ೨೧).

ಭಾಗ

ಎರಡು ಭಿನ್ನ ಜಗತ್ತುಗಳು

ಪ್ರಮಾಣಿಕೃತತೆ ಮತ್ತು ವರ್ಚಸ್ಸನ್ನು ಪುನರ್-ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವುದು/ಪುನರ್-ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು ಒಟ್ಟೊಟ್ಟಿಗೆ ಸಂಭವಿಸುವ ಬೌದ್ಧಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳು. ಅವು ಒಂದೇ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿರಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮವೇನಿಲ್ಲ. ಮತ್ತು ಅವು ಏಕದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಕೂಡಿರಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮವೇನಿಲ್ಲ. ದಿ ಸೈನ್ ವಿವಿಧ ವಚನಕಾರರ ವಚನಗಳನ್ನು ಭಾಷಾಂತರಿಸಿ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಪ್ರವಾಹವನ್ನುಂಟು ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದೆ. ವಚನಗಳ ಹೊಸ ಅರ್ಥಕ್ಕೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿನ ವೈರುಧ್ಯಗಳನ್ನು ಬಯಲುಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಬಸವ ವಚನ ದೀಪ್ತಿಯು ಅರ್ಥಕ್ಕೆ ಪರಿಧಿಯನ್ನು ಹಾಕುತ್ತದೆ. ಮಾತೆ ಮಹಾದೇವಿಯೂ ಸಹ ವಚನಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ತಮ್ಮ ಧಾರ್ಮಿಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಿಂದ ವಚನಗಳಿಗೆ ದೈವತ್ವದ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಹೇರಿ, ಅರ್ಥಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗೆ ತಿಲಾಂಜನಿಯನ್ನಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ಪೀಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ಶಿವ ದಂತ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಅವರು ಸಾರಾಸಗಟ ತಿರಸ್ಕರಿಸುವ ಧೋರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಚನಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದೆ, ಅಪವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದೆ ಅವರು ಕೊಡುವ ಕಾರಣ. ತಮ್ಮ ಸಂಕಲನದ ಮೂಲಕ ಬಸವಣ್ಣನ ವಚನಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಆತನ ವರ್ಚಸ್ಸಿಗೆ ಮತ್ತೆ ವೈಭವವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವುದೇ ಮಾತೆ ಮಹಾದೇವಿಯವರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಈಗಲೂ ಸಹ ತಮ್ಮ ವತಿಯಿಂದ ಅಥವಾ ತಮ್ಮ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವತಿಯಿಂದ ಈ ಸಂಕಲನಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವದಿಂದ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿಯ ವೈರುಧ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಘರ್ಷಣಾತ್ಮಕ ನಿಲುವುಗಳು ಪ್ರಮಾಣಿಕೃತತೆ ಮತ್ತು ವರ್ಚಸ್ಸನ್ನು ಸಂಘರ್ಷಾತ್ಮಕ ವಲಯಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿವೆ. ಯಾಕೆ ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ಕೆಲವು ಅರ್ಥಗಳು ಪ್ರಬಲವಾಗಿ, ಇತರ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಮೂಲೆಗುಂಪು ಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ನಾವು ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಲೇಖನವು ಇದನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಲೇಖನಗಳು

೧.        ದಾಲ್ಮಿಯ, ವಸುಧ, ಇತರರು. ೨೦೦೩. “Introduction”, Charisma & Canon: Essays on the Religious History of the Indian Subcontinent, ಸಂ. ವಸುಧ ದಾಲ್ಮಿಯ ಮತ್ತು ಇತರರು, ಓಯೂಪಿ : ನ್ಯೂ ದೆಲ್ಲಿ.

೨.        ನಾಗಭೂಷಣ, ಓ.ಎಲ್. ೨೦೦೭. “Introduction”, The Sign: Vachanas of 12th Century, ಸಂ. ಓ.ಎಲ್. ನಾಗಭೂಷಣ, ಪ್ರಸಾರಾಂಗ : ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ.

೩.        ತಾರಕೇಶ್ವರ, ವಿ.ಬಿ. ೨೦೦೭. “Kannada Classical Texts in Translation Series” in The Sign: Vachanas of 12th Century, ಸಂ. ಓ.ಎಲ್. ನಾಗಭೂಷಣ, ಪ್ರಸಾರಾಂಗ : ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಪು. ix-xv.

೪.        ಮಾತೆ ಮಹಾದೇವಿ. ೧೯೯೬. “ಮುನ್ನುಡಿ : ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೃತಿ ಕುರಿತು”, ಬಸವವಚನ ದೀಪ್ತಿ, ಬೆಂಗಳೂರು: ವಿಶ್ವ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಿಷನ್.

೫.        – ೧೯೯೭. ಲಿಂಗದೇವನ ಲೀಲಾ ವಿಶೇಷ, ಬೆಂಗಳೂರು: ವಿಶ್ವ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಿಷನ್.

೬.        – ೧೯೯೮. “ಬಸವ ದೀಪ್ತಿ ಮುತ್ತುಗಳು-ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅವಮಾನಕರ ಸಂಗತಿ”, ಕಲ್ಯಾಣ ಕಿರಣ, ಸಂ. ೨೯, ಸಂಖ್ಯೆ. ೮. ಪು. ೬.

೭.        – ೨೦೦೦. “ಜಂಗಮತ್ವಕ್ಕೆ ಜೀವ ಕೊಟ್ಟ ಪೂಜ್ಯ ಲಿಂಗಾನಂದ ಅಪ್ಪಾಜಿ”, ಕಲ್ಯಾಣ ಕಿರಣ, ಸಂ. ೩೧, ಸಂಖ್ಯೆ ೧, ಪು. ೫.

೮.        ಪುಷ್ಪ, ಎಚ್.ಎಲ್. ೧೯೯೩. “ಕೆಳವರ್ಗದ ವಚನಕಾರ್ತಿಯರ ಒಲವು-ನಿಲುವುಗಳು”, ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಸಯ ಮತ್ತು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ, ಬೆಂಗಳೂರು: ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ.

೯.        ತೆಲಗಾವಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ. ೧೯೯೯. “ದಲಿತ ಚಳುವಳಿಯ ವಿವಿಧ ನೆಲೆಗಳು”, ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ದಲಿತ ಚಳುವಳಿಗಳು, ಪ್ರಸಾರಾಂಗ: ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ.

೧೦.      ನಾರಾಣಾಪುರ, ಚಂದ್ರಶೇಖರ, ೨೦೦೨. ಕರ್ನಾಟಕದ ವೀರಶೈವ ಮಠಗಳು, ಗೆಳೆಯ ಪ್ರಕಾಶನ: ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು.

೧೧.      ನಾಗರಾಜಪ್ಪ, ಕೆ.ಜಿ. ೧೯೮೫. ಮರು ಚಿಂತನೆ, ಅನಿಕೇತನ: ತುಮಕೂರು.

೧೨.      ಪಾಟೀಲ, ಚಂದ್ರಶೇಖರ. ೧೯೯೬. “ಬಸವ ಚಳುವಳಿ: ಒಂದು ಚಿಂತನೆ”, ವಿಚಾರ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಂ. ಹಿ.ಶಿ. ರಾಮಚಂದ್ರೇಗೌಡ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ: ಬೆಂಗಳೂರು.

[1] ಈ ಚಳುವಳಿಯು ಅನೇಕ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ. ಕೆಲವರು ಇದನ್ನು ವಚನ ಚಳುವಳಿ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದರೆ, ಮತ್ತಿತರರು ಇದನ್ನು ವೀರಶೈವ/ಲಿಂಗಾಯತ ಚಳುವಳಿ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದಾರೆ. ಮತ್ತಿತರರು ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ ಇದನ್ನು ‘ವಿಚಾರ ಕ್ರಾಂತಿ’ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.

[2] ಎಚ್.ಎಲ್. ಪುಷ್ಪರವರು ಮೋಳಿಗೆ ಮಹಾದೇವಿ, ಅಮುಗೆ ರಾಯಮ್ಮ, ಸೂಳೆ ಸಂಕವ್ವ, ಉರಿಲಿಂಗ ಪೆದ್ದಿ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಾಯಕ್ಕರು ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಚಳುವಳಿಗೆ ನೀಡಿರುವ ಕಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದ್ದಾರೆ (ಪುಷ್ಪ, ೧೯೯೩: ೧೦೧-೧೧೬). ಮತ್ತೊಬ್ಬ ವಿದ್ವಾಂಸರಾದ ಲಕ್ಷಣ ತೆಲಗಾವಿಯವರು ಮಾದರ ಚೆನ್ನಯ್ಯ, ಡೋಹರ ಕಕ್ಕಯ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾದರ ದೂಳಯ್ಯವರರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಆಗಿಹೋದ ಮೊದಲ ದಲಿತ ಲೇಖಕರು ಎಂದು ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ (ತೆಲಗಾವಿ, ೧೯೯೯ : ೯೭). ಕೆ.ಜಿ. ನಾಗರಾಜಪ್ಪನವರು ತಮ್ಮ ಕೃತಿ ಮರುಚಿಂತನೆ (೧೯೮೫) ಯಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಕೆಳಜಾತಿ ವಚನಕಾರರ ನಡುವೆ ಇರುವ ತಾತ್ವಿಕ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ್ದಾರೆ.

[3] ಚಂದ್ರಶೇಖರ ನಾರಾಯಣಪುರ ಅವರು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿತ ವಚನಕಾರರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತಿರುವ ಮಠಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ (೨೦೦೨). ೧೯೮೮ರಲ್ಲಿ ಬಸವಲಿಂಗ ಸ್ವಾಮಿ ಎಂಬ ಮಠಾಧೀಶರು ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಾಗರಾಳು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಅಂಬಿಗರ ಚೌಡಯ್ಯ ಮಠವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ವಿಷಯವನ್ನು ಅವರು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.

[4] ಈ ಕನ್ನಡ ಸಂಕಲನವು (೨೦೦೪) ಓಎಲ್ಎನ್ ರಿಂದ ಸಂಕಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

[5] ಮಾತೆ ಮಹಾದೇವಿಯವರು ಪದೇ, ಪದೇ ಈ ತರಹದ ಸಮರ್ಥನೆಯನ್ನು ಕೊಡಲು ಕಾರಣ ಈ ಸಂಕಲನಕ್ಕೆ ಕರ್ನಾಟಕದಾದ್ಯಂತ ಉಂಟಾದ ವ್ಯಾಪಕ ವಿರೋಧ. ಅನೇಕ ಲಿಂಗಾಯತರು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೇಖಕರು ಈ ಸಂಕಲನವನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಬೇಕೆಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು.

[6] ಈ ಅಂಶವನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಸಾಕಷ್ಟು ಚರ್ಚೆ ಮಾಡಿದ್ದೇವೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀಕೃತ ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕಿ ‘ನಿಜ’ವಾದ ಲಿಂಗಾಯತ ಧರ್ಮವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಇಂದಿನದಲ್ಲ. ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಅನೇಕ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದಿವೆಯೆಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ನಾವು ಈ ಕೃತಿಯ ೬ನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು.