“…. we must not forget that these idyilic village communities, inoffensive though they may appear, had always been the solid foundation of oriental despotism, that they restrained the human mind within the smallest possible compass, making it the unresisting tool of superstition, enslaving it beneath the traditional rules, depriving it of all grandeour and historical energies… England has to fulfill a double mission in India: one destructive, the other regenerating-the annithilation of the Asiatic Society, and the laying of the material foundations of western society in Asia.”

– Karl Marx, 1853.

 

“…….Orientalists….. conceive of humanity either in large collective terms or in abstract generalities. Orientalists are neither interested in nor capable of discussing individuals…. Marx is no exception. The collective orient was easier for him to use in illustration of a theory than existential human intities.”

– Edward W. Orientalism, 1978.

 

“Civilization is not an incurable disease, but it should never be forgotten that the English people are at present afflicted by it.”

– M.K. Gandhi, Hindi Swaraj, 1908.

 

ಸುಮಾರು ಒಂದು ದಶಕದ ಕಾಲ ‘ರುಜುವಾತು’ ನನ್ನಿಂದ ಬರೆಸಿಕೊಂಡ ಮುಖ್ಯ ಬರಹಗಳು, ಜೊತೆಗೇ ಈ ಬರಹಗಳ ಹಿಂದಿರುವ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನೇ ಬೆಳೆಸುವ, ಸಮಿನಾರುಗಳಿಗಾಗಿ ಬರೆದ, ಬೇರೆ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿತರಾದ ಲೇಕನಗಳು ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿವೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಲೇಖನಗಳು, ಈ ಪುಸ್ತಕದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೇ ಮುಖ್ಯವೆನ್ನಿಸಿದರೂ, ಅನುವಾದಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಸಮಯವಾಗಲಿ ಸಮಾಧಾನವಾಗಲಿ ಇಲ್ಲವಾಗಿ ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಹಲವು ಲೇಖಕ ಮಿತ್ರರಿಗೆ ನಾನು ಬರೆದಿರುವ ಮುನ್ನುಡಿಗಳೂ ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಪ್ರಬಂಧಗಳ ಹಿಂದಿರುವ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನೇ ಬೆಳೆಸುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಪುಸ್ತಕದ ನಂತರ ಇನ್ನೆರಡು ಪುಸ್ತಕಗಳಿಗಾಗುವಷ್ಟು ಲೇಖನಗಳು ಉಳಿದಿವೆ. ಸಮಯ ಸಂದರ್ಭ ಒದಗಿದಂತೆ ಅವೂ ಪ್ರಕಟವಾಗಲಿವೆ.

ಈ ಬರವಣಿಗೆಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾದ ಬಹು ಮುಖ್ಯ ಘಟನೆಯೊಂದನ್ನು ಹೇಳಬೇಕು. ೮೦ರ ದಶಕದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ನನ್ನಲ್ಲೊಂದು ವಿಚಿತ್ರ ಬಗೆಯ ಸೋಮಾರಿತನ ಕವಿದು ಬಿಟ್ಟಿತ್ತು-ಮನಸ್ಸಿನ ಸೋಮಾರಿತನವಲ್ಲ, ಬರೆಯುವ ಸೋಮಾರಿತನವಲ್ಲ, ಬರೆಯುವ ಸೋಮಾರಿತನ. ಪಾಠ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲೇ, ಗೆಳೆಯರ ಜೊತೆ ಹರಟುವುದರಲ್ಲೇ, ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತಾಡುವುದರಲ್ಲೇ ತೃಪ್ತನಾಗಿ ತಣಿಯುವುದು ನನ್ನ ಜೀವಕ್ಕಂಟಿಕೊಂಡು ಬಂದ ಒಂದು ಸ್ವಭಾವ. ನನ್ನೆಲ್ಲ ವಾಗ್ವಾದಗಳೂ, ವಿಚಾರಗಳೂ ಹುಟ್ಟುವುದು ಈ ಬಗೆಯ ಹರಟೆಯಲ್ಲೇ, ನನಗೇ ಅಚ್ಚರಿಯಾಗುವಂತೆ ನನ್ನ ಗೆಳೆಯರ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಪ್ರೀತಿಯ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ಹುಟ್ಟಿ, ಅವರ ಸ್ಪಂದನದಲ್ಲಿ ಬೆಳದಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲ ವಿಚಾರಗಳೂ ನನ್ನವು. ಆದರೆ ನನ್ನವು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ.

ಇಂಥ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಲೆಂದು ಇಬ್ಬರು ಗೆಳೆಯರು ಹೇಳದೆ ಕೇಳದೆ ಬೆಂಗಳೂರಿಂದ ಮೈಸೂರಿಗೆ ಬಂದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನನಗೆ ಪ್ರಿಯರಾದ, ತಮ್ಮ ಕಾವ್ಯದ ಹುಚ್ಚಿನಿಂದ ನನ್ನ ಬದುಕಿನ ಹಲವು ಘಳಿಗೆಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿದ ಕಿ.ರಂ.ನಾಗರಾಜರು. ಇನ್ನೊಬ್ಬರು, ಆಗತಾನೇ ನನಗೆ ಪರಿಚಿತರಾದ, ತಮ್ಮ ವಿಚಾರಶಕ್ತಿಯ ಹರಿತ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಗಳಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸೆಳೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ, ಬಂದವರು ಬೇರೇನೂ ಮಾತಾಡದೆ ‘ನೀವೊಂದು ಪತ್ರಿಕೆ ಶುರುಮಾಡಬೇಕು. ನಾವು ನಿಮ್ಮ ಜೊತೆ ನಿಂತು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ’ ಎಂದರು. ಆಗಬಹುದು ಎಂದುಬಿಟ್ಟೆ. ಇದೊಂದು ನನ್ನ ಪಾಲಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಘಟನೆ. ‘ರುಜುವಾತು’ ಶುರುವಾಯಿತು. ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ತಲ್ಲೀನನಾಗದೆ ನಾನು ಬರೆಯಲೇಬೇಕಾಯಿತು.

ಈ ಮುಹೂರ್ತದಿಂದ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸುತ್ತ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಸಮುದಾಯವೇ ಬೆಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಡಾ. ರಾಮಚಂದ್ರ, ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಸರ್ವಮಂಗಳಾ, ಪಟ್ಟಾಭಿರಾಮ ಸೋಮಯಾಜಿ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಶಂಕರ, ಸದಾ ಮೀನಾ ಮೈಸೂರು, ಆಗ ಈಗ ವಾಸುದೇವ, ಬಿಡುವಿನಲ್ಲೆಲ್ಲ ನನ್ನ ಮಗಳು ಅನುರಾಧ-ಹೀಗೆ ‘ರುಜುವಾತು’ ಎಲ್ಲರ ಸಹಕಾರದಿಂದ ಬೆಳೆಯಿತು. ನನ್ನಿಂದ ಬರೆಸಿತು. ನನ್ನನ್ನು ಬೆಳೆಸಿತು.

ನನಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾದ ಆಳದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಈ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದೇನೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ನನಗಿದೆ. ಯಾವ ವಿಷಯವನ್ನೇ ಆಗಲಿ-ಅದು ಸದ್ಯದ ರಾಜಕೀಯ ಘಟನೆಯಿರಲಿ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಯಿರಲಿ, ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿರಲಿ – ಜನರೋಚಕವಾಗದಂತೆ, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಪಾಕ್ಷಿಕ ಮಾಸಿಕಗಳ ವೃತ್ತಿನಿರತ ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ಕಾಣುವ ಪ್ರಲೋಭನೆ ತೊರೆದು ಚಿಂತಿಸಬೇಕೆಂಬುದು ನನ್ನ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ. ಲೇಖಕ ಎಷ್ಟು ಭಾವನಾ ಜೀವಿಯೋ ಅಷ್ಟೇ ಚಿಂತನಶೀಲ. ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲೂ ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಇವೆರಡೂ ಒಟ್ಟೊಟ್ಟಿಗೇ, ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಹೊರತಲ್ಲವೆಂಬಂತೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವೆಂದು ನಾನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಇಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಲೇಖನಗಳಲ್ಲಿ ಕಥೆಗೂ ವೈಚಾರಿಕ ಪ್ರಬಂಧಕ್ಕೂ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೂ ಇರುವ ಭೇದಗಳು ಅಳಿಸಿಹೋಗಿವೆ. ಅಂಥವನ್ನು ವಿಶೇಷ ಬಗೆಯ ‘ಅಖ್ಯಾನ’ಗಳೆಂದು ಓದಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಬಿನ್ನವಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ. ಈ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನಾನು ನನ್ನ ಶಕ್ತ್ಯಾನುಸಾರ ಬರೆಯಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಕಥೆ, ಕವನ, ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಇಲ್ಲಿ ಬರೆದು ಬಿಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ.

ಇಲ್ಲಿನ ಹಲವು ಬರಹಗಳು ಸಂವಾದಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಗಳೂ ಆಗಿವೆ. ಸದ್ಯದ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಸಂದರ್ಭ ನನ್ನ ಪಾಲಿಗೆ ಆಶಾದಾಯಕವಾಗಿ ಕಾನುತ್ತಿದೆ. ಈ ಎಂಬತ್ತರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡನಾಡು ಹೆಮ್ಮೆಪಡಬಹುದಾದ ಕೆಲವು ವಿಮರ್ಶಕರು ತಮ್ಮ ಧೀರ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ನವೋದಯದ ಆದರ್ಶಪ್ರಿಯತೆ, ನವ್ಯದ ಸ್ವಾನುಭವ ನಿಷ್ಠತೆ, ಬಂಡಾಯದ ತವಕ ಮತ್ತು ಸಿಟ್ಟು, ದಲಿತ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಹೊಸದನಿ ಹೊಸವಸ್ತು ಈ ಎಲ್ಲವೂ ತಮ್ಮ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಮಿತಿಗಳನ್ನೂ ತೋರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆಯ ಈ ವಿಮರ್ಶಕರು ಆಕ್ರೋಶವಿಲ್ಲದ ಲವಲವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಬಗೆಯ ಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ತರುಣ ಧೀಮಂತರ ನಡುವೆ ನಡೆಯಬಹುದಾದ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ದನಿಯನ್ನೂ ಸೇರಿಸುವ ಆಸೆ ನನಗೆ. ಇದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸನ್ನಿವೇಶ ತನ್ನ ಅಚ್ಚ ಕನ್ನಡತನವನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಉಲ್ಲಾಸದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಂಕೋಚಗಳನ್ನೂ ಅಬ್ಬರಗಳನ್ನೂ ಅಲ್ಪತನವನ್ನೂ ಗುಂಪುಗಾರಿಕೆಯ ಆಮೀಷವನ್ನೂ ತೊರೆದು, ತನ್ನ ಜೀರ್ಣಶಕ್ತಿ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾದೀತೆಂಬುದೇ ನನ್ನ ಮುಖ್ಯ ಆಶಯ. ಏಟ್ಸನ ಐರಿಶ್ ಪ್ರೇಮದ ಹಸಿವು ಎಷ್ಟು ತೀವ್ರವಾಗಿತ್ತೆಂದರೆ ಯುರೋಪನ್ನೂ, ಭಾರತದ ಉಪನಿಷದೀಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನೂ, ತನ್ನ ನಾಡಿನ ಪೇಗನ್ ಪುರಾಣಗಳನ್ನೂ, ತನ್ನ ದೇಶೀಯರಾಜಕಾರಣದ ಹುಂಬು ಅಬ್ಬರದ ಕನಸುಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನೂ ಅದು ಜೀರ್ಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಯಿತು. ಕನ್ನಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಈ ನನ್ನ ಆಶಯ ಅಹಂಜನ್ಯ ಭ್ರಮೆಯಲ್ಲವೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಪ್ರಕಟಿತವಾದ ಇಲ್ಲಿನ ಬರಹಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ನಾನು ಪುಸ್ತಕವಾಗಿ ಹೊರತರಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.

ಬಿಡಿಯಾಗಿ ಬಂದವು ಇಡಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬುದರಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಉದ್ದೇಶವಿದೆ. ಇಡೀ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಪೂರ್ವಾಪರ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಈ ಉದ್ದೇಶ-ವಸ್ತು ಮತ್ತು ಮಂಡನಾ ಕ್ರಮ, ಈ ಎರಡು ದೃಷ್ಟಿಗಳಿಂದಲೂ-ಸ್ಪಷ್ಟವಾದೀತು. ಪುಸ್ತಕದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲೇ ನಾನು ಉದ್ಧರಿಸಿರುವ ಮಾರ್ಕ್ಸ್, ಗಾಂಧಿ ಮತ್ತು ಎಡ್‌ವರ್ಡ್ ಸೇಡರ ಮಾತುಗಳು ನಾನೆತ್ತುವ ಮುಖ್ಯ ವಾಗ್ವಾದಗಳಿಗೆ-ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಅಪರದ ಮುಖಾಮುಖಿಗೆ – ಚೌಕಟ್ಟಾಗಿವೆ. ಐರೋಪ್ಯ ಮನಸ್ಸು ಅದರ ಅತ್ಯಂತ ಸಹಾನುಭೂತಿಯ ಧೋರಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಭಾರತವನ್ನು ಕಾಣುವ ಬಗೆ ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ನದು. ಜಾನ್‌ಸ್ಟೂವರ್ಟ್ ಮಿಲ್, ಮ್ಯಾರ್ಕ್ಸ್ ಮುಲ್ಲರ್, ಕಾರ್ಲ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್, ಸಿಗ್ಮಂಡ್ ಫ್ರಾಯ್ಡ್-ಎಲ್ಲರೂ, ಕೊನೆಗೂ, ಯೂರೋಪಿಯನ್ನರೆ. ಯೂರೋಪಿನ ಸತ್ಯವೇ ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿನ ಸತ್ಯ ಎಂದು ನಂಬಿದವರು ಇವರು. ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ರೀತಿಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾದ ಅನುಭವವನ್ನೇ ಅದು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ, ಸಾರ್ವದೇಶಿಕ, ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಎಂದು ಭ್ರಮಿಸುವ ಅವರ ತಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಐರೋಪ್ಯ ನಾಗರಿಕತೆಯನ್ನು ಇಡೀ ವಿಶ್ವದ ಮೇಲೆ ಹೇರುವ ಹೊಂಚೂ ಅಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿತು ಎಂದು ನಾನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ. ಮಿಲ್ ತನ್ನ ಸ್ವಾತಂತ್ಯ್ರದ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಭಾರತ ಇನ್ನೂ ಸಿದ್ಧವಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದ. ಯಾಜ್ಞವಲ್ಯ್ಕ, ಪತಂಜಲಿ, ಶಂಕರ, ವೇದವ್ಯಾಸ, ತುಳಸಿ, ಕಬೀರ, ರಾಮಾನುಜ, ಆನಂದವರ್ಧನ, ವಾಲ್ಮೀಕಿ, ಪಾಣಿನಿ, ಬಸವ, ಅಲ್ಲಮ, ಆನಂದತೀರ್ಥ, ಪಂಪ, ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ, ಭರ್ತೃಹರಿ, ಕಾಳಿದಾಸ- ಈ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬೇಕೆಂದೇ ಕಲಸಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ-ಇವರೂ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕವೆನ್ನಬಹುದಾದ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳೇ. ಆದರೂ ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ನಿಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದು ‘ಓರಿಯೆಂಟಲ್ ಡೆಸ್ಪಾಂಟಿಸಂ’ ಮಾತ್ರ. ಅವನ ಪ್ರಕಾರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವೈಭವದ ರುಚಿಕಾಣದ ಈ ಅಲ್ಪ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವಿಮೋಚನೆಯ ಹೊಣೆ ಇರುವುದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಮೇಲೆ.

ಇದಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಗಾಂಧೀಜಿ ಯೂರೋಪನ್ನೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡನ್ನೂ ರೋಗಗ್ರಸ್ತವೆಂದು ಕಂಡು ಕನಿಕರ ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಭಾರತದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬಲ್ಲುದೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ೧೯೧೬ರ ತಮ್ಮ ಕಾಶೀ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲೆ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ವಿಶ್ವನಾಥ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆವರಣದ ಅಸಹ್ಯ ಕೊಳಕನ್ನೂ, ರಾಜಮಹಾರಾಜರು ಧರಿಸಿದ ವಜ್ರ ವೈಢೂರ್ಯಗಳನ್ನೂ ತೀವ್ರ ಕೋಪದಿಂದ ಜರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ವಿಕೇಂದ್ರಿಕೃತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಬದುಕುತ್ತ, ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಾದಷ್ಟು ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತ, ಆಧುನಿಕ ನಾಗರಿಕತೆಯ ರೋಗದಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡನ್ನೂ ವಿಮೋಚನೆಗೊಳಿಸಬಲ್ಲದೆಂಬ ಕನಸು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.

ಆದರೆ ಯೂರೋಪ್ ಮಾದರಿಯ ನಾಗರಿಕತೆ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ವ್ಯಾಪಿಸಬೇಕೆಂಬ ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ನ ಕನಸು ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೇ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ, ಈ ನಾಗರಿಕತೆ ಸಮಾಜವಾದಿಯಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಾನವೀಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹರಡುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತದೆಂಬ ಅವನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಭರವಸೆ, ಹಲವು ತೊಡಕುಗಳನ್ನು-ಈಚೆಗೆ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ದೇಶಗಳಲ್ಲೇ-ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಗಾಂಧಿಜಿಯ ಕನಸು ಇವತ್ತಿನ ಭಾರತದ ಆಡಳಿತಗಾರರಿಗೆ ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ.

ನಾನು ಉದ್ಧರಿಸಿದ ಇನ್ನೊಂದು ಮಾತು ಎಡ್‌ವರ್ಡ್ ಸೇಡ್‌ನದು. ಈತ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ಪಾಲಿಸ್ಟೇನಿನ ಚಿಂತನ ಎನ್ನುವುದು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ. ಓರಿಯೆಂಟಲಿಸ್ಟರಿಗೆ ಯೂರೋಪೇತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬದುಕುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ನೂ ಇದಕ್ಕೆ ವಿನಾಯತಿಯಲ್ಲ ಎಂದವನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಕ್ರಾಂತಿಕಾರನಾದ ಸೇಡ್ ಹೇಳುವ ಈ ಮಾತು ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಯೂರೋಪಿನ ಹಲವು ಪ್ರತಿಭಾವಂತರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ನಿಜವೆನ್ನಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೂರು ಮಾತುಗಳನ್ನೂ ನಾನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಇಟ್ಟಿರುವ ಉದ್ದೇಶ ಸ್ಪಷ್ಟವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ. ಗಾಂಧಿ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಇಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅನುಭವದಿಂದಲೇ ಒಂದು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ (Universal) ಸತ್ಯ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಲೋಭ ವಿನಾಶಕಾರಿಯಾದ ‘ರೋಗ’ವೆಂದು ಗಾಂಧಿ ಕಂಡರೆ, ಈ ಲೋಭವನ್ನೇ ಚರಿತ್ರೆಯ ಪ್ರಗತಿಯ ಹಿಂದಿರುವ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಈ ಲೋಭ ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ಎದುರು ಬೀಳುವ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಚರಿತ್ರೆಯ ಪಲ್ಲಟಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಸ್ಥಿರವಾದ ಆತ್ಮದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಲೋಭವ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನೇ ಗಾಂಧಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಗುಣಾತ್ಮಕವಾದ್ದನ್ನೇನನ್ನೂ ಗಾಂಧಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಗಾಂಧಿಯ ನಿಲುವಿನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರೂ ನಮ್ಮಂತೆಯೇ ಮನುಷ್ಯರೇ.  ನಾವು ಕೂಡ ಅವರ ಲೋಭದ ನಾಗರೀಕತೆಯಿಂದ ಆಕರ್ಷಿತರಾಗಬಲ್ಲವರೇ. ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ಗಾದರೋ ಏಷಿಯಾದ ‘ಓರಿಯೆಂಟರು’ ವಿಚಿತ್ರ ಬಗೆಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳು-ಐರೋಪ್ಯ ಸಹವಾಸದಿಂದ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ನಾಗರಿಕರಾಗಬೇಕಾದವರು. ಈ ಅನಿವಾರ್ಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂಸೆಯೂ ಅನಿವಾರ್ಯ. ಗಾಂಧಿ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ನಡುವಿನ ವೈಚಾರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಗಾಂಧಿಯದೇ ಹೆಚ್ಚು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವೆಂದು ತಿಳಿಯಲೇನು ಅಡ್ಡಿಯಿಲ್ಲ. ಯೂರೋಪಿನ ಮನುಷ್ಯ ಹೆಚ್ಚು ಯೂನಿವರ್ಸಲ್ಲೆಂದೂ, ಆಫ್ರಿಕದವನು ‘ಎತ್ನಿಕ್’ ಎಂದೂ ಯೋಚಿಸುವುದನ್ನು ಖಂಡಿಸುವ ಅಚಿಬೇ ಜೊತೆಗಿನ ನನ್ನ ಸಂವಾದವನ್ನು ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡಬೇಕು.

ಮನುಷ್ಯನ ಭೌತಿಕ ಪ್ರಗತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಸರಳವಾದ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ತಾಳಿ, ಈ ಭೌತಿಕ ಪ್ರಗತಿ ತನ್ನಲ್ಲೇ ಅವನ ಸರ್ವೋನ್ನತಿಗೂ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆಂದು ಭಾವಿಸುವುದರಿಂದ ಎರಡು ತಪ್ಪುಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಆಕಾಶನ ಓಜೋನ್ ವಲಯವನ್ನು ತೂತು ಮಾಡದೆ ಮನುಷ್ಯ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸುಖಸಂಪತ್ತು ಗಳಿಸಲಾರ. ಈ ಭೂಮಿ ಅಕ್ಷಯ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಭೌತಿಕ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಈ ವಿಶ್ವವೇ ಒಡ್ಡುವ ಮಿತಿಗಳುಂಟು. ಮನುಷ್ಯನ ನೆಮ್ಮದಿಗೆ ಏನು, ಎಷ್ಟು, ಅಗತ್ಯ ಎಂಬ ಮಿತಿಗಳೂ ಉಂಟು. ಹಾಗೆಯೇ ತನ್ನಲ್ಲೇ ಯಾವ ನೈತಿಕ ಗುಣವನ್ನೂ ಪಡೆದಿರದ ಭೌತಿಕ ವಾಸ್ತವ ತನ್ನ ಡಯಲೆಕ್ಟಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ತಾನಾಗಿಯೇ ಹೆಚ್ಚು ಗುಣಾತ್ಮಕವಾದ ಒಳಿತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತದೆಂಬುದನ್ನು ನಂಬುವುದು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ? ಗಾಂಧಿಗಾದರೋ ಒಳಿತು ನೈತಿಕ ಆಯ್ಕೆಯಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುವಂಥದು. ಸರ್ವನಾಶ ಮತ್ತು ಉದ್ಧಾರ-ಎರಡೂ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಸಾಧ್ಯ. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ನಾಗರಿಕತೆ ಮನುಷ್ಯನ ಲೋಭವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತದೆಯಾದರೆ, ನಮ್ಮ ಪ್ರಾಚೀನ ನಾಗರಿಕತೆ ಲೋಭಕ್ಕೆ ವಿರೋಧವಾದ ಆಯ್ಕೆ. ಎರಡೂ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾದ ಆಯ್ಕೆಗಳೇ. ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧಾವಂತವೆಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ತಿರಸ್ಕಾರದಿಂದ ಕಾಣುವ ಭಾರತದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಭಾರತೀಯನ ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಆಯ್ಕೆಯೇ. ಸಿಡಿಮದ್ದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಪುರಾತನ ಚೀನಿಯರು ಅದನ್ನು ಕೋವಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ ಕೊಲ್ಲಲಿಲ್ಲ; ಸಿಡಿಮದ್ದನ್ನು ಹರ್ಷದ ದೀಪಾವಳಿ ಮಾಡಿಬಿಟ್ಟರು. ಯತ್ ಭಾವಂ ಭವತಿ; ಗನ್ ಪೌಡರ್‌ನ ಭೌತಿಕ ಸಾಧ್ಯತೆ ಆಟದ ಸಾಮಾನೂ ಆಗಬಹುದು; ಕೊಲ್ಲುವ, ಸುಡುವ ವಸ್ತೂ ಆಗಬಹುದು. ಭೌತಿಕ ಸತ್ಯವೇ ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕಿಲ್ಲ. ಜೀವನದ ಸತ್ಯಗಳೆಲ್ಲ ಭೌತಿಕ ವಸ್ತು, ಮತ್ತು- ತಾನೂ ಒಂದು ವಸ್ತುವಾದ – ಮನುಸ್ಸು ಕೂಡಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು; ನೈತಿಕ ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ನಾವು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡವು.

ಆದರೆ ಕೊಳಕನ್ನು ಗಾಂಧಿಯ ನೈತಿಕ ದೃಷ್ಟಿ ಅಲ್ಲೂ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಇಲ್ಲೂ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ನ ಪೂರ್ವಗ್ರಹ (ಏಷಿಯಾಟಿಕ್ ಉತ್ಪನ್ನದ ಮಾದರಿ ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಮನುಷ್ಯ, ಐರೋಪ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನದ ಮಾದರಿ ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಮನುಷ್ಯ ಎರಡೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ, ಒಂದು ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕಿಂತ ‘ಹಿಂಡಾಗಿ’ ಉತ್ತಮ ಎಂಬ ಪೂರ್ವಗ್ರಹ) ಗಾಂಧಿಗಿಲ್ಲ. ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬಲ್ಲ ನೈತಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೆಂದೂ, ಚರಿತ್ರೆಗೆ ಎದುರಾಗಿ ನಿಲ್ಲಬಲ್ಲವರೆಂದೂ ಗಾಂಧಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲೇ ಆಗಲಿ, ಯಾವ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಆಗಲಿ, ಚರಿತ್ರೆಯ ಯಾವ ಘಟ್ಟದಲ್ಲೇ ಆಗಲಿ ತನಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾದ ಪೂರ್ಣ ಮಾನವತ್ವವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಮನುಷ್ಯ ಅಪೇಕ್ಷಿಸಿದ್ದಾನೆ, ತನ್ನ ಮಿತಿಯಲ್ಲಿ (ಅದು ವಸ್ತುಪ್ರಪಂಚದ ಭೌತಿಕ ಮಿತಿಯೂ ಆಗಿರುತ್ತದೆ) ಸಾಧಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಗಾಂಧಿ ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.

ಆದರೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಾವೆಷ್ಟು ಸ್ವತಂತ್ರರೋ ಅಷ್ಟೇ ನಿಜ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ; ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕೂಡ ನಾವು ತಿಳಿದಂತೆ, ತಿಳಿದಷ್ಟು ಸ್ವತಂತ್ರರಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅರಿವಾದಾಗ ನಮ್ಮ ಜ್ಞಾನದರ್ಪ ಅಷ್ಟಿಷ್ಟು ಇಳಿದೀತು. ನಮ್ಮ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮನಸ್ಸೂ ಐರೋಪ್ಯ ವಸಾಹತು ಶಾಹಿಯ ಫಲವೇ ಆಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯನೊಬ್ಬ ಏನಾದರೂ ಬೆಲೆಯುಳ್ಳದನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದು ಅವನು ತನ್ನ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಬೇರೂರಿದವನಾಗಿದ್ದು ಆಧುನಿಕ ಯೂರೋಪಿನ ವಿಚಾರಗಳ ಸಂಪರ್ಕ ಪಡೆದವನೂ ಆದಾಗ ಎಂದು ಗಾಂಧೀಜಿಯೇ ತಿಳಿದಿದ್ದರು. ಐರೋಪ್ಯ ಮಾದರಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಚಿಂತನೆಯ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಗಾಂಧೀಜಿಯೇ ವಾಸ್ತವದ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಆಯ್ದದ್ದು ನೆಹರೂರವನ್ನು-ತನ್ನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ.

ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಈ ಕಾಲದ ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟದ, ಆದರೆ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ ಹುಡುಕಾಟವೆಂದರೆ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಚರಿತ್ರೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಕೀಳರಿಮೆಯಿಂದ ಭಾರತೀಯ ಹೇಗೆ ಮುಕ್ತನಾಗಬಲ್ಲ ಎಂಬುದು. ಪುನರುತ್ಥಾನದ ದೇವರಸರಿಗೆ ಭಾರತವೆಂದರೆ ಶಿವಾಜಿ ನಂತರದ್ದು. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಚಾರವಾದಿ ಕಮ್ಯುನಿಷ್ಟರಿಗೆ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಚರಿತ್ರೆಯೆಂದರೆ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರದ್ದು. ಹೀಗೆ ಇನ್ನೂರು-ಮುನ್ನೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಂಡವರು ಈ ಕೀಳರಿಮೆಯಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ಪಾರುಮಾಡಲಾರರು. ಆದರೆ, ಹೋಮರ್, ಈಸ್ಕೈಲಸ್, ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ಬುದ್ಧ-ರಷ್ಟು ಹಿಂದಿನ ಇತಿಹಾಸವೂ ವರ್ತಮಾನವಾಗಿ ನೈಜವಾಗುವ ತನಕ ನಾವೆಲ್ಲ ಪರಾಧೀನರೇ ಆಗಿರುತ್ತೇವೆ. ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನದ ಐಡಿಯಾಲಜಿಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಹಿಡಿದುಬಿಟ್ಟಿರುವ ಅನಿರ್ಬಂಧಿತ ಪ್ರಗತಿ ಮತ್ತು ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಭ್ರಮೆ ಮನುಷ್ಯನ ಇಡೀ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ವಿನಯದಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾರದಂತಹ ದುರಹಂಕಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.

ಲೋಹಿಯಾ ಹೇಳಿದರೆಂದು ನೆನಪು; ನೆಹರೂ ಭಾವುಕವಾಗಿ ಯೂರೋಪಿನ ವಿರೋಧಿ, ಅದರ ವೈಚಾರಿಕವಾಗಿ ಅದರ ಅನುಯಾಯಿ; ಗಾಂಧೀಜಿಯಾದರೋ ವೈಚಾರಿಕವಾಗಿ ಯೂರೋಪಿನ ವಿರೊಧಿ, ಆದರೆ ಭಾವುಕವಾಗಿಯಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಫರಂಗಿ ಬಗ್ಗೆ ಮೈಲಿಗೆ ಭಾವನೆಯಿಲ್ಲದೆ, ದೇಶೀಯ ಆಚಾರ ವಿಚಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮುಜುಗರ ಪಡದೆ ನಮ್ಮ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವುದು ಎಷ್ಟು ಕಠಿಣವೆಂಬುದನ್ನು ನಾನು ನನ್ನ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲೂ ನಿಲುವಿನಲ್ಲೂ, ವಿಚಾರದಲ್ಲೂ ಅನುಭವಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಭಾರತೀಯವಾದ್ದನ್ನು ಸರಿಯಾದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಟೀಕಿಸುವಾಗ ಫರಂಗಿವೈಚಾರಿಕ ಮಾದರಿಗೆ ಮಾರುಹೋಗಿಬಿಡುವೆನೆಂಬ ದಿಗಿಲೂ, ಹಾಗೆಯೇ ಸರ್ವಶಕ್ತ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಖಂಡಿಸುವಾಗ ನಾವು  ಹಿನ್ನೋಟದ ಮಡಿವಂತ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿಯಾಗುತ್ತೇವೆಂಬ ಮುಜುಗರವೂ ನಮ್ಮನ್ನು ಕಾಡಲು ಕಾರಣ ನಮ್ಮ ನವಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಸಂದರ್ಭವೇ. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೂ ನಾವು ತಿಳಿದಷ್ಟು ಸ್ವತಂತ್ರರಲ್ಲವೆಂಬುದನ್ನು ಅರಿಯದ ಹೊರತು ಅರಿಯುವ ಸಾಧನಗಳನ್ನು, ಕಾಣುವ ಕಣ್ಣನ್ನು ನಾವು ಶುದ್ಧ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾರೆವು.

“ಬತ್ತಲಾಗದೆ ಬಯಲು ಸಿಕ್ಕದಿಲ್ಲಿ” – ನಿಜ.  ಆದರೆ ಬತ್ತಲಾದಾಗಲೂ ಮೈಯ ಚರ್ಮದ ಬಣ್ಣ ಅದೇ ಇರುತ್ತದಲ್ಲವೆ? ನಮಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಪಾಡಿನಿಂದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಜಿಗಿಯಲಾರೆವು ಎಂಬುದನ್ನು ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಂಡೇ ನಾವು ನಿಜವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದೆ. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಅನಿಷ್ಟ ಯಾವುದು ಕಲ್ಯಾಣದಾಯಕ, ಯಾವ ಲೇಖಕ ನಿಜವಾದ ಪ್ರತಿಭಾಶಾಲಿ, ಯಾವನು ಪ್ರಚಾರದಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠ; ಹಾಗೆಯೇ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಗೊಡ್ಡು, ಯಾವುದು ಜೀವಂತ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯಲಾರದಂತೆ ನಮ್ಮ ಅಭ್ಯಾಸಗತ ಆಚಾರ ಸೊರಗಿದ ಭಾರತದಿಂದಲೂ, ನಾವು ವಿವೇಚಿಸದೆ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ವಿಚಾರ ದರ್ಪದ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿಂದಲೂ ಪತ್ತೆಯಾಗದಂತೆ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಈ ತೊಡಕುಗಳಿಂದ ಬಿಡಿಸಿಕೊಂಡು ‘ಸ್ವದೇಶಿ’ಯಾಗುವುದು, ಅಂದರೆ ತನ್ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಒಳಗಿನವನಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡೇ ದುರಾಗ್ರಹಪಡದ ಸತ್ಯಪಕ್ಷಪಾತಿಯಾಗಿ ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲ ವಿಚಾರಗಳಿಗೂ ಅನಾಸಕ್ತ ವ್ತುನಿಷ್ಠೆಯಲ್ಲಿ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿರುವುದು, ಈ ಕಾಲದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಆಹ್ವಾನವೆಂದು ನಾನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ.

ಈ ಆಹ್ವಾನ ಸಾಹಿತ್ಯದ್ದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ-ರಾಜಕೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಯ್ಕೆಗಳಾಗಿಯೂ ಎದುರಿಸಬೇಕಾದ್ದು. ಹೀಗೆ ಎದುರಿಸುವಾಗ ನಾವು ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಮಾಡದೇ ಇರುವುದು ಕಠಿಣ. ನನ್ನ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಜನತಾ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ನನ್ನಂಥವರಿಗಿದ್ದ ಭರವಸೆ ಈಗ ಹುಸಿಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ಅದೊಂದು ಪರ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೂ, ಪರ್ಯಾಯ ರಾಜಕೀಯ ಶೈಲಿಗೂ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದೆಂದು ತಿಳಿದದ್ದು ಸುಳ್ಳಾಗಿದೆ. ಒಣಹಠದ ಪರಾಧೀನತತ್ವದ ಕೇಡರ್‌ಪಕ್ಷಗಳೂ, ಒಂದೇ ಸ್ವಭಾವದ ಮಾಸ್ ಪಾರ್ಟಿಗಳೂ ಎದುರಾದಾಗ ರಾಜಕೀಯ ಆಯ್ಕೆ ಪೂರ್ಣ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಸಮ್ಮತವಾದ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಲಾರದೆಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ವೈಚಾರಿಕವಾಗಿ ಲೋಹಿಯಾರಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತನಾಗಿದ್ದ ನನ್ನಂಥವರಿಗೆ ಮಾಸ್‌ಪಾರ್ಟಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿದ ಲೋಹಿಯಾವಾದಿಗಳ ಸಮಯಸಾಧಕತೆ, ಸೇರದೇ ಹೊರಗುಳಿದವರ ಸ್ವಪ್ರದರ್ಶನರತಿ ಮತ್ತು ಅರಾಜಕ ನಡುವಳಿಕೆಗಳು ವಿಷಾದದ ಸಂಗತಿಗಳಾಗಿವೆ. ‘ನಿರಾಶೆಯಲ್ಲಿ  ಕರ್ತವ್ಯ’ ಮತ್ತು ‘ನೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಜವಾದ’ದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳುವುದಷ್ಟು ತನ್ನ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರತಿಭೆಯ ರಂಗುರಂಗಿನ ವ್ಯಗ್ರವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಧೀರವಾದ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲೇ ಪಕ್ವಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ ಹೋದ ಲೋಹಿಯಾ ಮಾತ್ರ ತನ್ನ ಯಾವ ಅನುಯಾಯಿಯ ಮೇಲೂ ಪ್ರಬಾವ ಬೀರಿಲ್ಲವೆಂದು ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಲೋಹಿಯಾರನ್ನು ಅಕ್ಷರಶಃ ನಂಬುವವರು ಅವರ ವ್ಯಂಗ್ಯ ಚಿತ್ರವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಇದನ್ನು ಯಾಕೆ ಹೇಳಬೇಕಾಗಿದೆ ಎಂದರೆ, ಸದ್ಯದ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನನ್ನ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಕೆಲವು ಗೆಳೆಯರ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವನ್ನೂ, ಆ ಮೂಲಕ ವೈಚಾರಿಕವಾಗಿ ಕಂಡ ಕನಸ್ಸನ್ನು ರಾಝಕೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಿದ್ದ ನಾನು ಬದಲಾದ ಮನಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದೇನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲು.

ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಬರೆಯುತ್ತಿರುವಾಗಿನ ನನ್ನ ಮನಸ್ಥಿತಿ ಇಲ್ಲಿರುವ ರಾಜಕೀಯ ಲೇಖನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಸಂದಿಗ್ಘ ಹುರುಪಿನ ಆಶಾವಾದವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ, ನಿಜ, ಆದರೆ ತಾತ್ವಿಕ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಬದಲಾಗಿಲ್ಲವೆಂಬುದನ್ನೂ ಹೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಅಂತೆಯೇ ವಾಗ್ವಾದದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಸಮಕಾಲೀನ ಲೇಖಕರ ಬಗ್ಗೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಪಾಟೀಲರ ಬಗ್ಗೆ) ನಾನು ಮಾಡುವ ಟೀಕೆಗಳು ಆಯಾ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲುವ ವಿಚಾರಗಳೇ ಹೊರತಾಗಿ ನಿರಂತರ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಆ ಲೇಖಕರ ಒಟ್ಟು ಪ್ರತಿಭೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತೀರ್ಮಾನ ರೂಪದ ಮಾತುಗಳಲ್ಲವೆಂಬುದನ್ನೂ ಹೇಳಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ಈ ತೊಂಭತ್ತರ ದಶಕದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಲಂಕೇಶರ ಕಥಾಸಂಕಲನ ಕಲ್ಲು ಕರಗುವ ಸಮಯ ಅವರ ಬಗೆಗಿನ ನನ್ನ ಎಷ್ಟೋ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಚಿಂತಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. ಅವರ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಪ್ರತಿವಾರದ ಆವೇಶ, ವ್ಯಂಗ್ಯ, ಕಟುಟೀಕೆಗಳು; ಅಸಹನೆಯಂತೆಯೂ, ಅನಾದರ ವರ್ತನೆಯಂತೆಯೂ ಕಾಣುವ, ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಸ್ವಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿ ಬಿಡುವ ಟೀಕೆ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು-ಈ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಮ ಶೋಧನೆಗೊಡ್ಡಿಕೊಂಡ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿ ಬಿಟ್ಟಿವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕೆಲವು ಕಥೆಗಳು ಸದ್ಯದಲ್ಲೆಷ್ಟೋ ಶಾಶ್ವತದಲ್ಲೂ ಅಷ್ಟೇ ಸಲ್ಲಬಲ್ಲ ಹೊಳಪನ್ನೂ ಆಳವನ್ನೂ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಸುಮಾರು ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಹಲವು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಂದೋಳನಗಳು ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದ ಭಾವನೆಗಳೂ ವಿಚಾರಗಳೂ ಈ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಡೆಯುವ ಪಕ್ವ ಸ್ವರೂಪ ಲಂಕೇಶರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಷ್ಟನ್ನೇ ತೋರುವುದಲ್ಲದೆ ನಮ್ಮ ಕಾಲದ ದಾಖಲೆಯೂ ಆಗಿದೆ. ಹಲವರನ್ನು ಪ್ರಾಯಶಃ ಅನಗತ್ಯವಾಗಿ ನೋಯಿಸಿದ ಲಂಕೇಶರ ಒಗರಾದ ವ್ಯಕ್ತಿವ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಈ ಮಾಗುವಿಕೆಗೆ ಈಗಿರುವ ಶ್ರೀಮಂತ ಅರ್ಥವಿರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲವೇನೊ? ಬಾದಿಲೇರ್ ಬಗೆಯ ಲೇಖಕರು ಬೆಳೆಯುವುದೇ ಹೀಗೆ.

(ಪುತಿನ.ರ ರಸಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಬಗ್ಗೆ ನನ್ನ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತನೆಯಿದೆ.)

ಈ ಕಾಲದ ಎಲ್ಲ ಆಹ್ವಾನಗಳಿಗೂ ಯಾವ ಮುಚ್ಚುಮರೆಯಿಲ್ಲದಂತೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವುದೊಂದೇ ನನ್ನ ಉದ್ದೇಶವಾದ್ದರಿಂದ ತರ್ಕಬದ್ಧವಾಗಿರುವಂತೆ ನಿಗಾವಹಿಸುವುದು ನನಗೆ ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ. ನನ್ನದು ಆ ಬಗೆಯ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಶಿಸ್ತು ಪಡೆದ ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿಯೂ ಅಲ್ಲ. ಅಂಥ ಶಿಸ್ತುಪಡೆದ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳನ್ನೂ, ಅವರು ಬಳಸುವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಹರಿತವಾದ ಭಾಷೆಯನ್ನೂ ನಾನು ಅಪಾರವಾಗಿ ಗೌರವಿಸುತ್ತೇನೆ. ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ಬಗ್ಗೆ ಹಾಗೆ ಚರ್ಚಿಗೆ ನಿಂತರೆ ನಾನು ಎರಡು ಮೂರು ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನೂ ಮಾತಾಡಲಾರನೇನೋ. ಆದರೆ ನನ್ನ ಅನ್ನಿಸಿಕೆಯನ್ನು ಶಿಸ್ತಿನಿಂದ ಸಮರ್ಥಿಸಬಲ್ಲ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಬರವಣಿಗೆ ಸಿಮೊನ್ ವೇಲ್‌ರಂಥ ಧೀಮಂತರಾಗಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸಂತರೂ ಕವಿಗಳೂ ಆದವರಲ್ಲಿ ಇದೆ ಎಂಬುದು ನನಗೆ ಸಮಾಧಾನ. (ನೋಡಿ: Simone Weil: Oppression and Liberty)

ಅಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾದರೂ ನನ್ನ ಬರವಣಿಗೆ ಉಡಾಫೆಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ್ದಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ, ಅದು ಸಲಿಗೆಯದು-ಸೃಜನಶೀಲ ಲೇಖಕ ತನ್ನ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥನೆಯ ಅಗತ್ಯ ಬೀಳದಂತೆ, ಆದರೆ ಒರಟುಹಠ ಮಾಡದಂತೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲೆಂದು ಓದುಗನ ಜೊತೆ ಗಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಲಿಗೆಯದು. ಓದುಗ ಆತ್ಮೀಯವಾಗಿ ಸ್ಪಂದಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಈ ಸಲಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ; ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಇಲ್ಲ.

ವಸಾಹತುಶಾಹಿಯ ದಿಗ್‌ಬಂಧನವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಉಚ್ಛಾಟಿಸುವುದು ರಾವು ಬಿಡಿಸುವಂಥ ಒಂದು ಕ್ರಿಯೆ. ಬಡಪಟ್ಟಿಗೆ ಬಿಡುವುದಲ್ಲ. ಇದು ಎಂಬುದನ್ನು ಮೂರನೇ ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹಿಡಿಯುತ್ತಿರುವ ಚಟದಲ್ಲೂ, ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಗುಪ್ತ ಬಯಕೆಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣಬಹುದು. ನಮ್ಮ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮನಸ್ಸುಗಳು ಕೂಡ, ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿಗಳದೂ ಸೇರಿದಂತೆ, ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯೀಕರಣದ ಒಲವಿನವೇ-ಗಾಂಧಿಯದು ಹೊರತಾಗಿ, ಯಾಕೆ? – ಮಡಿವಂತರಾದ ಸಂಸ್ಕೃತವಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ವಾದಿಗಳೂ ಆಗಿರುತ್ತಾರೆ. ನಗರ ವಾಸಿಗಳಾದ ವಿದ್ಯಾವಂತ ಕುಲೀನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆಲ್ಲರೂ ಯಾವನೊಬ್ಬ ಸಂಬಂಧಿಯನ್ನಾದರೂ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಪಡೆದಿರುತ್ತಾರೆ, ಅಥವಾ ಪಡೆಯಲು ಹವಣಿಸಿರುತ್ತಾರೆ-ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಜಂಬದಿಂದ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯೀಕರಣಕ್ಕೆ ವಿರೋಧವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ವೈದಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರೇಮ ಮಾತ್ರ ಎದುರಾಗಲಾರದು. ರಾವುಬಿಟ್ಟಂತೆಯೇ ಅದು ಹೋಗಬೇಕಾದ್ದು. ಮಾನವೀಯವಾದ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಂಬಂಧದ ಆಐಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ನಮಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಉತ್ಪಾದನಾ ವಿಧಾನದ ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲೂ, ಈ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ನಮ್ಮ ಕಾಳಜಿಯಲ್ಲೂ, ಮುಂದಿನ ಜನಾಂಗದ ಹಿತದ ಬಗ್ಗೆ ನಾವು ಪಡುವ ಆತಂಕದಲ್ಲೂ, ಈಗಿಂದೀಗಲೇ ಜನತೆಗೆ ನ್ಯಾಯ ದೊರೆಯಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆಯಲ್ಲೂ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ದೇಶದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾದರಿಯನ್ನು ನಾವು ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ತೊರೆಯದ ಹೊರತು, ಅಥವಾ ಅದು ಗಂಟಲಿಗೆ ಬಂದು ಅಸಹ್ಯವೆನ್ನಿಸದ ಹೊರತು, ಈ ಉಚ್ಛಾಟನೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಇಂಥ ಉಚ್ಛಾಟನೆಗೆ ಅತ್ಯವಾದ ಪೂರ್ವವಿಮರ್ಶೆ ಈ ಸಂಕಲನದ ಹಲವು ಲೇಖನಗಳಲ್ಲಿದೆ ಎಂದುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಉಚ್ಛಾಟನೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಸಮತೂಕ ಕಳೆಯದಂತೆ ನಿಂತಿರುವುದು, ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ಪಂದನಶೀಲ ಉಲ್ಲಾಸವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳದಿರುವುದು, ಅತ್ತಿತ್ತಗಳನ್ನು ಕಾಣಲಾರದಂತಹ ಗೊಡ್ಡಾಗದಿರುವುದು, ವೈಚಾರಿಕತೆಯ ವಿಲಾಸಿಯೂ ಆಗದಿರುವುದು ಹೀಗೆ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಅಪರಗಳ ಪೂರ್ವಾಪರ ವಿವೇಚನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವುದು-ಈ ಕೃತಿಯ ಹಿಂದಿರುವ ಆಶಯ.

ಈ ಎಲ್ಲ ಮಾತುಗಳು ಭಾರವಾದವೇನೊ ಎಂದು ಅನುಮಾನಿಸುತ್ತಲೇ ಕೊನೆಯ ಕೆಲವು ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡಿಬಿಡುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಹಲವು ಲೇಖನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾದ ಓಲಾಟ, ಸಂಕೋಚ, ಸಂಭ್ರಮ, ತುದಿಗಾಲಿನ ತೀವ್ರತೆ, ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆ-ಎಲ್ಲವೂ ಸಮತೂಕ ಸಾಧಿಸುವ ಉಪಾಯಗಳು. ಉಪಾಯಗಳಷ್ಟೇ ಸಾಲವು, ಸರೀಕರ ಜೊತೆ ಸಂವಾದವೂ ಬೇಕೆಂದು ಈ ನನ್ನ ಪ್ರಯತ್ನ ಇಡಿಯಾಗಿ ಬಂದು ಪುಸ್ತಕವಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೋ ಜಿಗಿಯುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಂಡರೂ, ಅದು ಇರಬೇಕಾದ ಜಾಗದ ಹುಡುಕಾಟವೇ ಎನ್ನುವುದು ಒಟ್ಟಾಗಿ ನೋಡಿದಾಗ ಸಹೃದಯನಿಗೆ ತೋರೀತೆಂಬ ಭರವಸೆ ನನಗಿದೆ.

ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಚಿಂತನೆ ನಾನು ಇದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಒಂದು ನೀಳ್ಗತೆಗೂ, ಒಂದು ಸಂಕಲನಕ್ಕೂ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿಯೂ ಇವೆ. ‘ರುಜುವಾತು’ ಬಳಗದ ಜೊತೆ ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸವಾಗಿ, ಗೆಳೆಯರ ಜೊತೆಯ ಹರಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಂಚಿದ ವಿಚಾರಗಳಾಗಿ, ಎಂಬತ್ತರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕಾಲದಜೊತೆ ನಾನು ನನ್ನನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡ ಕ್ರಮವಾಗಿ, ತಮ್ಮಲ್ಲೆ ಅಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ (ಪ್ರಾಯಶಃ ವ್ಯಾಮೋಹದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಕಾಣುವಂತೆ) ಕಥೆಗಳೂ ಕವನಗಳೂ ಆಗುತ್ತ, ನಂತರ ಮುಂದೆ ನಾನಸು ಬರೆಯಬಹುದಾದ್ದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದಾದ ಇಲ್ಲಿನ ಬರವಣಿಗೆ ಕೆಲವು ಓದಗರಿಗಾದರೂ ಪ್ರಿಯವೆನ್ನಿಸಿದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಸಂತೋಷ. ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಓದುಗರಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗಾದರೂ ಸಿಮೋನ್ ವೇಲ್ ಹೇಳುವ ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾದಲ್ಲಿ, ಮಾಡಬೇಕೆನ್ನಿಸಿದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಉದ್ದೇಶ ಸಫಲವಾದಂತೆ.

‘Marx’s excellent observation about the criticism of religion,
as being the condition of all criticism, must be extended also
to include modern science. Socialism will not even be
conceivable as long as science has not been stripped of its
mystery’: Opperssion and Liberty, p 35.

* * *

ಅಕ್ಷರ ಪ್ರಕಾಶನದ ನನ್ನ ಆತ್ಮೀಯ ಗೆಳೆಯ ಕೆ.ವಿ. ಸುಬ್ಬಣ್ಣ ಈ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ನನಗೆ ಪರಿಚಿತರಾದ ಗೆಳೆಯ ನಾರಾಯಣರಾವ್ ಇದನ್ನು ತಮ್ಮ ಹೊಸ ಹುಚ್ಚಿನ ಮುದ್ರಣ ತಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚುಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವರಿಗೆ ನಾನು ಕೃತಜ್ಞ.

ಯು.ಆರ್. ಅನಂತಮೂರ್ತಿ
ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ
ಗಾಂಧಿನಗರ, ಕೊಟ್ಟಾಯಂ, ಕೇರಳ