ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ‘ಸಮುದ್ರವ ಸೆರೆಹಿಡಿದವರುಂಟೆ?’ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ‘ಉಂಟು’ ಎಂದು ಉತ್ತರ ಕೊಡಬಲ್ಲವರು, ಕವಿ ರತ್ನಾಕರವರ್ಣಿಯೊಬ್ಬನನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ, ಶ್ರೀ ವಿನಾಯಕ ಕೃಷ್ಣ ಗೋಕಾಕರೊಬ್ಬರೇ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಕನ್ನಡದ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರಾದ ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರು, ಕಡಲ ತೀರದಗಲಕ್ಕೂ ಹರಹಿಕೊಂಡ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬದುಕನ್ನು ಅನನ್ಯವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದರೂ, ಕಡಲನ್ನು ಕುರಿತು ಅದರ ಭವ್ಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಕುರಿತು ಅವರಿಗಾಗಲೀ ಅವರ ಕಥಾಪಾತ್ರಗಳಿಗಾಗಲೀ ಅಂತಹ ತನ್ಮಯತೆಯೇ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕಡಲನ್ನೂ ಅದರ ಅಸಂಖ್ಯ ವೈವಿಧ್ಯಗಳನ್ನೂ ಕುರಿತು ತಕ್ಕ ಉತ್ಸಾಹ-ತನ್ಮಯತೆಯಿಂದ ಬರೆದವರು ಬಹುಶಃ ಗೋಕಾಕರೊಬ್ಬರೇ. ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯಾಸಕ್ತರು ಗೋಕಾಕರ ಕವಿತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಮೊದಲು ತಾಳಿದ್ದು ಅವರು ೧೯೩೬-೩೭ರಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೆ ಬರೆದು, ೧೯೪೦ರ ವೇಳೆಗೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ‘ಸಮುದ್ರಗೀತೆಗಳು’ ಸಂಗ್ರಹದಿಂದಲೇ.

ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಗೋಕಾಕರ ‘ಸಮುದ್ರಗೀತಗಳು’ ಅವರ ಕಾವ್ಯದ ನಿಲುವುಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಹಲವು ಮೂಲಮಾನಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಕೃತಿ, ಅವರು ಇಂಡಿಯಾದಿಂದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆಂದು ಹಡಗಿನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯಾಣ ಹೊರಟಾಗ ಅವರು ಕಂಡುಂಡ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಕುರಿತದ್ದು. ಅಂದರೆ ಇದು ಒಬ್ಬ ಪ್ರವಾಸಿಯಾಗಿ ಗೋಕಾಕರು ಹಡಗಿನಲ್ಲಿ ಹೊರಟಾಗ, ಕಡಲ ಪಯಣದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಅವರು ವಿವಿಧ ಋತುಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಕಡಲಿನ ದೃಶ್ಯವೈವಿಧ್ಯಗಳನ್ನೂ ಪಯಣದ ಹಾದಿಯೊಳಗಿನ ಹಲವು ದೇಶಗಳ ಇತಿಹಾಸ ನಾಗರಿಕತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತೋರಿದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನೂ, ಹಡಗಿನ ಹೊರಭಾಗದ ಹಾಗೂ ಒಳಭಾಗದ ಬದುಕನ್ನೂ ಕುರಿತ ನಿರೂಪಣೆಯಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಈ ಬಗೆಯ ಬರೆಹ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಆವರೆಗೆ ಇರಲಿಲ್ಲವೆಂಬುದನ್ನು ನೆನೆದರೆ, ಪ್ರವಾಸಾನುಭವದಂಥ ವಸ್ತುವೊಂದು ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯದೊಳಕ್ಕೆ ಗೋಕಾಕರ ಮೂಲಕಬಂದಿತೆಂಬುದು, ವಿಶೇಷವಾದ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ ಅವರ ಮುಂದಿನ ಬರೆವಣಿಗೆಯನ್ನು ನೋಡಿದರೆ, ಅವರ ಬರೆಹದ ಬಹುಪಾಲು ಈ ಬಗೆಯ ಪ್ರವಾಸಾನುಭವಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿದೆ ಎನ್ನುವುದು ಸ್ವಾರಸ್ಯದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ ಅವರೇ ತಮ್ಮದು ಮೂಲತಃ ಪ್ರವಾಸಿಯ ಮನೋಧರ್ಮವೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ‘ನಾನು ಪಯಣಿಗ, ಎಲ್ಲಿ ನೆಲ ನೀರ್ ಗಾಳಿ ನನ್ನನು ಸೆಳೆವುವೋ’ (ಕಾಶ್ಮೀರ) ಎಂದು ತಮ್ಮನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿಕೊಡಿದ್ದಾರೆ. ಮತ್ತು ಅವರ ಬರಹವೆಲ್ಲ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಈ ಪಯಣಿಗನ ಮನೋಧರ್ಮವನ್ನೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸುತ್ತವೆ.

ಅವರ ‘ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ.’ ‘ತ್ರಿಶಂಕುವಿನ ಪ್ರಜ್ಞಾ ಪ್ರಭಾತ’, ‘ಸಮುದ್ರದಾಚೆಯಿಂದ’, ‘ಸಮುದ್ರದೀಚೆಯಿಂದ’ ‘ಇಂದಲ್ಲ ನಾಳೆ’ ‘ಸಿಮ್ಲಾ ಸಿಂಫನಿ’ ‘ಕಾಶ್ಮೀರ’ ‘ಉಗಮ’ ಇಂಥ ಕೃತಿಗಳು ಅವರು ನೀರಮೇಲೂ, ನಭದ ಮೇಲೂ, ನೆಲದ ಮೇಲೂ ಕೈಕೊಂಡ ಪ್ರವಾಸಾನುಭವಗಳನ್ನೂ ದೇಶ-ವಿದೇಶಗಳ ನಾಗರಿಕತೆ-ಇತಿಹಾಸ-ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ನಿಸರ್ಗ ರಮ್ಯಾದ್ಭುತಗಳಿಗೆ ಅವರು ಸ್ಪಂದಿಸುವ ಪರಿಯನ್ನೂ ತುಂಬ ಸ್ವಾರಸ್ಯವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಗೋಕಾಕರ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಆಶಯವೇ ‘ಪ್ರವಾಸ’ವಾಗಿದೆ. ಅವರ ನಿಲುವು ಮೂಲತಃ ಪ್ರವಾಸಿಯದಾಗಿದೆ. ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರವಾಸಸ್ಫೂರ್ತ ಸಾಹಿತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಹಾಗೂ ಪ್ರವಾಸಿಯ ಮನೋಧರ್ಮ, ಕಲೋಪಾಸಕನ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಕಾಳಜಿಗಳನ್ನುಳ್ಳ ಗಂಭೀರ ಚಿಂತಕನ ನಿಲುವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡದ್ದಾಗಿದೆ. ‘ಸಮುದ್ರಗೀತಗಳು’ (೧೯೪೦) ಸಂಕಲನಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಪ್ರಕಟವಾದ ‘ಪಯಣ’ (೧೯೩೭) ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಪ್ರಕಟವಾದ ಅವರ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಕವನಸಂಗ್ರಹವಾದ ‘ಕಲೋಪಾಸಕ’ (೧೯೩೪) ಇವುಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಅವುಗಳ ಹಣೆ ಹೆಸರುಗಳೇ ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಗೋಕಾಕರ ಮನೋಧರ್ಮದ ಸಂಕೇತಗಳಂತೆ ತೋರುತ್ತವೆ. ಅವರ ‘ಸಮುದ್ರ ಗೀತಗಳು’ ಮತ್ತು ‘ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ’-ಈ ಎರಡೂ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಮೇಲೂ, ನಭದಮೇಲೂ ಅವರು ಕೈಕೊಂಡ ಪ್ರವಾಸಾನುಭವದ ದೃಶ್ಯ ವೈವಿಧ್ಯಗಳು ವರ್ಣೋಜ್ವಲವಾಗಿ ನಿರೂಪಿತವಾಗಿವೆ. ಸಮುದ್ರಗೀತಗಳಲ್ಲಿ ಅಪರಂಪಾರ ಪಾರವಾರದ ಜಲದ ತಾಳ ಲಯ ಛಂದೋಗತಿಗಳನ್ನು ಕಂಡ ಮನಸ್ಸು ‘ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವಿ’ಯಲ್ಲಿ ವಿಮಾನಯಾನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಂಡ ನಭೋ ವಿಸ್ತಾರದ ನೀರದಲೋಕದ ದೃಶ್ಯವೈಭವಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ.ಹಾಗೆಯೆ ‘ಉಗಮ’, ‘ಸಿಮ್ಲಾ ಸಿಂಫನಿ’, ‘ಕಾಶ್ಮೀರ’ ಇಂಥ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಇಳೆಯ ಛಂದೋಲಯ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು, ಅದರ ಗಿರಿ-ದರಿ-ನದಿ-ಸರೋವರಗಳ ಸೊಗಸನ್ನು ತಕ್ಕ ತನ್ಮಯತೆಯಿಂದ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.

ಅವರ ‘ತ್ರಿಶಂಕುವಿನ ಪ್ರಜ್ಞಾ ಪ್ರಭಾತ’ ಮಹಾಕಾವ್ಯದ ಮಿಡಿ ಎಂದು ಅವರೇ ಕರೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಪೌರಾಣಿಕ ಕೃತಿ. ಇಲ್ಲಿ ಅವರ ಗಗನಯಾನದ ವಿಸ್ಮಯಾದ್ಭುತಗಳನ್ನು ಅನುಭಾವಿಕ ಸಂಕೇತ ನಿರ್ಮಿತಿಗೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಕ್ರಮವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದುದಾಗಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಪ್ರವಾಸಾನುಭವ ನಿರ್ಮಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೌಂದರ್ಯದ ಯಥಾಸ್ವರೂಪ ಕಥನದ ಜತೆಜತೆಗೇ ಭಾರತೀಯ ಪೌರಾಣಿಕ ಸಂಕೇತ-ಪ್ರತೀಕಗಳ ಸಂಯೊಜನೆಯ ಕ್ರಮವೂ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಸಮುದ್ರ ಗೀತಗಳು ಮತ್ತು ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವಿಯ ಜಲವಿಸ್ತಾರ ಹಾಗೂ ನಭೋಮಂಡಲದ ಅನುಭವಗಳು ಪುರಾಣ ಸ್ಮರಣೆಯ ಶಬ್ದ ಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಸಮುದ್ರ ಕೇವಲ ರಾಜನಾಗಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಗೋಪುರಗಳ ಕಟ್ಟಿ ಗೋಪುರಗಳನಳಿಸುವ ‘ರುದ್ರ ಪುರುಷ’ನಂತೆ.  ‘ನಟಸಾಮಾಟ್ರ’ನಂತೆ. ‘ಮಾರುತಿ ಬಲಭೀಮ’ನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಕಡಲ ತೆರೆಗಳು  ‘ಅರುಣನ ಕುದುರೆಗಳಂತೆ’ ‘ಕಾಳ ರಕ್ಕಸರ ಕೋರೆ ಹಲ್ಲು’ಗಳ ಹೊಳಪಿನಂತೆ. ‘ಹೆಡೆಯಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಪರಾಗವಿಹ ಕಾಳಸರ್ಪಗಳಂತೆ’ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆಕಾಶದ ತುಂಬ ತುರುಗಿದ ತುಂಡು  ಮುಗಿಲುಗಳು ಗಾಳಿಕುರುಬ ತರುಬಿದ ಉಣ್ಣೆ ಕುರಿಮರಿಗಳಂತೆ ಕಾಣುವುದಷ್ಟೆ ಅಲ್ಲ, ನೀರದಗಳು ನಾರದನಂತೆ ತೋರುತ್ತವೆ; ವೀಣಾಪಾಣಿಯ ಮುಯೂರಗಳಂತೆ ತೋರುತ್ತವೆ; ದುರ್ಗಿಯ ವಾಹನದ ಪಂಚಾನನ (ಸಿಂಹ)ದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಗೋಕಾಕರ ಒಟ್ಟು ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಪುರಾಣ ಹಾಗೂ ಇತಿಹಾಸಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಹಾಗೂ ಚಿಂತನೆಗೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಹಸಕ್ಕೆ ಒಲಿದದ್ದು ಎಂಬ ಸಂಗತಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ‘ಊರ್ಣನಾಭಾವತಾರ’ ಎಂಬ ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಕವಿತೆಯೊಂದು ನೆನಪಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ‘ಊರ್ಣನಾಭ’ ಎಂದರೆ ಜೇಡ.ಗೋಕಾಕರು ಈ ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ ದೃತ್ಯ ಜೇಡವೊಂದನ್ನು ಕವಿತೆಯ ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ದೈತ್ಯಗಾತ್ರದ ಜೇಡ ಇಲ್ಲಿ ಕೇಡಿನ (evil)ನ ಒಂದು ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ಇದು ಅನಾದಿ ಕಾಲದಿಂದಲೂ, ಶೇಷಶಾಯಿಯ ತಲ್ಪವಾದ ಆದಿಶೇಷನ ಕೆಳಗೇ; ಹಾಲ್ಗಡಲಿನ ತಳದೊಳಗೆ ಪಾಚಿಕಟ್ಟಿರುವ ಒಂದೆಡೆ ಮನೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಜೇಡ ಸಮಯ ಕಾದು ಮೇಲೆ ಬಂದು ತನ್ನ ಬಲೆಗಳನ್ನು ಹರಡುತ್ತದೆ. ಗಂಗಾಪಾನದಲ್ಲಿ, ದೈನಂದಿನ ಉಣಿಸಿನಲ್ಲಿ, ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ, ನೀತಿ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಬಲೆ ಹರಡಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಭ್ರಷ್ಟಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಜೇಡನು ಹರಡುವ ಜಾಲದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಗೋಕಾಕರು ಈ ಕವಿತೆಯೊಳಗೆ ವಿವಿಧ ಪ್ರತೀಕಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿ, ಕವಿತೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆಯೊಂದನ್ನು ಎತ್ತುತ್ತಾರೆ- ‘ಯಾರು ಜಗತ್ತಿನ ಒಡೆಯ? ಪದ್ಮನಾಭನೋ, ಊರ್ಣನಾಭನೋ?’ ಎಂದು. ಆದರೆ ಕವಿತೆ ಇಲ್ಲಿಗೇ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ. ಸತ್‌ಶಕ್ತಿಯಂತೆ ಅಸತ್ ಶಕ್ತಿಯೂ ಅನಾದಿಯಾದುದು ಹಾಗು ಸಮಾನಾಂತರವಾದುದು ಎಂಬುದು  ನಿಜವಾದರೂ, ಸತ್‌ಶಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು-ಎಂಬ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಈ ಕವಿತೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಹಾಲ್ಗಡಲಿನ ಶೇಷಶಾಯಿಯ ಅಂಕಿತದಲ್ಲಿರುವ ವಾಯುದೇವನು ಬಂದು, ಆದಿಜೇಡ ನೆಯ್ದು ಬಲೆಗಳನ್ನು ಚಲ್ಲಾಪಿಲ್ಲಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದಂತೆ, ಮತ್ತೆ ಆದಿಜೇಡ ಹಾಲುಗಡಲಿನ  ತಳದಲ್ಲಿ ಪಾಚಿಗಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಮೂಲ ನೆಲೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದಂತೆ ಈ ಕವಿತೆಯ ವರ್ಣನೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯದಾಗಿ  ‘ಮತ್ತದಕೌತಣವಿತ್ತಿರಬೇಡ ತಪ್ಪುದಾರಿ ಹಿಡಿದು’ ಎಂಬ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ದನಿಯಿಂದ  ಈ ಕವಿತೆ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಎಂದರೆ ಕೇಡಿಗೆ ಆಹ್ವಾನ ಕೊಡುವವರು ಕೊನೆಗೂ ನಾವೇ; ಆದ ಕಾರಣ, ತಪ್ಪುದಾರಿ ನಡೆದು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕೇಡಿಗೆ ಔತಣ ಕೊಡುವುದು ಬೇಡ ಎಂಬ ಎಚ್ಚರವೆ ನಮಗೆ ರಕ್ಷೆಯಾಗಬೇಕು. ಕೇಡನ್ನು ಕುರಿತು, ಹೊಸ ಪುರಾಣ (myth)ವೊಂದನ್ನು ಗೋಕಾಕರು  ಈ ಕವಿತೆಯೆಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ಕ್ರಮ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಇದು ಗೋಕಾಕರ ತಾತ್ವಿಕ ನಿಲುವನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವಂಥದಾಗಿದೆ.

ಅವರ ‘ಉಗಮ’ವೆಂಬ ಕವನ ಸಂಗ್ರಹದೊಳಗಿನ ಕವಿತೆಗಳು. ಪರ್ವತಾರಣ್ಯಗಳ ಉತ್ತುಂಗ ಶೃಂಗಗಳಲ್ಲಿ ನಿಬಿಡಾರಣ್ಯಗಳ ರುದ್ರ ರಮಣೀಯತೆಯಲ್ಲಿ ಆ ಎಲ್ಲ ಸೌಂದರ್ಯದ ವ್ಯಕ್ತ ರಹಸ್ಯದಂತೆ ಹರಿಯುವ ಹೊಳೆಯೊಂದರ ಉಗಮವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಅನ್ವೇಷಕನ ಪ್ರತೀಕದಲ್ಲಿ ಬದುಕಿನ ಮೂಲ ಸೆಲೆಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಹಂಬಲದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಅವರ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಕೃತಿಯಾದ ‘ಭಾರತ ಸಿಂಧು ರಶ್ಮಿ’ ಋಗ್ವೇದದಿಂದ ತನ್ನ ವಸ್ತುವನ್ನು  ಆಯ್ದುಕೊಂಡ, ಸುಮಾರು ಕ್ರಿಸ್ತ ಪೂರ್ವದ ಎರಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲಮಾನದ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಒಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ, ವರ್ತಮಾನದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಪುರಾಣವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದದ್ದಲ್ಲ.

ಪುರಾಣದಂತೆ ಇತಿಹಾಸವೂ ಗೋಕಾಕರ ಪ್ರವಾಸ ಪ್ರತಿಭೆಯ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ. ‘ಸಮುದ್ರ ಗೀತಗಳು’ ಕೃತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಇಂಡಿಯಾದಿಂದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುವ ಕಡಲ ದಾರಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಕಂಡ ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಅವರು ತೋರುವ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಅವರ ಇತಿಹಾಸ ಪ್ರಜ್ಞೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಏಡನ್ನಿನ ಹಾಳುಬೀಳಿನ ನಡುವೆ ಆ ನಾಡಿನ ಜನಕ್ಕೆ ಬೆಳಕು ತಂದ ಪ್ರವಾದಿ ಪೈಗಂಬರ್‌ನ ಸ್ಮರಣೆ; ಆಫ್ರಿಕಾವನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಅದು ಬಿಳಿಯರ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಗೆ ತುತ್ತಾಗಿ ಪಟ್ಟ ಪಾಡುಗಳ ನೆನಪು, ಮತ್ತು ‘ಹೆದರ ಬೇಡ ಆಫ್ರಿಕವೆ. ಬರಬಹುದು ನಿನ್ನ ಹುಣ್ಣಿಮೆ ನಾಳೆ’ ಎಂಬ ಆಶ್ವಾಸನೆ; ಕ್ರೀಟ್ ಅನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಹೋಮರ್ ಕವಿಯ ನೆನಪು; ಕೋರ್ಸಿಕಾ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಕಂಡಾಗ ನೆಪೋಲಿಯನ್ನನ ವೀರ ಜೀವನದ ಸ್ಮರಣೆ-ಇತ್ಯಾದಿಗಳೂ ಗೋಕಾಕರ ಕಾವ್ಯಾಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೆ ಇವರು ಇಂಗ್ಲೆಂಡನ್ನು ತಲುಪಿದ ನಂತರ ವಸಾಹತುಷಾಹೀ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆಳರಸರ ನಾಡಿನಲ್ಲಿ, ಅಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಪ್ರಜೆಯಾಗಿ ತಾವು ಅನುಭವಿಸಿದ ‘ಅನಾಥ ಪ್ರಜ್ಞೆ’ಯ ಕಿರಿಕಿರಿಗಳನ್ನು ‘ಸಮುದ್ರ ಗೀತಗಳು’ ಮತ್ತು ‘ಸಮುದ್ರದಾಚೆಯಿಂದ’ ಎಂಬ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆಯೆ ‘ಇಂದಲ್ಲ ನಾಳೆ’ ಎಂಬ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾವನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಅದರ ಸಂಪತ್ ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಯಂತ್ರ ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಅವರು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡರೂ, ಅದು ಅನುಸರಿಸುವ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಮನನೊಂದು ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲೆಲ್ಲ ಅವರ ಮಾನವೀಯ ಕಾಳಜಿಗಳು ತುಂಬ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಗೋಕಾಕರ ಕಾವ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ವಸ್ತುವೊಂದು ಅದರ ಐತಿಹಾಸಿಕ-ಪೌರಾಣಿಕ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಸಮೇತವಾಗಿ ಅಖಂಡವಾಗಿ ಗೃಹೀತವಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಎಷ್ಟೋವೇಳೆ ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನೆನಕೆಗಳು, ಪೂರ್ವಸಿದ್ಧವೂ, ಕೃತಕ ಸಂಯೋಜನೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟವೂ ಆದಂತೆ ತೋರುತ್ತವೆ.

ಗೋಕಾಕರ ಕಾವ್ಯಪ್ರತಿಭೆಯ ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ, ಅದು ಸದಾ ಪ್ರಯೋಗಶೀಲವಾದದ್ದು. ಈ ಮಾತನ್ನು ಮತ್ತೆ ‘ಸಮುದ್ರ ಗೀತಗಳು’ ಕೃತಿಯ ಮೂಲಕವೇ ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು.

‘ಸಮುದ್ರಗೀತೆಗಳು’ ರಚಿತವಾದದ್ದು ೧೯೩೬-೩೭ರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ. ಅದು ‘ನವೋದಯ ಕಾವ್ಯ’ವು ತನ್ನ ಉತ್ಸಾಹ ಹಾಗೂ ರಭಸಗಳ ಮೂಲಕ ಉತ್ಕರ್ಷವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲ. ಆಗ ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ಗೆಳೆಯರ ಗುಂಪಿನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯ ಕಾಯಕದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದ ಗೋಕಾಕರು. ಅಂದು ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಚಲಿತವಾದ ಭಾವಗೀತಾತ್ಮಕ ಪದ್ಯ ಬಂಧಗಳ ಸಮೃದ್ಧಿಯ ನಡುವೆ. ‘ಸಮುದ್ರ ಗೀತಗಳು’ ಮೂಲಕ ಮುಕ್ತ ಛಂದೋ ರೂಪವೊಂದನ್ನು ಆವಿಷ್ಕಾರ ಮಾಡಿಕೊಂಡದ್ದು ತೀರಾ ಆಶ್ಚರ್ಯದ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ. ಮೂಲತಃ ಗೋಕಾಕರ ಸಮುದ್ರ ಗೀತಗಳ ಮುಕ್ತ ಛಂದೋ ರೂಪಗಳ ಹಿಂದೆ, ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಶತಮಾನದ ಶಿವಶರಣರ ವಚನಗಳ ಪ್ರೇರಣೆಯಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವೇನಲ್ಲ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಗೆಳೆಯರ ಗುಂಪಿನ ಕಾವ್ಯ ಮಾರ್ಗವು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಂತ ಸಾಹಿತ್ಯದಿಂದ ಹಾಗೂ ಅರವಿಂದರಿಂದ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡದ್ದು ನಿಜ. ಆದರೆ ಗೋಕಾಕರು ಆ ಗುಂಪಿನ ಅನೇಕರಂತೆ ಅರವಿಂದರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಯನ್ನೂ, ಪೂರ್ಣ ಮಾನವತ್ವದ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರೂ, ಕರ್ನಾಟಕ ಶಿವಶರಣರ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮುಕ್ತ ಛಂದೋ ರೂಪವನ್ನು, ಹೊಸ ಕಾಲದ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಆಳವಡಿಸುವ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರಿಂದ, ಅವರು ಬರೆದ ‘ಸಮುದ್ರ ಗೀತಗಳು’ ವಸ್ತು ಹಾಗೂ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಹೊಸತನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಅವುಗಳ ಹೊಸತನ ಇಂದಿಗೂ ಮಾಸದಿದೆ.

ಈ ಮುಕ್ತಛಂದೋಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಅವತ್ತಿನ ಇಡೀ ನವೋದಯ ಕಾವ್ಯದ ಪದ್ಯ ಬಂಧಗಳ ಬಾಹುಳ್ಯದ ನಡುವೆ ತೀರಾ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿಯೆ ಕಂಡಿರಬೇಕು. ಆದರೆ ಹೊಸಗನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತ ಛಂದಸ್ಸನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ತಂದ ಯಶಸ್ಸು ಗೋಕಾಕರಿಗೇ ಸಲ್ಲಬೇಕು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಮುಕ್ತ ಛಂದಸ್ಸು, ಅದರ ಸಮಸ್ತ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನೂ ಪಡೆದದ್ದು ಐವತ್ತರ ದಶಕದ ನವ್ಯಕಾವ್ಯದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೇ. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನವ್ಯ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಗೊಂಡ ಈ ನೂತನ ಛಂದೋಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪ್ರೇರಣೆ ನವ್ಯರಿಗೆ ದೊರೆತದ್ದು ಬಹುಶಃ ಗೋಕಾಕರ ಸಮುದ್ರ ಗೀತಗಳಿಂದಲೇ ಎಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ನವೋದಯ ಕಾವ್ಯವು ತನ್ನ ಪ್ರಕರ್ಷಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತಲುಪಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾದ ಐವತ್ತರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಅಡಿಗರು ಮತ್ತಿತರರು ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೇರೊಂದು ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಗೋಕಾಕರು ಸಮುದ್ರ ಗೀತಗಳಲ್ಲಿಯದಕ್ಕಿಂತ ಕೊಂಚ ಬೇರೆಯಾಗಿ ತೋರುವಂತೆ ಮುಕ್ತ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬರೆದ ‘ನವ್ಯ ಕವಿತೆಗಳು’ (೧೯೫೦) ಎಂಬ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿ ಮುಂಬೈ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಅವರ ಕಲ್ಪನೆಯ ‘ನವ್ಯಕಾವ್ಯ’ದ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಬಿಟ್ಟರು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಗೋಕಾಕರನ್ನು ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾಗಿ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರವರ್ತಕರೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ.

ನವೋದಯದ ನಂತರ ಬದಲಾಗಬೇಕಾಗಿದ್ದ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಛಂದೋ ರೂಪವನ್ನೂ, ‘ನವ್ಯಕಾವ್ಯ’ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನೂ, ಮತ್ತು ನವ್ಯತೆಯನ್ನು ಕುರಿತ ಕೆಲವು ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನೂ ಕೊಟ್ಟ ಕಾರಣದಿಂದ ಗೋಕಾಕರನ್ನು ನವ್ಯದ ಮೊದಲಿಗರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅವರು ಬದಲಾಗಬೇಕಾದ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಇಟ್ಟ ‘ನವ್ಯ’ ಎಂಬ ಹೆಸರೇನೋ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು. ಆದರೆ ನವ್ಯತೆಯ ಕಲ್ಪನೆ ಮಾತ್ರ ಅಸ್ವೀಕೃತವಾಯಿತು. ಯಾಕೆಂದರೆ, ನವ್ಯಕಾವ್ಯ ಎಂದರೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ಕುರಿತು ‘ವ್ಯಕ್ತಿ ನಿಷ್ಠವಾಗಿ ಅದು ನಿರೂಪಿತವಾಗಿದ್ದರೆ ಕಾವ್ಯವು ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಮಾದರಿಯಾಗುತ್ತದೆ: ವಸ್ತು ನಿಷ್ಠವಾಗಿ, ನಿರಾಭರಣವಾಗಿ ನೇರವಾಗಿ ಅದು ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದ್ದರೆ ಕಾವ್ಯವು ನವ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.’ (೧೯೫೫) ಎಂಬ ಅವರ ಸೂತ್ರೀಕರಣವನ್ನು, ನವ್ಯಕಾವ್ಯವೆಂದರೇನೆಂಬುದನ್ನು ಬಲ್ಲ ಈ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ಒಪ್ಪುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ನವ್ಯಕಾವ್ಯದ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಗೋಕಾಕರಿಗೆ ‘ಆದ್ಯ’ರ ಸ್ಥಾನವನ್ನಂತೂ ನಿರಾಕರಿಸುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ.

ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಸಮುದ್ರಗೀತಗಳ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡ ಗೋಕಾಕರು, ಹಿಂದಿನ ಚಂಪೂಕಾವ್ಯದ ತಂತ್ರವನ್ನು ಹೊಸಗನ್ನಡ ಕವಿತೆಗೆ ಅಳವಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆಂಬುದು ಕುತೂಹಲದ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ. ಅವರ ‘ತ್ರಿವಿಕ್ರಮರ ಆಕಾಶಗಂಗೆ’ (೧೯೫) ಮತ್ತು ‘ಇಂದಲ್ಲ ನಾಳೆ’ (೧೯೬೫)-ಈ ಎರಡೂ ಹೊಸ ಬಗೆಯ ಚಂಪೂಕಾವ್ಯಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು ಸೌಂದರ್ಯ ಗೆಳೆತನಗಳ ಆಳವಾದ ಅನುಭವಗಳ ಕಥನ. ಇಲ್ಲಿ  ಪದ್ಯ ಭಾಗ ಸರಳ ರಗಳೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಗದ್ಯಭಾಗ ಹೊಸಗನ್ನಡದಲ್ಲಿದೆ. ‘ಇಂದಿಲ್ಲ ನಾಳೆ’ ಮೂಲತಃ ಇಂಡಿಯಾದಿಂದ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೊರಟು ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಂಡು ಅಮೆರಿಕಾವನ್ನು ತಲುಪಿದ ಒಂದು ಪ್ರವಾಸ ಕಥನ. ಇಲ್ಲಿ ಪದ್ಯಗಳು ವಿವಿಧ ಛಂದೋ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಗದ್ಯ ಹೊಸಗನ್ನಡದಲ್ಲಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಕಂದ ವೃತ್ತ-ಗದ್ಯ ಸಮ್ಮಿಶ್ರವಾದ ಚಂಪೂವಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಹೊಸಕಾಲದ ಗದ್ಯ ಪದ್ಯಗಳ ಅಳವಡಿಕೆಯಿಂದ ಮೂಡುವ ಕಾವ್ಯವು ಹೇಗೆ ತೋರಬಹುದು ಎಂಬ ಕುತೂಹಲವೆ ಈ ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿರಬಹುದು. ಹೀಗೆಯೆ ಗೋಕಾಕರ ‘ಬಾಳದೇಗುಲದಲ್ಲಿ’ (೧೯೫೫) ಎಂಬ ‘ಕಾವ್ಯಗುಚ್ಛವು’ ಮಾನವ ಜೀವನದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ವಿವಿಧ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ಚಿಂತನೆಯ ಶಿಲ್ಪವಾಗಿ, ಮಾಸ್ತಿಯವರ ‘ನವರಾತ್ರಿ’ಯನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಗೋಕಾಕರ ಪ್ರಯೋಗ ಪರಿಣತಮತಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.

ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗೋಕಾಕರ ಪ್ರಯೋಗ ಪ್ರಪಂಚ. ಅದೇ ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯ ನಿರ್ಮಿತಿಯ ಬಹುಪಾಲನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅವರು ಬಹು ಹಿಂದೆಯೇ ಬರೆದ, ೧೨೬೮ ಪುಟಗಳಷ್ಟು ಸುದೀರ್ಘವಾದ ಕಾದಂಬರಿ ‘ಸಮರಸವೇ ಜೀವನ’ ಎನ್ನುವುದು. ಬಹುಶಃ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿಯೇ ಬೃಹದ್ಗಾತ್ರದ ಕೃತಿ. ಕಾವ್ಯಮೀಮಾಂಸೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ಕುರಿತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಅವರು ಬರೆದ ಕೆಲವು ಕೃತಿಗಳು, ಪಶ್ಚಿಮದ ಕಾವ್ಯ ತತ್ವಗಳ ಗಾಢವಾದ ತಿಳವಳಿಕೆಯನ್ನೂ, ಭಾರತೀಯ ಕಾವ್ಯಮೀಮಾಂಸೆ ಹಾಗೂ ಅರವಿಂದರ ವಿಚಾರಧಾರೆಗಳನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತವೆ. ಅವರ ‘ಭಾರತ ಸಿಂಧುರಶ್ಮಿ’ ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ಪಂಕ್ತಿಗಳಷ್ಟು ಸುದೀರ್ಘವಾಗಿ, ಸಂಕೀರ್ಣ ಛಂದೋ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ, ಋಗ್ವೇದದಿಂದ ಆಯ್ದ ವಸ್ತುವನ್ನೊಳಗೊಂಡು ಇಡೀ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಈವರೆಗೆ ನಿರ್ವಹಿತವಾಗದ, ಮತ್ತು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲಿಗೆ ನಿರ್ಮಿತಿಯಾದ ಒಂದು ಮಹಾಕಾವ್ಯ. ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಒಂದು ಕಾಯಕದಂತೆ ಅವಿ ರತವಾಗಿ ನಡೆಯಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ಗೋಕಾಕರ ಸಾಹಿತ್ಯ ನಿರ್ಮಿತಿಯ ಹರಹು ತುಂಬ ದೊಡ್ಡದು. ಅದರ ಆಳ ಅಗಲಗಳನ್ನೂ ಇತಿಮಿತಿಗಳನ್ನೂ ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಅಧ್ಯಯನ, ಯಾಕೋ ಏನೋ ಇನ್ನೂ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ನಡೆದಿಲ್ಲವೆಂದೇ ಹೇಳಬೇಕು.

ವಿಸ್ತರಣೆ: ೧೯೯೫