ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಮಾಜವಾದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಅಧ್ಯಯನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲೆಂದು ಡಾ. ರಾಮಮನೋಹರ ಲೋಹಿಯಾ ಅಧ್ಯಯನ ಪೀಠವು ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದೆ. ರಾಮಮನೋಹರ ಲೋಹಿಯಾ ಅವರು ಧೀಮಂತ ರಾಜಕಾರಣಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಚಿಂತಕರಲ್ಲಿ ಸಹ ಒಬ್ಬರು. ಅವರ ಸಂಪರ್ಕವು ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ೧೯೫೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಒದಗಿ ಬಂದಿತು. ಮುಂದೆ ಅದು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಭಾವವಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಕಾರಣ, ಚಳುವಳಿ, ತಾತ್ವಿಕ ಚಿಂತನೆ ಹಾಗೂ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿತು. ಈ ಪ್ರಭಾವವು, ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಅರ್ಧಭಾಗದ ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಕಾರಣ, ಚಿಂತನೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜಗತ್ತನ್ನು ಲೋಹಿಯಾ ಅವರನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟು ಚರ್ಚಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬಂತೆ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ವಿಶಾಲ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಲೋಹಿಯಾ ಪೀಠವು ಲೋಹಿಯಾವಾದಿ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಸಮಾಜವಾದಿ ಚಿಂತನೆಗಳಿಗೆ ಒಂದು ವೇದಿಕೆ ಆಗಬೇಕೆಂಬುದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅದು ಕಳೆದ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕೆಲವು ಉಪಯುಕ್ತವಾದ ಕಮ್ಮಟಗಳನ್ನೂ ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣಗಳನ್ನೂ ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಹಲವು ಪ್ರಕಟಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಈ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿ, ೨೦೦೫-೦೭ನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಗೆಯ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು ಉಪನ್ಯಾಸ ಯೋಜನೆ. ಎರಡನೆಯದು ಸಂಶೋಧನ ಯೋಜನೆ. ಈ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ, ಪೀಠಕ್ಕೆ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಆಶಯಗಳಿದ್ದವು. ೧. ಈ ಯೋಜನೆಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಮಾಜವಾದಿ ಚಿಂತನೆ, ಚಳುವಳಿ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಹಾಗೂ ರಾಜಕಾರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚೂ ಚರ್ಚೆಗೆ ಬಾರದ ಆದರೆ ತಾತ್ವಿಕವಾಗಿ ಮಹತ್ವದ ಸಂಗತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುವಂತಿರಬೇಕು. ೨. ಈ ಯೋಜನೆಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಮಕಾಲೀನ ರಾಜಕೀಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದುಕಿಗೆ ಲಗತ್ತನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಒಂದು ಬಗೆಯ ಚಲನಶೀಲತೆಯನ್ನು ಪ್ರೇರಿಸುವಂತಿರಬೆಕು.

ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ ‘ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಳಿದ ಸಮುದಾಯಗಳ ಹೊಸ ರಾಜಕೀಯ ಸಮೀಕರಣಗಳು’ ಎಂಬ ವಿಷಯ ಕುರಿತು ದಿನಾಂಕ. ೧೯.೧೦.೨೦೦೬ ರಂದು, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಈ ಉಪನ್ಯಾಸ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಲೋಹಿಯಾ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಅನುವಾದ ಮಾಡಿಸಿ ಹಾಗೂ ಸಂಪಾದಿಸಿ ಕೊಟ್ಟಿರುವ, ಲೋಹಿಯಾ ಸಮಾಜವಾದದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಾಜಕಾರಣ ಸಮಾಜಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಪ್ರಬುದ್ಧತೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಡಾ. ನಟರಾಜ ಹುಳಿಯಾರ್ ಅವರು ಈ ಉಪನ್ಯಾಸ ನಡೆಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಎರಡನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸಂಶೋಧನ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹಂಪಿ ಪರಿಸರದ ಪ್ರತಿಭಾವಂತರೂ ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನ ಲೇಖಕರೂ ಆದ ಮೂವರು ಯುವಕರಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅವರೆಂದರೆ ೧. ಸಮಾಜವಾದಿ ಚಳುವಳಿಗಾರರ ಸಂದರ್ದಶನ ಸಂಪುಟ – ಬಿ.ಪೀರ್ ಬಾಶಾ, ೨. ಸೊಂಡೂರು ಭೂಹೋರಾಟ- ಅರುಣ್‍ಕುಮಾರ ಜೋಳದಕೂಡ್ಲಿಗಿ. ೩. ಹೆಬ್ಬಳ್ಳಿ ಭೂಹೋರಾಟ – ಡಾ. ಸತೀಶ್ ಪಾಟೀಲ. ಈ ಮೂರೂ ಯೋಜನೆಗಳು ಈಗ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡು ಪುಸ್ತಕ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿವೆ.

‘ಹೆಬ್ಬಳ್ಳಿ ಭೂಹೋರಾಟ’ ಎಂಬ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೃತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿಕೊಟ್ಟಿರುವ ಡಾ. ಸತೀಶ್ ಪಾಟೀಲ ಅವರು ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪಿಎಚ್‍ಡಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದವರು. ಶ್ರೀಯುತರು ಈ ಕೃತಿಯ ರಚನೆಗಾಗಿ ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೆಬ್ಬಳ್ಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಪಾಲುಗೊಂಡ ಹಾಗೂ ಫಲಾನುಭವಿಗಳಾದ ರೈತರ ಸಂಬಂಧಿಕರ ಜತೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಹೆಬ್ಬಳ್ಳಿ ಜಹಗೀರುದಾರ ಕುಟುಂಬದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಜತೆ ಮಾತಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಹೆಬ್ಬಳ್ಳಿ ಭೂಹೋರಾಟದ ಮುಖ್ಯ ನಾಯಕರೂ ಲೋಹಿಯಾವಾದಿ ಹೋರಾಟಗಾರರೂ ಆದ ಶ್ರೀ ನೀಲಗಂಗಯ್ಯ ಪೂಜಾರ ಅವರ ಜತೆ ಸಂದರ್ಶನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ದಾಖಲೆಗಳಿಗಾಗಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಲ್ಲೂ ಪತ್ರಿಕಾ ಕಛೇರಿಗಳಲ್ಲೂ ಹುಡುಕಾಟ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇತರೆ ಭೂಹೋರಾಟ ಕುರಿತ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ಅದರ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ. ಅರ್ಧಶತಮಾನದ ಬಳಿಕ ಚಳುವಳಿಯ ಸ್ಮೃತಿಗಳು ಮರೆವಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತಿರುವ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ, ಈಗ ಹೇಗೆ ಹೆಬ್ಬಳ್ಳಿಯು ಬೇರೆಬೇರೆ ರೂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗೆ ಶ್ರಮಪಟ್ಟು ಅಜ್ಞಾತವಾಗಿರುವ ಈ ಭೂಹೋರಾಟದ ಬಗ್ಗೆ ಕೃತಿ ರಚಿಸಿಕೊಟ್ಟಿರುವ ಡಾ. ಸತೀಶ್ ಪಾಟೀಲರಿಗೆ ಲೋಹಿಯಾ ಪೀಠದ ಪರವಾಗಿ ಧನ್ಯವಾದಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ಈ ಕೃತಿಯ ವಿಶೇಷತೆಗಳೆಂದರೆ ೧. ಕರ್ನಾಟಕದ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಅಷ್ಟು ಚರ್ಚೆಗೆ ಬಾರದ ಒಂದು ಅಧ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ಸಲ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರ ಪಡೆಯುವ ಹೋರಾಟಗಳ ಹಾಗೆಯೇ ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಈ ಪುಟ್ಟ ಚಳುವಳಿಗಳು ಸಾವಿರಾರು ಜನರಿಗೆ ಹೊಸ ಬದುಕನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ಅಂತಹ ಚಳುವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಬ್ಬಳ್ಳಿ ಭೂಹೋರಾಟವೂ ಒಂದು. ಕಾಗೋಡು ಸತ್ಯಾಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಲೋಹಿಯಾ ಅವರ ಪ್ರವೇಶವಿದ್ದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಹಾಗೆ ಯಾವುದೇ ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ನಾಯಕರ ಪ್ರವೇಶವೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ೨. ಕರ್ನಾಟಕದ ನೆಲದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಈ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಣೆ ಒದಗಿದ್ದು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ. ಅವರೆಂದರೆ ನಾಸಿಕ್ ತ್ರ್ಯಂಬಕೇಶ್ವರ ಭಾಗದ ಹೀರೆ ಅವರು. ನಾಸಿಕ್ ತ್ರ್ಯಂಬಕೇಶ್ವರದ ಗುಡಿಯ ಕ್ಷೌರಿಕರಾದ ಹೀರೆಯವರು, ಅಲ್ಲಿನ ದೊಡ್ಡ ಭೂಸ್ವಾಮಿ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಚುನಾವಣೆಗೆ ನಿಂತು, ಗೆದ್ದು, ರಾಜ್ಯದ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಒಂದು ಕಾನೂನಿನ ಮೂಲಕ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಜಹಗೀರು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರವೇ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು, ಭೂರಹಿತರಿಗೆ ಹಂಚುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದವರು. ಅವರ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ವಕೀಲರೂ ಮುಂಬೈ ವಿಧಾನಸಭೆ ಸದಸ್ಯರೂ ಆಗಿದ್ದ ಲೋಹಿಯಾವಾದಿ ಚಿಂತಕ ಶ್ರೀ ನೀಲಗಂಗಯ್ಯ ಪೂಜಾರ ಅವರು ಈ ಭೂಹೋರಾಟವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಈ ಹೋರಾಟದಿಂದ ಭೂರಹಿತರಿಗೆ ಭೂಮಿ ಸಿಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು. ೩. ಮುಂದೆ ಈ ಹೋರಾಟವು ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಧಾರವಾಡಗಳಲ್ಲಿ ನಿವೇಶನ ಹೋರಾಟಗಳಿಗೂ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಲೋಹಿಯಾನಗರವು ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ೪. ಆದರೆ ಹೆಬ್ಬಳ್ಳಿ ಭೂಹೋರಾಟವು ಸೊಂಡೂರು ಅಥವಾ ಕಾಗೋಡುಗಳ ಹಾಗೆ ಆಳುವ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧದ ನೆಲೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳದೆ, ಪ್ರಭುತ್ವದ ಮಣಿಯುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಸಹಕಾರದಿಂದ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ೫. ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಯಾವ ಹೆಬ್ಬಳ್ಳಿಯ ಜಹಗೀರು ಮನೆತನವು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿದ್ದ ದೊಡ್ಡ ಭೂಮಾಲಿಕತ್ವದ ವಿರುದ್ಧ ಭೂಮಿಯಿಲ್ಲದ ರೈತರು ಹೋರಾಡಿ ಭೂಮಿ ಪಡೆದರೋ ಅದೇ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ನಟರೂ ಆದ ಸುರೇಶ್ ಹೆಬ್ಬಳ್ಳೀಕರ ಅವರು ಮುಂದೆ ಪರಿಸರ ಹೋರಾಟಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಹೀಗೆ ಹಲವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಈ ಕೃತಿಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ಚರಿತ್ರೆ, ರಾಜಕಾರಣ ಹಾಗೂ ಚಳುವಳಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಆಕರಗ್ರಂಥವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವುದು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಪೀಠಕ್ಕಿದೆ.

ಲೋಹಿಯಾ ಪೀಠದ ಯೋಜನೆಗಳ ಹಿಂದೆ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿ ಕೂಡ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ನಿಂತವರು, ಮಾನ್ಯ ಕುಲಪತಿಯವರಾದ ಡಾ. ಬಿ.ಎ. ವಿವೇಕರೈ ಅವರು. ತಮ್ಮ ಸಮಾಜವಾದಿ ಒಲವಿನ ಕಾರಣ, ಅವರು ಪೀಠದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಅವರ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಹಾಗೂ ಬೌದ್ಧಿಕ ನೆರವನ್ನು ಕೃತಜ್ಞತೆಯಿಂದ ನೆನೆಯುತ್ತೇನೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂದರ್ಶನ ಸಂಪುಟವು ಹೀಗೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣಕರ್ತರಾದವರು ಪೀಠದ ಸಲಹಾ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯರಾದ ಡಾ. ಕಾಳೇಗೌಡ ನಾಗವಾರ ಹಾಗೂ ಪ್ರೊ. ಕೆ.ಫಣಿರಾಜ ಅವರು. ಇವರು ಲೇಖಕರಾದ ಸತೀಶ್ ಪಾಟೀಲರ ಜತೆ ಮಾಡಿದ ಚರ್ಚೆಯು ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿ ರೂಪಿಸಲು ನೆರವಾಯಿತು. ಈ ಇಬ್ಬರು ಚಿಂತಕರ ನೆರವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೆನೆಯುತ್ತೇನೆ. ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಅಕ್ಷರಜೋಡಣೆ ಮಾಡಿದವರು ಶ್ರೀ ಸಾವಳಗಿ ಶಿವಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್‌ನ ಶ್ರೀಮತಿ ಬಿ. ರಶ್ಮಿ ಕೃಪಾಶಂಕರ್ ಅವರು. ಇದರ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡಿದವರು ಸಂಜ್ಞಾನಮೂರ್ತಿ ಅವರು. ಮುಖಪುಟವನ್ನು ರಚಿಸಿದವರು ಕೆ.ಕೆ. ಮಕಾಳಿ ಅವರು. ಈ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ವಿಶ್ವಾಸದಿಂದಲೂ ಪ್ರಸಾರಾಂಗದ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ ಪ್ರೊ. ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ ಜಿ. ವೆಂಕಟೇಶ ಅವರು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿರುವರು. ಇವರೆಲ್ಲರನ್ನು ಕೃತಜ್ಞತೆಯಿಂದ ನೆನೆಯುತ್ತೇನೆ. ಈ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಬರಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಓದುಗರಲ್ಲಿ ವಿನಂತಿಸುತ್ತೇನೆ.

ರಹಮತ್ ತರೀಕೆರೆ